Ôn thi TNTHPT QG qua bài “Sóng” – Xuân Quỳnh

Trong chương trình Ngữ văn THPT, bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh ( chương trình lớp 12) là một tác phẩm hay, quan trọng và thường được sử dụng trong nhiều đề thi. Tuy nhiên để hiểu sâu, hiểu kỹ và có những kiến thức chắc chắn làm cơ sở giải quyết các đề bài liên quan tới tác phẩm lại không phải là điều dễ dàng. Xuất phát từ tầm quan trọng của tác phẩm, cũng như muốn bồi dưỡng thêm cho các em học sinh kiến thức chuyên sâu hơn về bài thơ Sóng, tôi mạnh dạn xây dựng chuyên đề dạy học tác phẩm Sóng của Xuân Quỳnh. Qua chuyên đề, mong rằng các em học sinh sẽ có những kiến thức cần thiết, có thêm niềm đam mê với tác phẩm và có những trải nghiệm đúng đắn về tình yêu.

I TÁI HIỆN KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ TÁC GIẢ, TÁC

PHẨM

6

2 Phân bố nội dung kiến thức giữa các tiết học 26

3 Minh chứng phương pháp trong một phần bài học 27

V ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ 80

PHẦN MỞ ĐẦU

Chương trình thi THPT QG năm học 2018 – 2019 môn Ngữ Văn vẫn gồm 2 phầnĐọc hiểu và Làm văn Trong đó ở phần Làm Văn, câu 5 điểm Bộ giáo dục ra dạng đềrất cơ bản khi yêu cầu HS phân tích hình tượng trong một đoạn văn, đoạn thơ và rút ranhận xét về cách miêu tả của tác giả Đó là câu hỏi yêu cầu HS cần nắm rõ trọng tâmkiến thức về đoạn văn, đoạn thơ được trích để phân tích bám sát yêu cầu đề bài, tránhlan man Giới hạn phạm vi các tác phẩm cũng nằm trong chương trình Ngữ văn lớp 12.Chính bởi vậy việc ôn thi các tác phẩm trong SGK Ngữ văn 12 nên được tổ chức theotừng chuyên đề cụ thể, phân chia theo các dạng bài để HS dễ ôn tập và nắm sâu tácphẩm hơn.

Trong chương trình Ngữ văn THPT, bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh ( chương trình

lớp 12) là một tác phẩm hay, quan trọng và thường được sử dụng trong nhiều đề thi.Tuy nhiên để hiểu sâu, hiểu kỹ và có những kiến thức chắc chắn làm cơ sở giải quyếtcác đề bài liên quan tới tác phẩm lại không phải là điều dễ dàng

Xuất phát từ tầm quan trọng của tác phẩm, cũng như muốn bồi dưỡng thêm cho các

em học sinh kiến thức chuyên sâu hơn về bài thơ Sóng, tôi mạnh dạn xây dựng chuyên

đề dạy học tác phẩm Sóng của Xuân Quỳnh Qua chuyên đề, mong rằng các em học

sinh sẽ có những kiến thức cần thiết, có thêm niềm đam mê với tác phẩm và có nhữngtrải nghiệm đúng đắn về tình yêu

II LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Vấn đề ôn thi TNTHPT QG qua bài “Sóng” – Xuân Quỳnh không phải là vấn đề

mới Có không ít những bài viết, chuyên đề dành riêng cho văn bản được đăng tải trêncác trang mạng, các tạp chí, sách tham khảo

Tuy nhiên trong phạm vi tác phẩm vẫn chưa có nhiều đề bài để học sinh thực hành.Việc chỉ ra những mặt đã tồn tại và những mặt chưa có khi xem xét lịch sử vấn đề đãcho tôi có những sáng kiến và những ý tưởng cơ bản cho phần nội dung chính củachuyên đề

+ Tập hợp và xây dựng một cách cụ thể và đầy đủ những vấn đề ôn thi THPT Quốc

gia về bài Sóng của Xuân Quỳnh, xây dựng một số đề nâng cao phục vụ cho thi học

Định hướng và hướng dẫn chi tiết, cụ thể cho học sinh trong quá trình ôn thi THPT

QG qua bài đọc văn cụ thể

IV GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Chuyên đề giới thiệu những nét khái quát về tác giả, tác phẩm và nội dung, nghệthuật cơ bản của bài thơ “Sóng” – Xuân Quỳnh.

Thiết kế những phương pháp phù hợp trong quá trình dạy học bài thơ “ Sóng” vớiđối tượng là HS lớp 12 trường THPT Đồng Đậu – Yên Lạc – Vĩnh Phúc

Lựa chọn các đề bài theo các dạng: đọc hiểu, nghị luận xã hội từ văn bản, nghị luậnvăn học phục vụ thi THPT QG, có tham khảo thêm một số đề thi HSG và cung cấp các

đề tự giải Trong chuyên đề cũng có liên hệ đến một vài tác phẩm khác trong chươngtrình phổ thông để làm đối sánh và cho HS cái nhìn đa dạng, tổng quát về tác phẩm

V ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN

- Đối tượng áp dụng chuyên đề : Học sinh lớp 12

- Thời gian dạy học chuyên đề: 09 tiết

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I TÁI HIỆN NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM

1 Tác giả Xuân Quỳnh

Xuân Quỳnh vốn là một nhà thơ tài năng mà cuộc đời và sự nghiệp của chị là mộtniềm cảm phục đối với mọi người Xuân Quỳnh đã sống hết mình cho thơ nên sự

nghiệp là cuộc đời thứ hai của chị Xuân Quỳnh từng tâm sự “Mà sống tức là phải viết Nói được niềm vui nỗi khổ của mình, tôi cảm thấy có cái sung sướng không mấy ai có!”

a Cuộc đời, sự nghiệp:

Tuổi thơ tôi lạc lõng giữa đời Như một cánh chim bơ vơ mất tổ

- Xuân Quỳnh tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6.10.1942 tại làng LaKhê thuộc Hà Đông(cũ) Vốn là một làng nông nghiệp nhưng La Khê lại nổi tiếng hơn

cả bởi nghề dệt the lụa, canh cửi quanh năm Mồ côi mẹ từ nhỏ, cha lại sớm đi bướcnữa và có một đàn con nheo nhóc Tuổi thơ của Xuân Quỳnh trôi qua trong nghèo nàn,

cơ cực, thiếu thốn cả về vật chất lẫn tình cảm Thuở bé chị hầu như chỉ gắn bó và sốngvới tình cảm yêu thương đùm bọc của bà nội và chị gái Đông Mai Chị rất yêu cái làngquê hiền hòa, nhỏ bé ven bờ sông Nhuệ, nhưng hầu như rất ít khi về thăm Có lẽ bởi ở

đó không còn những mối liên hệ ruột thịt thân thiết và hơn nữa nó lại gắn với những kỉ

niệm tuổi thơ đơn độc nhiều nước mắt “Em đánh chắt chơi chuyền thuở nhỏ - Hái rau dềnrau rệu nấu canh – Tập vá may, tết tóc một mình – Rồi úp mặt lên bàn tay khóc mẹ” Sự thiếu vắng tình mẫu tử từsớm đã trở thành nỗi ám ảnh quá lớn trong cuộc đời

Xuân Quỳnh

- Năm 13 tuổi, Xuân Quỳnh trở thành diễn viên múa Năm 21 tuổi, Xuân Quỳnhchuyển sang làm báo, rồi làm biên tập viên báo Văn nghệ, biên tập viên NXB Tác phẩmmới, Ủy viên BCH Hội Nhà văn Việt Nam khóa III

- Tác phẩm tiêu biểu : thơ Tơ tằm – Chồi biếc (in chung, 1963), Hoa dọc chiến hào (1968), Gió Lào cát trắng (1974), Hoa cỏ may (1989)…

- Xuân Quỳnh thích làm thơ ngay từ khi còn là diễn viên múa và là một trongnhững nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ

- Năm 2001, Xuân Quỳnh được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật

b Đặc điểm sáng tác:

- Xuân Quỳnh là nhà thơ của hạnh phúc đời thường Thơ chị là tiếng lòng của mộttâm hồn tươi trẻ, luôn khát khao tình yêu, “nâng niu chi chút” từng hạnh phúc bình dịđời thường Trong số các nhà thơ hiện đại Việt Nam, Xuân Quỳnh xứng đáng được gọi

là nhà thơ tình yêu

- Thơ của Xuân Quỳnh là con sóng tâm hồn không bao giờ tĩnh lặng mà luôn daydứt, trăn trở trên con đường khám phá lẽ sống của thơ ca Với một trái tim nhân hậu,nhạy cảm luôn khắc khoải về nhân sinh, cõi đời hạnh phúc và tình yêu, Xuân Quỳnh đãlặng lẽ góp nhặt vẻ đẹp của đời làm nên cái đẹp của nghệ thuật Chối từ thứ nghệ thuật

“kết lá vùn mây” trong khuân khổ có sẵn, chị quả cảm đi tìm cái đẹp thơ ca trong cuộc

sống giản dị đời thường, chủ tâm khai thác vẻ đẹp của nhân tâm, nhân bản

- Đặc điểm nổi bật trong thơ tình yêu của Xuân Quỳnh là chị vừa khát khao một tìnhyêu lý tưởng và hướng tới một hạnh phúc bình dị thiết thực Đến Xuân Quỳnh, thơ hiệnđại

Việt Nam mới có một tiếng nói bày tỏ trực tiếp những khát khao tình yêu vừa hồn

nhiên chân thực, vừa mãnh liệt sôi nổi của một trái tim phụ nữ “ Xuân Quỳnh là nhà thơ thiên bẩm, một nhà thơ vút lên từ số phận, từ tình yêu, từ những vui buồn của một thời dữ dội” ( Mai Quốc Liên)

- Thơ Xuân Quỳnh hồn hậu tươi tắn và nồng nhiệt, là tiếng lòng của một con ngườigắn bó thiết tha với cuộc đời, khao khát tình yêu biết trân trọng chi chút cho những

hạnh phúc bình dị của đời thường Xuân Quỳnh có “ một chất thơ từ tổ ấm” và một

“giọng thơ luôn phấp phỏng lo âu” ( Chu Văn Sơn).

- Thơ Xuân Quỳnh gắn bó máu thịt với cuộc đời: Có hạnh phúc, niềm vui, đắng cay,

cả những dự cảm về bất hạnh trong tư cách 1 người phụ nữ - người vợ, người yêu,người mẹ

- Thơ Xuân Quỳnh là con người Xuân Quỳnh Khi nhận xét về phong cách Xuân

Quỳnh, Võ Văn Trực nói: “Điều đáng quý ở Xuân Quỳnh và thơ Xuân Quỳnh là sự thành thật, thành thật trong quan hệ với bạn bè, với xã hội và trong cả tình yêu Chị không quanh co, không dấu diếm một điều gì Mỗi dòng thơ, mỗi trang thơ đều phơi bày một tình cảm và suy nghĩ của chị Chỉ cần qua thơ, có thể biết được khá kỹ đời tư của chị Thành thật, đây là cốt lõi của thơ Xuân Quỳnh” Hay Chu Văn Sơn cũng khẳng định : “ Thơ Xuân Quỳnh là thơ của một cánh chuồn chuồn bay tìm chỗ nương thân trong nắng nôi, dông bão của cuộc đời…Thế giới thơ ca Xuân Quỳnh là sự tương tranh không ngừng giữa khắc nghiệt và yên lành với những biểu hiện sống động và biến hóa khôn cùng của chúng Ở đó trái tim Xuân Quỳnh là cánh chuồn chuồn báo bão cứ bay đi bay về, mệt nhoài giữa biển động và yên lặng, bão tố và bình yên, chiến tranh và hòa bình, thác lũ và êm trôi, tình yêu và cách trở, ra đi và trở lại, chảy trôi phiêu bạt và vũ trụ kiên gan, tổ ấm và dòng đời, sóng và bờ, thuyền và biển, nhà ga và con tàu, trời xanh và bom đạn, gió Lào và cát trắng, cỏ dại và nắng lửa, thủy chung và trắc trở, xuân sắc và tàn phai, ngọn lửa cô đơn và đại ngàn tối sẫm…”

- Xuân Quỳnh thông qua những vui buồn day dứt của một người phụ nữ Việt Nam

để khắc sâu hơn những giá trị mà chị cho là tinh túy của con người Thơ Xuân Quỳnh làniềm đau đáu bình an giữa thời tao loạn Khi binh lửa, đạn bom cuốn mọi thân phận,mọi nguồn lực vào cuộc chiến, thơ ca cũng không thể không say máu anh hùng mà cấtlời sắt máu Dẫu không thể cưỡng lại thời, song, những tiếng thơ thầm kín và mãnh liệtnhất, Xuân Quỳnh vẫn chỉ dành cho niềm khao khát yên lành : cho góc vườn đôi lứa, tổ

ấm sáng đèn, vành nôi sơ tán, chiếc tã ban mai, cho lời ru thèm mặt đất, tiếng gà nhớnắng trưa, cho những bông hoa nghẹn hương, những cánh chuồn lạc bão… những thứ

bé mọn thôi, vô nghĩa nữa, mà lại hằng nhen nhóm, cưu mang, chăm chút cả cõi đời

Đó mới thực là những con sóng dưới lòng sâu của hồn thơ Xuân Quỳnh

c Thơ Xuân Quỳnh viết về tình yêu

Xuân Quỳnh là thi sĩ sống cho thơ, sống trong thơ và là người tha thiết với tình yêu,

“tha thiết với người tình” Một tâm hồn mãi mãi khao khát, mãi mãi thao thức vì tình

yêu Đây cũng là “mảnh đất” cho tài năng của chị được bộc lộ, cho cảm xúc của chị

được thăng hoa Chưa có ai biểu hiện một sự yêu thương sâu xa, đằm thắm đến thếtrong thơ Việt Nam như chị Xuân Quỳnh viết thơ tình không chỉ để giãi bày cảm xúcyêu đương Tình yêu còn là lĩnh vực để chị suy tư, day dứt, kiếm tìm những giá trị củabản thân Thông qua đó hướng tới những giá trị của cuộc đời và con người Tình yêuvới giới nữ được chọn làm nơi biểu lộ chữ tín và cái đẹp lý tưởng hóa

Xuân Quỳnh không dấu bản chất si mê, khổ lụy vì tình yêu của người con gái:

“ Không sĩ diện đâu nhưng nếu tôi yêu được một người

Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm

Tôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng”

( Thơ viết cho mình và những người con gái khác)

Xuân Quỳnh mong mỏi sự sẻ chia, nâng đỡ trong tình yêu Nhờ tình yêu, XuânQuỳnh có thể vượt qua được mọi bão tố phong ba của cuộc đời:

“ Những lúc này anh ở bên em

Niềm vui sướng trong ta là có thật

Như chiếc áo trên tường, như trang sách

Như chùm hoa nở cánh trước hiên nhà”

( Nói cùng anh)

Với Xuân Quỳnh, có tình yêu của anh là có cả thế giới với em:

“ Nồi cơm sôi trên ngọn lửa bếp đèn

Anh đã trở về trời xanh của riêng em”

( Bầu trời đã trở về)

Những nỗi cỏ dại bị dày xéo, hoa dại bị bỏ quên, mây trắng mải phiêu dạt, lá vàngngày một thưa, cỏ may thèm giữ mãi, hoa cúc muốn y nguyên luôn khắc khoải trongthơ chị… Càng lo liệu đắp bồi, càng lo âu phấp phỏng Con sóng thơ trong hồn chịcàng về sau càng nặng trĩu những u uẩn của một lòng nữ vốn cả nghĩ cả lo

“ Hoa ơi sao chẳng nói

Anh ơi sao lặng thinh

Đốt lòng em câu hỏi

Yêu em nhiều không anh?”

