Bộ sách được biên soạn bởi các nhà khoa học, nhà giáo uy tín, giàu kinh nghiệm đang nghiên cứu và giảng dạy các môn lí luận chính trị tại học viện, viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng,... Đặc biệt trong đó nhiều tác giả là chủ biên hoặc tác giả các giáo trình tương ứng với các môn học trên do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì tổ chức biên soạn
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN THI LỊCH SỬ ĐẢNG Chủ đề 1: Hội nghị thành lập ĐCSVN và CLCT đầu tiên của Đảng
Hoàn cảnh lịch sử
- CLCT đầu tiên do NAQ soạn thảo được Hội nghị thành lập Đảng T2/1930 thông qua
- CLCT đầu tiên bao gồm 2 văn kiện hợp thành: Chính cương vắn tắn của Đảng, Sách lược vắn tắt của Đảng và Chương trình tóm tắt của Đảng
Nội dung cơ bản của CLCT đầu tiên của Đảng
- Xác định mục tiêu chiến lược của CMVN
- Xác định nhiệm vụ chủ yếu trước mắt của CMVN
+ Về Chính trị:
Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến, làm cho nước Nam hoàn toàn độc lập
Cương lĩnh đã xác định: Chống đế quốc và chống phong kiến là nhiệm vụ cơ bản để giành độc lập cho dân tộc và ruộng đất cho dân cày, trong đó chống đế quốc, giành độc lập cho dân tộc được đặt ở
vị trí hàng đầu
+ Về Xã hội:
Cương lĩnh chỉ rõ: dân chúng được tự do tổ chức, nam nữ bình quyền, phổ thông giáo dục theo công nông hóa
+ Về Kinh tế:
Cương lĩnh xác định: Thủ tiêu hết các thứ quốc trái, thâu hết sản nghiệp lớn của tư bản đế quốc Chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông binh quản lý
Những nhiệm vụ của CMVN về phương diện xã hội và phương diện kinh tế nêu trên vừa phản ánh đúng tình hình kinh tế xã hội, cần được giải quyết ở VN, vừa thể hiện tính CM, toàn diện, triệt để là xóa bỏ tận gốc ách thống trị, bóc lột
hà khắc của ngoại bang, nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, đặc biệt là giải phóng cho hai giai cấp công nhân và nông dân
Đây là cơ sở của tư tưởng chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng khối đại đoàn kết rộng rãi các giai cấp, các tầng lớp nhân dân yêu nước và các
tổ chức yêu nước, cách mạng trên cơ sở đánh giá đúng đắn thái độ các giai cấp phù hợp với đặc điểm xã hội Việt Nam
- Xác định phương pháp tiến hành CMGP DT
+ Cương lĩnh khẳng định phải bằng con đường bạo lực CM của quần chúng, trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng không được thỏa hiệp
- Xác định tinh thần đoàn kết quốc tế
Trang 2+ Cương lĩnh chỉ rõ trong khi thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc, đồng thời tranh thủ sự đoàn kết, ủng hộ các dân tộc bị áp bức và giai cấp vô sản thế giới, nhất là GCVS Pháp
+ Ngay từ khi thành lập ĐCSVN đã nêu cao chủ nghĩa quốc tế và mang bản chất quốc tế của GCCN
- Xác định vai trò lãnh đạo của Đảng
+ Đảng là đội tiên phong của vô sản giai cấp phải thu phục cho được đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được dân chúng
Ý nghĩa:
- CLCT đầu tiên của Đảng đã phản ánh một cách súc tích các luận điểm cơ bản của CMVN Trong đó, thể hiện bản lĩnh chính trị độc lập, tự chủ, sáng tạo trong việc đánh giá đặc điểm, tính chất xã hội thuộc địa nửa phong kiến
VN trong những năm 20 của thế kỉ XX, chỉ rõ những mâu thuẫn cơ bản và chủ yếu của dân tộc VN lúc đó, đặc biệt là việc đánh giá đúng đắn, sát thực thái độ các giai cấp xã hội đối với nhiệm vụ giải phóng dân tộc
- CL là sự vận dụng sáng tạo CNMLN vào điều kiện cụ thể CMVN Với sự
ra đời của cương lĩnh đã chấm dứt cuộc khủng hoảng triền miên về đường lối và giai cấp lãnh đạo CMVN trong những năm đầu thế kỉ thứ XX
