A MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG A MỞ ĐẦU 1 I Lí do chọn đề tài 1 II Mục đích nghiên cứu 1 III Đối tượng nghiên cứu 2 IV Phương pháp nghiên cứu 2 B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2 I Cơ sở lí luận 2 II Th[.]
Trang 1STT NỘI DUNG TRANG
II Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
1 Biện pháp 1: Khảo sát tình hình học sinh của lớp 4
2 Biện pháp 2: Tạo môi trường học tập thân thiện, tích cực 4
3 Biện pháp 3: Giáo viên thường xuyên động viên, khen thưởng 6
4 Biện pháp 4: Giáo viên thường xuyên đổi mới phương pháp dạy
a Rèn kỹ năng sống của học sinh thông qua môn Tiếng Việt 7
b Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn đạo đức 9
c Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Khoa học 10
d Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt
động ngoài giờ lên lớp
Trang 2Như chúng ta đã biết, vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh hiện nayđang được xem là một vấn đề cấp bách không chỉ trong các nhà trường mà củatoàn xã hội Bởi có quá nhiều nguyên nhân: Xã hội ngày càng phát triển, cuộc sốngcủa giới trẻ, cung cách ứng xử cũng như sự hòa nhập và cách thể hiện bản thân củacác em trong xã hội ngày nay khiến chúng ta cần phải nghiêm túc nhìn nhận vấn đềnày Chúng ta luôn phải nhắc đến những tình trạng như trẻ em ngày nay sống quáích kỷ, lạnh lùng, vô cảm ít quan tâm tới bất cứ vấn đề gì xung quanh các em;nhiều người mất kiểm soát bản thân dẫn đến những việc đáng tiếc xảy ra như: dùngbạo lực để giải quyết mâu thuẫn, nhiều trường hợp dẫn đến án mạng; rồi tình trạng
cư xử thiếu văn hóa giữa mọi người với nhau, con cái bất hiếu với ông bà cha mẹ,bạo lực học đường….Bên cạnh đó, là tình trạng học sinh, sinh viên học mà khôngthể vận dụng kiến thức vào để làm việc Kiến thức thì có nhưng thực tế thực hànhlại ít Ngày nay nhiều sinh viên ra trường không thể tìm được việc làm do thiếu kỹnăng thực hành xã hội (khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, giao tiếp, làm việcnhóm, cách ứng xử, độ nhanh nhạy,…) Nhiều em học giỏi nhưng ngoài điểm sốcao nhưng khả năng tự chủ và khả năng giao tiếp lại rất kém Nguyên nhân sâu xachính là do các em thiếu kỹ năng sống
Để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, nhà trường Tiểu học khôngchỉ quan tâm dạy chữ mà còn phải dạy cho các em cách sống, cách làm người,hay nói cách khác là giáo dục kỹ năng sống: Kỹ năng sống là năng lực để họcsinh thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày,giúp các em có thể đáp ứng với mọi biến đổi của cuộc sống để có thể sốngmột cách an toàn và khỏe mạnh Kỹ năng sống có vai trò vô cùng quan trọng trong
sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh, nó giúp các em chuyển tri thức,tình cảm, niềm tin thành giá trị xã hội, thành hành động thực tế mang tính tích cực
xã hội, tính xây dựng, đồng thời giúp họ có được sự thành công trong học tập, laođộng và rèn luyện Kỹ năng sống như là cây cầu giúp học sinh vượt qua những bến
bờ thử thách, ứng phó với thay đổi của cuộc sống hàng ngày, giúp các em thựchiện tốt trách nhiệm, nghĩa vụ đối với cá nhân, tập thể và xã hội Nhờ có kỹ năngsống mà các em làm chủ trong mọi tình huống, thích nghi với cuộc sống khôngngừng biến đổi Nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua “xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực”, dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”, đồng thời có sựthống nhất cao việc tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học trongtoàn cấp học, trang bị cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực,loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống vàhoạt động hằng ngày, giúp các em có khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử,ứng phó phù hợp, tích cực trước các tình huống cuộc sống Đó cũng chính là mụctiêu và nội dung chính trong Sáng kiến kinh nghiệm của tôi:
“Một số biện pháp rèn kỹ năng sống thông qua các hoạt động và các môn học cho học sinh lớp 4B” - Trường Tiểu học Xuân khang 2 - Như Thanh.
II Mục đích nghiên cứu.
