Phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của tác giả Viễn Phương Cuộc đời thanh cao, giản dị và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là đề tài lớn, là nguồn cảm hứng bất tận cho thơ ca Mỗi tác phẩm viết về Người không chỉ xuất phát từ tình yêu nghệ thuật, lòng biết ơn mà còn là kết tinh của tình yêu lãnh tụ, yêu quê hương đất nước Có nhiều bài thơ hay, xúc động viết và Bác, trong đó tiêu biểu nhất là bài thơ Viếng lăng Bác của tác giả Viễn Phương Bài thơ Viếng lăng Bác được viết vào.
Trang 1Phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của tác giả Viễn Phương
Cuộc đời thanh cao, giản dị và sự nghiệp cách mạng vĩ đại của chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là đề tài lớn, là nguồn cảm hứng bất tận cho thơ ca Mỗi tác phẩm viết về Người không chỉ xuất phát từ tình yêu nghệ thuật, lòng biết ơn mà còn là kết tinh của tình yêu lãnh tụ, yêu quê hương đất nước Có nhiều bài thơ hay, xúc động viết và Bác,
trong đó tiêu biểu nhất là bài thơ Viếng lăng Bác của tác giả Viễn Phương
Bài thơ Viếng lăng Bác được viết vào tháng 4 năm 1976 khi đất nước vừa thống
nhất được một năm, lăng Bác vừa khánh thành, nhà thơ Viễn Phương vinh dự có mặt trong đoàn cán bộ chiến sĩ miền nam ra bắc viếng Bác Xúc động, nghẹn ngào, hạnh phúc trào dâng ông đã viết bài thơ trong những giây phút lịch sử đó Bài thơ được in
trong tập thơ Như mây mùa xuân và trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu viết
về lãnh tụ Bài thơ là lời ca ngợi về Bác, là tình cảm thiết tha, sự xúc động nghẹn ngào pha lẫn nỗi xót đau, lòng biết ơn vô hạn của nhà thơ và nhân dân miền nam, nhân dân Việt Nam dâng lên Bác
Bài thơ gọn chỉ có bốn khổ, cảm xúc được ghi lại theo trình tự thời gian và không gian theo hành trình của nhà thơ vào lăng viếng Bác Nhưng đặc sắc của bài thơ là có
sự kết hợp hài hòa giữa miêu tả và biểu hiện, giữa cảm xúc của cá nhân và tình cảm cộng đồng Viễn Phương đã ghi lại hành trình ấy bằng thể thơ tám chữ, giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng, thiết tha
Mở đầu bài thơ là những cảm xúc của Viễn Phương khi đứng trước lăng Bác:
“Con ở miền nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.”
Câu thơ mở đầu như một lời giới thiệu, một lời thông báo nhẹ nhàng của nhà thơ về
chuyến hành trình từ miền nam ra miền bắc để đến viếng Bác “Miền nam” nơi xa xôi một phần máu thịt của đất nước, nơi luôn trong trái tim Bác, nơi vẫn luôn mong ngóng Bác vào thăm Viễn Phương đã sử dụng cách xưng hô “con, Bác” thể hiện tình cảm thân thiết và gần gũi như những người trong gia đình Từ chiến trường miền nam
xa xôi vừa tan tiếng súng, vừa dứt tiếng bom đạn chiến tranh, nhà thơ cùng cán bộ nhân dân miền nam hôm nay được đến báo công với Bác Hòa trong niềm xúc động nghẹn ngào Viễn Phương như một đứa con phương xa hôm nay được về bên cha Câu thơ chứa chan niềm rưng rưng xen lẫn niềm vui ấm áp Nhà thơ khéo léo sử dụng cách nói
giảm nói tránh “thăm” thay cho viếng để bớt đi cảm giác đau buồn, bởi trong tiềm thức của Viễn Phương, Bác vẫn đang sống vui, sống khỏe cùng non sông đất nước
Từ xa, nhà thơ nhìn thấy trong sương sớm hình ảnh “hàng tre bát ngát” Đó là hình
Trang 2ảnh tả thực gợi lên vẻ đẹp bình yên, lăng Bác gần gũi, bình dị như một làng quê Cây tre không chỉ là loài cây quen thuộc trong đời sống mà còn gắn bó sâu nặng với cách mạng Đứng trước lăng Bác, nhà thơ bộ lộ cảm xúc trực tiếp “ôi” thể hiện sự vui mừng, ngạc nhiên đầy xúc động Hình ảnh “hàng tre xanh xanh Việt Nam” là phép ẩn
dụ gợi vẻ đẹp của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam luôn kiên cường, bất khuất, đoàn kết trong chiến đấu Dù “bão táp mưa sa vẫn thẳng hàng” là cách nói ẩn dụ kết hợp với nhân hóa để nhấn mạnh trong bất kỳ khó khăn thử thách nào, con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam vẫn vững vàng trước mọi sóng gió Từ cảnh vật ngoài lăng, trong cảm xúc của Viễn Phương có niềm tự hào, hãnh diện về con người và đất nước
Nhà thơ còn bộ lộ những cảm xúc bồi hồi khi hòa cùng dòng người vào lăng viếng Bác:
“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.”
