GAR Vietnamese version-unofficial translation

0 Báo cáo Đánh giá toàn cầu về giảm nhẹ rủi ro thảm họa 2013 GAR 2013, phiên bản tóm tắt Từ rủi ro chung đến giá trị chung Luận chứng cho giảm nhẹ rủi ro thảm họạ 1 Ban thư ký Liên Hợp Quốc về Giảm nh[.]

Báo cáo Đánh giá toàn cầu

về giảm nhẹ rủi ro thảm họa

2013

GAR 2013, phiên bản tóm tắt

Từ rủi ro chung đến giá trị chung

Luận chứng cho giảm nhẹ rủi ro thảm họạ

Ban thư ký Liên Hợp Quốc về Giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ (UNISDR) bày tỏ lời cảm ơn đến các tổ chức có biểu tượng dưới đây vì đã đóng góp về tài chính và hiện vật cho việc biên soạn Báo cáo Đánh giá toàn cầu về giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ năm 2013 Ngoài ra, UNISDR cũng nhận được những khoản đóng góp tài chính hào phóng từ Uỷ ban châu Âu (Ban viện trợ nhân đạo và bảo vệ dân sự và Ban hợp tác và phát triển) cũng như từ Chính phủ các nước Ốt-xtrây-li-a, Nhật Bản, Na-uy và Hoa Kỳ

Báo cáo Đánh giá toàn cầu

về giảm nhẹ rủi ro thảm họa

2013

GAR 2013, phiên bản tóm tắt

Từ rủi ro chung đến giá trị chung

Luận chứng cho giảm nhẹ rủi ro thảm họa

Báo cáo Đánh giá toàn cầu về giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ 2013 (GAR13) được xuất bản kèm các ứng dụng số, là các biểu tượng có khả năng tương tác với các dữ liệu thực tại (AR) của báo cáo Các biểu tượng này sẽ kết nối người đọc với phần mềm ứng dụng đi kèm với Mô hình mô phỏng Trái đất thực tế và các xu hướng của GAR - GAR for

Tangible Earth (GfT) Để sử dụng các biểu tượng, trước hết bạn hãy chọn trên màn hình điện thoại thông minh hay máy tính bảng các biểu tượng của GfT sau đó nhấn nút AR khi nút này xuất hiện, và một loạt các chức năng thông tin động được thiết kế để làm phong phú thêm nội dung đọc sẽ xuất hiện trên thiết bị của bạn

Biểu tƣợng Trái đất: Kết nối người sử dụng với quả địa cầu

3D động, cho phép tiếp cận dữ liệu không gian địa lý có liên quan đến nội dung trong văn bản

Biểu tƣợng Máy tính bảng: Mở các hình ảnh động và thông

tin bổ sung ở các biểu đồ in tĩnh trong Báo cáo GAR

Biểu tƣợng Nhà nghiên cứu: Kết nối dữ liệu về các nhà

nghiên cứu đóng góp vào bài viết mà bạn đang đọc, các báo cáo của họ, các địa chỉ Web kết nối và các video

Để tải về các ứng dụng, bạn hãy sử dụng mã QRcode được cung cấp ở cuối tài liệu này hay truy cập trang thông tin điện từ www.preventionweb.net/gar

Tóm tắt nội dung

Trong tương lai, hàng nghìn tỷ đô-la đầu tư kinh doanh mới sẽ đổ vào các vùng có nhiều hiểm hoạ, và điều này sẽ quyết định bức tranh về rủi ro thảm hoạ Ở hầu hết các nền kinh

đó, việc huy động 70-85% nguồn đầu tư còn lại như thế nào sẽ có ảnh hưởng lâu dài đến

sự tích tụ các rủi ro thảm hoạ và các yếu tố gây nên thảm hoạ

Thế nhưng, chúng ta còn hiểu biết rất ít về mối quan hệ giữa tập quán đầu tư và rủi ro thảm hoạ Phát huy các phát hiện của hai báo cáo trước (GAR09 và GAR11), Báo cáo

Đánh giá toàn cầu về giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ 2013 (GAR13)với tiêu đề “Từ rủi ro

chung đến giá trị chung: Luận chứng cho giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ”, cố gắng lấp đầy

khoảng cách này GAR13 phân tích vì sao sự gia tăng rủi ro thảm họa là một vấn đề ngày càng lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp ở các quy mô khác nhau

Vì sao thảm hoạ đe dọa kinh doanh?

Những thảm họa quy mô lớn xảy ra ở Nhật Bản và Thái Lan năm 2011 và ở Hoa Kỳ năm

2012 cho thấy những thảm hoạ này ảnh hưởng đến các doanh nghiệp như thế nào Động đất, bão, lụt có thể gây thiệt hại cho các nhà máy, công sở và các tiện ích khác cũng như ảnh hưởng tới các nguồn tài nguyên, làm gián đoạn hoặc làm tê liệt quá trình sản suất và kinh doanh