- Giúp học sinh lớp 4 phát triển trí tuệ, khả năng tư duy
Trang 3- Giúp học sinh lớp 4 hình thành và rèn luyện các kỹ năng sống thiết yếu như
làm chủ bản thân, làm chủ việc học, kỹ năng giao tiếp, hòa nhập xã hội…
- Nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm của học sinh, dạy học sinh biết yêu thương
để được yêu thương Biết có trách nhiệm, biết làm việc và giao tiếp trong cuộcsống
III Đối tượng nghiên cứu:
- Một số biện pháp rèn kỹ năng sống thông qua các môn học cho học sinh
lớp 4B - Trường Tiểu học Xuân khang 2 - Như Thanh.
IV Phương pháp nghiên cứu:
- Khảo sát thực tế học sinh
- Phương pháp gợi mở cho học sinh, và tạo môi trường thuận lợi để học sinh
tự làm lấy chứ không làm thay
- Phương pháp quan sát
- Sử dụng phương pháp thực hành:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm giáo dục
B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
I Cơ sở lí luận:
Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý - xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồntại và thích ứng trong cuộc sống, vững vàng trước nhiều thách thức nhưng cũngnhiều cơ hội trong thực tại…Kỹ năng sống đơn giản là tất cả điều cần thiết chúng
ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày
Nghiên cứu gần đây về sự phát triển của não trẻ cho thấy rằng: khả nănggiao tiếp với mọi người, khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác củamình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ bảnmột cách tự lập có những ảnh hưởng rất quan trọng đối với kết quả học tập của họcsinh tại trường Vì thế, ngày nay trên thế giới, rất nhiều trường Tiểu học áp dụngphương pháp học thông qua các giao tiếp tích cực với những người khác Ở ViệtNam nói chung và trường Tiểu học Xuân Khang 2 nói riêng để nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhucầu phát triển của người học phù hợp với thời đại công nghệ 4.0 Giáo dục phổthông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ 21
mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống, đó là: “học để biết, học để làm, học để
tự khẳng định mình và học để cùng chung sống”
Trong giai đoạn Việt Nam đang hội nhập với các nước trên thế giới, từng bướcphát triển vươn lên Những mặt tốt của xã hội được phát triển mạnh song nhữngvấn đề mặt trái của xã hội cũng xuất hiện nhiều ảnh hưởng đến sự tồn tại, phát triểncủa mỗi tập thể, cá nhân, trong đó có một bộ phận là học sinh Tiểu học Theoguồng quay của xã hội, một số gia đình bố mẹ chỉ quan tâm, mải lo đến việc làmkinh tế mà quên mất gia đình là chiếc nôi của trẻ, quên đi việc cần tạo một môitrường gia đình đầm ấm, người lớn gương mẫu, quan tâm dạy dỗ trẻ Không nhữngthế còn có những gia đình cha mẹ nghiện ngập, cờ bạc, rượu chè, vô trách nhiệmđối với con cái, thậm chí nhiều ông bố không biết con mình học lớp mấy, sách vởcủa con em mình đang học nhưng cũng lấy ra lau tay trong các cuộc rượu Những
Trang 4điều đó ảnh hưởng vô cùng lớn tới tâm hồn trẻ, tới sự phát triển nhân cách của trẻ.Một số gia đình hoàn toàn phó mặc việc dạy dỗ trẻ cho nhà trường Cũng có nhữnggia đình có điều kiện kinh tế, quá chiều chuộng con dẫn đến trẻ thiếu sự sáng tạo,luôn ỷ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp các tình huống trong thực tế các
em lúng túng không biết cách xử lý, hạn chế trong việc tự bảo vệ bản thân mình,hoặc có trẻ được chiều chỉ làm theo ý của mình chứ không làm theo ý người khác
Vì vậy, vai trò của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh là một việc làm rấtcần thiết Rèn kỹ năng sống cho học sinh giúp cho học sinh thích ứng được vớimôi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống nhưvấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội, để các em có thể tự tin, chủ độngkhông bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợiích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấuvươn lên
II Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
