Chuong 8 LL HTKTXH

Cấu trúc xã hội - phạm trù hình thái kinh tế - xã hội  Mỗi xã hôi ở những giai đoạn lịch sử nhất định tương ứng với một hình thái kinh tế xã hội nhất đinh  Mỗi Hình thái kinh tế-xã hộ

I Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và vai trò phương pháp luận của nó

04/19/22 4

2 Cấu trúc xã hội - phạm trù hình

thái kinh tế - xã hội

 Mỗi xã hôi ở những giai đoạn lịch sử nhất định

tương ứng với một hình thái kinh tế xã hội nhất đinh

 Mỗi Hình thái kinh tế-xã hội là một chỉnh thể thống nhất trong đó bao hàm yếu tố thống nhất biện chứng với nhau, bao gồm

 Quan niệm tổng quát trên đây đã được C.Mác phân tích, triển khai bằng hệ thống các phạm trù, quy luật của chủ nghĩa duy vật lịch sử như: LLSX, QHSX, CSHT, KKTT, giai cấp, đấu tranh giai cấp, tồn tại xã hội, ý thức xã hội v.v (C.Mác)

3 Vai trò phương pháp luận của phạm trù hình thái kinh

tế - xã hội.

 Phạm trù HTKTXH đặt cơ sở nguyên tắc PPL khoa học để nghiên cứu tất cả các mặt của xã hội.

 Chỉ ra cơ sở vật chất của sự tồn tại và phát triển XH, cho nên

không thể xuất phát từ ý muốn chủ quan của con người để giải

 Chỉ ra sự phát triển XH là một quá trình lịch sử tự nhiên có tính khách quan, cho nên muốn nhận thức đúng đối với đời sống xã hội phải đi sâu nghiên cứu các quy luật vận động của xã hội

 Trong thời đại ngày nay, mặc dù đã có thêm nhiều học thuyết khác

để giải thích xã hội, song học thuyết về HTKT-XH vẫn là học

thuyết có khả năng tạo ra phương pháp thực sự khoa học để nhận thức và giải thích đúng đắn về đời sống XH

chất ổn định từ cái phong phú của hiện tượng, vạch ra cái lôgíc bên trong của tính nhiều vẻ của lịch sử ( Vì phạm trù hình thái kinh tế - xã hội là mô hình (sơ đồ) lý luận về

xã hội và như `mọi mô hình, nó không bao quát tất cả

tính đa dạng của các hiện tượng trong đời sống xã hội

 Vì vậy hiện thực xã hội và sơ đồ lý thuyết về xã hội là

không đồng nhất với nhau).

 Do vậy, khi nghiên cứu phạm trù hình thái kinh

tế - xã hội cần phải có quan điểm biện chứng.

 Cần phải coi lý thuyết này trong mối quan hệ

với sự vận động và phát triển của các chế độ xã hội trong những giai đoạn lịch sử cũng như cũng giống như mối quan hệ giữa cái chung với cái

riêng, cái bản chất với cái hiện tượng, cái lôgíc với cái lịch sử

II - Quá độ lên chủ nghĩa xã hội - con đường tất yếu của

cách mạng Việt Nam

1 Dự báo của C.Mác và V.I Lênin về

nhanh hay chậm, là tùy thuộc ở chỗ nước nào trong những nước

đó có công nghiệp phát triển hơn, tích lũy được nhiều của cải

hơn và có nhiều lực lượng sản xuất hơn"

 Các ông cũng dự báo cách mạng vô sản trước hết nổ ra ở một số nước tư bản phát triển … các ông cũng cho rằng cuộc cách mạng

vô sản cũng có thể nổ ra ở các nước lạc hậu theo phương thức

"rút ngắn" nếu có sự giúp đỡ của các nước tiên tiến đi trước

04/19/22 10

 Cuối thế kỷ XIX – XX, dựa trên bối cảnh mới… V.I Lênin đã dự đoán chủ nghĩa xã hội có thể thắng lợi ở một số ít quốc gia tư bản thậm chí cả ở các quốc gia tư bản chậm phát triển dựa trên quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản

 V.I Lênin đã phát triển sáng tạo con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Ông đã chỉ ra 2 con đường cơ bản để thực hiện quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