Nhưng rủi ro thảm hoạ không dừng lại ở cổng nhà máy Các doanh nghiệp phụ thuộc vào

hạ tầng và các hệ thống đô thị do các công ty và khu vực công quản lý Thiệt hại do thảm hoạ gây ra cho các hệ thống giao thông, năng lượng, hải cảng, sân bay hoặc các khu vực lân cận nơi cư trú của người lao động làm gián đoạn hoạt động kinh doanh và tạo thêm chi phí Và, trong thế giới toàn cầu hoá hôm nay, thậm chí các doanh nghiệp ở những địa điểm an toàn cũng có thể bị ảnh hưởng bởi những thảm hoạ giáng vào các nhà cung ứng

và đối tác ở bên kia bán cầu

Mở rộng phạm vi bảo hiểm có thể giúp các doanh nghiệp bù đắp được thiệt hại trực tiếp cũng như sự gián đoạn đối với các chuỗi cung ứng Nhưng thảm hoạ còn có những ảnh hưởng rộng lớn hơn, lan toả hơn đối với khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Khi hoạt động kinh doanh bị gián đoạn, lao động lành nghề có thể bỏ doanh nghiệp, thị phần có thể bị mất vào tay các đối thủ cạnh tranh, quan hệ với các nhà cung ứng và đối tác chính

có thể bị cắt đứt và lòng tin cũng như danh tiếng của doanh nghiệp có thể bị sói mòn Một khi hoạt động kinh doanh bị mất, nó có thể không bao giờ trở lại nữa

Tất nhiên, các doanh nghiệp có thể có nhiều loại hình và quy mô Và, những quy mô

khác nhau có thể phải đối diện với những loại hình rủi ro khác nhau Ví dụ, các doanh nghiệp nhỏ phục vụ thị trường địa phương bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các thảm hoạ lớn trong phạm vị địa phương, cũng như bởi các trận lũ lụt hay sạt lở đất do thiên tai gây ra Những doanh nghiệp này cũng phụ thuộc nhiều vào hạ tầng công cộng ở địa phương Ví

dụ, một cây cầu bị phá hủy trong một trận lũ quét có thể cô lập một nông trại, một công xưởng hay một tiệm ăn nhỏ ở địa phương với các chợ và nhà cung ứng trong nhiều ngày liền Và, nhiều doanh nghiệp như vậy có thể bị phá sản do thiếu dòng tiền mặt hay nguồn

dự trữ để có thể duy trì hoạt động

Ngược lại, các công ty lớn có quy mô toàn cầu nhìn chung có thể tránh được những ảnh hưởng mang tính địa phương ở bất kỳ địa điểm nào nhờ tính đa dạng và quy mô của chúng Tuy nhiên, một thảm họa lớn ở một khu vực có thể làm gián đoạn nghiêm trọng các chuỗi cung ứng và hoạt động quy mô toàn cầu của các công ty, ví dụ trong trường hợp một điểm trung chuyển vận tải biển lớn hay một nhà cung ứng chủ yếu bị ảnh hưởng

Và, những tác động lặp đi lặp lại của các thảm học có quy mô nhỏ ở những khu vực mà các công ty này đang tìm cách xây dựng các cụm nhà cung ứng có hiệu quả và các thị trường tiêu dùng năng động có thể dẫn đến những tổn thất tương tự đáng kể trong trung hạn hay dài hạn Tương tự như vậy, các doanh nghiệp có quy mô trung bình và có quy

mô quốc gia sẽ đối mặt với các loại hình rủi ro thảm hoạ khác nhau, bởi chúng có thể bị ảnh hưởng bởi những thảm hoạ quy mô nhỏ mang tính địa phương và những thảm hoạ quy mô lớn hơn

Tạo ra rủi ro chung

Mặc dù những hiểm hoạ như động đất, lốc xoáy và sóng thần có nguồn gốc từ tự nhiên, nhưng không có gì là tự nhiên trong cách thức rủi ro thảm hoạ đã ăn sâu bám rễ vào bức tranh kinh doanh thời hiện đại Sau nhiều thập niên các doanh nghiệp phân cấp quản lý và khoán hoạt động sản xuất cho các công ty đóng ở những địa phương có lợi thế so sánh, như lao động giá rẻ và khả năng tiếp cận thị trường dễ dàng, phương thức này có vai trò hết sức quan trọng trong việc nâng cao khả năng cạnh tranh và năng suất lao động

Tuynhiên, do nhiều khu vực như vậy thường xuyên gặp hiểm hoạ nên xu hướng kinh doanh này cũng làm cho các doanh nghiệp và các chuỗi cung ứng của họ phải đối mặt với những hiểm hoạ ngày càng nghiêm trọng hơn

Các nhà đầu tư không quan tâm đúng mức đến xu hướng ngày càng phải đối mặt với hiểm hoạ nhiều hơn cũng như mối đe doạ đối với sức bền, khả năng cạnh tranh và tính bền vững của hoạt động kinh doanh Các thông báo về tình hình quốc gia, báo cáo phân tích, chỉ số cạnh tranh và dự báo kinh doanh rất ít khi đề cập đến rủi ro thảm hoạ, ngay ở những vùng có mức rủi ro cao Các thành phố và các nước đang cạnh tranh để thu hút đầu

tư thường coi nhẹ rủi ro, thậm chí trong một số trường hợp còn đưa ra biện pháp khuyến khích các doanh nghiệp thiết lập cơ sở ở những nơi hay xảy ra thảm hoạ Và, việc định giá rủi ro trong thị trường bảo hiểm chưa bao giờ có tác dụng ngăn cản việc đầu tư vào các khu vực hay xảy ra hiểm hoạ