1 Thực trạng giáo viên:
Về phía giáo viên, thông qua tiếp xúc chia sẻ kinh nghiệm với nhiều giáoviên là bạn bè đồng nghiệp ở nhiều trường, tôi được biết: có rất nhiều giáo viêncòn lúng túng về vấn đề giáo dục và rèn kỹ năng sống cho học sinh: cả về nội dunglẫn biện pháp Do không có giáo trình và thời lượng cụ thể nên việc rèn kỹ năngsống qua các môn học thực sự là gặp nhiều khó khăn, vướng mắc Có khi việc đóchỉ làm qua loa, cũng có khi lại quá lạm dụng lấn sang cả thời gian của việc dạyhọc Hơn nữa, kỹ năng sống được hình thành qua một quá trình sống, rèn luyện,học tập trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội Nó là kết quả thu được sau mộtquá trình trải nghiệm Vì vậy, kỹ năng sống của mỗi người vừa có tính cá nhân,vừa có tính xã hội và chịu ảnh hưởng của gia đình, cộng đồng, dân tộc Sự tác độngcủa giáo viên dù rất quan trọng nhưng vẫn chỉ mang tính định hướng, lựa chọn làmgì? làm như thế nào? quyết định cuối cùng vẫn là ở các em Mặt khác, do áp lựccủa phụ huynh và học sinh hiện nay, nhiều giáo viên không tận tụy với công việc,không dám rèn các em vì sợ không may xảy ra vấn đề phức tạp với dư luận, vớiphụ huynh Do vậy nhiều học sinh không thấy các thầy cô nói hay có biện phápcứng rắn với mình nên cũng không sợ thầy cô, không sợ người lớn Do vậy các emmới không thực hiện tốt việc học của mình
2 Thực trạng học sinh lớp 4B:
Ngay từ khi mới nhận lớp, tôi đã có tìm hiểu tương đối đầy đủ về môi trườngsống cũng như hoàn cảnh của từng đối trượng học sinh Cụ thể:
- Học sinh có bố mẹ làm công chức, giáo viên: 2 em chiếm 9%
- Học sinh có bố mẹ làm nông nghiệp: 20 em chiếm 91% Trong số đó có nhiều gia đình có vợ, chồng hoặc cả vợ và chồng đi làm ăn xa các em phải ở với ông bà hoặc các bác, các chú từ khi còn rất bé Lớp 4B có 22 em Trong đó cóđến 18 em là học sinh người dân tộc thiểu số, ở 5 thôn như: Xuân lộc; XuânThành; Xuân Sinh; Xuân Hưng; Xuân Cường Các em sống trong vùng có điềukiện khó khăn Nhiều em còn xa cả trung tâm xã và trung tâm của huyện, đường sá
đi lại một số thôn không thuận tiện nên các em ít được tiếp xúc nơi đông người
Trang 5Trong cuộc sống giao tiếp hằng ngày toàn sử dụng ngôn ngữ tiếng địa phương vàtiếng mẹ đẻ ( tiếng Thái, tiếng mường ).
Trên thực tế, mới ở giai đoạn đầu của độ tuổi này tất cả mọi nề nếp giờ giấc
và việc học của các em chưa vào một thời gian nhất định Thời gian học ở nhàcũng như ở trường bản thân các em chưa tự giác được việc học tập, chưa mạnh dạnbày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời chưa lưu loát, đôi khicòn nói trống không, không tròn câu và không nói lời cảm ơn, xin lỗi với thầy cô,ban bè Có em thầy cô nói mãi mới trả lời Nhiều em nói chuyện theo thói quen và
sở thích, thích nói lúc nào thì nói, thích nói gì là nói ngay và khả năng lắng nghecủa các em chưa cao Khả năng tư duy độc lập của các em đang phát triển nhưngcòn hạn chế, các em vẫn còn chờ sự gợi ý, nhắc nhở hoặc làm mẫu của giáo viên.Các em chưa có tính tự giác cao…
3 Đối với phụ huynh học sinh
Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con Ngoài ra,một trở ngại nữa là phụ huynh trong lớp có một số bố mẹ thì lại chiều chuộng,cung phụng con cái khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ bản thân Ngược lại,một số phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong cáchoạt động cần thiết…Từ các nguyên nhân, tình hình thực tiễn cũng như các thuậnlợi và khó khăn nêu trên, bản thân tôi đã cố gắng tìm nhiều biện pháp rèn luyện kỹnăng sống cho học sinh thông qua các tiết dạy của một số môn học và hoạt độngngoài giờ lên lớp nhằm đem lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục
III Các biện pháp thực hiện.
Từ những thực tiễn đã nêu trên tôi đã tìm tòi và áp dụng một số biện pháp cụthể sau để thực hiện tốt việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh:
1.Biện pháp 1:Khảo sát tình hình học sinh của lớp.