Lặng lẽ cúi đầu, bước chân chậm rãi nhà thơ hòa cùng dòng người xếp hàng vào lăng viếng Bác Viễn Phương sử dụng điệp ngữ “ngày ngày” để nhấn mạnh dòng thời gian vĩnh hằng, quy luật tuần hoàn bất tận của vũ trụ Nhà thơ phát hiện có hai hình ảnh mặt trời cùng tồn tại như một chân lý của cảm xúc trào dâng “Mặt trời trên lăng” là cách tả thực để nói về mặt trời của tự nhiên, ngày ngày chiếu sáng mang sự sống đến cho muôn vật, muôn loài Hình ảnh “mặt trời trong lăng” là cách nói ẩn dụ
để chỉ Bác Với nhà thơ và dân tộc Việt Nam, Bác chính là một mặt trời chói lọi, là mặt trời chân lí, mặt trời của lí tưởng cách mạng soi đường chỉ lối đưa đất nước đến với bến bờ vinh quang Ví Bác với mặt trời, nhà thơ đã khắc họa được công lao vĩ đại như trời biển của Người với dân tộc Bác là một vầng dương đẹp nhất, là ánh sáng rực
rỡ nhất trong trái tim Việt Nam Trong niềm tôn kính thiêng liêng, nhà thơ như nhìn thấy trong lòng mỗi con người đang bước vào lăng là cả niềm tri ân, thương nhớ, lòng tiếc thương vô hạn với Bác Hình ảnh “tràng hoa” là ẩn dụ tượng trưng cho tình cảm
vô tận của nhân dân Việt Nam và bạn bè thế giới, những người yêu chuộng hòa bình khắp năm châu đối với Bác Tình cảm của nhân dân với Bác là vô cùng vô tận, không bao giờ cạn Những dòng người cứ dài mãi, tình cảm cứ nối tiếp không ngừng để kính dâng lên “bẩy mươi chín mùa xuân”của Bác Nhà thơ xúc động, nghẹn ngào khi nhắc đến cuộc đời tươi đẹp mà Bác đã dành trọn cho Đảng, cho dân tộc Bác đã hi sinh trọn vẹn “bẩy mươi chín màu xuân” hữu hạn của mình để làm nên những mùa xuân vĩnh hằng cho đất nước
Khi bước vào không gian trong lăng, nhà thơ tiếp tục bộc lộ niềm xúc động, ngẹn ngào khi được đứng trước vị cha già kính yêu của dân tộc:
“Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Trang 3Mà sao nghe nhói ở trong tim.”
Trong không khí thiêng liêng, thành kính, Viễn Phương cúi đầu tri ân vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu Nhà thơ tiếp tục sử dụng cách nói giảm nói tránh “Bác nằm trong giấc ngủ bình yên” để miêu tả về hình ảnh của Bác Với nhà thơ, Bác như đang nằm ngủ, cách nói ấy như để vơi bớt cảm giác đau buồn, thương tiếc Bác đang nghỉ ngơi sau một cuộc đời nhiều truân chuyên vì dân vì nước Bác có vẻ đẹp như một ông tiên đang thanh thản trong giấc nghỉ dài Nhà thơ sử dụng cách nói ẩn dụ “vầng trăng sáng dịu hiền” để chỉ không gian trong lăng Bác Đó là một thế giới tôn nghiêm, tĩnh lặng, thiêng liêng, đẹp như một vầng trăng cổ tích Vầng trăng ấy cũng gọi lên vẻ đẹp trong tâm hồn thanh cao của Bác Lúc sinh thời Bác vẫn yêu trăng, yêu thiên nhiên thì nay lăng Bác cũng chính là một vầng trăng thơ mộng và dịu mát Vẻ đẹp của không gian trong lăng như tôn lên sự thanh cao, vĩ đại của Bác Ánh sáng dịu hiền ấy từ nơi Bác tỏa ra tưởng chừng như không khí thanh tĩnh ngưng kết cả thời gian và không gian ở nơi này Trong phút giây thành kính ấy, giọng thơ có sự thay đổi đột ngột thể hiện sự xúc động trào dâng Hình ảnh ẩn “trời xanh là mãi mãi” để chỉ công lao trời biển, sức sống trường tồn, vĩnh hằng của Bác cùng vũ trụ, cùng non sông đất nước Dù “vẫn biết” rằng tên tuổi, công lao, sự nghiệp cách mạng của Bác đã trở thành bất tử cùng lịch sử dân tộc “mà sao” nhà thơ vẫn “nghe nhói ở trong tim” Đó là nỗi đau đớn, xót
xa, lòng tiếc thương vô hạn khi nghĩ đến Bác Dù tin vào sức sống trường tồn của Bác, nhưng nhà thơ vẫn phải chấp nhận sự thật con Người vĩ đại, kính yêu đã không còn nữa Nỗi đau ấy như thắt quặn, như hàng ngàn mũi kim châm vào trái tim thổn thức của nhà thơ Đó chính là cảm xúc chân thành, sự rung động mãnh liệt đầy thổn thức của một người con ở miền Nam xa xôi nay được về khi đứng trước chân dung của Bác
Sau những giây phút xúc động nghẹn ngào của niềm tự hào xen lẫn với tieevs
thương, nhà thơ tiếp tục bộc lộ tâm trạng trước khi ra về :
“Mai về miền nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.”
