Phân tích văn bản sang thu của hữu thỉnh (1)

Phân tích văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh Hữu Thỉnh vừa là người lính, vừa là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ Ông là người viết nhiều viết hay về con người và cuộc sống ở nông thôn, đặc biệt là viết về đề tài mùa thu Bài thơ “Sang thu” được viết năm 1977 đó là thời điểm đất nước vừa thống nhất được hai năm, con người đang được hưởng thụ những mùa thu độc lập đầu tiên của đất nước hòa bình Với tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, nhà thơ đã bộc lộ những cảm xúc tinh tế của mình trước sự biến.

Phân tích văn bản Sang thu của Hữu Thỉnh

Hữu Thỉnh vừa là người lính, vừa là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống

Mỹ Ông là người viết nhiều viết hay về con người và cuộc sống ở nông thôn, đặc biệt là viết

về đề tài mùa thu Bài thơ “Sang thu” được viết năm 1977 đó là thời điểm đất nước vừa

thống nhất được hai năm, con người đang được hưởng thụ những mùa thu độc lập đầu tiên

của đất nước hòa bình Với tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, nhà thơ đã bộc lộ những cảm xúc tinh tế của mình trước sự biến đổi của cảnh vật thiên nhiên lúc giao mùa từ hạ sang thu

Có thể nói Hữu Thỉnh đã góp vào nền thơ hiện đại Việt Nam một bức tranh thu với những mới mẻ, sáng tạo, đầy ắp hơi thở của cuộc sống mới “Sang thu” là một bức thông điệp lúc giao mùa Mùa hạ dần qua, mùa thu đang tới, khoảnh khắc ấy được diễn tả bằng sự rung cảm tinh tế, sự trải nghiệm sâu sắc của nhà thơ

Mở đầu bài thơ là những cảm nhận của Hữu Thỉnh trước những tín hiệu báo thu về

“Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về”

Bài thơ là một chuyển động nhẹ nhàng của cuộc sống khi mùa hạ dần qua và thu đang đến Trong biết bao nhiêu hương vị thân thuộc của làng quê, Hữu Thỉnh giật mình thảng thốt khi nhận ra cái làn hương ngây ngất ngọt ngào của ổi đầu mùa bằng khứu giác Cảm nhận về mùa thu của Hữu Thỉnh không có lá vàng rơi, lá ngô đồng rụng như trong thơ cổ, chẳng cần tràn ngập sắc vàng, cũng không phải hương cốm mới, hương hoa cau nở như trong thơ mới

mà có nét độc đáo riêng

“Hương ổi” là hương thơm ngọt mát, dịu nhẹ nồng nàn quyến rũ gợi không gian vườn quê thân thuộc gần gũi vùng đồng bằng bắc bộ Hương ổi được hòa vào gió se mang theo cái lành lạnh là tín hiệu đặc trưng của mùa thu Động từ “phả” diễn tả mùi hương ổi chín tỏa ra

mạnh mẽ tràn ngập khắp khu vườn Không chỉ cảm nhận mùa thu bằng khứu giác, xúc giác

mà nhà thơ còn cảm nhận màn sương thu trong phút giao mùa bằng thị giác “Sương chùng chình” là hình ảnh vừa tả thực, vừa nhân hóa Từ láy “chùng chình” gợi tả những màn hơi

sương bay là là mặt đất đang di chuyển chậm chạp nơi đầu xóm cuối thôn Sương cũng như con người lúc sang thu còn như muốn tận hưởng trọn vẹn khoảnh khắc vào thu nên chùng chình, thong thả, chưa muốn dời chân, như đang bịn rịn, lưu luyến chia tay mùa hạ chậm rãi từng bước qua cánh cửa thời gian Những tín hiệu lúc giao mùa được cảm nhận bằng mọi giác quan từ khứu giác, xúc giác rồi thị giác cho thấy nhà thơ là người có sự cảm nhận tinh

tế Mở đầu bài thơ tác giả sử dụng từ “bỗng” gợi cảm giác ngạc nhiên, bất ngờ thú vị khi nhà

thơ phát hiện ra thiên nhiên đang chuyển mùa thì cuối bài thơ lại là trạng thái ngỡ ngàng, bối

rối “Hình như” là thành phần tình thái thể hiện một phán đoán mơ hồ chưa rõ ràng, chưa

chắc chắn Từ những tín hiệu vô hình, mỏng manh sự biến chuyển quá bất ngờ, của cảnh vật sang thu khiến nhà thơ chưa dám khẳng định

Từ không gian nhỏ hẹp của vườn cây, nhà thơ hướng tâm hồn ra ngoài để thể hiện

những cảm xúc trước quang cảnh đất trời sang thu

“Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu”

Hình ảnh thiên nhiên đất trời sang thu được nhà thơ phát hiện bằng những hình ảnh gần gũi, quen thuộc như sông, chim, đám mây để làm nên một bức tranh mùa thu đẹp đẽ, rộng lớn và trong sáng Từ khung cảnh nhỏ hẹp nơi vườn cây, nhà thơ đã hướng đến không

gian rộng

lớn của đất trời “Sông dềnh dàng” là hình ảnh vừa tả thực vừa nhân hóa Từ láy “dềnh

dàng” gợi tả dòng sông không còn cuồn cuộn dữ dội như những ngày mưa lũ mùa hạ mà lúc sang thu nước sông cạn dần bởi chỉ còn những cơn mưa nhỏ hạt khiến dòng sông trôi êm đềm thong thả Sông như con người lúc sang thu không còn bồng bột sôi nổi như thời tuổi

trẻ mà đã trở nên điềm đạm, bình tĩnh, chín chắn hơn trong suy nghĩ và lối sống “Chim vội vã” là hình ảnh vừa tả thực vừa nhân hóa Từ láy “vội vã” cho thấy những cánh chim đang

bay nhanh bay gấp về tổ trước khi trời tối hay cánh chim đã cảm nhận được cái lành lạnh báo hiệu những ngày ấm áp không còn nên đang tìm đường bay về phương nam xa xôi tránh rét Cánh chim cũng như con người lúc sang thu, khi vừa được nghỉ ngơi, thư thái thì cũng là lúc chợt nhận ra vẫn còn bao mơ ước hoài bão thời tuổi trẻ chưa thực hiện được lại vội vã, hối hả khẩn trương hoàn thành trước khi bước vào mùa thu cuộc đời Từ láy “dềnh dàng” và