Hay

“ Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may

Áo em sơ ý cỏ găm đầy

Lời yêu mỏng mảnh như màu khói

Ai biết lòng anh có đổi thay”

( Hoa cỏ may)

Xuân Quỳnh luôn khát vọng về một tình yêu đích thực, bền vững cho hạnh phúccuộc đời Tình yêu luôn đồng nghĩa cùng hạnh phúc dài lâu:

“ Quỳnh cứ mãi dạt dào, thắm thiết

Khao khát và mê say

Lam lũ chắt chiu từng tháng, từng ngày

Và khao khát một tình yêu trọn vẹn”

Thiết tha với một tình yêu nặng về gắn bó, chở che và chia sẻ, chị luôn trăn trở với

sự mong manh của yêu đương, sự bấp bênh của hạnh phúc, luôn băn khoăn về nỗi lạnhnhạt của thời gian, phôi pha của tuổi trẻ, luôn nơm nớp với mưa bão bất thường, đổ vỡ

xa xôi… Một điều nổi bật trong thơ Xuân Quỳnh là chị không chỉ yêu say đắm mà cònđặt tình yêu lên ngai vàng của sự tôn thờ tuyệt đối Xuân Quỳnh đã để lại cho bạn đọckhông ít những bài thơ giá trị về tình yêu Dó là một phần hành trang của các bạn trẻ từxưa đến nay Cuộc đời có lẽ là qua ngắn ngủi với một người tài năng như chị Để hômnay có những vần thơ đầy tiếc thương:

Quỳnh đã phải nếm trải những đổ vỡ trong tình yêu Đây là bài thơ tiêu biểu cho hồn

thơ và phong cách thơ Xuân Quỳnh Xuân Quỳnh viết bài thơ khi cả đất nước sục sôi

của những năm tháng “ Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước – Mà lòng phơi phới dậy tương lai”, của “ Những cuộc chia ly ánh ngời sắc đỏ”, tác phẩm giống như một bông

hoa lạ nở dọc chiến hào

Khi Xuân Quỳnh hát lên lời của Sóng thì các nhà thơ khác vẫn đang hòa chung tiếng

nói của cộng đồng bằng cảm hứng yêu nước, tinh thần ngợi ca Trong bối cảnh nhữngnăm 60, 70 của thế kỉ XX, giữa chiến tranh chống Mỹ gian khổ, khốc liệt, Xuân Quỳnhnhư một cành hoa tươi mọc lên giữa rừng bom đạn Xuân Quỳnh đã “tự hát” giản dị vàthật thà những thổn thức sâu thẳm của người con gái khao khát đi tìm hạnh phúc

3 Ý nghĩa nhan đề

- Nhan đề Sóng là một nhan đề ngắn gọn chỉ có một chữ giống như chiếc đinh để

treo lên bức tranh Sóng là một thực thể với trạng thái động nhưng qua sóng, Xuân

Quỳnh muốn mượn sóng để thể hiện những cảm xúc của “em”

- “Sóng” là hình ảnh ẩn dụ của tâm trạng người con gái đang yêu, là sự hóa thân,

phân thân của nhân vật trữ tình

- “Sóng” và “em” là “em” và “sóng” Hai hình tượng tuy hai mà một, có lúc tách đôi

ra để soi chiếu cho nhau, có lúc lại hòa nhập vào nhau để tạo ra sự cộng hưởng Haihình tượng ấy đan cài, quấn quýt với nhau như hình với bóng

- Tác giả mượn hình ảnh “sóng” để thể hiện những cảm xúc, cung bậc tình cảm của

trái tim khao khát yêu thương Nổi bật trong bài thơ là vẻ đẹp tâm hồn thiết tha nồng hậu và niềm khao khát của người phụ nữ về một tình yêu thủy chung, bất diệt

- Sóng không chỉ là tên một thi phẩm đã gây xốn xang cho nhiều thế hệ Sóng không chỉ là biểu trưng cho một hồn yêu chưa từng nguôi yên Sóng còn là một nguồn

sống, nguồn năng lượng mà Xuân Quỳnh đã truyền lại cho mai hậu qua mỗi tiếng thơ

mình Và, lâu nay, lòng thơ của mỗi chúng ta, người mờ người tỏ, người đang yêu,người đã yêu, đều từng thầm thu thầm phát thứ sóng đặc biệt ấy: Sóng Xuân Quỳnh.Không còn phân biệt được sóng tạo nên Xuân Quỳnh, hay Xuân Quỳnh đã tạo nênsóng Chỉ biết rằng chị sinh ra là để dành cho thơ

4 Nội dung

4.1 Chủ đề của bài thơ

Qua hình tượng sóng, ta cảm nhận được sức sống và vẻ đẹp của tâm hồn phụ nữ trẻ.Bài thơ diển tả tình yêu của một trái tim giàu nữ tính thiết tha, nồng nàn chung thủytrọn vẹn, muốn vượt lên thử thách của thời gian và sự hữu hạn của đời người Thôngqua hình tượng sóng, nhà thơ đã khám phá rất nhiều những quy luật tình cảm cũng nhưnhững phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ trong tình yêu.Từ đó thấy được tình yêu làmột tình cảm cao đẹp, một hạnh phúc lớn lao của con người

4.2 Hình tượng thơ xuyên suốt tác phẩm

a “Sóng”- Hình tượng ẩn dụ bao trùm, xuyên suốt bài thơ

Nếu Xuân Diệu mượn hình tượng biển để nói về tình yêu thì Xuân Quỳnh mượnhình tượng sóng để diễn tả những cảm xúc, trạng thái phong phú, phức tạp của ngườiphụ nữ khi yêu Hình tượng được khắc họa cụ thể, sống động và toàn vẹn qua mạch kếtnối các khổ thơ Sóng liên tục được khám phá, phát hiện qua những ý nghĩ, những liêntưởng về biển, sóng cùng những câu hỏi liên tiêp được đặt ra diễn đạt thật tinh tế, sâusắc trạng thái của con sóng hay cũng chính là lòng người cứ xôn xao, triền miên, vôtận, tràn đầy những khao khao yêu thương và hạnh phúc khao khát đôi lứa

Sóng là hình tượng nghệ thuật trung tâm Xuyên suốt các khổ thơ là những cảmnhận của Xuân Quỳnh về sóng và nhờ sóng, nữ sĩ bày tỏ tình cảm, tâm trạng trong tìnhyêu:

+ Sóng được cảm nhận với hai trạng thái đối lập (dữ dội, dịu êm; ồn ào, lặng lẽ);sóng luôn khao khát trong hành trình tìm ra biển lớn và được cảm nhận như sự tồn tạivĩnh hằng muôn thuở

+ Sóng là hiện tượng thiên nhiên vừa bất ngờ, vừa bí ẩn rất khó để lí giải nguồn gốcnhưng sóng luôn thao thức nỗi nhớ bờ không nghỉ, không yên

b Hình tượng em – Cái tôi trữ tình của nhà thơ

Cùng với hình tượng "sóng", bài thơ này còn có một hình tượng nữa là "em" - cái tôitrữ tình của nhà thơ Sóng là hình ảnh ẩn dụ của tâm trạng người con gái đang yêu, là

sự hoá thân, phân thân của cái tôi trữ tình - một kiểu đặc biệt của cái tôi trữ tình nhậpvai Hai "nhân vật" trữ tình này (sóng và em) tuy hai mà một, có lúc phân đôi ra để soichiếu vào nhau, làm nổi bật sự tương đồng, có lúc lại hoà nhập vào nhau để tạo nên sự

âm vang, cộng hưởng Hai hình tượng này đan cài quấn quýt với nhau như hình vớibóng, song song tồn tại từ đầu đến cuối bài thơ, soi sáng, bổ sung cho nhau nhằm diễn

tả một cách mãnh liệt hơn, sâu sắc và thấm thía hơn khát vọng tình yêu đang cuồn cuộntrào dâng trong trái tim nữ thi sĩ

c Sự hòa hợp giữa sóng và em

Bài thơ thể hiện mối quan hệ tương đồng giữa "sóng" và "em": cả hai đều trong mộthành trình "Đó là cuộc hành trình khởi đầu là sự từ bỏ cái chật chội, nhỏ hẹp để tìm

đến một tình yêu bao la rộng lớn, cuối cùng là khát vọng được sống hết mình trong tìnhyêu, muốn hóa thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thuở" (Trần Đăng Suyển) Đó làhành trình vượt qua những xa cách, trở ngại của không gian và thời gian, qua nhữngthương nhớ, khắc khoải "Sóng" nhớ bờ "ngày đêm không ngủ được" còn "em" nhớ đếnanh "cả trong mơ còn thức" "Sóng" bao giờ cũng tới bờ dù muôn vời cách trở, còn emthì dẫu "xuôi về phương Bắc, dẫu ngược về phương Nam" bao giờ cũng "hướng về anh

- một phương" Như vậy, "sóng" đã hỗ trợ cho Xuân Quỳnh bộc bạch được rõ nhất, đầy

đủ nhất và tha thiết nhất nỗi niềm của một trái tim yêu thương tha thiết Sự tha thiếttrong tình cảm của chủ thể trữ tình (em) lại được giãi bày bằng một giọng thơ trẻ trung,hồn nhiên, có nét ngây thơ, trong sáng, chân thật và đầy nữ tính Tất cả đều là lời củasóng - em tự bạch một cách chân thành Những ý nghĩ, liên tưởng về biển, về sóng vàgió, những câu hỏi liên tiếp diễn tả sự ngỡ ngàng của con người trước một tình cảmmới lạ không rõ từ đâu đến và chiếm lĩnh tâm hồn mình từ lúc nào (Đặng Hiển)

4.3 Vẻ đẹp của từng khổ thơ

a Khổ thơ 1 : những thuộc tính và những khát vọng mạnh mẽ của sóng qua đó thể hiện những cung bậc tình yêu trong trái tim của người phụ nữ

- Hai câu thơ đầu: Trạng thái của Sóng và cung bậc trong tình yêu:

Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ

+ Trong lòng mỗi người luôn hiện hữu một con sóng tình cảm ngập tràn, nhưngchỉ đến khi nó được dâng lên và lan tỏa ta mới có thể cảm nhận được những thay đổitrong suy nghĩ và nhận thức về tình yêu Không gấp gáp, vồ vập, Xuân Quỳnh đã thaylời tất cả những trái tim trẻ bộc lộ nỗi lòng mình bằng những trạng thái tình cảm khácnhau thông qua những con sóng

+ Hai câu thơ đầu với nghệ thuật đối: Dữ dội - dịu êm; Ồn ào - lặng lẽ đã làm hiện

lên vẻ đẹp của những con sóng biển ngàn đời đối cực Những lúc biển động, bão tố

phong ba thì biển dữ dội, ồn ào còn những giây phút sóng gió đi qua biển lại hiền hòa trở về dịu êm, lặng lẽ Có một nhà Đức đã viết:

Em bảo anh đi đi

Sao anh không đứng lại

Em bảo anh đừng đợi

Sao anh vội về ngay

Bảo đi nhưng lại mong người ấy đứng lại, giục đừng đợi rồi lại trách sao nỡ vội về

Cái đối nghịch này cũng như sự dữ dội – dịu êm hay Ồn ào – lặng lẽ làm nên nét đáng

yêu, nữ tính của người con gái Nó không mâu thuẫn mà thống nhất trong quy luật biệnchứng của trái tim

+ Xuân Quỳnh đã mượn nhịp sóng để thể hiện nhịp lòng của chính mình trong mộttâm trạng bùng cháy ngọn lửa mãnh liệt của tình yêu, không chịu yên định mà đầy biếnđộng, khao khát :

“Vì tình yêu muôn thuở

Có bao giờ đứng yên”

Đúng như vậy, tình yêu của người con gái nào bao giờ yên định bởi có lúc họ yêurất dữ dội, yêu mãnh liệt hết mình với những nhớ nhung “cả trong mơ còn thức”, đôi

khi ghen tuông giận hờn vô cớ Nhưng cũng có lúc người con gái lại thu mình trở về

với chất nữ tính đáng yêu, họ lặng lẽ, dịu êm ngắm soi mình và lặng im chiêmnghiệm:

Có những tình yêu không thể nói bằng lời

Chỉ hiểu nhau qua từng ánh mắt

Nhưng đó là tình yêu bền vững nhất

Bởi thứ ồn ào là thứ dễ lãng quên

(Đinh Thu Hiền)

Khi dữ dội mãnh liệt, khi dịu êm trầm lắng, khi ồn ào nhấp nhô, có lúc lại âmthầm lặng lẽ, những tình cảm tưởng chừng như mâu thuẫn, đối lập nhau trong trái timcủa người phụ nữ nhưng lại mang theo tất cả những đặc điểm và trạng thái tâm líđang khao khát tình yêu Nhiều khi chính bản thân họ không thể định nghĩa và gọi têncảm xúc của chính mình, muốn tìm đến những định nghĩa riêng, tìm sự đồng điệu,hòa nhập vào bể lớn tình yêu Chính vì thế từ dòng sông bình lặng nhỏ bé trong tâmhồn, con sóng tình đã đi đến những miền bể xa

- Hai câu sau: Khao khát mạnh mẽ của con sóng và sự vươn lên cái cao cả, vĩnhhằng của tình yêu

Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể

+ Sóng của Xuân Quỳnh là tiếng nói của một tâm hồn thiếu nữ đang trong độ tuổihai mươi, tiếng nói của một trái tim chân thành và đam mê, luôn rực cháy chất trẻ trungmãnh liệt, khao khát được sống hết mình và yêu hết mình

+ Ba hình ảnh sông, sóng, bể như là những chi tiết bổ sung cho nhau: sông và bểlàm nên đời sóng, sóng chỉ thực sự có đời sống riêng khi ra với biển khơi mênh mangthăm thẳm Mạch sóng mạnh mẽ như bứt phá không gian chật hẹp để khát khao mộtkhông gian lớn lao Biển sinh ra sóng, không có biển thì cũng chẳng có sóng cũng nhưcuộc đời sinh ra tình yêu, không có cuộc đời thì chẳng có tình yêu

+ Hành trình tìm ra tận bể chất chứa sức sống tiềm tàng, bền bỉ để vươn tới giá trịtuyệt đích của chính mình Sóng không cam chịu một cuộc sống đời sông chật hẹp, tùtúng nên nó làm cuộc hành trình ra biển khơi bao la để thỏa sức vẫy vùng

+ Tình yêu của Xuân Quỳnh cũng vậy, tình yêu của người phụ nữ cũng không thểđứng yên trong một tình yêu nhỏ hẹp mà phải vươn lên trên tất cả mọi sự nhỏ hẹp tầmthường để được sống với những tình yêu cao cả, rộng lớn, bao dung

+ Sóng luôn theo hành trình từ bỏ sông để ra bể lớn, sống cuộc đời của chính mìnhgiữa muôn trùng khơi thăm thẳm cũng như em mãi mãi hướng đến anh với một tìnhyêu chung thủy, vẹn nguyên nhất Chỉ có ở giữa biển lớn tình yêu của anh, cuộc đờicủa em mới thực sự ý nghĩa, mới bình yên đi qua mọi bão tố, phong ba

+ Đây là một quan niệm tình yêu tiến bộ và mạnh mẽ của người phụ nữ thời đại Cóthấy ngày xưa quan niệm tình yêu cổ hủ “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” để rồi bao côgái đã phải cất lên lời than van ai oán:

Thân em như giếng giữa đàng

Người khôn rửa mặt người phàm rửa chân

Hoặc:

Thân em như tấm lụa đào

Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

Từ đó ta mới thấy hết được cái mới mẻ trong quan niệm tình yêu của Xuân Quỳnh: Người phụ nữ chủ động tìm đến với tình yêu để được sống với chính mình Sự chủ động đi tìm tình yêu đã từng được biết đến trong ca dao:

Ai đi đâu đấy hở ai

Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm ?

Và trong thơ Nguyễn Bính, nỗi nhớ được bộc lộ có chút gì chân quê, ngại ngùng nhưng vẫn rất dễ thương:

“Thôn Đoài ngồi nhớ Thôn Đông

Một người chín nhớ mười thương một người”

b Khổ thơ thứ 2: Sóng là hiện thân của khát vọng tình yêu trỗi dậy

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ

- Sóng, sông muôn đời vẫn thế, vẫn bấy nhiêu sắc thái trên hành trình ra biển, bốchơi, mưa rồi lại tìm ra biển Đất là quy luật vĩnh hằng của tạo hóa: một sự dâng hiến,hóa thân để quay về Thán từ “ Ôi” mở đầu khổ thơ như một sự bừng ngộ, là nhữngcảm xúc chân thành mãnh liệt nhất trong trái tim của người con gái đang yêu khiphát hiện ra hành trình của sóng

- Tình yêu luôn hiện hữu trong cuộc sống của mỗi người, giúp cho tâm hồn thêmnhạy cảm, tinh tế và biết tin vào những điều tốt đẹp Với Xuân Quỳnh, tình cảm ấy-những con sóng lòng từ ngàn xưa đến nay và đến tận mai sau vẫn không bao giờngừng chảy Bởi trong tâm hồn nữ sĩ biển bao giờ cũng gọi dậy ước mơ, khao khát

Suốt cuộc đời biển gọi ước mơ

Nỗi khát vọng những chân trời chưa đến

Đứng trước biển quên cuộc đời nhỏ hẹp

Bỗng thấy mình trong sạch thêm ra

( Biển – Xuân Quỳnh)

- Quá khứ của ngày xưa, tương lai của ngày sau mãi vẹn nguyên một nỗi khát

vọng bồi hồi về tình yêu trong trái tim của người phụ nữ trẻ khao khát xa xôi Đứngtrước biển con người dễ có cảm giác nghìn năm trước khi chưa có mình biển vẫn thếnày, nghìn năm sau khi mình đã tan biến khỏi mặt đất thì biển vẫn thế Vẫn nhữngcon sóng từ ngoài xa mải miết chạy vào tan mình trong bờ cát, vẫn những con sóngvừa dữ dội, vừa dịu êm Nhà thơ đã khẳng định sự bất diệt của sóng bằng hai câuthơ : “ Ôi con sóng ngày xưa/ và ngày sau vẫn thế”

- Hai câu cuối đưa người đọc đến với những cảm nhận độc đáo về biển khơi, vềsóng biển Biển cả như một lồng ngực trẻ trung, tràn đầy sức sống, thanh xuân Những

con sóng biển đã làm nên nhịp đập bổi hồi của lồng ngực biển khơi Những cảm nhận

về sóng biển đã đưa người đọc đến với một liên tưởng khá thú vị: sóng vĩnh hằng nhưkhát vọng tình yêu bất diệt Chừng nào còn tuổi trẻ, chừng ấy khát vọng tình yêu cònbồi hồi vỗ sóng trong lồng ngực con người Có lẽ bởi vì thế mà trong một bài thơ khác

XQ viết: “ Tình yêu từ những ngày xưa/ Vượt qua năm tháng bây giờ đến ta” Tình yêu

có sức mạnh vượt qua mọi ranh giới nhưng nó song hành với tuổi trẻ Cho nên khátvọng tình yêu bồi hồi hơn cả trong những lồng ngực trẻ trung:

“ Hãy để trẻ con nói vị ngon của kẹo

Hãy để tuổi trẻ nói hộ tình yêu”

( Xuân Diệu)

- Nhà thơ nêu ra quy luật bất di bất dịch của tự nhiên để nhấn mạnh đến quy luật

của tình yêu muôn đời Khát vọng tình yêu là khát vọng vĩnh viễn của con người nhất

là con người ở tuổi trẻ Khát vọng không hoàn toàn đồng nghĩa với ước vọng Ướcvọng mới chỉ dừng lại ở ước và mong còn khát vọng đã là sự đam mê cháy bỏng, mãnhliệt không giới hạn Khát vọng của tuổi trẻ là có được tình yêu và cũng chỉ có tình yêumới đánh thức được tất cả những đam mê trong trái tim tuổi trẻ Nỗi khát vọng tình yêuxôn xao, rạo rực trong trái tim con người Trong quan niệm của Xuân Quỳnh, đó là khátvọng muôn đời của nhân loại, khát vọng mãnh liệt nhất của tuổi trẻ Từ ngàn xưa conngười đã đến với tình yêu và sẽ mãi đến với tình yêu

- Nhịp thơ nối dài liên tục như không có sự ngừng nghỉ của những con sóng, củanhững trái tim khao khát yêu Con sóng trên đại dương là sự hiện hình của những consóng trong lòng yêu của người thiếu nữ

c Khổ thơ 3: Những suy tư về cội nguồn của sóng và khởi nguồn của tình yêu

Trước muôn trùng sóng bể

Em nghĩ về anh, em

Em nghĩ về biển lớn

Từ nơi nào sóng lên?

- Dòng thơ “Trước muôn trùng sóng bể” cho thấy sóng đã ra tới bể, đã hoàn thànhcuộc hành trình kì công Đối diện trước biển lớn là đối diện trước cõi vô tận, vô cùngcủa một môi trường sống mới khác hẳn dòng sông nhỏ hẹp khi xưa nên niềm khátkhao cũng nảy sinh một cách tự nhiên và tất yếu Lẽ thường ở khổ thơ này, nhà thơphải viết “sóng nghĩ về” nhưng nhà thơ lại viết “em nghĩ về” nhằm tạo nên sự đồngnhất giữa sóng và em Hành trình của sóng cũng là hành trình của em

- Hình tượng sóng đến đây hoà nhập vào em để soi chiếu làm nổi bật những băn khoăn của lòng em Giọng thơ như lời thầm thì tự bạch, ý thơ được nối kết tự nhiên và những băn khoăn của lòng em làm nên chất suy tư ngọt ngào của riêng Xuân Quỳnh.

Trước không gian rộng lớn của sóng bể, em cảm thấy mình cô đơn, nhỏ bé nên tìm vềvới điểm tựa của đời mình là anh bởi chỉ có nghĩ về anh, hướng về anh, trái tim em mới

thôi thổn thức, mới vơi bớt nhớ thương Điệp ngữ “ Em nghĩ” được lặp lại thể hiện sự

băn khoăn trăn trở, những suy tư luôn chất chứa trong trái tim mình

- Ở khổ thơ này, em đã tách mình ra khỏi sóng để khao khát được lý giải XuânQuỳnh mong muốn tìm hiểu về cội nguồn của sóng và cũng chính là để lý giải căn

nguyên của tình yêu Có lẽ chính khao khát kiếm tìm, hiểu sâu về tình yêu làm cho tìnhyêu trở nên thật đặc biệt:

Vì tình yêu là một bài hát hay.

Mà hát được, thực ra không phải dễ.

- Câu thơ thứ 4 là câu hỏi từng khiến bao lứa đôi băn khoăn và cũng chẳng ai có thể

trả lời được một các rõ ràng, rành mạch được Càng say mê bao nhiêu, càng thấy tìnhyêu huyền bí bất nhiêu Người ta thường thiêng liêng hóa tình yêu của kiếp này biếtđâu lại là sự hẹn hò của kiếp sau Nữ sĩ Xuân Quỳnh cũng không ngoại lệ, cũng bănkhoăn, thắc mắc, trăn trở đi tìm lời giải đáp

d Khổ thơ 4: Câu trả lời cho cội nguồn của sóng và lý giải cội nguồn của tình yêu

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau?

- Người phụ nữ băn khoăn về khởi nguồn của tình yêu và bộc bạch một cách hồnnhiên, chân thành sự bất lực không lý giải được câu hỏi muôn đời ấy trong tình yêu:

“Em cũng không biết nữa - Khi nào ta yêu nhau” Đây là một cách cắt nghĩa về tình

yêu rất Xuân Quỳnh, một cách cắt nghĩa rất nữ tính, rất trực cảm

- Lí giải được ngọn nguồn của sóng thì dễ bởi “Sóng bắt đầu từ gió” nhưng để hiểu

“Gió bắt đầu từ đâu” thì thi nhân lại ấp úng “Em cũng không biết nữa” Cũng như tình yêu của anh và em nó đến rất bất ngờ và tự nhiên bởi “Tình yêu đến trong đời không báo động”.