Nghĩ đến lúc phải ra về, phải trở lại miền nam, phải xa Bác, nhà thơ rưng rưng niềm xúc động “Thương trào nước mắt” là cảm xúc bộc lộ trực tiếp, là sự bịn rịn, lưu luyến nhớ thương không muốn rời xa lăng Bác Tình cảm kính yêu trong những giây phút gần Bác khiến người con miền nam không thể nào ngăn được nữa những dòng nước mắt trào dâng và tha thiết Trong tiếng nấc ngẹn ngào, Viễn Phương bộc lộ tấm lòng thiết tha với ước nguyện chân thành dâng lên Bác Điệp ngữ “muốn làm” được nhắc lại ba lần để nhấn mạnh mong ước chân thành, chủ động, tự nguyện Nhà thơ muốn hóa thân vào thiên nhiên bên lăng để được gần Bác Hình ảnh liệt kê “con chim, đóa hoa, cây tre” nhấn mạnh ước nguyện giản dị nhưng ý nghĩa cao đẹp của Viễn Phương Nhà thơ muốn được làm một con chim để dâng tiếng hót vui tươi, muốn làm
Trang 4một đóa hoa để tỏa hương thơm khoe sắc thắm, muốn làm một cây tre để tôn lên vẻ đẹp thanh bình cho lăng Bác Phải chăng Viễn Phương muốn đươc hóa thân vào cỏ cây hoa lá, chim muông để được làm vui, làm đẹp cho lăng Bác Hình ảnh nhân hóa,
ẩn dụ “cây tre trung hiếu” như một nguyện ước cao đẹp, nhà thơ nguyện được làm một người lính bảo vệ lăng để ngày đêm giữ gìn giấc ngủ bình yên ngàn đời cho Bác Hình cảnh “cây tre trung hiếu” cũng thể hiện lời hứa không chỉ của nhà thơ mà của dân tộc Việt Nam sẽ luôn đi theo và tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng, với lý tưởng cộng sản, với con đường mà Bác đã chọn cho nhân dân Việt Nam Hình ảnh hàng tre cũng tạo cho bài thơ có kết cấu đầu cuối tương ứng gây ấn tượng sâu sắc, tạo nên dòng cảm xúc trọn vẹn
Bằng thể thơ tám chữ, ngôn ngữ bình dị, nhịp thơ chậm dãi, giọng điệu trang trọng và cảm xúc thiết tha thiết kết hợp nhiều hình ảnh ẩn dụ, điệp ngữ, nhân hóa, bài
thơ Viếng lăng Bác là một nén nhang thơm thành kính mà nhà thơ Viễn Phương cùng
nhân dân Việt Nam kính dâng lên Bác
Bài thơ Viếng lăng Bác đã gây được xúc cảm đặc biệt bởi đó là những rung
động chân thành và sâu sắc của Viễn Phương Bài thơ gần gũi dễ đi vào lòng người bởi cảm xúc của nhà thơ cũng chính là tấm lòng của toàn dân tộc Viễn Phương đã
viết nên một bài thơ hay ca ngợi lãnh tụ Đọc bài thơ Viếng lăng Bác, chúng ta như
càng kính yêu và biết ơn đối với chủ tịch Hồ Chí Minh, vị cha già kính yêu ngàn đời của dân tộc Việt Nam