Câu hỏi thi cuối kỳ môn tư tưởng hồ chí minh

Chủ nghĩa Mác – Lênin là đỉnh cao của tư duy nhân loại; là thế giới quan,phương pháp luận khoa học và cách mạng, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân vànhân dan lao động, của các đảng cộng

Câu hỏi thi cuối kỳ Môn: Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Câu 1: Phân tích yếu tố quyết định ra đời của Tư tưởng Hồ Chí Minh?

Câu 2: Phân tích tính tất yếu của việc lựa chọn con đường cách mạng vô sản? Câu 3: Phân tích quan điểm sáng tạo của HCM về thông qua luật điểm cách mạng

giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giànhthắn lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc?

Câu 4: Phân tích tư tưởng HCM về nhà nước dân chủ? (Ghi chú: trong đó nhà

nước của dân do dân và vì dân)

Câu 5: Vai trò của đạo đức tư tưởng HCM?

Câu 6: Phân tích những chuẩn mực đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, vận

dụng trong quá trình học tập lao động?

TRẢ LỜI Câu 1: Yếu tố quyết định ra đời của Tư tưởng Hồ Chí Minh chính là chủ

Hồ Chí Minh trở thành người cộng sản trên cơ sở hiểu biết sâu sắc kho tàngtri thức của nhân loại từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây Về việc đó, Hồ Chí Minhchỉ rõ: "Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân Tôngiáo Giêxu có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là

1V.I Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mát xcơva,1977, t.41, tr 362.

phương pháp làm việc biện chứng Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu điểm là chínhsách của nó phù hợp với điều kiện nước ta Khổng Tử, Giêxu, Mác, Tôn Dật Tiênchẳng phải đã có những ưu điểm chung đó sao? Họ đều muốn "mưu hạnh phúc choloài người, mưu phúc lợi cho xã hội" Nếu hôm nay họ còn sống trên đời này, nếu

họ hợp lại một chỗ, tôi tin rằng họ nhất định chung sống với nhau rất hoàn mỹ nhưnhững người bạn thân thiết

Tôi cố gắng làm học trò nhỏ của các vị ấy"1

Vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đãgiải quyết được cuộc khủng hoảng đường lối cứu nước và người lãnh đạo cáchmạng ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Tổng kết kinh nghiệm thắng lợicủa cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng tôi giành được thắnglợi đó là do nhiều nhân tố, nhưng cần phải nhấn mạnh rằng - mà không phải chỉnhân dịp kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh Lênin - chúng tôi giành được những thắnglợi đó trước hết là nhờ cái vũ khí không gì thay thế được là chủ nghĩa Mác -Lênin"2

Chủ nghĩa Mác – Lênin là đỉnh cao của tư duy nhân loại; là thế giới quan,phương pháp luận khoa học và cách mạng, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân vànhân dan lao động, của các đảng cộng sản và công nhân trong đấu tranh xóa bỏmọi áp bức, bóc lột, xây dựng chủ nghĩa xã hội và xã hội cộng sản chủ nghĩa

Hồ Chí Minh đi từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác – Lênin Đối vớiNgười, đến với chủ nghĩa Mác – Lênin cũng có nghĩa là đến với con đường cáchmạng vô sản Từ đây, Người thực sự tìm thấy con đường cứu nước chân chính,triệt để: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác conđường cách mạng vô sản” và “chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giải phóng

11 Trương Niệm Thức: Hồ Chí Minh truyện, Nxb Tam Liên, Thượng Hải, 6-1949 (bản Trung văn), (bản dịch

tiếng Việt của Đặng Nghiêm Vạn, tr.41-42).

2Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.15, tr 589-590.

được dân tộc; cả hai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩacộng sản và của cách mạng thế giới.

Đến với chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh cóbước nhảy vọt lớn: kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc vô sản, kết hợpdân tộc với giai cấp, độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; nâng chủ nghĩa yêunước lên một trình độ mới trên lập trường của chủ nghĩa Mác – Lênin

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Hồ Chí Minh luôn khẳng định:Chủ nghĩa Mác – Lênin là chủ nghĩa chân chính nhất, khoa học nhất, cách mạngnhất, “muốn cách mạng thành công, phải đi theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và chủnghĩa Lênin” Đối với Người, chủ nghĩa Mác – Lênin là cơ sở thế giới quan,phương pháp luận khoa học để giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra Ngườikhông bao giờ xa rời chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời kiên quyết chống chủnghĩa giáo điều và chủ nghĩa xét lại