CHỦ ĐỀ 2: HOÀN CẢNH LỊCH SỬ, NỘI DUNG CƠ BẢN VÀ Ý NGHĨA CỦA HỘI NGHỊ TRUNG ƢƠNG 8, KHÓA I (5/1941)
Hoàn cảnh LS
- Tình hình TG
+ Tháng 9/1939 CTTG thứ 2 bùng nổ tác động mạnh mẽ đến TG trong đó
có VN
+ Tháng 6/1940, Phát xít Đức tấn công nước Pháp, chính phủ Pháp đầu hàng Phát xít Đức
+ Tháng 6/194, Phát xít Đức tấn công Liên Xô làm thay đổi tính chất chiến tranh từ Đế Quốc với Đế Quốc, một bên là phe dân chủ
- Tháng 2/1941, chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ
- Tình hình Đông Dương:
+ Về chính trị:
Thực dân Pháp tiến hành khủng bố, đàn áp khủng bố dã man quần chúng và phong trào cách mạng, đặt Đảng Đông Dương ra ngoài vòng pháp luật, cấm tuyên ngôn cộng sản, xóa bỏ quyền tự do dân chủ mà nhân dân ta đã đạt được trong những năm 1936
+ Về kinh tế:
Thực dân Pháp thi hành chính sách kinh tế thời chiến tăng cường chiến tranh vơ vét đồng bào ta để phục vụ chiến tranh phi nghĩa của chúng
Tình hình nêu trên đã làm cho đời sống nhân dân ta bần cùng về kinh tế, ngột ngạt về chính trị
Trang 3- 22/9/1940, Phát xít Nhật tràn vào VN, thực dân Pháp nhanh chóng đầu hàng
và cấu kết với phát xít Nhật để cùng áp bức đồng bào ta, đẩy nhân dân ta vào trong tình cảnh “1 cổ 2 tròng” áp bức bóc lột
- Trước sự chuyển biến mau lẹ của tình hình thế giới và trong nước nêu trên, ngày 28/1/1941 Nguyễn Ái Quốc trở về tổ quốc triệu tập và chủ trì hội nghị ban chấp hành Trung ương lần thứu 8 (5/1941) tại Bác Bó, Cao Bằng
Nội dung cơ bản của Hội nghị ban chấp hành Trung ƣơng lần 8:
- Thứ nhất, hết sức nhấn mạnh mâu thuẫn chủ yếu đòi hỏi phải được giải quyết cấp bách là mâu thuẫn giữa dân tộc VN với Đế Quốc, phát xít Pháp, Nhật, bởi vì dưới 2 tầng áp bức Nhật, Pháp, “quyền lợi tất cả các giai cấp bị cưới giật, vận mạng dân tộc nguy vong không lúc nào bằng”
- Thứ hai, Đảng khẳng định dứt khoát chủ trương “phải thay đổi chiến lược”
và giải thích “cuộc cách mạng ở Đông Dương hiện tại không phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết 2 vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết 1 vấn đề cần kíp “dân tộc giải phóng” Đảng khẳng định: “chưa chủ trương làm cách mạng tư sản dân quyền mà chủ trương làm cách mạng giải phóng dân tộc.” Hội nghị quyết định tiếp tục tạm gác khẩu hiệu “đánh đổ địa chủ, chia ruộng đất cho dân cày”, thay bằng các khẩu hiệu tịch thu ruộng đất của
đế quốc và Việt gian chia cho dân cày nghèo,
- Thứ ba, Đảng chủ trương giải quyết vấn đề dân tộc trong khuôn khổ từng nước ở Đông Dương, thi hành chính sách “dân tộc tự quyết” Sau khi đánh đuổi Pháp Nhật, các dân tộc trên cõi Đông Dương sẽ “tổ chức thành liên bang cộng hòa dân chủ hay đứng riêng thành lập một quốc gia tùy ý” Hội nghị quyết định thành lập ở mỗi nước Đông Dương một mặt trận riêng
- Thứ tư, Đảng tập hợp rộng rãi mọi lực lượng dân tộc, không phân biệt thợ thuyền, dân cày, phú nông, cùng nhau thống nhất mặt trận, thu góp toàn lực đem tất cả ra dành quyền độc lập, tự do cho dân tộc Các tổ chức, quần chúng trong mặt trận Việt Minh đều mang tên Cứu quốc
- Thứ năm, chủ trương sau khi cách mạng thành công, sẽ thành lập nước VNDCCH theo tinh thần tân dân chủ, một hình thức nhà nước “của chung
cả toàn thể dân tộc”
- Thứ sáu, hội nghị xác định chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm của Đảng và nhân dân, phải luôn luôn chuẩn bị một lực lượng sẵn sàng, nhằm vào cơ hội thuận tiện hơn cả mà đánh lại quân thù
Ý nghĩa:
- Hội nghị lần thứ 8 BCH Trung ương Đảng đã hoàn chỉnh chủ trương chiến lược được đề ra từ hội nghị tháng 11/1939, khắc phục triệt để những hạn chế của Luận cương chính trị tháng 10/1930, khẳng định lại đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn trong cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng và lý luận cách mạng giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc
Trang 4- Đó là ngọn cờ dẫn đường cho toàn dân Việt Nam đẩy mạnh công cuộc chuẩn bị lực lượng, tiến lên trong sự nghiệp đánh Pháp, đuổi Nhật dành độc lập tự do
CHỦ ĐỀ 3: CHỈ THỊ “KHÁNG CHIẾN KIẾN QUỐC” CỦA BAN CHẤP
HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG NGÀY 25/11/1945
CHỦ ĐỀ 4: HCLS VÀ CHỦ TRƯƠNG XÂY DỰNG, BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN
CM NON TRẺ, KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC NAM BỘ ( 1945-1946 )
Hoàn cảnh lịch sử
- Tình hình thế giới
+ Thuận lợi:
Sau CCTTG thứ II, cục diện khu vực và TG có những sự thay đổi lớn có lợi cho CMVN
Liên Xô trở thành thành trì của CNXH
Nhiều nước ở Đông Trung Âu, được sự ủng hộ và giúp đỡ của Liên
Xô đã lựa chọn con đường phát triển theo CNXH
Phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa Châu Á, Châu Phi và khu vực Mỹ Latinh dâng cao
+ Khó khăn:
Phe đế quốc CN nuôi dưỡng âm mưu mới “chia lại hệ thống thuộc địa thế giới”, ra sức tấn công, đàn áp phong trào CM thế giới, trong
đó có CMVN
Do lợi ích cục bộ của mình, các nước lớn, không có nước nào ủng hộ lập trường độc lập của Nhà nước Việt Nam
- Tình hình trong nước
+ Thuận lợi:
VN trở thành quốc gia độc lập, tự do
Nhân dân VN từ thân phận nô lệ, bị áp bức trở thành chủ nhân của chế độ dân chủ mới ĐCS trở thành Đảng cầm quyền lãnh đạo CM trong cả nước
Đặc biệt, việc hình thành hệ thống chính quyền CM với bộ máy nhà thống nhất từ cấp Trung ương đến cơ sở, ra sức phục vụ lợi ích của
Tổ quốc, nhân dân
+ Khó khăn:
Chính trị - ngoại giao: Chính quyền CM vừa mới ra đời còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm, thiếu kiến thức trong việc quản lý và xây dựng đất nước Thêm vào đó là chưa 1 nước nào công nhận nền độc lập và giúp đỡ
Kinh tế - tài chính: Kiệt quệ và xơ xác, tài chính trống rỗng, nạn đói cuối năm 1944 đầu năm 1945 chưa được khắc phục, nay có nguy cơ tiếp tục bùng nổ
Trang 5 Văn hóa - xã hội: 90% dân số mù chữ Các hủ tục do xã hội cũ để lại như cờ bạc, rượu chè, hút thuốc phiện, mại dâm… còn phổ biến cho nhân dân
Khó khăn, thử thách nghiêm trọng nhất là giặc ngoại xâm và nội phản Đất nước xuất hiện 4 thế lực ngoại ban ( Anh, Pháp, Tưởng, Nhật ) Các Đảng phái đột lốt dân tộc tôn giáo nổi dậy như nấm sau cơn mưa
Như vậy có thể nói rằng, chưa bao giờ dân tộc đứng trên một khó khăn phức tạp như ở trên Tổ quốc lâm nguy, vận mệnh dân tộc như ngàn cân treo sợi tóc Đứng trước bối cảnh đó, Đảng đã họp Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ I và đề ra chỉ thị kháng chiến cứu quốc ( 25/11/1945 )
Nội dung:
- Đảng xác định rõ: “ kẻ thù chính của ta lúc này là thực dân Pháp xâm lược, phải tập trung ngọn lửa đấu tranh vào chúng
- Mục tiêu của cuộc CM Đông Dương lúc này vẫn là “dân tộc giải phóng” và
ra khẩu hiệu “Dân tộc trên hết, Tổ quốc trên hết”
- Đề ra nhiều biện pháp cụ thể:
+ Nhanh chóng xúc tiến bầu cử quốc hội để đi đến thành lập Chính phủ chính thức, lập ra Hiến pháp, động viên lực lượng toàn dân, kiên trì kháng chiến và chuẩn bị kháng chiến lâu dài
+ Kiên định nguyên tắc độc lập về chính trị
+ Về ngoại giao phải đặc biệt chú ý “làm cho nước mình ít kẻ thù và nhiều bạn đồng minh hơn hết”, đối với Tàu Trưởng nên chủ trương “Hoa – Việt thân thiện”, đối với Pháp “độc lập về chính trị, nhân nhượng kinh tế”
+ Về tuyên truyền, hết sức kêu gọi đoàn kết chống chủ nghĩa thực dân Pháp xâm lược “ đặc biệt chống mọi mưu mô phá hoại chia rẽ của bọn