- Câu thơ “Em cũng không biết nữa” như một cái lắc đầu nhè nhẹ, bâng khuâng và

phân vân

- Đến câu hỏi “Khi nào ta yêu nhau” thì đúng là nữ sĩ đang bâng khuâng và băn

khoăn Kì lạ quá, diệu kì quá, em và anh yêu nhau bao giờ nhỉ? Câu hỏi này muôn đờikhông ai lí giải nổi nhất là những bạn trẻ đang yêu và đắm say trong men tình ái Tìnhyêu là vậy, khó lí giải, khó định nghĩa Xuân Diệu – ông hoàng của thi ca tình yêu

cũng đã từng băn khoăn khi định nghĩa về tình yêu “Đố ai định nghĩa được tình yêu/

Có khó gì đâu một buổi chiều/Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt/Bằng mây nhè nhẹ gió hiu hiu” Chính vì không thể lí giải rõ ngọn ngành nên tình yêu vì thế mà trở nên đẹp

và là cái đích để cho muôn người đi tìm và khám phá Tình yêu không có tuổi cũngnhư “xuân không ngày tháng” Tình yêu là một ẩn số giữa hai thế giới tâm hồn chứađầy bí mật

Dù tin tưởng chung một đời một mộng

Anh là anh mà em vẫn là em

Có thể nào qua Vạn Lý Trường Thành

Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật

- Những tâm hồn bí mật ấy luôn khao khát giao hòa, khao khát khám phá nhưng lạikhông lý giải nổi tình yêu Bởi tình yêu là bài toán chưa có lời giải đáp, tình yêu nhưbài thơ chưa có hồi kết Vì thế tình yêu luôn đẹp, luôn mới và hấp dẫn

- Với Xuân Quỳnh, tình yêu cũng giống như sóng biển,gió trời,làm sao mà hiểuhết được.Nó rộng lớn,thẳm sâu như thiên nhiên và cũng khó hiểu, bất ngờ như thiênnhiên.Tình yêu là một trạng thái tâm lí rất đặc biệt trong đời sống tình cảm của conngười.Trong tình yêu,cũng có lí trí nhưng chủ yếu nó là thế giới của những tìnhcảm,cảm xúc phong phú và phức tạp mà nhiều khi một trí tuệ tỉnh táo không thể nào

cắt nghĩa được.Ở đây, “Trái tim có những quy luật riêng mà lí trí không thể hiểu nổi”(Pascal) Nếu có thể “hiểu nổi” và hiểu hết,có lẽ sẽ chẳng còn tình yêu.Bởi như ai

đó đã nói: Khi người ta biết rõ mình yêu vì cái gì thì đó cũng là lúc tình yêu ra đi

- Chân lí ấy thật giản dị, đẹp đẽ Xuân Quỳnh phát hiện ra quy luật của trái tim bằngtrực cảm nhạy bén, bằng sự đằm thắm và những trải nghiệm qua nhiều đổ vỡ của bảnthân mình Hai khổ thơ bộc bạch thật chân thành như một lời tự thú hồn nhiên mà sâusắc, nữ tính Có lẽ vì vậy mà trong bài thơ tình số 28 của thi hào Tagor đã viết rằng:

“Trái tim anh cũng ở gần em như chính đời em vậy

Nhưng chẳng bao giờ em biết trọn nó đâu”

e Khổ thơ thứ 5: Nỗi nhớ khắc khoải trong tình yêu muôn đời

Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức

- Hòa cùng những con sóng: sóng thơ, sóng lòng, ta tìm về cõi sâu kín của tâm

hồn thi sĩ và cũng là của muôn kiếp “má hồng” Bài thơ “Sóng” ra đời khi những con

sóng lòng dâng lên dữ dội, những con sóng nhớ thương, thao thức của một tâm hồnđang yêu Cả bài thơ là những đợt sóng nối nhau vỗ vào tâm hồn người đọc Sóng vànhân vật em đan quyện vào nhau để thì thầm những nỗi niềm, những tâm tư Đây làmột khổ thơ vô cùng đặc biệt bởi trong bài thơ chỉ duy nó có sáu câu Sáu câu thơ trảidài như nỗi thao thức, băn khoăn của tâm hồn thi sĩ trong đêm

+ Hai câu thơ đầu với hình thức lặp cấu trúc quyện hòa cùng nghệ thuật đối “dưới lòng sâu – trên mặt nước” tạo nên sự điệp trùng của những con sóng với nhiều dạng

thức khác nhau Có con sóng gầm gào trên mặt đại dương nhưng cũng có con sóngcuộn trào trong lòng biển cả Con sóng ngầm còn mãnh liệt hơn cả con sóng trên mặtnước Cả hai kết hợp với nhau làm nên sự đa dạng của sóng biển Sóng là em, em làsóng Cũng như sóng kia, tâm hồn em cũng vô vàn những phức tạp khó hiểu Lúclặng lẽ, êm đềm khi nồng nàn dữ dội, nhưng thế nào đi nữa, em vẫn mãi là em, vẫn

mãi ôm trong lòng một nỗi nhớ thương không dứt sóng và em phân đôi, soi chiếu vào nhau để làm sáng lên những tâm sự sâu kín trong em Đó là một nỗi nhớ mênh mông

sâu thẳm Con sóng trên bề mặt hay con sóng dưới lòng sâu muôn đời vỗ nhịp tronglòng biển cả, cồn cào một hướng vào bờ dẫu có muôn nghìn cách trở Vì thế mà biển

có khi bình yên nhưng biển không lặng yên, sóng vẫn luôn trăn trở nỗi nhớ bờ Ý thơđược kết nối và phát triển thật tự nhiên, những câu thơ không ngắt nhịp đặt cạnh nhauliên tiếp như nhịp sóng miên man nhung nhớ

+ Hai câu sau là nỗi nhớ bờ của sóng vượt lên cả thời gian ngày – đêm: XuânQuỳnh vô cùng tinh tế khi mượn một hình tượng rất động để diễn ta nỗi niềm củangười phụ nữ khi yêu Sóng muôn đời vẫn thế, có bao giờ thôi vỗ sóng, có khi nàochẳng cồn cào, có khi nào thôi ngừng hành trình đến với bờ dù muôn vời cách trở.Sóng chẳng còn là sóng nếu tĩnh yên, lặng lẽ Vì vậy mà sóng đã được Xuân Quỳnh

diễn tả bằng một từ ngữ rất sáng tạo “không ngủ được” Sóng là vậy, dù lặng yên dưới

lòng biển hay dữ dội trên mặt đại dương thì ngàn đời vẫn khát khao tìm về bến bờtĩnh tại Chưa đến được bờ thì nhớ thương, thương nhớ, thì thao thức một nỗi niềm

Vì nhớ bờ “bởi hôn mãi ngàn năm không thỏa/ Bởi yêu bờ lắm lắm em ơi” Nên con

sóng đã hành trình vượt qua không gian bao la và thời gian xa thẳm Nó bất chấp cả

thời gian “ngày đêm không ngủ được” để quyết tâm hướng vào bờ cho thỏa nỗi niềm

mong nhớ

+ Hai câu cuối là nỗi nhớ của em dành cho anh: Xuân Quỳnh dùng chữ “lòng” rất

tinh tế Lòng là nơi sâu kín nhất của tâm hồn con người Nơi bí mật thẳm sâu của tình

yêu và nỗi nhớ Khi Xuân Quỳnh nói “lòng em nhớ” nghĩa là chị đã phơi bày tất cả gan

ruột của mình để dốc hết yêu thương mà gửi về người mình yêu Nỗi nhớ không chỉ cómặt trong thời gian được ý thức mà còn gắn với tiềm thức - thời gian trong mơ Vịngọt ngào mê đắm của tình yêu lan tỏa trong cách nói nghịch lý “cả trong mơ cònthức”

+ Câu thơ “Cả trong mơ còn thức” lóe lên điểm sáng của nghệ thuật Nó làm đảo

lộn nhịp sống bởi “tình yêu luôn làm cho con người khó thức ngủ theo giấc giờ điều

độ” Nỗi nhớ không chỉ làm lòng em “bổi hổi bồi hồi, như đứng đống lửa như ngồi trong than” nó còn làm cho em nhớ nhung, thao thức ngay cả trong giấc ngủ Có thể

nói, với câu thơ ấy, Xuân Quỳnh đã có thể được xem là thi sĩ tài năng bật nhất của thi

ca hiện đại Việt Nam

- Với nhà thơ Xuân Diệu, tình yêu thiêu đốt người ta trong một nỗi nhớ cồn cào, dadiết:

Anh nhớ tiếng, anh nhớ hình, anh nhớ ảnh

Anh nhớ em, anh nhớ lắm em ơi

Tình yêu gắn liền với nỗi nhớ - một trong những gam màu chủ đạo của tình yêu.Bao kẻ nhớ người mình yêu mà đảo điên:

Trời còn có bữa sao quên mọc

Anh chẳng đêm nào chẳng nhớ em

(Xuân Diệu)

- Tố Hữu cũng từng diễn tả rất chân thành nỗi nhớ nhung da diết trong cõi lòng yêu:

“ Ước gì anh hóa thành chim

Bay theo em hót cho tim đỡ buồn”

( Mưa rơi)

Với Xuân Quỳnh nỗi nhớ là tín hiệu đồng thời cũng là một bản chất quan trọng củatình yêu Khi hết nhớ cũng là lúc tình yêu phai tàn

f Khổ thơ thứ 6: Sự chung thủy trong tình yêu của người phụ nữ

Dẫu xuôi về phương Bắc

Dẫu ngược về phương Nam

Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh một phương

- Sóng và em đan quyện vào nhau Em lặng đi để sóng trào lên Nhưng sóng cũng

là em, sóng trào lên mang theo lớp lớp tâm tình của em Hai câu thơ đầu như một

mệnh đề với cặp từ “dẫu” đứng ở đầu câu cùng phép điệp cấu trúc “Dẫu xuôi – Dẫu ngược” Các động từ “xuôi”, “ngược” và không gian địa lý Bắc – Nam đã góp phần

làm nhấn mạnh sự xa xôi cách trở, sự vất vả, gian nan

- Thế giới của Anh và Em không giới hạn chiều dài Bắc - Nam, không khoanh vùngđịa bàn mà nơi nào cũng có nỗi nhớ thường trực của tình yêu vĩnh viễn Xuân Quỳnh

đã tiếp nhận nỗi nhớ ấy bằng tất cả sự nhạy cảm của lứa tuổi đôi mươi và khẳng địnhcho một cái tôi của con người luôn vững tin ở tình yêu

- Từ xưa đến nay người ta vẫn thường nói “Xuôi Nam, ngược Bắc” giờ đây Xuân Quỳnh lại nói “Xuôi Bắc, ngược Nam” là cách nói ngược Phải chăng tình yêu đã làm

cho con người bị đảo lộn phương hướng ? Nhưng có một phương mà em không thểnào lẫn lộn, không thể nào nguôi nhớ đó là phương anh

- “Nơi nào” – “cũng nghĩ” là cách diễn tả một cảm xúc thường trực, ám ảnh Còn

“hướng về anh” là sự toàn tâm toàn ý Lại thêm dấu gạch nối ở giữa và chữ “mộtphương” ở cuối câu thơ

- Xuân Quỳnh- với ngòi bút và cảm nhận tinh tế, đặt nỗi nhớ của mình ẩn sau consóng Con sóng dưới lòng sâu là nỗi nhớ thầm lặng kín đáo Con sóng trên mặt nước làniềm xao xuyến nhớ thương nay bộc lộ ra thật rõ Hình ảnh sóng – bờ, có cái gì quenthuộc và gẫn gũi, hơi e thẹn nhưng cũng rất mạnh mẽ, sóng vì nhớ bờ mà thao thức hay

là em vì nhớ anh mà không ngủ cả đêm Vẫn là người phụ nữ truyền thống với vẻ nhẹnhàng, tinh tế Các từ chỉ hứng đối lập như xuôi – ngược, Bắc – Nam gợi ra sự éo le,ngăn cách Nhưng đó chỉ là sự giả định thi sĩ tự đặt ra để khẳng định lòng thủy chungson sắt Dẫu là muôn vời cách trở, dẫu là ngược Bắc xuôi Nam, em vẫn chỉ luôn hướng

về một chân trời, nơi đó có anh

- Xuân Quỳnh buộc chặt bao “sợi nhớ, sợi thương” về phương anh:

Chỉ riêng điều được sống cùng anh

Niềm mơ ước trong em là lớn nhất

Trái tim nhỏ nằm trong lồng ngực

Giây phút nào tim đập chẳng vì anh

Thế mới biết tình yêu của chị nồng nàn, mãnh liệt thế nào Hướng về anh thì cóthể thay đổi nhưng với lời khẳng định chắc nịch “một phương” thì nơi em hướng về

là bất di bất dịch Anh đã là “hệ quy chiếu” của đời em Từ đó nhà thơ đã nói đến nỗinhớ bất chấp vạn vật, khoảng cách, tình yêu là sự gặp gỡ giữa hai tâm hồn không cógiới hạn Cảm thông cho cuộc đời Xuân Quỳnh, ta càng hiểu thêm tình cảm của chị:

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt, đời thường ai chẳng có

Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa

Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

Dù muôn vời cách trở

- Nếu như những khổ thơ trước nhà thơ nói về niềm vui sướng dào dạt, nhữngnhung nhớ giận hờn thì đoạn thơ này nhà thơ lại thể hiện những băn khoăn, lo lắng

Đó cũng là trực cảm của tình yêu

- Đại dương: Tượng trưng cho cuộc đời rộng lớn Muôn vời cách trở là những khó

khăn, là sự xa xôi, là những phong ba bão táp có thể gặp phải trong tình yêu

- Ba từ “Ở ngoài kia” như cánh tay Xuân Quỳnh mềm mại đang chỉ tay về khơi

xa nơi trăm ngàn con sóng ngày đêm không không biết mỏi đang vượt qua giới hạnkhông gian thăm thẳm muôn vời cách trở để hướng vào bờ ôm ấp nỗi yêu thương.Cũng như “em” muốn được gần bên anh, được hòa nhịp vào trong tình yêu với anh.Tình yêu của người con gái thật mãnh liệt, nồng nàn Sóng xa vời cách trở vẫn tìmđược tới bờ như tìm về nguồn cội yêu thương, cũng như anh và em sẽ vượt qua mọikhó khăn để đến với nhau, để sống trong hạnh phúc trọn vẹn của lứa đôi

- Sóng muốn về với bờ phải vượt qua giông tố, bão bùng cũng như em muốnhướng về anh phải vượt qua những cạm bẫy của cuộc đời Tình yêu gắn liền với đờithương mà cuộc đời lại là dâu bể đa đoan với biết bao thử thách, gian nan đang chờphía trước Nhưng người phụ nữ tin tưởng ở sức mạnh của tình yêu có thể vượt quatất cả để tìm thấy hạnh phúc đích thực của đời mình Cũng như cha ông xưa viết:

Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo

Ngũ lục sông cũng lội, thất bát cửu đèo cũng qua

- Xuân Quỳnh yêu mãnh liệt và với chị khi đã tìm thấy tình yêu đích thực của cuộcđời là khi con người có sức mạnh để vượt qua “đại ngàn bão tố”:

“ Không sĩ diện đâu nhưng nếu tôi yêu được một người

Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm

Tôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng”