Nói cách khác, toàn cầu hoá kinh tế đã đưa đến những thành quả hết sức quan trọng về năng suất và hiệu quả kinh doanh, nhưng những thành quả này đạt được cùng với những hậu quả của việc tích tụ quá nhiều rủi ro thảm hoạ ở nhiều lĩnh vực kinh doanh và trong nền kinh tế toàn cầu nói chung

Nhiều rủi ro và chi phí này đang được “đẩy ra bên ngoài” và chuyển sang cho chính phủ các nước, cho xã hội nói chung và cho các thế hệ tương lai Như báo cáo GAR09 đã chỉ

rõ, thảm hoạ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các nước, các cộng đồng, các hộ gia đình

có mức thu nhập thấp cũng như các đối tượng được hưởng lợi ít nhất từ quá trình tạo ra

sự giàu có nhờ toàn cầu hoá kinh tế

Tuy nhiên, từ góc độ giá trị chung, quá trình chuyển rủi ro này không nằm bên ngoài hoạt động kinh doanh Những thiệt hại về cơ sở hạ tầng và dịch vụ công, tác động tới lực lượng lao động và các hệ sinh thái cuối cùng cũng đe doạ chính tính bền vững của tất cả các doanh nghiệp, lớn cũng như nhỏ, và do đó trở thành một rủi ro chung trong trung hạn

và dài hạn

Luận chứng cho giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ

Ngày nay, trong tình hình bất ổn về kinh tế và chính trị, sự đổi mới nhanh chóng công nghệ và sự kết nối ngày càng tăng của hoạt động thương mại, các thị trường tài chính và chuỗi cung ứng trên toàn cầu, các doanh nghiệp quy mô lớn cảm nhận thấy một thế giới

có nhiều rủi ro hơn Đối với khu vực tư nhân, điều này có nghĩa là một loạt những sự kiện phức tạp, không dự báo được và sự thay đổi đột ngột trong đó các rủi ro có thể lộ diện một cách nhanh chóng và bất ngờ với những ảnh hưởng lâu dài

Trong khung cảnh này, giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ có một ý nghĩa mới và trở nên khẩn cấp hơn đối với tất cả các chủ thể trên toàn cầu Đầu tư vào quản lý rủi ro thảm hoạ ngày càng ít được nhìn nhận như là một chi phí và ngày càng được coi là một cơ hội để tăng cường sức bền, khả năng cạnh tranh và tính bền vững của doanh nghiệp

Các doanh nghiệp lớn đang đầu tư vào việc tăng cường năng lực và chiến lược quản lý rủi ro của mình Các nhà đầu tư thể chế, với trách nhiệm củng cố lòng tin với các cổ đông của mình để bảo đảm sự khôn ngoan và tính bền vững, đang thực hiện những hành động mang tính điều tiết và tự nguyện để nhận diện rõ ràng hơn tất cả các rủi ro, kể cả những rủi ro gắn liền với thảm họa và biến đổi khí hậu

Quan trọng hơn, nếu hoạt động kinh doanh trở nên nhạy cảm hơn với rủi ro, chính phủ các nước sẽ có động lực đầu tư nhiều hơn vào giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ Quản lý rủi ro thảm hoạ có hiệu quả hơn sẽ trở thành một đòi hỏi cơ bản để các thành phố và các nước

có khả năng cạnh tranh đang thành công trong việc thu hút đầu tư vào kinh doanh

Sự hội tụ ngày càng nhiều các sáng kiến công và tư nhằm mô hình hoá và dự báo các rủi

ro thảm hoạ đang bắt đầu khẳng định những nỗ lực này Các diễn đàn và ứng dụng quản

lý rủi ro thảm hoạ đang được xây dựng để giúp các doanh nghiệp sử dụng các số liệu về rủi ro thảm hoạ trong các quyết định đầu tư Ngược lại, số liệu chính xác về rủi ro thảm hoạ sẽ tạo điều kiện dễ dàng cho việc phát triển thị trường bảo hiểm với cách thức định giá thích hợp, do đó khuyến khích việc đầu tư nhạy bén với rủi ro

Nhưng, trên hết, các doanh nghiệp đang bắt đầu nhận thức khoản đầu tư vào quản lý rủi

ro thảm hoạ như là một đề suất hấp dẫn nhằm tạo ra giá trị chung Các khoản đầu tư vào giảm nhẹ biến đổi khí hậu, quản lý nguồn nước bền vững và thành phố xanh trực tiếp xử

lý những nguyên nhân sâu xa này, đồng thời ngày càng có vai trò quan trọng hơn trong việc tạo ra giá trị chung cho các doanh nghiệp thuộc mọi loại hình

Các doanh nghiệp đang tìm thấy những cơ hội rất tốt trong việc xây dựng các cơ sở hạ tầng, các toà nhà, các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu được thảm hoạ; đó là một lĩnh vực có ý nghĩa then chốt đối với việc giảm nhẹ rủi ro và bảo đảm tính bền vững toàn cầu Đầu tư vào giảm nhẹ tình trạng dễ bị tổn thương và tăng cường sức bền của các doanh nghiệp nhỏ, đồng thời cũng là các nhà cung ứng và đối tác của các doanh nghiệp lớn, không chỉ tăng cường tính bền vững của các doanh nhiệp lớn mà còn tạo ra giá trị chung trong việc bảo đảm việc làm, tăng năng suất lao động, tăng nguồn thu từ thuế và cải thiện cuộc sống