Trootsxkit, Đại Việt, VN Quốc dân Đảng”
Ý nghĩa:
- Những quan điểm và chủ trương, biện pháp lớn được Đảng nêu ra trong bản chỉ thị kháng chiến, kiến quốc đã giải đáp trúng, đáp ứng đúng yêu cầu cấp bách của CM VN lúc bấy giờ, có tác dụng định hướng tư tưởng, trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến chống TD Pháp ở Nam Bộ, xây dựng và bảo vệ chính quyền CM trong giai đoạn đầy khó khăn, phức tạp này
CHỦ ĐỀ 5: HỘI NGHỊ BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƢƠNG LẦN THỨ 11 VÀ
12 (1965) CỦA ĐCSVN
Hoàn cảnh lịch sử:
- Cuối 1965 trước nguy cơ thất bại của chiến lược chiến tranh đặc biệt, Mĩ ồ
ạt đưa quân Việt Chinh vào VN để thực hiện chiến lược chiến tranh mới là chiến tranh cục bộ ở miền Nam Đồn thời cho không quân và hải quân đánh phá ở miền Bắc
- Miền Bắc vừa thực hiện thắng lợi kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, do đó có điều kiện chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam
Trang 6- Trong phe XHCN diễn ra sự bất đồng, đặc biệt là mâu thuẫn giữa Liên Xô
và Trung Quốc
Nội dung:
- Chiến tranh lan rộng ra cả nước đã đặt vận mệnh của dân tộc ta trước những thách thức nghiêm trọng Trước tình hình đó, Hội nghị lần thứ 11 (3-1965)
và Hội nghị lần thứ 12 (12-1965) của Ban chấp hành Trung ương Đảng đã phát động cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trên phạm vi toàn quốc
- Quyết tâm chiến lược:
+ Cuộc “ Chiến tranh cục bộ” mà Mỹ đang tiến hành ở miền Nam vẫn là một cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới
+ Cuộc chiến tranhd đó được đề ra trong thế thua, thế thất bại và bị động, cho nên nó chứa đựng đầy mâu thuẫn về chiến lược
Từ sự phân tích và nhận định trên, Trung ương khẳng định chúng ta có đủ điều kiện và sức mạnh để đánh Mỹ và thắng Mỹ Với tinh thần “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, Đảng quyết định phát động cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trong toàn quốc, coi chống Mỹ, cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng của cả dân tộc từ Nam chí Bắc
- Mục tiêu chiến lược:
+Kiên quyết đánh bại chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ trong bất kì tình huống nào nhằm bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, hoàn thành cuộc CMDCND trên cả nước tiến tới thực hiện hòa bình thống nhất nước nhà
+Phương châm chiến lược: Đánh lâu dài, dựa vào sức mình là chính, tập trung lực lượng của cả 2 miền để mở những cuộc chiến công lớn, tranh thủ thời cơ giành thắng lợi quyết định trong thời gian tương đối ngắn trên chiến trường miền Nam
- Tư tưởng chỉ đạo đối với miền Nam:
+Giữ vững và phát triển thế tiến công, kiên quyết tiến công và liên tục tiến công, thực hiện 3 mũi dắt công, 3 vùng chiến lược
- Tư tưởng chỉ đạo đối với miền Bắc:
+Chuyển hướng xây dựng kinh tế, bảo đảm tiếp tục xây dựng miền Bắc vững mạnh và Kinh tế quốc phòng trong điều kiện có chiến tranh Tiến hành cuộc chiến tranh nhân dân chống phá hoại của đế quốc Mĩ
- Mối quan hệ và nhiệm vụ CM của 2 miền:
+ CMXHCN ở Miền Bắc giữ vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển của toàn bộ CMVN và đối với sự nghiệp thống nhất nước nhà Miền Bắc là hậu phương lớn
+ CMDTDCND ở Miền Nam giữ vai trò quyết định trực tiếp đối với sự nghiệp giải phóng miền Nam với ách thống trị của đế quốc Mỹ và tay sai Miền Nam là tiền tuyến lớn
→ CM 2 miền có mối quan hệ mật thiết và gắn bó với nhau, khẩu hiệu chung “Tất cả
để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”
Trang 7 Ý nghĩa:
- Nghị quyết trung ương lần thứ XI, XII năm 1965 đã thể hiện tư tưởng nắm vững và giươn cao ngọn cờ ĐLDT và CNXH
- Đó là đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân toàn diện lâu dài dựa vào sức mình là chính trong hoàn cảnh mới Đây là cơ sở để Đảng đưa cuộc kháng Mỹ cứu nước đi tới thắng lợi vẻ vang
CHỦ ĐỀ 6: HCLS, NỘI DUNG ĐƯỜNG LỐI MỚI TRÊM LĨNH VỰC CỦA ĐẢNG TẠI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU TOÀN QUỐC LẦN THỨ VI (12/1986)
Bối cảnh thế giới
- Cuộc CM KHKThuật đang phát triển mạnh
- Xu thế đối đầu dần được thay thế bằng xu thế đối ngoại
-Quan niệm về sức mạnh và vị thế quốc gia có sự thay đổi, nếu như trước đây người ta quan niệm, chủ yếu trên lĩnh vực quân sự, cuối năm 80 đầu năm 90 quan trọng nhất là
về kinh tế
- Liên Xô và các nước Đông Âu đang tiến hành cải cách sự nghiệp xây dựng CNXH
- Đổi mới trở thành xu thế của thời đại
Bối cảnh trong nước
- VN vẫn đang bị các nước đế quốc và các thế lực bao vây cấm vận
- Đất nước rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, lạm phát 77,47% Đời sống của nhân dân hết sức khó khan
- Đổi mới trở thành nhu cầu bức bách của Việt nam lúc bấy giờ
• Nội dung cở bản của Đại hội Đại biểu lần thứ VI của Đảng
- Đại hội với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật, đã nghiêm khắc chỉ ra những sai lầm khuyết điểm của mình trong giai đoạn 1975-1985,
từ đó Đảng đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước
- Về Kinh tế:
+ Đảng chủ trương thực hiện nhất quán phát triển chính sách nhiều thành phần kinh tế (trước đây chỉ có 2 thành phần kinh tế đặc trưng là nhà nước và tập thể) đổi mới cơ chế quản lí kinh tế xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang hạch toán kinh doanh kếp hợp kế hoạch về thị trường
+ Nhiệm vụ bao trùm mục tiêu tổng quát trong những năm còn lại của năm đầu tiên là sản xuất tiêu dùng có tích lũy
+ Đặc biệt chú trọng vào 3 chương trình mục tiêu lớn là lương thực thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu (thực chất là chuẩn bị tiền đề cho công nghiệp hóa)
Trang 8- Về chính sách xã hội
+ Kế hoạch hóa dân số, giải quyết việc làm cho người lao động
+ Thực hiện công bằng xã hội, đảm bảo an toàn xã hội, khôi phục trật tự, kĩ cương trong mọi lĩnh vực xã hội
+ Chăm lo đáp ứng nhu cầu giáo dục, bảo vệ và tăng cường sức khỏe của nhân dân + Xây dựng chính sách bảo trợ xã hội
- Về quốc phòng an ninh
+ Đảng chủ trương đề cao cảnh giác, tăng cường về quốc phòng và an ninh của đất nước, quyết định đánh thắng kiểu đấu tranh phá hoại nhiều mặt của địch, đảm bảo chủ động trong mọi tình huống bảo vệ tổ quốc
- Về đối ngoại
+ Tăng cường hữu nghị và hợp tác toàn diện với Liên Xô và các nước xhcn, bình thường hóa quan hệ với trung quốc, lợi ích nhân dân, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tăng cường quan hệ đặc biệt với 3 nước Đông Dương
- Về xây dựng Đảng
+ Đảng cần đổi mới về tư duy, trước hết là tư duy kinh tế, đối mới công tác tăng cường nhất trí trong Đảng, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, thực hiện dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra
• Ý nghĩa
-Đại hội khởi xướng đường lối đổi mới toàn diện của đất nước, đánh dấu bước ngoặt trong thời kì đổi mới lên CNXH, tuy nhiên đại hội vẫn còn có những hạn chế chưa đưa ra được những giải pháp hiệu quả nhằm tháo gỡ các rối ren trong Đại hội
-CLCT đầu tiên của Đảng thể hiện bản lĩnh chính trị độc lập tự chủ sáng tạo trong việc
đề ra đường lối CM giải phóng dân tộc
-CL đã giải quyết đc cuộc khủng hoảng về đường lối & giai cấp lãnh đạo của CMVN