( Thơ viết cho mình và những người con gái khác)

h Khổ 8: Quy luật bất biến của thời gian và không gian, qua đó khẳng định quy luật vĩnh cửu của tình yêu muôn đời

Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa

- Nhà phê bình Chu Văn Sơn đã có một nhận xét rất hay về thơ Xuân Quỳnh như

sau: “Thơ Xuân Quỳnh là thơ của một cánh chuồn chuồn bay tìm chỗ nương thân trong nắng nôi dông bão của cuộc đời … Thế giới thơ ca Xuân Quỳnh là sự tương tranh không ngừng giữa khắc nghiệt và yên lành với những biểu hiện sống động và biến hóa

khôn cùng của chúng” Có lẽ cũng là vì Xuân Quỳnh là người phụ nữ đa cảm luôn luôn

dự cảm những giông bão cuộc đời dù lòng chị vẫn tin yêu Trong tình yêu, Xuân Quỳnhcũng gặp nhiều trắc trở, những khổ đau, cay đắng Bởi vậy, tình yêu với chị đôi khi chỉ

Lòng tôi rộng nhưng lượng trời cứ chật

Không cho dài thời trẻ của nhân gian

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn

Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại

Còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi

Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời

– Tuy thế nhà thơ vẫn tin tưởng, tin tưởng ở tấm lòng nhân hậu và tình yêu chânthành của mình sẽ vượt qua tất cả Có thể nói Xuân Quỳnh yêu thương tha thiết, mãnhliệt nhưng cũng tỉnh táo nhận thức dự cảm những trắc trở, thử thách trong tình yêuđồng thời cũng tin tưởng vào sức mạnh tình yêu sẽ giúp người phụ nữ vượt qua thửthách đến với bến bờ hạnh phúc Cho nên, sóng sẽ đến bờ, năm tháng sẽ đi qua thờigian dài đằng đẵng và mây nhỏ bé sẽ vượt qua biển rộng để bay về xa Một loạt hìnhảnh thơ ẩn dụ được bố trí thành một hệ thống tương phản, đối lập để nói lên dự cảmtỉnh táo, đúng đắn và niềm tin mãnh liệt của nhà thơ vào sức mạnh của tình yêu Trong

bài thơ “Thơ tình cuối mùa thu” chị cũng đã từng viết:

“Thời gian như là gió

Mùa đi theo tháng năm

Tuổi theo mùa đi mãi

Chỉ còn anh và em

Chỉ còn anh và em

Cùng tình yêu ở lại”

- Chị thường đặt tình yêu giữa không gian bao la (biển khơi, đất trời, mây gió…) và

thời gian bất tận (mùa thu đi, ký ức, “thời gian trắng”, “thời gian ơi sao không đổi sắc màu”…) để đi đến tận cùng xứ sở, đến tận cùng khổ đau của cuộc đời chị đã nếm trải.

Cho nên, thật dễ hiểu cái khát vọng ngày càng dâng lên mãnh liệt khôn cùng trong tráitim người nữ thi sĩ của tình yêu và hạnh phúc đời thường

- Xuân Quỳnh là người nhạy cảm với sự chảy trôi của thời gian.Ý thức về thời gian

trong chị thường đi liền với niềm lo âu và khát khao nắm lấy hạnh phúc trong hiệntại.Tuy lúc này thời gian với Xuân Quỳnh dường như còn ở cả phía trước,cuộc đời cònrộng dài nhưng ý thức về sự hữu hạn của đời người và sự mong manh khó bền chặt củahạnh phúc đã hiện ra thành một thoáng âu lo

- Xuân Quỳnh qua khổ thơ trên đã phần nào cho người đọc nhận thức rõ về những

dự cảm và nỗi băn khoăn của chị Nếu tình yêu trong thơ Xuân Diệu luôn mang sự ámảnh về thời gian, tình yêu trong thơ Nguyễn Bính cho thấy ông là một kẻ si tình thìtình yêu của Xuân Quỳnh đầy ắp những khát vọng, sự sôinổi của một người con gáikhi yêu Bài thơ “Sóng” chính là minh chứng rõ rệt cho điều này Chế Lan Viên đã

từng viết rằng: “Anh cách xa em như đất liền cách bể / Nửa đêm nằm lắng sóng phương em” Quả thật, trong tình yêu, sự trăn trở, âu lo là điều không thể thiếu Tình

yêu trong thơ XuânQuỳnh cũng không ngoại lệ

- Xuân Quỳnh vừa thổ lộ trực tiếp, vừa mượn hình tượng sóng để nói và suy nghĩ

về tình yêu Những ý nghĩ này có vẻ tự do, tản mạn, nhưng từ trong chiều sâu của thi

tứ vẫn còn sự vận động nhất quán Đó là cuộc hành trình khởi đầu là sự từ bỏ cái chậtchội, nhỏ hẹp để tìm đến một tình yêu bao la, rộng lớn, cuối cùng là khát vọng đượcsống hết mình trong tình yêu, muốn hóa thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thủa

- Xuân Quỳnh đã không nói ra một cách trực tiếp những chiêm nghiệm của chịnhưng đằng sau những vần thơ về cái vĩnh hằng, trường cửu của thiên nhiên, người tavẫn nhận ra cái hiện thực đối lập: sự hữu hạn,nhỏ bé của đời người, sự ngắn ngủi, mongmanh sương khói của tình yêu Bình thường, sự âu lo ấy có thể dẫn con người đếnnhững phản ứng tiêu cực(thất vọng,chán chường hoặc sống gấp,thả trôi theo dòng đời)nhưng cũng có thể là động lực khiến con người sống tích cực và mạnh mẽ hơn(sống hếtmình,sống mãnh liệt trong tình yêu…) Xuân Quỳnh đã chọn cho mình một cách ứng

xử thật tích cực và thật đẹp Chị không chán nản,tuyệt vọng mà trái lại càng khao khátđược sống hết mình trong tình yêu

i Khổ 9: Khát vọng được hóa thân, được sống bất tử cùng tình yêu muôn đời

Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ

- Yêu thương mãnh liệt nhưng cao thượng, vị tha Nhân vật trữ tình khao khát hòatình yêu con sóng nhỏ của mình vào biển lớn tình yêu - tình yêu bao la, rộng lớn – đểsống hết mình trong tình yêu, để tình yêu riêng hoá thân vĩnh viễn thành tình yêumuôn thuở Người con gái mong muốn hòa mình vào bể đời rộng lớn, bứt mình rakhỏi những lo toan tính toán, để ngập chìm trong bể lớn tình yêu Phải có mọt tìnhyêu như thế nào thì mới có được một mong muốn cao cả đến chừng ấy Khát vọngtình yêu cũng là khát vọng sống mãnh liệt đủ đầy Cuộc đời còn tình yêu thì cuộc đờicòn tươi đẹp và đáng sống và sống trong tình yêu là một điều hạnh phúc XuânQuỳnh mong ước được sống mãi trong tình yêu, bất tử với tình yêu

- Cụm từ “tan ra” không phải mất đi mà trường tồn đến ngàn năm vì Xuân Quỳnh

biết chọn biển lớn tình yêu mà vỗ sóng Biển lớn là hình ảnh cường tráng của điểm tựatình yêu, tình người khiến bài thơ ấm và chắc Sức hút của bài thơ là sức hút của ngườicon gái biết yêu chủ động, mãnh liệt, biết dành hết mình cho tình yêu Tình yêu của cánhân con người chỉ có thể trở thành vĩnh cửu và bất tử khi tình yêu đó hóa thân vàobiển lớn của tình yêu nhân loại Xuân Quỳnh đã dám yêu và dám thổ lộ tất cả, đó là nétmới mẻ hiện đại trong tình yêu

- Cuộc đời là biển lớn tình yêu, kết tinh vị mặn ân tình, được tạo nên và hòa lẫncùng trăm con sóng nhỏ Trong quan niệm của nhà thơ, số phận cá nhân không thểtách khỏi cộng đồng Sóng không phải là biểu tượng của một cái tôi ngạo nghễ và côđơn như thơ lãng mạn Khát vọng lớn nhưng trong cách nói Xuân Quỳnh lại rấtkhiêm nhường : trăm con sóng nhỏ như là sự tổng hòa những vẻ đẹp khác nhau để tạothành biển lớn Nhà thơ đã thể hiện một khát vọng mãnh liệt muốn làm trăm con sóng

để hòa mình vào đại dương bao la, hòa mình vào biển lớn tình yêu để một đời vỗ

muôn điệu yêu thương "Người yêu người, sống để yêu nhau" (Tố Hữu) Phải chăng

đó là khát vọng muốn bất tử hóa tình yêu của nữ sĩ Xuân Quỳnh? Vâng! Đó khôngchỉ là tinh thần của con người thời đại chống Mỹ mà còn là âm vang của một tấmlòng luôn tha thiết với sự sống, với tình yêu

- Những từ “ biển lớn”, “ ngàn năm” diễn tả những khái niệm không gian, thờigian rộng lớn, vô cùng thể hiện khát vọng vừa nồng nàn, thiết tha, vừa cao cả vĩnhhằng

- Mơ ước tình yêu là vĩnh cửu, đến mơ ước cũng mang hình bóng của người tìnhnhân đắm say Ở đây, Xuân Quỳnh có gì rất gần với “Biển” của Xuân Diệu Chất đam

mê mãnh liệt toát ra từ từng câu chữ khi Xuân Diệu viết:

“Đã hôn rồi hôn lại

Cho đến mãi muôn đời

Đến tan cả đất trời

Anh mới thôi dào dạt”

Nhưng Xuân Diệu thì còn có một ngày sẻ “thôi dào dạt” còn Xuân Quỳnh thì

“ngàn năm còn vỗ” Vân cái chất đam mê mãnh liệt ấy nhưng thêm vào đó là sự lắngđọng suy tư Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh có thêm chiều sâu của sự hoà nhậptuyệt đối Như vậy, ai dám bảo tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh non nớt, giản đơn,ngọt ngào? Tình yêu trong thơ chỉ là nỗi khát khao, là sự kiếm tìm đến cái thánh thiệncảu mình Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh chất chứa chiều sâu tâm hồn, là tình yêuhạnh phúc với cuộc sống chung Tình yêu của Xuân Quỳnh cũng là tình yêu sâu lắngcủa bao người khác đã yêu, đang yêu và sắp yêu

- Như vậy,hành trình của sóng,của tâm hồn người phụ nữ trong tình yêu có một sự

vận động rất nhất quán dù ý thơ đôi chỗ có vẻ tự do,tản mạn Đó là “cuộc hành trình

mà khởi đầu là sự từ bỏ cái chật chội,nhỏ hẹp để tìm đến một tình yêu bao la,rộng lớn,cuối cùng là khát vọng được sống hết mình trong tình yêu,muốn hóa thân vĩnh viễn thành tình yêu muôn thuở”(Trần Đăng Suyền).Trước sau,Xuân Quỳnh vẫn là nhà thơ

của những khát vọng tình yêu và hạnh phúc cao đẹp,đáng trân trọng:

“ Quỳnh cứ mãi dạt dào, thắm thiết

Khao khát và mê say

Lam lũ chắt chiu từng tháng từng ngày

Và khao khát một tình yêu trọn vẹn”

5 Nghệ thuật

5.1 Thể thơ, âm điệu

- Xuân Quỳnh sử dụng thể thơ 5 chữ ngắn, khỏe, dễ diễn tả âm hưởng mạnh, gấpnhư sóng biển Thể thơ ngũ ngôn với những câu thơ ngắn không ngắt nhịp, rất phù hợpvới việc miêu tả hình tượng sóng Nhịp thơ êm đềm, du dương và sâu sắc, mang âmhưởng cùa nhịp sóng tự nhiên, gợi nhịp tình cảm, cảm xúc trong bài thơ Thể thơ nămchữ cùng với sự linh hoạt,phóng túng khi ngắt nhịp, phối âm đã gợi lên thật ấn tượngnhịp sóng biển,và nhịp sóng lòng đồng điệu, tha thiết,sôi nổi,mãnh liệt

- Âm điệu, nhịp điệu trong bài thơ là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầucủa thi ca, gây ấn tượng trực tiếp , đầu tiên đối với người đọc Người đọc bị cuốn hút,ảnh hưởng bởi độ ngân vang của từ ngữ, nhịp điệu câu thơ Và tất nhiên , chi phối âmđiệu thơ bao giờ cũng là trạng thái, cảm xúc của nhà thơ

- Âm điệu, nhịp điệu của bàn thơ Sóng là âm điệu của những con sóng trên biển cả,nhịp điệu của những con sóng liên tiếp, triền miên, vô hồi vô hạn, khi dạt dào sôi nổi,lúc dịu êm sâu lắng, lúc dữ dội thét gào

- Bài thơ “Sóng” đa dạng về cách ngắt nhịp 2/3, 1/4, 3/2, lại được hai thanh B – Tkhông chỉ ở câu trên với câu dưới mà còn ở các vế trong một câu, giữa khổ thơ này vớikhổ thơ khác

- Bài thơ có cái êm đềm, nhịp nhàng, du dương, sâu lắng, lại có cả sự dào dạt miênman của nhịp thơ làm người ta hình dung tới nhịp sóng Những âm tiết cuối hiệp vầnvới nhau liên tiếp hoặc gián tiếp (bể - thế, trẻ - bể ) Từ nhịp sóng, người đọc có thểlắng nghe trong bài thơ nhịp tâm hồn, tiếng sóng lòng, sóng tâm trạng bị khuấy độngcồn cào bởi tình yêu, bởi những khát khao yêu thương mãnh liệt và tha thiết lúc dạtdào, lúc da diết lắng sâu Âm điệu bài thơ vì thế dìu dặt, dịu êm nhưng không đơn điệu

Nó góp phần thể hiện rõ cái nét riêng của thơ tình Xuân Quỳnh Đó là sự nồng nàn tha

thiết, đúng như nhận xét của Lưu Khánh Thơ: "Trước Xuân Quỳnh, có lẽ chưa có người phụ nữ nào làm thơ đã nói về tình yêu bằng những lời cháy bỏng tha thiết và nồng nàn".