Do đó, giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ là một đề xuất về giá trị chung đầy sức hấp dẫn cho hoạt động kinh doanh Điều này cần được nhìn nhận trong việc sửa đổi, xây dựng các khuôn khổ quốc tế cho phát triển vàgiảm nhẹ rủi ro thảm hoạ sẽ được thông qua trong năm

tương lai về biến đổi khí hậu, nếu chúng ta muốn xây dựng một nền kinh tế bền vững, phát thải ít các-bon và mang lại lợi ích cho mọi đối tượng trong xã hội, như Tổng thư ký

GAR13 được xây dựng với sự hợp tác của nhiều đối tác, với sự đóng góp hào phóng về tài chính từ Uỷ ban châu Âu, Chính phủ các nước Nhật Bản, Na-Uy, Thuỵ Sĩ và Hoa Kỳ Các nước và các tổ chức khác cũng đóng góp vào báo cáo này thông qua việc phối hợp và

hỗ trợ công tác nghiên cứu, các cuộc điều tra, hội thảo và rà soát đồng đẳng

Những phát hiện chính

KINH DOANH ĐẦY RỦI RO

Thảm hoạ ngày càng ảnh hưởng nhiều hơn đến hoạt động kinh doanh

Những thảm hoạ quy mô lớn mới đây, như trận siêu động đất ở phía đông Nhật Bản và trận lũ kinh hoàng trên sông Chao Phraya ở Thái Lan khiến dư luận phải quan tâm nhiều hơn đến tác động ngày càng tăng của thảm hoạ đến khu vực tư nhân Các doanh nghiệp phải gánh chịu những thiệt hại trực tiếp khi họ đầu tư vào các nhà máy, văn phòng, công xưởng, nhà kho và các tiện ích khác ở các khu vực nhiều hiểm hoạ thiên nhiên như lũ lụt, lốc xoáy, động đất, sóng thần và không có đủ nguồn đầu tư để giảm nhẹ rủi ro Và, những doanh nghiệp này phải gánh chịu những tổn thất gián tiếp như các chuỗi sản suất, phân phối và cung ứng bị cắt đứt, do đó sản xuất, sản lượng, năng suất bị suy giảm

Các chuỗi cung ứng toàn cầu hoá tạo ra những tình huống dễ bị tổn thương mới

Khi các chuỗi cung ứng trở nên toàn cầu hoá, sự gián đoạn của một mắt xích hay một điểm kết nối quan trọng sẽ tạo ra những xáo trộn trong phạm vi khu vực hay toàn cầu trong cả mạng lưới Ví dụ, do hậu quả của những tổn thất đối với một nhà sản xuất micro chip cho ngành công nghiệp ô tô ở Nhật Bản, lượng ô tô Toyota sản xuất ở Hoa Kỹ đã

Hình 2: Các doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi thảm hoạ như thế nào

(Nguồn: UNISDR, dựa theo PwC )

Hoạt động kinh doanh mất nguồn dưỡng sinh khi thảm hoạ gây thiệt hại cho hạ tầng xã hội

Ngay cả khi các doanh nghiệp không gánh chịu những tổn thất trực tiếp, họ vẫn phụ thuộc vào hệ thống đường xá, giao thông, năng lượng và nước cũng như lực lượng lao động do khu vực công điều tiết hay quản lý; đến lượt mình, lực lượng lao động này phải dựa vào nhà ở, trường học và cơ sở y tế Một cuộc điều tra 1.200 doanh nghiệp ở châu

Mỹ cho thấy 3 trong số 4 sự xáo trộn hoạt động kinh doanh do thảm hoạ có liên quan đến

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ bị rủi ro nhất

Các doanh nghiệp lớn có quy mô toàn cầu có sức bền tốt hơn trước thảm hoạ nhờ các tiện ích, hoạt động đa dạng trải rộng trên nhiều nước và vùng khác nhau và được bảo hiểm tốt Ngược lại, các nhà sản xuất ở khu vực không chính quy và các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường có cơ sở ở những vùng hay xảy ra hiểm hoạ và ít có khả năng đầu tư vào các

kế hoạch giảm nhẹ rủi ro mang tính phòng ngừa Chỉ một thảm hoạ thôi cũng có thể quét sạch tất cả hay phần lớn nguồn vốn của các doanh nghiệp này và chỉ một tỷ lệ nhỏ nguồn vốn đó được bảo hiểm

Hình 2: Tổn thất kinh tế trực tiếp ở 40 nước theo ước tính từ các cơ sở dữ liệu về thiệt hại thảm hoạ quốc gia và toàn cầu, 1981–2011 (Triệu Đô-la Mỹ) 6

(Nguồn: UNISDR dựa theo Desinventat)7

Thảm hoạ hủy hoại khả năng cạnh tranh và tính bền vững về lâu dài

Một số doanh nghiệp không bao giờ phục hồi được sau thảm hoạ Những ảnh hưởng lớn

có thể kéo dài dai dẳng trong nhiều năm, phá hoại khả năng cạnh tranh và tính bền vững của các doanh nghiệp