Ngay từ khi nhận lớp, tôi đã quan sát các em trong quá trình học tập, cáchgiao tiếp, cách nói, cách các em tư duy, tham gia học tập, vui chơi, ứng xử với thầy
cô và bạn bè, xử lý các mâu thuẫn gặp phải đồng thời tham khảo ý kiến của các côgiáo dạy các em ở lớp 1, lớp 2, lớp 3 cũng như ý kiến của gia đình các em và đánhgiá chung Từ đó có kết quả như sau:
2 Biện pháp 2: Tạo môi trường học tập thân thiện, tích cực:
Giáo viên luôn gần gũi học sinh, là một tấm gương mẫu mực cho các em noitheo
Ngay từ khi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa các thành viên tronglớp, tôi dành nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân, động viênkhuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng
Trang 6như mong muốn của các em Trao đổi về gia đình của các em Bên cạnh đó tôicũng cho các em biết rõ những mong muốn của mình đối với các em Đôi khi tôicũng phải nói chuyện bằng cả tiếng Thái với học sinh để tạo điều kiện cho các em
dễ hiểu, dễ gần gũi với thầy Cùng học sinh trang trí, sắp xếp lại lớp học, hướngdẫn và cùng các em dọn dẹp vệ sinh trường, lớp học Vì đa số các em dù đã lên lớp
4 nhưng vẫn không biết cách quét lớp, quét sân… Đây là hoạt động giúp thầy tròchúng tôi hiểu nhau, đồng thời tôi muốn tạo một môi trường học tập thân thiện -
Nơi "Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em" Đây cũng là một
điều kiện theo tôi là rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học sinh.Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn
gò bó và áp đặt, xa lánh học sinh Chúng ta cần phải tạo cơ hội để các em tự nóinhiều hơn, nói những điều các em nghĩ và các em thật sự muốn Nhiều giáo viênchỉ yêu cầu học sinh quét lớp, quét sân nhưng chẳng để ý các em làm như thế nào,chỉ thấy các em làm chưa xong, chưa sạch, không kịp thời gian là trách các em.Chưa gần gũi, chưa cùng học sinh làm để biết được chỗ nào học sinh chưa đáp ứng
mà hướng dẫn, sửa chữa cho các em Tuy nhiên, nhiều giáo viên làm việc này rấttốt Suốt một thời gian dài sau đó, tôi thường xuyên dành những giờ ra chơi, haytrong giờ thể dục của các em để tìm hiểu, quan sát mọi cử chỉ, hành động, lời nói,thái độ của các em, không chỉ những biểu hiện trong học tập mà ngay cả trong khicác em chơi, trò chuyện với bạn Chú ý tới tất cả các biểu hiện như: thái độ trướcnhững bài khó, các em lắng nghe thầy giảng, lắng nghe bạn nói, cách trả lời, cáchcác em bộc lộ suy nghĩ tình cảm, sự vui mừng khi hoàn thành bài hay khi đượckhen Các em có dễ hòa đồng không? Có kiên nhẫn không hay thường nổi nóng,các em có linh hoạt sáng tạo không? Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi cũngdành thời gian trước và sau buổi học trò chuyện với phụ huynh để biết được tâmtính, sở thích và việc học tập, việc làm của các em ở nhà… Việc làm này sẽ giúpchúng ta nắm được đặc điểm tính cách của các em: mạnh dạn hay nhút nhát, thụđộng, thích thể hiện hay dễ mất kiểm soát… Cũng từ đó, nếu các em có những biểuhiện chưa phù hợp hoặc gặp khó khăn tôi uốn nắn, giúp đỡ các em để các em hoànthành mà không thấy khó khăn Việc này thực ra rất đơn giản nhưng yêu cầu chúng
ta phải kiên trì và tâm huyết Như đã nói, đặc điểm tâm lý của các em là hiếu động
và thích bắt chước, ở trường thầy cô đối với các em lại luôn là hình mẫu lý tưởngnhất, chuẩn mực nhất Mọi vấn đề thầy cô giải quyết, mọi việc thầy cô làm, mọiđiều thầy cô nói với các em luôn là đúng Ví dụ: Hồi đầu năm có một học sinh bịbạn trêu và đã khóc, khi vào lớp bạn bên cạnh nói “ Thưa thầy bạn Huy bị bạnLong trêu nên bạn ấy khóc” Tôi liền nói đùa “ Khóc ra nhiều nước mắt cho sạchmắt và trẻ dai” Thời gian sau có một em trai bị bạn không may đụng phải người vàkhóc Tôi nói với em “ Con trai có vậy mà cũng khóc” Em liền trả lời: “Thầy bảokhóc cho sạch mắt và trẻ dai mà” Đó là điều có thật đã xảy ra ở lớp tôi Qua đó tathấy học sinh rất tin những gì thầy cô nói Biết được điều đó nhiều phụ huynh haynhờ giáo viên nhắc nhở con em mình làm việc này, việc kia, giao bài cho cácem….Vì nhiều lúc bố mẹ yêu cầu học sinh không thực hiện như các thầy cô yêucầu Đặc biệt với học sinh lớp 4, nhiều lúc các em còn thể hiện mình là người lớn,
là anh, là chị của các em lớp dưới Các em thích thể hiện bản thân mình hơn Đồng
Trang 7thời ở lứa tuổi này, các em cũng đã có nhiều chú ý hơn trong học tập và tính bắtchước vẫn còn hiện hữu trong các em cùng với tính thích thể hiện bản thân nêngiáo viên cần phải hướng cho các em các hành vi đúng đắn, việc làm hữu ích hơn.