5.2 Kết cấu bài thơ:

- Bài thơ với 9 khổ thơ 5 chữ có cấu trúc đặc biệt:

+ Nếu theo chiều ngang: 4 khổ thơ đầu được kết cấu 4 câu thơ mỗi khổ, khổ 5 làkhổ duy nhất toàn bài có 6 câu thơ, 4 khổ sau lại quay trở về kết cấu bởi 4 câu thơ Nhưvây bài thơ giống như hình của một con sóng biển dập dềnh giữa biển khơi

+ Nếu theo chiều dọc: Bài thơ có cấu trúc hình giọt nước, càng về cuối càng lắngđọng và để lại những dư âm, những nỗi niềm trăn trở trong tâm thức bạn đọc

- Xuyên suốt 9 khổ thơ, để hiểu nội dung từng khổ chỉ cần khoanh trò vào một số từngữ chính trong từng khổ: Khổ 1 “tìm ra”, khổ 2 “ khát vọng, bồi hồi”, khổ 3 “ nghĩvề”, khổ 4 “ không biết nữa”, khổ 5 “ nhớ”, khổ 6 “ hướng về”, khổ 7 “ tới bờ”, khổ 8 “

vẫn đi qua”, khổ 9 “ làm sao” Phép cộng của những từ ngữ này chính là sắc thái muônmàu của tình yêu.

- Cấu trúc của bài thơ cũng được xác lập theo cách đan cài, xen kẽ hai hình tượng:sóng - bờ, sau đó là em - anh (khổ 5) rồi lại em - anh (khổ 6), sóng - bờ (khổ 7) Và saulớp lớp sóng đan xen, lui tới, miên man, vỗ về, biển như lặng dần đi nhường chỗ chonhững suy tư xa rộng về cuộc đời, năm tháng, về quy luật vĩnh hằng của tự nhiên(Phạm Đình Ân) và kết thúc trong niềm hóa thân, giao kết vĩnh viễn như trăm nghìncon sóng tan biến giữa đại dương - biển lớn cuộc đời

5.3 Ngôn ngữ thơ

- "Xuân Quỳnh có cách nói tự nhiên, không khoa trương, không lạm dụng kĩ xảo.Đọc thơ chị, ta như gặp một con người với những lo âu, suy nghĩ, nỗi buồn gần gũi".Điều đó được biểu hiện ở một thứ ngôn ngữ bình dị đối với những so sánh, quen thuộcnhưng lại chứa đựng trong đó tình cảm mãnh liệt mà nồng nàn tha thiết Ví dụ: Trongcâu "Cả trong mơ còn thức" Một từ "thức" giản dị, đơn sơ mà hàm chứa bao nhiêu xúccảm, trăn trở Cái "thức" ở đây không hiểu theo nghĩa thông thường (của sự thức - ngủ),

mà chỉ sự thao thức của tâm hồn, luôn bồn chồn, khắc khoải Dù lặng thầm hay sôi nổi,

dù kín đáo hay bộc lộ ra thì tình yêu bao giờ cũng thường trực Có sự sắp xếp tưởngnhư rất vô tình thì các trật tự từ ngữ:

"Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ"

Người đọc thử làm công việc đảo lại trật tự của chúng: êm dịu - dữ dội, lặng lẽ - ồn

ào hay xếp các từ cùng tính chất thành những câu riêng dữ dội và ồn ào / dịu êm vàlặng lẽ thì ý nghĩa câu thơ sẽ không còn sâu sắc Bởi nhà thơ (có lẽ) muốn nói rằng:tình yêu trong tâm hồn người phụ nữ mãnh liệt mà trọn vẹn nữ tính, vẫn chân thành,đằm thắm đến cực điểm Chị không nói ngược lại bởi chính dịu dàng và lặng lẽ mới làbản chất nhất, là điểm trở về với "đúng nghĩa trái tim" của mọi xao động tâm hồn Đó

là cái dịu êm của yêu thương, sự lặng lẽ có chiều sâu của tình cảm, sự bao dung, củatâm hồn Đối nghịch, trái ngược mà đọc lên vẫn thấy đằm thắm, dịu dàng

Ta cũng gặp trong bài thơ cách nói ngược:

Dẫu xuôi về phương Bắc

Dẫu ngược về phương Nam

Đọc câu thơ lên cũng đủ cảm nhận được cái trắc trở, gập ghềnh của tình yêu trong

xa cách Nó đòi hỏi sức mạnh của tình yêu thật sự mới giúp con người vượt qua thửthách

- Xuân Diệu có cách sử dụng từ ngữ giàu giá trị biểu cảm và thể hiện rõ những khátvọng của người phụ nữ một cách mãnh liệt nhất Cùng xây dựng những hình tượng vềbiển để viết đề tài về tình yêu, thậm chí là sử dụng từ ngữ giống nhau cả về mặt conchữ nhưng mỗi nhà thơ ở mỗi từ lại mang những cách cảm nhận khác nhau Đối vớiXuân Diệu:

Đã hôn rồi hôn lại Cho đến mãi muôn đời

Đến tan cả đất trời

Anh mới thôi dào dạt

(Biển – Xuân Diệu) Nếu như động từ “tan” của Xuân Diệu diễn tả một tình yêu mạnh mẽ, ước muốn

cháy bỏng muốn làm tan chảy mọi thứ xung quanh, khiến người đọc cảm nhận đượctình cảm mãnh liệt của một người đàn ông với mong muốn khát khao chinh phục Thì

đến Xuân Quỳnh, nhà thơ cũng sử dụng động từ ấy trong bài Sóng nhưng lại mang đến

cho người đọc những cách cảm hoàn toàn khác so với Xuân Diệu:

Làm sao được tan ra

Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

Ðể ngàn năm còn vỗ.

(Sóng – Xuân Quỳnh) Động từ “tan” được đặt trong câu thơ: “Làm sao được tan ra”, nghe như một câu

hỏi tu từ, diễn tả ước muốn được yêu trong một tình yêu rộng lớn và vĩnh cửu Rõ ràngcách thể hiện của Xuân Quỳnh có phần kín đáo, nhẹ nhàng và đằm thắm hơn Nhà thơhỏi để mà khẳng định ước muốn, khao khát có được tình yêu, chứ không bộc lộ mộtcách trực tiếp và mạnh mẽ như thi sĩ Xuân Diệu

5.4 Các biện pháp tu từ

- Hình thức trùng điệp từ ngữ, song hành cú pháp (sóng không hiểu / sóng tìm ra.;

em nghĩ về.; sóng bắt đầu gió bắt đầu.) dễ gợi liên tưởng tới những con sóng gối lênnhau, lúc tràn lên sôi nổi, lúc lặng lẽ, êm dịu

- Thông qua những ẩn dụ, hoán dụ, những phép điệp tạo sự xao xuyến cho âmhưởng thơ,

bài thơ đã thể hiện chân thực những sắc thái phong phú, phức tạp mà quyến rũ củatình yêu, diễn tả sâu sắc, tinh tế nhịp đập của trái tim đang bồi hồi rạo rực và trăn trở,những trạng thái tâm lí với những nét riêng đầy nữ tính trong tình yêu của người phụnữ

II PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY “SÓNG” – XUÂN QUỲNH

1 Các phương pháp vận dụng để dạy học

- Phương pháp sử dụng chủ yếu là dạy học dự án:

Phân lớp ra thành các nhóm nhỏ tùy theo khả năng và chia theo nhiệm vụ được giaocho từng nhóm chuẩn bị kiến thức ở nhà trước, cùng bàn bạc và sẽ thể hiện ở lớp trongcác tiết học:

+ Những học sinh có năng lực cảm thụ văn học tốt, giọng đọc tốt, giọng ngâm sẽ cónhiệm viết lời bình, cảm nhận về bài thơ, các khổ thơ theo tìm hiểu của mình

+ Những học sinh có khả năng văn nghệ, hát hay, biểu diễn ấn tượng sẽ đăng kítham gia hát, phổ nhạc bài “Sóng” – Xuân Quỳnh

+ Những em có khả năng tổng hợp tài liệu từ sách báo, tranh ảnh có thể tham gia dự

án Phóng sự Xuân Quỳnh- Cuộc đời và thơ ca và trình chiếu trước thầy cô và các bạn.

- Cuối mỗi tiết học, thầy cô là người nhận xét, tổng hợp vấn đề của các bạn đã trìnhbày dưới dạng sơ đồ hóa, các phần phân tích, bình giảng, GV cho HS photo tài liệu đọc

tham khảo dựa trên sơ đồ đã ghi và hiểu HS về nhà phân tích lại vào vở theo cách hiểu,cách cảm thụ của mình.

- Các dạng để được cung cấp dưới dạng chọn lọc: Mỗi dạng đề GV cung cấp cho HSkhoảng 1,2 đề tiêu biểu, các đề còn lại cung cấp tài liệu cho HS tự học và tự tham khảo

2 Phân bố nội dung giữa các tiết học

2.1 Kiến thức cơ bản cần cung cấp chính khóa ( 3 tiết)

lượng

Phương pháp

1 Tìm hiểu chung về tác

giả, tác phẩm:

+ Cuộc đời, sự nghiệp,

đặc điểm sáng tác thơ Xuân

Quỳnh, Thơ Xuân Quỳnh

Thuyết giảng GV+ Khổ 8,9 và nghệ thuật

của bài thơ

01 tiết Dự án HS + Sơ đồ hóa GV+

Thuyết giảng GV

2.2 Kiến thức luyện tập trong học chuyên đề ( 6 tiết)

lượng

Phương pháp

1 Đọc hiểu văn bản, nghị

luận xã hội từ văn bản

01 tiết HS làm việc cá nhân + GV phát

vấn và chuẩn hóa kiến thức

2.3 Minh chứng phương pháp trong một phần bài học

Sau khi HS thực hiện dự án học tập thuyết trình về khổ thơ thứ nhất, GV sẽ tổng kếtlại dưới dạng sơ đồ hóa như sau:

Khi nồng nàn, say đắm, mãnh liệt, lúc nhẹ nhàng, sâu lắng, thiết tha

Dữ dội, ồn ào

Dịu êm, lặng lẽ

SÓNG

Chỉ ra nghệ thuật thơ trong đoạn thơ

- Giải thích ý thơ

- Nội dung đoạn thơ

- Tác dụng biện pháp tu từ

- Rút ra bài học về

tư tưởng, nhận thức qua vấn đề được đề cập trong đoạn văn

- Hiểu vấn đề cần rút ra

- Hiểu ý kiến bàn về tác phẩm

- Nhận xét vấn đề

từ văn bản.

- Đối sánh những đoạn thơ khác nhau

- Đánh giá nâng cao tác phẩm

2 DẠNG ĐỀ ĐỌC HIỂU

Câu 1: Đọc đoạn thơ sau:

“Dẫu xuôi về phương Bắc Dẫu ngược về phương Nam Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh – một phương”

a Hãy xác định nội dung chính của đoạn thơ?

b Nhận xét gì về cách viết của tác giả trong câu: “Dẫu xuôi về phương Bắc

-Dẫu ngược về phương Nam”? Tác dụng nghệ thuật của cách viết?

c Dấu – trong câu thơ “Hướng về anh – một phương” có ý nghĩa gì? Tác

dụng của dấu – trong câu thơ là gì?

d Viết đoạn văn cảm nhận cái hay, cái đẹp của đoạn thơ

Đáp án:

a.Xác định nội dung chính của đoạn thơ: Đoạn thơ là lời tự bạch khẳng định tìnhyêu và lòng chung thủy của nhân vật trữ tình: dù ở đâu, nơi nào, hoàn cảnh và cuộcđời có đổi thay thì em cũng chỉ có một tình yêu duy nhất đối với anh

b.- Nhận xét gì về cách viết của tác giả trong câu: “Dẫu xuôi về phương Bắc - Dẫu ngược về phương Nam”: Cách viết mới lạ, khác biệt với lô gic thông thường của tự

nhiên

- Tác dụng nghệ thuật của cách viết: nhấn mạnh dụng ý rằng: dù cho hoàn cảnh cóđổi thay, trái đất có xoay chiều đổi hướng thì tình yêu vẫn không hề thay đổi, vẫn kiênđịnh

c.- Dấu – trong câu thơ “Hướng về anh – một phương” có ý nghĩa: Tách câu thơ

làm đôi, bổ sung ý nghĩa cho câu thơ

-Tác dụng của dấu – trong câu thơ là gì: tạo nên điểm nhấn cho câu thơ, làm cho ýthơ thêm mạnh mẽ, kiên định

d.Viết đoạn văn cảm nhận cái hay, cái đẹp của đoạn thơ

Phải đảm bảo các ý sau:

- Giới thiệu về vị trí đoạn thơ

- Cảm nhận về cái hay (nội dung) đoạn thơ: Thể hiện tấm lòng thủy chung, sonsắt của người phụ nữ với nét riêng vừa nữ tính, vừa kiên định Đó chính là nét đẹp tâmhồn của người phụ nữ trong tình yêu đã được thơ ca xưa nay nói đến nhiều Nhưngđến Xuân Quỳnh vẫn mang có nét duyên dáng, ý nhị, sâu sắc

- Cảm nhận về cái đẹp (hình thức) của đoạn thơ: Câu thơ 5 chữ vừa trang trọng,vừa linh hoạt, phù hợp với diễn tả tâm trạng, cảm xúc Cách nói mới lạ gây bất ngờcho người đọc, gợi những liên tưởng sâu xa về tình yêu và lòng chung thủy Câu thơcuối nhấn mạnh vào vế “một phương” như một lời tạc dạ về lòng chung thủy

- Đánh giá chung về đoạn thơ

Câu 2: Đọc đoạn thơ sau:

“Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được.