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minhkhông những đã vận dụng sáng tạo, mà còn bổ sung, phát triển và làm phong phúchủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại mới Trong các vấn đề dân tộc và cách mạnggiải phóng dân tộc; chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam;các vấn đề xây dựng Đảng, Nhà nước, văn hóa, con người, đạo đức,v.v Hồ ChíMinh đều có những luận điểm bổ sung, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin

Như vậy, Chủ nghĩ Mác – Lênin là một nguồn gốc – nguồn gốc chủ yếu nhấtcủa tư tưởng Hồ Chí Minh, là một bộ phận hữu cơ - bộ phận cơ sở, nền tảng của tưtưởng Hồ Chí Minh Không thể đặt tư tưởng Hồ Chí Minh ra ngoài hệ tư tưởngMác – Lênin, hay nói cách khác, không thể tách tư tưởng Hồ Chí Minh khỏi nềntảng của nó là chủ nghĩa Mác – Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin tiền đề lý luận quantrọng nhất, có vai trò quyết định trong việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

Câu 2: Tính tất yếu của việc lựa chọn con đường cách mạng vô sản

Chủ nghĩa xã hội từ chỗ là một trào lưu tư tưởng đã trở thành một phong tràohiện thực Phong trào hiện thực đó được bắt đầu từ khi Cách mạng tháng MườiNga thành công, sau đó đã trở thành một hệ thống thế giới từ giữa thế kỷ XX

Ở Việt Nam, mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội đã xuất hiện ngay trong cácCương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam Nhưng trong thực tếchủ nghĩa xã hội với tư cách là một phong trào hiện thực được bắt đầu từ năm 1954

ở miền Bắc và từ năm 1975 trên phạm vi cả nước

Có thể nhận thấy, việc lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam không phải là ý muốn chủ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam mà đó là sự lựachọn của của chính lịch sử Việt Nam, điều đó xuất phát từ các cơ sở thực tiễn sauđây:

Thứ nhất, con đường cách mạng Việt Nam chỉ có thể là con đường cách mạng

vô sản và xây dựng chủ nghĩa xã hội là mục tiêu của cách mạng vô sản

Chứng kiến sự thất bại của các phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX, đầu thế

kỷ XX, từ phong trào yêu nước theo lập trường phong kiến, đến phong trào cứunước theo lập trường tư sản, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã đikhắp thế giới với mong muốn tìm cho được con đường cứu nước, cứu dân Tronghành trình đó, với những tìm tòi, trải nghiệm, đặc biệt là sự soi sáng của cuộc cáchmạng tháng Mười Nga, Người đã tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc - đó làcon đường cách mạng vô sản và thực tiễn đã chứng minh cách mạng vô sản là conđường cách mạng phù hợp nhất với dân tộc Việt Nam, đồng thời phù hợp với xuthế của thời đại mới -thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trênphạm vi toàn thế giới

Do vậy, sau khi cuộc các mạng giải phóng dân tộc thành công, việc lựa chọncon đường phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa là tất yếu kháchquan bởi lẽ mục tiêu của con đường cách mạng vô sản là xây dựng thành công chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Thứ hai, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là lựa chọn của cách mạng ViệtNam

Cùng với việc lựa chọn con đường cách mạng cho dân tộc, vấn đề lực lượngnào sẽ lãnh đạo sự nghiệp cách mạng là vấn đề quan trọng hàng đầu Ở Việt Namkhi đó, để đáp ứng nhu cầu có một chính đảng lãnh đạo đã có nhiều đảng phái và tổchức chính trị được thành lập với mong muốn trở thành chính đảng gánh sứ mệnhlãnh đạo cách mạng Việt Nam Chẳng hạn như: Việt Nam Quang phục hội (năm1912), Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (năm 1925); Đảng Thanh niên CaoVọng (năm 1925), Việt Nam Quốc dân Đảng (năm 1927),…

Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, có đảng tự tan rã, có đảng bị giảitán, có đảng thì phân lập hoặc chuyển đổi, sáp nhập vào đảng khác… Trong khi đó,

sự ra đời của ba tổ chức cộng sản là Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộngsản Đảng và Đông Dương Cộng sản liên đoàn có tôn chỉ, mục đích và đường lốicách mạng phù hợp với nhu cầu của cách mạng Việt Nam, vì vậy lãnh tụ Nguyễn