Vì thế, bản thân giáo viên cần luôn chú ý tới mọi cử chỉ, hành động Luôn mẫumực, cư xử hòa nhã, quan tâm và dạy bảo các em tận tình Giáo viên cũng cần phảibiết xin lỗi, nếu nhầm lẫn trong giờ học hay những điều vô tình trong giao tiếp, hãyxin lỗi các em và sửa lại Trong mọi tình huống, giáo viên luôn cần là tấm gương
để học sinh noi theo luôn cho các em cảm giác an toàn và tin tưởng khi đếntrường, tin tưởng để trao đổi, tâm sự với thầy cô,…
3 Biện pháp 3: Giáo viên thường xuyên động viên, khen thưởng:
Với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 4,5 nói riêng, Đặc biệt làtrẻ em vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc tiểu số và miền núi việc các emđược khen trước bạn bè, được cô giáo động viên kịp thời đúng lúc sẽ là động lựcrất lớn giúp các em mạnh dạn, tự tin và hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập Để độngviên, khuyến khích học sinh thực hiện tốt việc rèn luyện các kỹ năng, ngay từ đầunăm học tôi đưa ra kế hoạch rèn luyện cho các em lớp tôi phụ trách Hàng ngày, tôiyêu cầu các em trong lớp theo dõi và báo cáo lại cho giáo viên, trong tiết sinh hoạtcuối tuần, 15 phút đầu giờ, cuối tháng cho các em bình chọn những bạn thực hiệntốt Vào các dịp nhà trường phát động các phong trào thi đua lớn như: Thi đua chàomừng ngày 20/11, ngày 22/12, ngày 8/3, vào dịp cuối học kỳ I …,khen thưởng chonhững em chăm ngoan, đạt nhiều thành tích bằng những phần quà nhỏ (Như cáibút, quyển vở, cục tẩy hay một bức tranh đẹp, hay vẽ cho các em một bông hoa,viết cho các em một chữ cách điệu, …) Được như vậy các em rất vui và hãnh diệnvới bạn bè từ những món quà của thầy giáo tặng Bên cạnh đó Vì thế các emkhông ngừng thi đua cố gắng thực hiện tốt để được nhận những phần thưởng đầy ýnghĩa Đây là một hình thức động viên về tinh thần rất giá trị và hiệu quả Các em
sẽ nhanh nhẹn hơn, có đạo đức tốt hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơntrong cuộc sống
Ví dụ : Em Ngân Thị Ánh Tuyết được thầy và các bạn giúp đỡ và tuyên
dương, khuyến khích mà học tập của em có sự tiến bộ rõ rệt, hay giơ tay phát biểu
và hay tâm sự với thầy, không còn ngại ngần như trước
4 Biện pháp 4: Giáo viên thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học:
Bản thân tôi luôn chú ý tới việc thường xuyên đổi mới phương pháp và hìnhthức dạy học hướng tới nhằm phát huy tính tích cực của học sinh gắn liền với thựctiễn cuộc sống (Ví dụ: sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp gợi
mở, nêu vấn đề, phương pháp đóng vai, phương pháp trò chơi học tập, trình bày 1phút, biết lựa chọn phối kết hợp linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chứcdạy học) Qua các hoạt động học tập, học sinh được rèn các kỹ năng phân tích,tổng hợp, tư duy sáng tạo, kỹ năng đánh giá, kỹ năng hợp tác trong nhóm, kỹ năng
xử lý tình huống,
Trong giờ học, giáo viên cần luôn tạo được bầu không khí cởi mở thân thiện,cần tạo cơ hội cho các em được nói, được cười từ những lời nói mang tính hàihước của giáo viên, được trình bày trước nhóm bạn, trước tập thể, nhất là các emcòn hay rụt rè, khả năng giao tiếp kém qua đó góp phần tích lũy kỹ năng sống cho
Trang 8các em Động viên khuyến khích các em bày tỏ quan điểm cá nhân, độc lập trong
tư duy và sáng tạo
5 Biện pháp 5: Rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học
Do tình hình thực tiễn hiện nay không có chương trình cũng như tiết họcdành riêng cho việc giáo dục kỹ năng sống, nên việc lồng ghép giáo dục kỹ năngsống qua dạy học các môn học là điều cần thiết Với chương trình dạy học lớp 4,mọi kiến thức, kỹ năng học tập mà các em có được đều có thể xem như là các kỹnăng sống căn bản và cần thiết Ta có thể giúp các em rèn kỹ năng sống qua tất cảcác môn học
a Rèn kỹ năng sống của học sinh thông qua môn Tiếng Việt.
Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ởhọc sinh các kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môitrường hoạt động của lứa tuổi Thông qua hoạt động dạy và học môn Tiếng Việtgóp phần rèn luyện thao tác tư duy, góp phần mở rộng hiểu biết về tự nhiên, xã hội
và con người, kỹ năng sống, thể hiện ưu thế của môn Tiếng Việt là kỹ năng giaotiếp, sau đó là kỹ năng nhận thức, bao gồm nhận thức thế giới xung quanh, tự nhậnthức, ra quyết định Khả năng Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh của môn TiếngViệt không chỉ thể hiện ở nội dung môn học mà còn được thể hiện qua phươngpháp của giáo viên Để hình thành các kiến thức và kỹ năng mà chương trình mônTiếng Việt đặt ra với học sinh Tiểu học, người giáo viên phải vận dụng nhiềuphương pháp dạy phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh như: thựchành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phươngpháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi - đáp, Thông qua các hoạt độnghọc tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kỹ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân,đóng vai HS có cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kinh nghiệm sống cần thiết.Dạy Tiếng Việt không có nghĩa là chỉ dạy các em kỹ năng đọc, viết, nghe mà dạycác em biết sử dụng những lời nói biểu cảm trong giao tiếp là một mảng vô cùngquan trọng Nếu một người đọc thông, viết thạo tất cả các loại văn bản, song khigiao tiếp lại để lại ấn tượng không tốt, không gây được thiện cảm đối với mọingười thì con người đó làm việc khó có hiệu quả cao Trong quá trình dạy học tôithường xuyên tổ chức cho các em thảo luận theo nhóm và luân phiên các thànhviên của các nhóm trình bày để nhằm mục đích giúp tất cả các em có thể giao tiếptrực tiếp với nhau, Khuyến khích các em còn nhút nhát nói nhiều hơn từ nói ít đếnnói nhiều, từ các câu hỏi hơi khó trong bài tập đọc hay các câu hỏi tìm hiểu bàikhác Từ đó học sinh diễn đạt suy nghĩ cụ thể, rõ ràng và thuyết phục hơn Bêncạnh đó không quên hướng dẫn cho các em luyện nghe Các em cần chú ý lắngnghe giáo viên và các bạn, suy nghĩ về những thông tin được đưa ra là đúng haysai, mình có như thế không, mình sẽ nói thế nào về vấn đề ấy, mình sẽ làm gì, làmnhư thế nào, xử sự ra sao trong cuộc sống… Sau khi học sinh trình bày bài nói, tôithường hỏi một số câu hỏi nhỏ để kiểm nghiệm mức độ nhận thức vấn đề ngheđược của các em, sau thời gian quen dần, tôi định hướng cho các em cách hỏi lẫnnhau để kiểm tra thông tin cũng như khích lệ bạn Vì vậy, rèn luyện kỹ năng sốngcho học sinh qua môn Tiếng Việt, người giáo viên cần phải giúp học sinh phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo qua tất cả các phân môn của môn Tiếng Việt như:
Trang 9đó tôi nói lên việc mình cần làm khi gặp người hoạn nạn cần giúp đỡ.
Thông qua bài học giúp học sinh rèn kỹ năng: Biết cảm thông với mọi hoàn cảnhtrong cuộc sống, từ đó xác định được giá trị của bản thân, nhận thức về bản thânmình và có những hành động giúp đỡ mọi người khi gặp khó khăn của cuộc sống
Hay bài: “ Người tìm đường lên các vì sao” (Tiếng Việt 4 - tập1- trang 125); bài: “Văn hay chữ tốt” (Tiếng Việt 4 - tập1 , trang 129).
Qua bài tôi cũng cho học sinh lấy ví dụ về bạn trong lớp thể hiện tính kiêntrì, bền bỉ trong công việc và cảm nghĩ của bản thân về bạn Qua đó rèn luyện chohọc sinh tính kiên trì và lòng khâm phục đức tính tốt đẹp của người khác
Hay bài: “ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ ” (Tiếng Việt 4
-tập 2, trang 48)
Giáo dục học sinh kỹ năng giao tiếp: biết bày tỏ tình yêu thương đối vớingười lớn và với mẹ Đảm nhận trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi và biết thể hiệntình yêu thông qua hành động của bản thân phù hợp với lứa tuổi
- Lắng nghe tích cực: Biết lắng nghe, có nhận xét về hành động đúng, sai.Qua các bài học tập đọc mà học sinh có kỹ năng nói thành thạo và diễn đạt biểucảm trong giao tiếp hàng ngày
+ Phân môn Luyện từ và câu
Phân môn Luyện từ và câu đã vun đắp cho học sinh kỹ năng sử dụng từ, đặtcâu và cách vận dụng vào từng tình huống thực tiễn cuộc sống, kỹ năng sử dụngvốn từ ngữ tiếng Việt thành thạo Chẳng hạn bài:
Bài: Giữ phép lịch sự khi đặt câu hỏi (sách Tiếng Việt 4 - tập1, trang 151).