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức”

a Anh (chị) hãy xác định nội dung của đoạn thơ?

b Các phương thức biểu đạt của đoạn thơ trên?

c Anh (chị) hãy nhận xét về cách dùng từ “thức” trong câu thơ cuối? Tác dụng nghệ thuật của từ “thức” trong việc thể hiện nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ?

d Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của anh (chị) về nỗi nhớ trong tình yêu?

Đáp án:

a Xác định nội dung chính của đoạn thơ trên: Đoạn thơ thể hiện nỗi nhớ khắc khoảitrong tình yêu của người phụ nữ.

b Các phương thức biểu đạt: Tự sự, biểu cảm

c Tác giả sử dụng từ “ thức” cuối đoạn thể hiện sự thao thức, trằn trọc của con sóngnhớ bờ cũng như nỗi khắc khoải, nhớ nhung thường trực trong trái tim của người phụ

nữ đang yêu

Với cách sử dụng từ “ thức” khiến nỗi nhớ dường như đi cả vào trong tiềm thức Đó

là một nỗi nhớ đậm sâu, khôn nguôi

d Viết đoạn văn ( HS tự viết) cảm nhận về nỗi nhớ trong tình yêu qua đoạn thơ cũngnhư nỗi nhớ trong tình yêu của người con gái

Câu 3:

Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ

Đọc đoạn thơ trên và thực hiện các yêu cầu sau:

1 Nêu ý chính của đoạn thơ

2 Nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ đối lập, nhân hoá, ẩn dụ trong đoạnthơ

3 Đoạn thơ thể hiện quan niệm gì về tình yêu của nhà thơ Xuân Quỳnh ?

Đáp án:

1 Ý chính của đoạn thơ :

- Từ việc khám phá các trạng thái khác nhau của sóng, tác giả diễn tả các cung bậccủa người phụ nữ đang yêu và thể hiện một quan niệm mới mới về tình yêu

- Mượn quy luật muôn đời của sóng, tác giả khẳng định khát vọng của tình yêuthường trực trong trái tim tuổi trẻ

2 Hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ đối lập : dữ dội hoà quyện với dịu êm,

ồn ào đan xen với lặng lẽ; ngày xưa-ngày nay , nhân hoá : Sông không hiểu nổi

mình-Sóng tìm ra tận bể , ẩn dụ : sóng chính là em :

-Tình yêu tha thiết, chân thành không chịu chấp nhận sự tầm thường, nhỏ hẹp, đơnđiệu, một chiều mà nó phải là sự hoà hợp, sự đan xen của nhiều yếu tố, thậm chí lànhững yếu tố đối cực nhau: vừa mâu thuẫn, vừa thống nhất, vừa xung đột, vừa hài hoà.-Tình yêu của con người, luôn khao khát vươn tới sự lớn lao đích thực

- Khẳng định một điều có tính quy luật về sự tồn tại bất diệt của khát vọng tình yêutrong trái tim người con gái

3 Đoạn thơ thể hiện quan niệm về tình yêu của nhà thơ Xuân Quỳnh :

– Yêu là tự nhận thức, là vươn tới cái cao rộng, lớn lao…

- Tình yêu mãi là khát vọng muôn đời của con người, nhất là đối với tuổi trẻ.

Gió bắt đầu từ đâu?

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau

Đọc đoạn thơ trên và thực hiện các yêu cầu sau:

1 Nêu ý chính của đoạn thơ

2 Nêu hiệu quả nghệ thuật của phép điệp cấu trúc “Em nghĩ ” trong đoạn thơ?

3 Tại sao khi nói đến tình yêu, Xuân Quỳnh lại tra hỏi về “sóng-gió” ?

Đáp án:

1 Ý chính của đoạn thơ : thể hiện niềm suy tư, trăn trở của người phụ nữ trong tìnhyêu

2 Hiệu quả nghệ thuật của phép điệp cấu trúc “Em nghĩ ” trong đoạn thơ : Điệp từ

em nghĩ được nhắc đi nhắc lại càng làm rõ hơn sự suy nghĩ trong lòng nhà thơ Nhà thơ

đã thao thức, lo lắng, đã đặt ra biết bao nhiêu câu hỏi khi bước chân vào tình yêu; nghĩ

về cuộc đời đầy thử thách Đặt những lo lắng, suy nghĩ của mình bên cạnh muôn trùng sóng bể, nhà thơ đã thể hiện được tình yêu mãnh liệt và chân thành của mình Yêu càng

nhiều thì những suy nghĩ về tình yêu càng thêm lớn lao

3 Khi nói đến tình yêu, Xuân Quỳnh lại tra hỏi về “sóng-gió”vì nhà thơ muốn gửibức thông điệp : bước vào tình yêu là bước vào sóng gió Nếu thuyền tình không chắc,người cầm lái con thuyền không vững tay, thì con thuyền ấy sẽ đắm chìm Bao nhiêungười trẻ đã trầm luân trong đau khổ, bất hạnh của tình yêu, là vì không vượt quađược sóng-gió…

Câu 5:

Con sóng dưới lòng sâu,

Con sóng trên mặt nước,

Ôi con sóng nhớ bờ,

Ngày đêm không ngủ được,

Lòng em nhớ đến anh,

Cả trong mơ còn thức.

Dẫu xuôi về phương bắc,

Dẫu ngược về phương nam

Nơi nào em cũng nghĩ,

Hướng về anh – một phương.

( Trích Sóng- Xuân Quỳnh)

Đọc đoạn thơ trên và thực hiện các yêu cầu sau:

1 Nêu ý chính của đoạn thơ

2 Nêu hiệu quả nghệ thuật của phép điệp cấu trúc “Con sóng ” trong đoạn thơ?

3 Hành trình dẫu ngược…dẫu xuôi của con sóng trong đoạn thơ có gì lạ? Nêu hiệu

quả nghệ thuật của hành trình đó

3 Hành trình dẫu ngược…dẫu xuôi của con sóng trong đoạn thơ lạ ở chỗ bình

thường ta nói Xuôi Nam, ngược Bắc Ở đây, Xuân Quỳnh diễn tả con sóng Xuôi Bắc,ngược Nam

Hiệu quả nghệ thuật của hành trình đó: gợi sự vất vả hành trình của con sóng khivào bờ Cũng như em, em vượt qua mọi thử thách, cách trở của cuộc đời để thuỷ chungvới anh

3 DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Đề bài

Từ hình tượng sóng trong bài thơ cùng tên của Xuân Quỳnh, anh/chị hãy viết một bài văn ngắn khoảng 300 từ trình bày suy nghĩ về tình yêu của giới trẻ trong thời đại ngày nay.

Gợi ý:

1 Khái quát hình tượng sóng trong bài Sóng của Xuân Quỳnh

- Hình tượng sóng được Xuân Quỳnh thể hiện với những trạng thái đối lập, với nỗi

nhớ bờ thao thức ngày đêm; với khát vọng vươn ra biển lớn

- Xuân Quỳnh mượn hình tượng sóng để nói về những nhận thức, suy tư, cảm xúc,

khát vọng trong lòng người phụ nữ đang yêu

- Sóng luôn song hành với em để bộc lộ cảm xúc, nỗi nhớ, niềm tin và khát vọng của

người phụ nữ trong tình yêu

2 Suy nghĩ về tình yêu của giới trẻ hiện nay

a Thực trạng tình yêu của giới trẻ trong xã hội hiện nay:

- Giới trẻ hiện nay được quyền chủ động trong tình yêu và họ đã phá vỡ nhữngluật lệ khắt khe của tình yêu thời phong kiến

- Họ không chấp nhận những sắp đặt, những giới hạn chật hẹp trong tình yêu, dámbộc lộ tình cảm một cách táo bạo và mãnh liệt hết mình

- Tình yêu ở tuổi học đường hiện nay xuất hiện tương đối nhiều đặc biệt là học sinh

khối 12 Các em thường suy nghĩ về tình yêu rất bồng bột và cảm tính

b Nguyên nhân:

- Xã hội ngày càng tiến bộ và cha mẹ để cho con cái tự quyết định việc yêu đương

và hôn nhân

- Xã hội ngày càng “thoáng” hơn trong việc thể hiện tình yêu trong sách báo, trongphim ảnh và các phương tiện thông tin đại chúng

- Xã hội, gia đình và nhà trường chưa có biện pháp giáo dục tình yêu và giới tính

cho học sinh một cách khoa học

e Nêu bài học nhận thức và hành động:

- Nhận thức đầy đủ , đúng đắn về tình yêu trong thời đại ngày nay, tỉnh táo phânbiệt và lựa chọn tình yêu đích thực

- Không yêu theo phong trào, hoặc yêu cảm tính bồng bột

- Học tập tốt để có tương lai bền vững đảm bảo cho tình yêu và hạnh phúc trongtương lai

4 DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC THI THPT QUỐC GIA

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ…”

- “… Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ.”

(Sóng – Xuân Quỳnh, Ngữ văn 12, tập 1, NXB GD 2015, tr.155 và tr.156).

Hướng dẫn

I Mở bài

Tình yêu là một đề tài quen thuộc trong thơ ca Nhưng không vì thế mà nó thànhđơn điệu, nhàm chán Mỗi bài thơ, mỗi nhà thơ lại là một thế giới riêng, một nhu cầukhao khát riêng Ta từng bắt gặp Xuân Diệu trên thi đàn Việt Nam với chất men saytình yêu nồng nàn, mãnh liệt – người tự cho mình là kẻ “ uống tình yêu dập cả môi”.Nguyễn Bính – một con người với cái tình chân thật, tha thiết như điệu dặt dìu của chốnlàng quê Và đến với Xuân Quỳnh ta như được đắm mình trong thế giới của say mê,của những ưu tư, khắc khoải nhưng cũng đầy da diết về tình yêu Và bài thơ Sóng làmột khúc ca của tâm hồn Xuân Quỳnh khi đứng trước biển lớn mênh mông để rồi cấtlên những tiếng thổn thức của một trái tim yêu Trong bài thơ, hình tượng sóng và em

đã được Xuân Quỳnh thể hiện tinh tế qua những vần thơ đầy sâu lắng:

- “ Dữ dội và dịu êm

………

Bồi hồi trong ngực trẻ…”

- “… Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

- Viết về tình yêu, Xuân Quỳnh cũng đã hơn một lần tìm đến kí thác vào biển

(Thuyền và biển) Tưởng “chỉ có thuyền mới hiểu” biển và “chỉ có biển mới biết” thuyền Nhưng dường như “Thuyền và biển” chưa nói hết được những khát vọng tình

yêu, những trăn trở, âu lo và nhung nhớ trong trái tim dịu êm đầy bão tố của người phụ

nữ nên một lần nữa, Xuân Quỳnh lại tìm đến biển, gửi tâm sự vào Sóng Sóng” là bài

thơ tình đặc sắc được Xuân Quỳnh sáng tác nhân chuyến đi thực tế về vùng biển DiêmĐiền năm 1967 và bài thơ được in trong tập “ Hoa dọc chiến hào” ( 1968)

- Bài thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượngsóng: tình yêu thiết tha, nồng nàn, đầy khát vọng và sắt son chung thuỷ, vượt lên mọigiới hạn của đời người nhưng cũng chất chứa nhiều day dứt, lo âu

- Hai câu đầu: Tác giả tạo ra tiểu đổi để diễn tả biến thái phức tạp của sóng cũng là

tâm trạng của em bằng 4 tính từ “Dữ dội/ dịu êm” “Ồn ào/ lặng lẽ” Cùng với đó, cách

ngắt nhịp 2/3 và sự luân phiên các thanh bằng trắc đã nhấn mạnh những đối cực trongtrạng thái của sóng

Điều đặc biệt, cách sửu dụng liên từ “và” cho thấy những trạng thái đối lập ấy vẫnsong song tồn tại, không mâu thuẫn mà đan xen, vận động và có sự chuyển hóa

=> Những cung bậc cảm xúc phức tạp trong tâm hồn người con gái đang yêu

- Hai câu sau: Điều đáng nói nhất ở đây là sự chủ động của người con gái khi yêu,dứt khoát từ bỏ không gian nhỏ bé, chật hẹp để vươn tới cái rộng lớn, cao cả:

Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể

Đó quả thực là một sự táo bạo

* Khổ 2: Tình yêu mãi mãi là khát vọng của tuổi trẻ, nó làm bồi hồi, xao xuyến

rung động trái tim của lứa đôi, của con trai con gái, của em và anh

- Hai câu thơ đầu, từ “Ôi!” cảm thán là nỗi thổn thức của trái tim yêu Các từ “ngày xưa” “ngày sau” khẳng định sự trường tồn vĩnh cửu của sóng cũng như sự trường tồn

vĩnh cửu, bất diệt của tình yêu

- Hai câu thơ sau, nhà thơ khẳng định tình yêu luôn song hành với tuổi trẻ Nhữngcon sóng như những nhịp đập trên lồng ngực của biển khơi và khát vọng tình yêu lànhững nhịp đập trong lồng ngực của tuổi trẻ

“Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ”

b Đoạn thơ 2: Khát vọng dâng hiến trong tình yêu

- Mặc dù có những trăn trở trong tình yêu nhưng thơ Xuân Quỳnh không dẫn người

ta đến bế tắc, buồn chán mà thành khát vọng Từ nhận thức, khám phá, Xuân Quỳnh đãmang đến giải pháp:

+ Tan ra thành trăm con sóng: khát vọng được hòa quyện, được dâng hiến tình yêucủa mình vào tình yêu của mọi người “Tan ra” không

phải mất đi mà hoà giữa cái chung và cái riêng Tình yêu như thế không bao giờ côđơn

+ Để ngàn năm con vỗ: tình yêu tồn tại mãi mãi, trường tồn vĩnh cửu

 Khát vọng mãnh liệt trong tình yêu – nét hiện đại trong thơ Xuân Quỳnh

3 Nhận xét về sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình

- Sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình từ băn khoăn, không hiểu nổi mình đếnhòa mình vào biển lớn tình yêu để tìm thấy chính mình; từ khát vọng tình yêu tư đếnkhát khao được hòa nhập vào cuộc đời chung rộng lớn để dâng hiến trọn vẹn

- Qua đó, ta cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình: vừa chân thành,vừa say đắm, vừa táo bạo, mãnh liệt, vừa truyền thống vừa hiện đại

- Sự vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình được thể hiện thành công qua thể thơngũ ngôn

giàu nhạc điệu; kết cấu song trùng hai hình tượng sóng và em; ngôn từ giản dị, trongsang; hình ảnh giàu sức gợi; biện pháp so sánh, nhân hóa

III Kết bài

Trong biển lớn cuộc đời hôm nay đã có biết bao con sóng tới bờ và tìm vào bờ Tìnhyêu vẫn luôn là đề tài hấp dẫn với mọi lứa tuổi để mọi người đi tìm lời giải đáp cho ẩn

số tình yêu trong một hành trình tìm kiếm không mệt mỏi Sóng của Xuân Quỳnh vẫn

vỗ những nhịp yêu thương giúp những người đang yêu thêm tự tin vào chính mình.Sống là được yêu và yêu là được sống hết mình với tình yêu

Từ nơi nào sóng lên?”