“vội vã” tưởng như đối lập nhưng lại cho thấy hai hiện tượng đang vận động đúng với quy

luật của tự nhiên lúc giao mùa “Đám mây mùa hạ” là cách gọi tên độc đáo, thể hiện trí liên

tưởng phong phú của nhà thơ Dường như trên bầu trời lúc giao mùa vẫn còn sót lại một đám

mây cuối cùng của mùa hạ đang di chuyển dần sang thu Động từ “vắt” là phép nhân hóa thú

vị diễn tả đám mây mang dáng vẻ mềm mại, duyên dáng đang nằm ngang trên bầu trời như chiếc khăn voan, như dải lụa mềm của người thiếu nữ bỏ quên Bằng sự nhạy cảm của các giác quan, sự liên tưởng tài hoa nhà thơ Hữu Thỉnh đã cho ta thấy một đường ranh giới cụ thể hữu hình giữa hai mùa Ranh giới giao mùa là vô hình bỗng trở nên hữu hình, đám mây vắt ngang như một chiếc cầu nối giữa hai miền ký ức và hiện tại, quá khứ và tương lai, nối giữa hai mùa hạ-thu Nhà thơ đã dùng chuyển động của không gian để diễn tả sự chuyển động của thời gian Một sự biến chuyển nhẹ nhàng nhưng đã rõ rệt khiến cho con người ngây ngất

Từ quang cảnh đất trời sang thu, nhà thơ còn phát hiện ra những biến đổi trong lòng cảnh

vật và gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời, con người “Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa “”

Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi”

Nhà thơ nhắc đến hai hiện tượng tự nhiên quen thuộc là nắng và mưa Các phó từ “vẫn còn”, “đã vơi dần” được đảo lên đầu câu nhằm nhấn mạnh đặc điểm thời tiết của mùa hạ vẫn còn nhưng mức độ, cường độ đã giảm dần khi sang thu Nắng cuối hạ vẫn còn nhưng không chói chang, gay gắt như mùa hạ Mưa đã nhỏ hạt không còn những trận mưa rào xối xả như

những ngày hè Dường như, tác giả có thể đong, đếm được độ đậm nhạt, nhiều ít của nắng,

của mưa lúc giao mùa Hình ảnh “sấm” và “hàng cây đứng tuổi” vừa có ý nghĩa tả thực, vừa

có ý nghĩa ẩn dụ Sấm là hiện tượng của thiên nhiên thường xuất hiện khi có mưa lớn Hàng cây đứng tuổi là hàng cây cổ thụ lâu năm Với hàng cây lâu năm đã quen với các hiện tượng

tự nhiên thì không còn bị bất ngờ với tiếng sấm của mùa hạ “Sấm” cũng là hình ảnh ẩn dụ để chỉ những vang động bất thường, những sóng gió bất ngờ ập đến trong cuộc đời “Hàng cây đứng tuổi” là ẩn dụ để chỉ những con người từng trải, đất nước từng trải Đời người như loài cây, cũng là cây non, trưởng thành rồi già cỗi Hàng cây đứng tuổi như con người từng trải,

có nhiều kinh nghiệm luôn chín chắn, điềm tĩnh, vững vàng trước bão giông cuộc đời Vào lúc sang thu cũng chính là sự từng trải, chín chắn của con người khi đã đứng tuổi Phải chăng mùa thu của đời người là sự khép lại những ngày tháng sôi nổi bồng bột thời tuổi trẻ

để mở ra một giai đoạn mới, một không gian mới thâm trầm, điềm đạm, bình tĩnh, vững vàng hơn Từ những biến đổi trong thiên nhiên, trời đất sang thu nhà thơ đã liên tưởng đến những thay đổi trong cuộc đời con người Nếu đặt bài thơ vào hoàn cảnh sáng tác năm 1977 khi đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh Tác giả với tư cách là một người chiến sĩ đã trải qua bao gian khổ, được rèn luyện qua những năm tháng chiến trường nay đã vững vàng, tự tin khi đối mặt với những khó khăn của cuộc sống giữa đời thường Đất nước vừa đi qua chiến tranh, đã

trải qua bao mưa bom, bão đạn đã đứng vững trong chiến tranh nay trở lại cuộc sống yên bình của đời thường Một đất nước như thế sẽ không có một khó khăn, thử thách nào làm lung lay được Hàng cây đứng tuổi đó phải chăng là hình ảnh ẩn dụ cho dân tộc Việt Nam, đất nước, con người Việt Nam

Bằng thể thơ năm chữ, hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm, giàu suy tưởng, sáng tạo trong việc

sử dụng từ láy và các phép tu từ nhân hóa, ẩn dụ, đối lập Hữu Thỉnh đã vẽ lên một bức tranh đẹp giao mùa

Bài thơ « sang thu » là những cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa Đồng thời gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về đất nước

và cuộc đời con người Bài thơ khiến mỗi chúng ta càng thấy yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước và biết nâng niu, trân trọng những khoảnh khắc thiêng liêng trong cuộc sống