Thị phần có thể bị mất do khách hàng chuyển sang kinh doanh với các đối thủ cạnh tranh; lao động lành nghề có thể rời bỏ doanh nghiệp để tìm kiếm việc làm khác; quan hệ với các nhà cung ứng và buôn bán lẻ có thể bị cắt đứt; và hình ảnh cũng như danh tiếng của doanh nghiệp có thể bị tổn hại vĩnh viễn Ví dụ, trước trận động đất năm 1995, Kobe là hải cảng bận rộn thứ 6 trên thế giới Mặc dù nhận được những khoản đầu tư khổng lồ cho công cuộc tái thiết và cho nỗ lực tăng cường khả năng cạnh tranh, nhưng đến năm 2010

nó có thể không bao giờ phục hồi trở lại được nữa

QUY MÔ ĐẦY ĐỦ CỦA TỔN THẤT DO THẢM HOẠ GÂY RA

Số liệu mới về thảm hoạ cung cấp bức tranh đầy đủ về tổn thất

“Một nghìn tỷ đô-la đã bị mất và một triệu người bị chết vì thảm hoạ trong thập kỷ vừa

kinh doanh Nhưng chúng chỉ phản ánh một phần của toàn bộ những thiệt hại do thảm hoạ gây ra Các cơ sở dữ liệu ngày càng nhiều ở các quốc gia cho phép tiếp cận số liệu chi tiết về những thiệt hại này Khi kết hợp với những đánh giá về thiệt hại trực tiếp trong

một bức tranh đầy đủ hơn về quy mô thực sự của những tổn thất do thảm hoạ trực tiếp gây ra Hình 2 cho thấy hình hài của bức tranh này ở 40 nước có mức thu nhập thấp và trung bình với số liệu về những thiệt hại lớn nhất được ghi nhận tại các cơ sở dữ liệu thảm hoạ quốc gia

Thiệt hại do thảm hoạ trực tiếp gây ra ít nhất cũng cao hơn 50% so với những số liệu đƣợc quốc tế báo cáo

Từ năm 1981 đến 2011, tổng thiệt hại trực tiếp ở các nước này là khoảng 305 tỷ USD, trong đó những thảm hoạ được quốc tế báo cáo chiếm khoảng 67% Điều đó có nghĩa là

thập kỷ qua là khá bảo thủ Khi tính đến những tổn thất liên quan đến các thảm hoạ quy

mô nhỏ được các nước báo cáo, con số này có thể cao hơn tới 50% Đồng thời, những số liệu này chỉ đề cập đến những tổn thất trực tiếp và, do dó, đã loại ra ngoài những thiệt hại gián tiếp cũng như những ảnh hưởng rộng lớn hơn của thảm hoạ

Hình 3: Nguồn vốn đƣợc tạo ra ở Đông Nam Á đối mặt với hiểm hoạ lốc xoáy nhiệt đới xảy ra một lần trong 50 năm

(Nguồn: Mô hình rủi ro toàn cầu của báo cáo GAR)

NHỮNG RỦI RO ẨN CỦA TOÀN CẦU HOÁ KINH TẾ

Phân cấp quản lý và khoán sản xuất dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng về nguồn vốn tạo ra

Từ cuộc khủng hoảng kinh tế giữa những năm 1970, toàn cầu hoá đã làm thế giới thay đổi đến mức không còn nhận ra được nữa Do sự sói mòn ngày càng nhiều của rào cản không gian đối với đầu tư, nhiều doanh nghiệp lớn đã thực hiện phân cấp quản lý, hợp đồng sản xuất, chuyển tất cả hoặc một phần hoạt động của mình đến các địa điểm khác nhau trên toàn thế giới Kết quả là, những nước có mức thu nhập thấp và trung bình thành công trong việc thu hút đầu tư đã đạt được mức tăng trưởng tuyệt vời về giá trị vốn tạo ra

USD năm 1995 lên 10 nghìn tỷ USD năm 2005 (xem Hình 3)

Lợi ích của toàn cầu hoá luôn song hành với mức độ tiếp xúc ngày càng tăng với hiểm hoạ

Các doanh nghiệp đã nâng cao năng suất và lợi nhuận của mình bằng cách khai thác sức lao động và kỹ năng giá rẻ rất hấp dẫn, khả năng tiếp cận dễ dàng với thị trường xuất khẩu, hạ tầng cơ sở tốt, môi trưởng chính trị và kinh tế ổn định và nhiều yếu tố khác Tuy nhiên, một số vùng đã thu hút nguồn đầu tư này là những vùng hay gặp hiểm hoạ Ở những vùng này, song song với những lợi ích từ toàn cầu hoá, ngày càng có một tỷ lệ lớn hơn về dân số và tài sản kinh tế ở các khu vực duyên hải thường xảy ra sóng thần và lốc

xoáy, các lưu vực sông dễ bị lũ lụt và các siêu thành phố dễ bị động đất Ví dụ, từ năm

1970 đến 2010, tỷ lệ GDP toàn cầu dễ bị thiệt hại do bão nhiệt đới đã tăng từ 3,6% lên 4,3%.13

Nhiều nước có mức thu nhập thấp và trung bình thiếu năng lực giảm nhẹ mức độ dễ

bị tổn thương

Các doanh nghiệp đầu tư vào các nước có mức thu nhập thấp và trung bình dễ bị hiểm hoạ có thể phải đối mặt với mức độ rủi ro thảm hoạ ngày càng tăng, không chỉ vì mức độ tiếp xúc tăng lên mà còn vì các nước này chưa xây dựng được năng lực giảm nhẹ tình trạng dễ bị tổn thương Nếu các doanh nghiệp không cân nhắc tình trạng dễ bị tổn thương trong các quyết định đầu tư, họ có thể chỉ nhận biết được rủi ro và thiệt hại khi chúng đã trở nên rõ ràng lúc các hiểm hoạ xảy ra