Qua bài học tôi cho học sinh một số tình huống học sinh sử dụng đặt câu hỏithể hiện phép lịch sự
Qua bài học, học sinh có kỹ năng thể hiện thái độ lịch sự trong giao tiếp vàbiết lắng nghe một cách tích cực
+Phân môn Tập làm văn.
Phân môn tập làm văn không chỉ giúp các em có kỹ năng viết mà còn giúpcác em có kỹ năng cảm nhận, giao tiếp, kỹ năng dùng từ, đặt câu phù hợp văn
cảnh,…Chẳng hạn bài: “Luyện tập trao đổi ý kiến với người thân” (Tiếng Việt 4
- tập1, trang 95)
Sau bài học tôi cho học sinh nói về điều các em hay tâm sự với bố mẹ vềtrường lớp, về điều các em chứng kiến và nguyện vọng của bản thân các em đốivới bố mẹ Qua đó uốn nắn cho các em những chỗ chưa phù hợp mà các em thểhiện Từ đó giúp học sinh có kỹ năng thể hiện sự tự tin về bản thân mình và nhữngđiều học sinh làm, biết chia sẻ và lắng nghe nhận xét Học sinh có thái độ tự nhiênkhi trao đổi, tự tin, thân ái, cử chỉ thích hợp, lời lẽ phải có sức thuyết phục khi traođổi một vấn đề cần quan tâm
+ Phân môn Kể chuyện:
Trang 10Ngoài kỹ năng nghe, trình bày phân môn kể chuyện còn giúp các em có kỹnăng quan sát thực tế, kỹ năng xây dựng tình huống, kỹ năng xây dựng câuchuyện, …” Chẳng hạn:
Bài: “Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia (TV4 - tập 1, trang 158)
Bằng các cách thức dạy học, học sinh trao đổi với nhau về câu chuyện củamình và nhận xét lẫn nhau, rút ra bài học và được trình bày câu chuyện của mìnhtrước lớp mà học sinh có được kỹ năng
- Thể hiện sự tự tin, lắng nghe tích cực
- Thể hiện sự kiên định và trình bày văn bản nói và có khả năng xây dựngcâu chuyện để tự tin trình bày trước đám đông Các kỹ năng được phát triển từ dễđến khó Sau bài học, học sinh có thể tự khám phá bản thân, tư duy hiệu quả và đặcbiệt kỹ năng làm việc đồng đội Tôi luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổimới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định vàphát huy mình hơn qua việc học nhóm
b Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Đạo đức:
Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tìnhcảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Cần sử dụng các phương pháp,
kỹ thuật dạy học tích cực, học sinh sẽ được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệmnhiều kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó là lối sống lành mạnh, cáchành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội Lối sống, hành vi như gọn gàng,ngăn nắp, nói lời đẹp, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…Khả năng hình thành và giáo dục các kỹ năng sống cho học sinh của môn Đạo đứckhông những thể hiện ở nội dung môn học mà còn thể hiện ở phương pháp dạy họcđặc trưng của môn học Để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tìnhcảm, niềm tin, hành vi và thói quen của HS,phương pháp dạy học môn Đạo đức đãđược đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS Quátrình dạy học tiết Đạo đức là quá trình tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động họctập phong phú đa dạng như: kể chuyện, quan sát tranh ảnh, phân tích, xử lý tìnhhuống; chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa, hát, đọc thơ vẽ tranh…
Thông qua các hoạt động đó sự tương tác giữa GV với học sinh, học sinh với họcsinh được tăng cường và HS có thể tự phát hiện và chiếm lĩnh tri thức mới Cácphương pháp và kĩ thuật dạy học môn Đạo đức rất đa dạng, bao gồm nhiều phươngpháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: học theo nhóm, theo dự án; giải quyết vấn
đề, đóng vai, trò chơi, động não, Và chính thông qua việc sử dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, HS đã được tạo cơ hội để thực hành, trảinghiệm, nhiều kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi.Tuỳ từng bài học,chúng ta nên giáo dục kỹ năng phù hợp cho các em Mỗi bài học đạo đức là mỗihành vi mà học sinh cần phải thể hiện tốt trong cuộc sống hằng ngày Học sinh cầnphải hiểu được hành vi nào đáng làm, đáng được khích lệ, hành vi nào không nênlàm, không được khích lệ Do vậy giáo viên tổ chức cho học sinh kỹ năng làm việctheo nhóm, cá nhân để các em bày tỏ việc làm trong một tình huống: Việc làm nàođúng, việc làm nào sai?