Anh/chị hãy phân tích về những điều “em nghĩ” trong những khổ thơ sau của bài

thơ:

“Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu?

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau

Con sóng dưới lòng sâu

Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ được

Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức

Dẫu xuôi về phương Bắc

Dẫu ngược về phương Nam

Nơi nào em cũng nghĩ

Hướng về anh – một phương”

(“Sóng” – Xuân Quỳnh, Ngữ văn 12 cơ bản, tập 1, NXBGD 2015, tr 155 – 156)

Dàn ý

I Mở bài

Không biết từ bao giờ những con sóng ào ạt từ sông, từ biển đã tròn lăn chạm vàotrái tim của người nghệ sĩ Nếu Nguyễn Khuyến thổi vào gợn sóng biển hơi thở mộtmùa thu trong veo Huy Cận vẽ “Tràng giang” bằng những dòng thơ hiu hắt của một kẻ

sĩ bất lực trước thời cuộc thì Xuân Quỳnh đã khoác lên những con sóng bạc đầu tấm áochoàng tình yêu nồng nàn, vĩnh cửu bằng một hồn thơ đắm say, cháy bỏng Giữa lúccuộc khánh chiến chống Mỹ đang nước sôi lửa bỏng, vẻ đẹp dịu dàng, chung thủy trongtình yêu của người con gái được Xuân Quỳnh thể hiện trong bài “ Sóng” ngời sáng như

một hòn ngọc báu của văn chương Trong bài thơ, nhân vật “em” xuất hiện với nhữngsuy tư, trăn trở:

Sóng bắt đầu từ gió

………

Hướng về anh một phương”

II Thân bài

– Đến khổ 3 nhân vật trữ tình “em” trực tiếp xuất hiện Em đối diện với không gianrộng lớn mênh mông của muôn trùng sóng bể Bối cảnh ấy làm cho em trăn trở vớinhững câu hỏi về đôi ta (anh, em), về không gian mênh mông (bể lớn), về cội nguồncủa sóng (từ nơi nào sóng lên)

– Xuyên suốt 9 khổ của bài thơ “Sóng”, em nghĩ nhiều điều về sóng biển cũng nhưtình yêu đặc biệt ở khổ 4,5,6 Đó là sự ráo riết đi tìm câu trả lời cho câu hỏi về cộinguồn sóng – gió – tình yêu (khổ 4), trăn trở với nỗi nhớ cồn cào (khổ 5), khẳng định

sự chung thuỷ son sắt (khổ 6)

3 Phân tích

-Khổ 4:

+Câu hỏi tu từ liên tiếp tạo cho khổ thơ màu sắc trí tuệ, lí tính

+Câu trả lời chênh vênh “em cũng không biết nữa” làm mờ hoá lí trí

->Em không thể tìm được câu trả lời chính xác về cội nguồn của gió và tình yêu.Bởi tình yêu chân thành luôn vượt lên trên mọi lí trí Nó đơn giản, hồn nhiên như gióbiển mây trời

-Khổ 5:

+4 dòng thơ đầu: Sóng nhớ bờ trong không gian “dưới lòng sâu /trên mặt nước”;trong thời gian “ngày – đêm”

+ 2 dòng cuối: Em nhớ anh “cả trong mơ còn thức”

->Sóng nhớ bờ trong cõi thực, em nhớ anh trong cõi mơ (vô thức) Trạng thái “cảtrong mơ còn thức” phải chăng không chỉ vì nhớ mà còn vì muốn canh giữ tình yêu của

“em”

– Khổ 6:

+ “phương Bắc – phương Nam” -> không gian xa xôi, cách trở

“xuôi – ngược” -> gợi sự vất vả, lo toan

->Cách nói “xuôi về phương Bắc – ngược về phương Nam” có phần khác với quyước cũng như tư duy thông thường “xuôi Nam – ngược Bắc” hé mở những éo le, trắctrở có thể xuất hiện trong tình yêu

+Cách nói khẳng định “nơi nào em cũng nghĩ/hướng về anh một phương” cho thấytrái tim yêu không bận tâm đến không gian Nam, Bắc hay những phương hướng

“ngược – xuôi” Nó chỉ hướng đến một phương duy nhất “phương anh”

->Em thật bản lĩnh khi bất chấp mọi khó khăn, trắc trở để hướng đến một tình yêuchung khi bất chấp mọi khó khăn, trắc trở để hướng đến một tình yêu không đổi

4 Đánh giá

– “Em” là một cô gái chân thành, thuỷ chung Những điều “em nghĩ” cũng là nhữngđiều phái nữ thường nghĩ trong tình yêu Những suy nghĩ đó về cơ bản cũng là nhữngđiều “em” trải nghiệm Do vậy bài thơ có tính triết lí nhưng không khô khan Nó là triết

lí của trái tim, được “chưng cất” từ những dữ kiện của một con người đã sống hết mìnhcho tình yêu

- Ba khổ thơ với thể thơ ngũ ngôn ngắn gọn, âm điệu như nhịp điệu những con sóngbiển dào dạt, biện pháp tương phản đối lập để diễn tả trạng thái trong tình yêu củangười phụ nữ

III Kết bài

Ba khổ thơ là những vẻ đẹp trong tình yêu muôn đời của người phụ nữ Qua đóngười đọc cảm nhận được trái tim yêu của Sóng và người phụ nữ rất nồng nàn say đắm,mãnh liệt cuộn trào nhưng cũng rất nữ tính đáng yêu Đoạn thơ giúp ta hiểu được tìnhcảm và hồn thơ Xuân Quỳnh, dù trong mọi hoàn cảnh như thế nào thì tiếng thơ của chịvẫn là tiếng thơ hồn hậu với những khát vọng hạnh phúc đời thường , với những trăntrở băn khoăn về lẽ sống, về tình yêu!

Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ

… Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa

Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

“ khởi sự từ tâm hồn, vượt lên bằng tầm nhìn và đọng lại nhờ tấm lòng người viết”.Xuân Quỳnh với những vần thơ giản dị, cảm xúc chân thành đã dẫn dắt người đọc đivào thế giới của tình yêu qua bài thơ “ Sóng” Bài thơ là hành trình của sóng và em đancài, hành trình ấy được Xuân Quỳnh thể hiện tinh tế qua những vần thơ:

“Dữ dội và dịu êm

âm điệu dập dồn, chìm nổi, miên man như hơi thở chạy suốt cả bài

2 Phân tích

2.1 Cảm nhận về đoạn thơ đầu

– Mở đầu bài thơ, sóng hiện ra với một ý nghĩa rất đặc biệt: sóng mang nét đẹp nữtính

“Dữ dội và dịu êm”… “Sóng tìm ra tận bể”

+ Xuân Quỳnh đã thấy sóng manh trong mình khí chất của người phụ nữ Khổ thơthứ nhất là tiếng nói đầu kiêu hãnh về giới mình của người phụ nữ này Trong khí chấtcủa sóng có sự hài hoà của các đối cực: vừa dữ dội nhất vừa dịu êm nhất, vừa ồn àonhất vừa lặng lẽ nhất

+ Mỗi con sóng nhỏ lại mang trong mình một khát vọng lớn Vì mang khát vọng lớn

mà sóng trở nên quyết liệt: khi “sóng không hiểu nổi mình”, thì “sóng tìm ra tậnbể”→Sóng từ bỏ chật chội, nhỏ hẹp để tìm đến sự lớn lao, bao dung, khoáng đạt

Mượn một qui luật tự nhiên để biểu trưng cho những băn khoăn trong lòng mình.Nước sông tự bao đời vẫn đổ ra biển lớn Sóng chủ động từ bỏ không gian nông cạn

chật chội về với không gian rộng lớn vô hạn> khát khao vượt giới hạn nhỏ bé, vươn tớikhông gian rộng lớn hơn để lí giải chính mình của con người.

– Tình yêu cũng như con sóng, vẫn vĩnh hằng với thời gian và tuổi trẻ:

+Thời gian: “ngày xưa” và “ngày sau” > tình yêu chạy theo chiều thời gian thămthẳm vẫn mãi mãi tươi mới, mãi không hết “bồi hồi”

+ Khám phá mới về sóng: tượng trưng cho sự bất diệt của tuổi trẻ và khát vọng tìnhyêu

Mượn qui luật tự nhiên để diễn tả một triết lí dung dị nhưng thấm thía về tình yêu vàtuổi trẻ: còn tuổi trẻ là còn khát vọng, mà khát vọng yêu thương mãi còn tức là conngười mãi trẻ trung (so sánh với triết lí của Xuân Diệu: Nói làm chi rằng xuân vẫn tuầnhoàn/ Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại)

2.2 Cảm nhận về đoạn thơ cuối

– Ước nguyện dâng hiến, khát vọng bất tử:

+ Số từ: trăm – ngàn

+ Ước nguyện chân thành, lớn lao: muốn hoá thân vào sóng, đại dương để được bất

tử bởi chỉ thiên nhiên mới vĩnh viễn trường cửu > vượt qua giới cái hữu hạn của đờingười, khát vọng hoá thân vào thiên nhiên để bất tử hoá tình yêu

+ Lí giải bản lĩnh của sóng ở đoạn đầu tiên “Sông không hiểu nổi mình/ Sóng tìm ratận bể”: bởi sóng mang trong mình khát vọng nhận thức và khát vọng yêu thương mãnhliệt

Vẻ đẹp tình yêu, tâm hồn, thơ Xuân Quỳnh: thuỷ chung, dịu dàng, chân thật màmãnh liệt, khao khát

Nét truyền thống và hiện đại: vẫn mang những nét đẹp truyền thống nhưng tâm thếhoàn toàn hiện đại- vẻ đẹp của trí tuệ – tự nhận thức và khát vọng hiến dâng bất tử

2.3 Nhận xét

Tác giả mượn quy luật của tự nhiên, của những con sóng để nói đến quy luật củalòng người Sóng luôn khao khát vươn tới bờ như em luôn khao khát có anh Cũng nhưnhững con sóng vượt qua mọi cách trở luôn vươn tới được bờ, em với trái tim yêu chânthành này cũng sẽ bước qua mọi thử thách khó khăn đi cập bến bờ hạnh phúc

Từ hình tượng “sóng” Xuân Quỳnh cho ta thấy rõ vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữtrong tình yêu Với tình yêu chân thành, thắm thiết, người phụ nữ muốn sống hết mình,sống trọn vẹn trong tình yêu đẹp Yêu là nhớ ngày mong đêm, người phụ nữ khát khaođược hòa nhập gần gũi trong tình yêu ấy Họ yêu thật nồng nàn, say đắm, thủy chung

III Kết bài

Bài thơ “Sóng” như lời tự bạch chân thành của trái tim người phụ nữ đang yêu thểhiện tâm hồn phong phú, khát khao hạnh phúc và tự nhận thức về tình yêu hạnh phúc.Trong rất nhiều loài hoa thì bông hoa lạ của Xuân Quỳnh tỏa ra một hương thơm riêng,một cách cảm nhận riêng về sóng – biển trong tình yêu Tình yêu như con sóng mênhmang, vô tận, song cái đích cuối cùng cũng là một tình yêu thứ nhất, vĩnh hằng mãimãi

Đề 4

Trong hai khổ thơ đầu của bài thơ Sóng, nhân vật trữ tình soi vào sóng để

Bồi hồi trong ngực trẻ

Đến hai khổ thơ cuối, tình yêu tan vào sóng để dâng hiến và bất tử:

Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Như biển kia dẫu rộng

Nhà thơ phải trả chữ với giá cắt cổ

Như khai thác chất hiếm radium

Lấy một gam phải mất hàng năm lao lực

Lấy một chữ phải tốn hàng tấn quặng ngôn từ”

( Mai – a – cop- xki)

Thơ ca xưa nay vốn là sự dụng công thần kì của mỗi thi sĩ Muốn cho người đọc cónhững cảm xúc, những suy ngẫm về tác phẩm của mình, nhà thơ phải khổ công tìmkiếm chắt chiu mật ngọt cuộc sống tựa như “ con ong hút mật” vậy “ Những câu thơtuyệt diệu nhất là những câu thơ không làm xong được bao giờ” ( Postand), thơ ca chỉthực sự vượt qua được quy luật của sự băng hoại khi nó là nhịp cầu nối bất tử giữangười đọc và người viết Xuân Quỳnh bằng những vần thơ giản dị của “Sóng” đã runglên trong trái tim độc giả những nhịp đập thổn thức ( Đề bài)

II Thân bài

1 Khái quát

Giống đề 1

2 Cảm nhận vẻ đẹp tình yêu trong các khổ thơ

– Khổ 1-2, nhân vật trữ tình soi mình vào sóng để nhận thức về tình yêu