BỨC TRANH TOÀN CẢNH VỀ RỦI RO TẦN SUẤT THẤP NHƯNG QUY MÔ LỚN

Hầu hết các thảm hoạ có thể xảy ra vẫn chưa xảy ra

Các hiểm hoạ cực đoan, như những trận động đất và sóng thần có sức tàn phá thảm khốc,

có thể chỉ xảy ra một lần trong 500 năm hay 1000 năm ở bất kỳ địa điểm nào

Như vậy, hầu hết các hiểm hoạ có tiềm năng xảy ra vẫn chưa xảy ra Mặc dù dữ liệu về những thiệt hại thảm hoạ trong quá khứ cung cấp cho chúng ta một chỉ dẫn về quá khứ gần đây, nhưng điều đó là không đủ để phỏng đoán hay ước tính những tổn thất có thể xảy ra hiện nay hay trong tương lai Để khắc phục vấn đề này, người ta đã sử dụng

phương pháp tiếp cận xác suất về mô hình hoá rủi ro, ví dụ để ước tính thiệt hại tiềm năng xảy ra từ một trận động đất chỉ xảy ra một lần trong 250 năm (xác suất xảy ra 0,4% trong một năm bất kỳ) hay thiệt hại trung bình hàng năm, tức là thiệt hại trung bình ước tính theo năm từ tất cả các sự kiện có tiềm năng xảy ra

Các nước nhỏ hơn có tỷ lệ nguồn vốn ở trong tình trạng rủi ro cao nhất

Tổng thiệt hại trung bình hàng năm trên toàn thế giới do các trận động đất được ước tính lên đến hơn 100 tỷ USD và hơn 80 tỷ USD do lốc xoáy nhiệt đới Tính theo con số tuyệt đối, hầu hết thiệt hại tập trung ở các nước có mức thu nhập cao như Nhật Bản và Hoa Kỳ, điều đó cho thấy giá trị nguồn vốn bị tiếp xúc vớirủi ro Chỉ riêng Nhật Bản cũng đã chiếm 15% tổng nguồn vốn tạo ra của cả thế giới Tuy nhiên, các nước nhỏ hơn có tỷ lệ nguồn vốn ở trong tình trạng bị rủi ro lớn hơn và ở các nước có mức thu nhập thấp hơn thì tình trạng dễ bị tổn thương của các toà nhà cũng làm tăng thêm mức độ rủi ro Một số

quốc đảo nhỏ đang phát triển có thể mất đến hơn 20% nguồn vốn của mình trong các trận lốc xoáy hay động đất có sức tàn phá nặng nề chỉ xảy ra một lần trong 250 năm

Hình 4: Thiệt hại trung bình hàng năm (AAL) từ các trận động đất

(Nguồn: Mô hình rủi ro toàn cầu từ báo cáo GAR)

Việc xây dựng các tiện ích quan trọng ở những vùng dễ bị sóng thần làm tăng thêm mức độ rủi ro

Trong trường hợp các trận sóng thần có sức tàn phá thảm khốc chỉ xảy ra một lần trong

500 năm, Nhật Bản có hơn 15% nguồn vốn làm ra và 12% dân số trong tình trạng bị rủi

ro Nhưng ở các nước nhỏ hơn, như Man-đíp, cũng có tỷ lệ tiếp xúc rất cao Nhiều tiện ích quan trọng, kể cả các nhà máy điện hạt nhân và sân bay, được đặt ở các khu vực dễ xảy ra các trận sóng thần có sức tàn phá lớn Tình trạng tiếp xúc với rủi ro của các sân bay có ý nghĩa rất lớn đối với các quốc đảo nhỏ, nơi mà nền kinh tế có thể phụ thuộc vào một sân bay duy nhất hay ở đó tất cả các sân bay có thể bị ảnh hưởng trong cùng một thời điểm Ví dụ, ở đảo Pô-li-nê-xi-a thuộc Pháp, tổng cộng 26 sân bay tiếp xúc với rủi ro sóng thần

Hình 5: Con số tuyệt đối và tỷ lệ hạ tầng cơ sở bị thiệt hại trong các thảm hoạ lớn ở

56 nước và 2 tiểu bang thuộc Ấn Độ, 1970 – 2011

(Nguồn: UNISDR dựa vào Desinventar)

mãn, nhiều gấp 35 lần tỷ lệ tương ứng trong dân số thành thị với chưa đến 27% nhu cầu

Rủi ro tần suất cao nhưng quy mô nhỏ là do phát triển kinh tế và phát triển đô thị tạo ra

Phát triển đô thị được quy hoạch và quản lý yếu kém có thể gây ra lụt lội, do tăng lượng nước chảy trên một khu vực mặt bằng ngày càng lớn không thể thấm nước, do không đầu

tư đầy đủ cho thoát nước và quản lý nguồn nước, và do đô thị hoá ở những khu vực đất thấp dễ bị ngập úng Sự suy giảm các dịch vụ hệ sinh thái có chức năng điều tiết, như các vùng đất ngập nước, tầng nước ngầm, rừng, đồng bằng ngập lũ và rừng ngập mặn, càng làm vấn đề nghiêm trọng hơn, đẩy nhanh và mở rộng quy mô hiểm hoạ Các hộ gia đình

có mức thu nhập thấp thường biến các khu vực dễ bị hiểm hoạ thành khu đô thị một cách không chính quy Các thành phố và vùng với năng lực quản trị yếu kém có thể không kiểm soát được hoặc góp phần vào quá trình đô thị hoá tự phát này