Ví dụ bài “Tiết kiệm thì giờ”
Trang 11Qua bài học tôi cho các em lập một thời gian biểu cho mình và bổ sung lẫnnhau theo cặp, Sau đó trình bày trước lớp Qua đó điều chỉnh cách sử dụng thờigian của học sinh sao cho phù hợp nhất Từ đó học sinh xác định giá trị của thờigian là vô giá Xây dựng một hành vi đạo đức cho các em hình thành kỹ năng quản
lí thời gian học tập, sinh hoạt đúng giờ và hợp lý cho mỗi hoạt động hằng ngày.Mỗi học sinh lên một thời gian biểu cho mình, trình bày trước lớp, các bạn nhậnxét, bổ sung Hình thành năng lực lập kế hoạch khi làm việc, học tập để sử dụng
thời gian hiệu quả Khi học bài: Trung thực trong học tập (Đạo đức 4 - trang 1).
Qua hoạt động nhóm, học sinh có thể kể cho nhau nghe một số hành vi vềlòng trung thực mà học sinh biết, nói về bản thân mình đã thực hiện việc làm trungthực hay tự nhận thấy mình chưa trung thực trong việc làm nào đó cho bạn nghe
Trình bày trước lớp để cả lớp cùng rút kinh nghiệm cho bản thân Qua đógiúp học sinh có kỹ năng nhận thức về sự trung thực trong học tập của bản thân
Từ đó phê phán những hành vi không trung thực trong học tập và biết cách làm
chủ bản thân trong học tập Hay bài: Tiết kiệm tiền của ( Đạo đức 4 - trang 11)
Học sinh bây giờ đi học, hầu như gia đình nào cũng cho các em tiền để ănsáng
Do vậy sau bài học tôi cho các em nêu về số tiền bố mẹ cho và em đã sửdụng số tiền đó như thế nào Từ đó tôi nhắc nhở các em cách sử dụng tiền sao chohợp lý, mua đồ ăn sáng nào cho phù hợp vì nhiều em hay mua bánh kẹo không rõnguồn gốc để ăn, có em ăn xong một lúc buồn nôn, đau bụng, đau đầu Và tôi cũngnhắc nhở học sinh nên ăn sáng ở nhà, không nên đem tiền đi để tự mua đồ ăn Từcách sử dụng tiền ăn sáng của các em, tôi giúp các em biết cách sử dụng số tiền ấy
và có nên mang tiền đi học để tự mua không? Qua đó giúp học sinh có những bìnhluận, phê phán việc lãng phí tiền của Lập được kế hoạch sử dụng tiền của bản thân(Tiền mừng tuổi, tiền tiết kiệm, tiền ăn sáng, ) và có kỹ năng hợp tác, ra quyếtđịnh
Hay bài: Biết ơn thầy cô giáo ( Đạo đức 4 - trang 20)
Qua việc đọc thơ, hát các bài hát về thầy cô giáo mà học sinh biết được côngviệc vất vả của người thầy và tình cảm của người thầy đối với học trò Từ đó các
em có những cử chỉ, lời nói và việc làm đúng mực, yêu quý thầy cô, biết lắng nghelời dạy của thầy cô….Qua hoạt động thực tế học sinh hình thành cho mình kỹ năngcần thiết trong cuộc sống Do các đặc trưng trên nên có thể khẳng định Đạo đức làmôn học có tiềm năng to lớn trong việc giáo dục kỹ năng sống cho HS Tiểu học
c Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Khoa học:
Môn Khoa học là một môn học giúp HS có một số kiến thức cơ bản về conngười và sức khoẻ, về một số sự vật, hiện tượng trong tự nhiên - xã hội Chú trọngđến việc hình thành và phát triển các kỹ năng trong học tập như: quan sát, làm thínghiệm, nêu nhận xét, thắc mắc, đặt câu hỏi và diễn đạt hiểu biết của bản thân vềcác sự vật, hiện tương trong tự nhiên và trong xã hội Đặc biệt môn học giúp HSxây dựng các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng; yêugia đình, quê hương, trường học và có thái độ thân thiện với thiên nhiên, với môitrường sống xung quanh các em Cùng với kiến thức cơ bản về con người, việcgiáo dục kỹ năng sống cho HS qua môn Khoa học sẽ góp phần không chỉ khắc sâu