– Quá độ trực tiếp

– Quá độ gián tiếp

 Đối với cuộc cách mạng vô sản ở các quốc gia lạc hậu phải thực hiện bước quá độ gián tiếp, V.I Lênin dự báo phải thực hiện các bước trung gian, như thực hiện nhiều thành phần kinh tế, cho phép nền kinh tế hàng hóa tồn tại

2 Chủ nghĩa xã hội theo mô hình kế hoạch hóa tập trung và vai trò lịch sử của nó

 Năm 1924, V.I Lênin mất, từ đó LX chuyển dần sang xây dựng CNXH theo mô hình kế hoạch hóa tập trung, với các đặc điểm

 Trong điều kiện LX bị các nước tư bản bao vây, mô hình này đã có vai trò to lớn

 Bản thân mô hình này cũng có những hạn chế

04/19/22 12

3 Những biến đổi của thời đại và vấn đề quá độ lên chủ nghĩa xã hội

 Trước đây, Ph.Ăngghen: “CNCS không phải

là một trạng thái cần phải sáng tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực phải

khuôn theo Chúng ta gọi CNCS là một

phong trào hiện thực, nó xoá bỏ trạng thái

hiện nay Những điều kiện của phong trào

ấy là kết quả của những điều kiện đang tồn tại”

 V.I Lênin: “Chúng ta không hề coi lý luận của C.Mác như một cái gì đã xong xuôi

hẳn và bất khả xâm phạm; trái lại, chúng ta tin rằng, lý luận đó chỉ đặt nền mống cho một môn khoa học mà những người xã hội chủ nghĩa phải phát triển hơn nữa về mọi mặt, nếu họ không muốn trở thành lạc hậu với cuộc sống”

04/19/22 14

với chúng ta lý luận về chủ nghĩa xã hội không được bổ sung, phát triển cho phù hợp với thực tiễn mà lại được hiểu và

vận dụng một cách máy móc, giáo điều làm cho chủ nghĩa xã hội hiện thực ở

nhiều nước bị biến dạng, dẫn tới khủng hoảng và tan rã

Về nguyên nhân

khách quan

chủ nghĩa xã hội

04/19/22 16

nước nào cũng tuần tự trải qua các hình thái kinh tế - xã hội trong lịch sử

còn cho phép chúng ta tận dụng nhiều

thời cơ mà tiến lên chủ nghĩa xã hội

không thông qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Song bước đi như thế nào?

Đặc điểm này thể hiện hai đặc

trưng cơ bản:

yếu kinh tế - xã hội của nước ta chưa

đầy đủ, chưa chín muồi trong sự phát

triển tự nhiên nội tại của nó.

hệ xã hội; ý thức, tư tưởng, tâm lý do

chế độ thực dân phong kiến cũ để lại.

04/19/22 18

lịch sử từ một xã hội kém phát triển sang một xã hội hiện đại, phát triển

quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhưng không thể bỏ qua việc chuẩn bị tiền đề cần thiết, nhất là tiền đề về kinh

tế cho sự quá độ ấy Do đó, trong giai đoạn này, việc phát triển nhất định các nhân tố tư bản chủ nghĩa

trong thời kỳ quá độ là một tất yếu khách quan

4 Những quan điểm phương pháp luận xuất phát để xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở nước ta

 Coi trọng vai trò, bản chất của nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thể hiện đầy đủ quyền lực và nguyện vọng của nhân dân Thiết lập nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền lực của nhân dân được khẳng định và

được thể hiện bằng luật pháp mang tính công khai,

bình đẳng, dân chủ, tiến bộ

 Thực hiện những biến đổi mang tính cách mạng trên

cả ba lĩnh vực: LLSX, QHSX và KTTT, trong đó việc phát triển LLSX phải được coi là yếu tố then chốt,

quyết định đối với các lĩnh vực còn lại

Kết luận: Những nguyên tắc và PPL nói trên là tổng hợp những quan điểm cơ bản nhằm xây dựng mô hình CNXH ở nước

ta Trong đó cần chú ý đối với cả ba mặt: LLSX, QHSX và KTTT những bộ phận cấu thành của một hình thái kinh tế - xã

hội mới.