Thiệt hại do các thảm hoạ tần suất cao, quy mô nhỏ thường được hấp thụ bởi các hộ gia đình và doanh nghiệp có khả năng chống đỡ kém hơn

Mặc dù các thảm hoạ tần suất cao nhưng quy mô nhỏ chỉ gây ra 13% tử vong được các quốc gia ghi nhận, chúng góp phần gây ra 42% thiệt hại kinh tế trực tiếp Chi phí của những thảm hoạ này thường được hấp thụ trực tiếp bới các hộ gia đình có mức thu nhập thấp ở nông thôn và thành thị, các doanh nghiệp vừa và nhỏ và các doanh nghiệp ở khu vực không chính quy Hơn 90% thiệt hại gây ra cho các hệ thống đường xá, điện, nước và viễn thông đều gắn liền với những rủi ro có tần suất cao, quy mô nhỏ (xem Hình 5) Nếu không làm rõ những thiệt hại này và không hiểu rõ tác động tài chính và gián tiếp của chúng đối với các doanh nghiệp và hộ gia đình, sẽ rất khó biện hộ cho việc tăng mức đầu

tư của khu vực công vào việc xây dựng hạ tầng an toàn và có khả năng chống chịu thảm hoạ Nếu có thể đo lường thiệt hại gián tiếp cho hoạt động kinh doanh, khu vực tư nhân

có thể trở thành nhân tố chủ yếu hỗ trợ việc tăng mức đầu tư của khu vực công

Rủi ro tần suất cao, quy mô nhỏrất ít khi được ghi nhận trong các đánh giá rủi ro quốc gia

Tích hợp các đường cong vượt ngưỡng thiệt hại đã có thể cung cấp một cách thức để kết hợp và đo lường thiệt hại trung bình hàng năm ước tính cho tất cả các loại thảm hoạ, tần suất thấp, qui mô lớn và tần suất cao, quy mô nhỏ Đường cong này giúp các nước phân tích toàn diện hơn nhu cầu dự phòng của mình Nó cũng là cơ sở cho những đánh giá rủi

ro trong tương lai mà có thể bao gồm cả những thiệt hại gián tiếp và những thiệt hại hiện được hấp thụ phần lớn bởi các cá nhân doanh nghiệp và hộ gia đình

THÁCH THỨC ĐỐI VỚI KHẢ NĂNG PHỤC HỒI VÀ THÍCH ỨNG

Phục hồi kinh tế và phục hồi kinh doanh có liên quan mật thiết với nhau

Khả năng phục hồi và thích ứng nói về khả năng hấp thụ thiệt hại và phục hồi Sự phục hồi nhanh chóng đến mức nào của một nền kinh tế và một doanh nghiệp rõ ràng là có mối liên quan mật thiết với nhau Nhưng các doanh nghiệp thường có khả năng phục hồi nhanh hơn ở một nước mà ở đó chính phủ có năng lực đầu tư vào công việc tái thiết hoặc

có sẵn các biện pháp tài trợ rủi ro có thể trang trải cho hầu hết các tình huống khẩn cấp

Các nước có ít khả năng nhất trong việc trang trải các khoản đầu tư bị mất là

những nước chịu thiệt hại nhiều nhất

Khi thiệt hại thảm hoạ là một tỷ lệ lớn của nguồn vốn làm ra, các nước sẽ có ít khả năng hơn trong việc thay thế nguồn vốn bị mất Ví dụ, ở Mô-dăm-bích, thiệt hại hàng năm do

1993-2011 Trong mỗi thảm hoạ, đầu tư trong nước không chỉi chậm lại mà còn ít hơn Năm

2011, thiệt hại thảm hoạ chiếm đến12% tổng nguồn vốn làm ra tại Mô-dăm-bích, 8% ở

mức tăng trưởng và đầu thư thấp sẽ gặp khó khăn nhiều hơn trong việc thay thế nguồn vốn bị mất Do đó, để bảo vệ tăng trưởng kinh tế, đầu tư vào giảm nhẹ rủi ro thảm hoạ có vai trò cực kỳ quan trọng

Hình 6: Thiếu hụt tài trợ rủi ro ở Hông-đu-rát

(Nguồn: Hochrainer et al., 2013 17 )

Nhiều nước không có đủ tiền để tài trợ rủi ro

Khả năng phục hồi và thích ứng còn tuỳ thuộc vào việc chính phủ có hay không có khả năng tài trợ cho công cuộc phục hồi và tái thiết thông qua tái phân bổ ngân sách, tăng thuế, nguồn dự trữ, vay trong nước và vay nước ngoài, viện trợ từ bên ngoài, thanh toán bảo hiểm và tái bảo hiểm, và các cơ chế thị trường như các khoản thế chấp liên quan đến thảm hoạ Nhiều nước không có đủ nguồn tài trợ khi thiệt hại thảm hoạ vượt quá năng lực tài khoá của mình Ví dụ, Hông-đu-rát (xem Hình 6) có thể đối diện với tình trạng thiếu tiền tài trợ rủi ro trong trường hợp bị thiệt hại do một thảm hoạ xảy ra một lần trong 33 năm hay có quy mô lớn hơn

Các nước có thể không bao giờ phục hồi được đà tăng trưởng bị mất do thảm hoạ

Trong trung hạn và dài hạn, các nước đã trải nghiệm các thảm hoạ tần suất thấp nhưng quy mô lớn có thể không bao giờ phục hồi được đà tăng trưởng bị mất Ví dụ, các nước bị ảnh hưởng bởi bão nhiệt đới có mức tăng trưởng GDP thấp hơn trong 15 năm tiếp theo Ở các nước có bão nghiêm trọng thường xuyên – như Mô-dăm-bích và Phi-líp-pin – và có mức thiếu hụt lớn trong việc tài trợ rủi ro, đà tăng trưởng sẽ thấp hơn trong vài thập kỷ Các nước có bão ít nghiêm trọng và ít thường xuyên hơn – như Ấn-độ và Hoa Kỳ - cũng

RỦI RO VỀ NGUỒN VỐN THIÊN NHIÊN

Rủi ro về nguồn vốn thiên nhiên gây thiệt hại cho sự thịnh vượng trong tương lai

Ở các nước có nguồn vốn thiên nhiên dồi dào, đầu tư kinh doanh cũng chảy vào các ngành khác như nông nghiệp, lâm nghiệp và khai khoáng Thông qua các tiến trình như biến đổi khí hậu, thoái hoá đất đai và khai thác quá mức nguồn tài nguyên nước, nhiều khoản đầu tư như vậy sẽ tạo ra những rủi ro và chi phí chung không chỉ theo không gian

mà còn theo thời gian, vì việc làm cạn kiệt nguồn vốn thiên nhiên sẽ gây hại cho sự thịnh vượng của các thế hệ mai sau

Các vụ cháy đất hoang tạo ra chi phí lớn cho các dịch vụ hệ sinh thái nhiệt đới

Các vụ cháy đất hoang, mà phần lớn do con người gây ra, ảnh hưởng đến nguồn dự trữ các-bon, sự đa dạng sinh học, đến việc bảo vệ nguồn nước, giảm sói mòn đất, giảm thoái hoá đất và điều tiết khí hậu ở các hệ sinh thái nhiệt đới Số liệu ước tính sơ bộ cho thấy thiệt hại hàng năm trên toàn cầu đối với các dịch vụ hệ sinh thái này có thể lên đến 190 tỷ

Tình trạng suy thoái đất là nguyên nhân chủ yếu gây nên rủi ro hạn hán cho nông nghiệp

Tình trạng suy thoái đất, gắn liền với các tập quán thâm canh nông nghiệp, chăn thả gia súc quá mức, tình trạng nhiễm mặn, tàn phá rừng và sự phá vỡ các hệ sinh thái nông nghiệp truyền thống, là nguyên nhân chủ yếu gây ra rủi ro hạn hán nông nghiệp Hình 7 cho thấy những vùng đất đai rộng lớn ở châu Phi, Địa Trung Hải và Trung Đông đang phải gánh chịu mức độ nghiêm trọng về thoái hoá đất và hạn hán Những vùng này đang đứng trước rủi ro sa mạc hoá, sẽ gây ra những thiệt hại không tránh khỏi về nguồn vốn thiên nhiên

Các nền kinh tế quốc gia đối mặt với rủi ro hạn hán nông nghiệp

Mô hình xác suất cung cấp bức tranh rõ ràng hơn về những tổn thất mùa màng tiềm ẩn ở

nguy cơ mất trung bình 0,12% GDP mỗi năm vì mức thiệt hại 3% về tổng sản lượng ngô

có thể làm giảm 6% năng suất ngô và 0,3% GDP

Hình 7: Hạn hán và suy thoái đất ở châu Phi, Địa Trung Hải và Trung Đông

(Nguồn: Erian et al., 2012 22 )

CÁC QUỐC ĐẢO NHỎ, CƠ HỘI LỚN

Các quốc đảo nhỏ đang phát triển (SIDS) có mức độ rủi ro thảm hoạ tương đối cao nhất thế giới

Do diện tích của các nước SIDS nhỏ, thiệt hại trung bình ước tính hàng năm do động đất

và lốc xoáy chỉ chiếm tương ứng 2% và 1,4% tổng mức thiệt hại toàn cầu Tuy nhiên, chính vì diện tích nhỏ bé của các nước này, 8 trong 10 nước trên thế giới có thể chịu tỷ lệ thiệt hại cao nhất về giá trị vốn đô thị trong một trận động đất xảy ra một lần trong 250 năm là các nước SIDS Trong trường hợp thiệt hại do một trận lốc xoáy có sức tàn phá lớn xảy ra một lần trong 250 năm, thì 6 trong 10 nước trên thế giới là các nước SIDS

Hình 8: Thiệt hại ước tính từ các trận động đất xảy ra một lần trong 250 năm tính theo tỷ

lệ phần trăm nguồn vốn tạo ra hàng năm

(Nguồn: Mô hình rủi ro toàn cầu theo GAR)

Biến đổi khí hậu sẽ làm gia tăng rủi ro thảm hoạ ở các nước SIDS