Ái Quốc đã chủ trì Hội nghị hợp nhất những tổ chức cộng sản này thành ĐảngCộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 Từ đây, Đảng Cộng sản Việt Nam trởthành chính đảng cách mạng, lãnh đạo cách mạng Việt Nam thực hiện thành côngnhiệm vụ phản đế, phản phong vào năm 1945, lập nên nước Việt Nam Dân chủCộng hòa - chính quyền cách mạng đầu tiên của giai cấp công nhân và nhân dânlao động ở Việt Nam

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, vấn đề xây dựng và bảo vệ chính quyềncách mạng đặt ra những yêu cầu mới, một lần nữa thử thách vai trò và năng lựclãnh đạo của Đảng Cộng sản Tuy nhiên, thực tiễn quá trình lãnh đạo cách mạngViệt Nam đã thử thách thành công vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, là chínhđảng duy nhất phù hợp với cách mạng Việt Nam, có lợi ích thống nhất với lợi íchcủa đa số nhân dân lao động Việt Nam thể hiện ở mục tiêu việc xây dựng một xãhội mang lại độc lập, tự do và hạnh phúc cho nhân dân lao động - đó chỉ có thể làchủ nghĩa xã hội Điều đó minh chứng rằng, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản ViệtNam đối với cách mạng Việt Nam và sự lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xãhội là sự lựa chọn của nhân dân và cách mạng Việt Nam

Thứ ba, giai cấp công nhân là lực lượng lãnh đạo cách mạng Việt Nam nênchỉ có chủ nghĩa xã hội mới bảo đảm quyền làm chủ cho giai cấp công nhân, manglại lợi ích cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Sự thất bại của các phong trào cứu nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ởViệt Nam cũng đồng nghĩa với sự thất bại của giai cấp nông dân và giai cấp tư sảntrong vai trò lãnh đạo cách mạng Việt Nam Vậy nên, giai cấp phù hợp nhất đểlãnh đạo cách mạng Việt Nam làm hai nhiệm vụ phản đế và phản phong ở ViệtNam lúc này chỉ có thể là giai cấp công nhân Do đó, sau khi đánh đổ chế độ phongkiến thì tất yếu phải xây dựng một xã hội mang lại lợi ích cho giai cấp công nhân,bảo đảm quyền làm chủ cho giai cấp công nhân, mang lại lợi ích cho giai cấp côngnhân và nhân dân lao động - đó chỉ có thể là chủ nghĩa xã hội Do vậy, việc lựachọn con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự lựa chọn khách quancủa lịch sử, xuất phát từ nhiệm vụ đặc thù của giai cấp công nhân Việt Nam, dùrằng con đường đó sẽ do giai cấp công nhân Việt Nam thực hiện, nhưng không vìthế mà phụ thuộc vào ý muốn của giai cấp công nhân hay Đảng Cộng sản ViệtNam.

Câu 3: Phân tích quan điểm sáng tạo của HCM thông qua luật điểm cách

mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả nănggiành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc:

Có thể thấy rằng trong công cuộc giải phóng các dân tộc thuộc địa và nửathuộc địa thì quan điểm : Chỉ có thể giải phóng các thuộc địa khi giai cấp vô sảngiành được thắng lợi ở các nước tư bản tiến tiến đã trở thành một tôn chỉ duy nhât,bất di bất dịch, bởi đó là quan điểm xuất phát từ tư tưởng Mác-Lênin Nhưng đến

Hồ Chí Minh, Người lại khẳng định có thể xảy ra điều ngược lại Điều đó trước hếtbắt nguồn từ tư duy và tầm nhìn của mỗi người Không thể đi so sánh giữa Hồ ChíMinh và Mác-Lênin, nhưng chúng ta có thể nhận thấy rằng yếu tố thời đại có ảnhhưởng không nhỏ đến tư tưởng của mỗi người

Thời C.Mác và Ph Ăngghen, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa tư bản đãđược mở rộng, nhưng cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc chưa phát triển mạnh,bởi vậy, theo các ông, vận mệnh loài người, tương lai của cách mạng giải phóngdân tộc vẫn phần lớn phụ thuộc vào thắng lợi của cách mạng vô sản ở các nước tưbản chủ nghĩa phát triển

Đến thời Lênin, cách mạng giải phóng dân tộc đã trở thành một bộ phận củacách mạng vô sản, nên ông cho rằng cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản ở chínhquốc cần phải liên minh với cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức ở các thuộcđịa Bởi vậy, thay thế cho khẩu hiệu thời C.Mác “Vô sản tất cả các nước liên hợplại”, ông đưa ra khẩu hiệu: “Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoànkết lại” Nhưng ông vẫn không nhận ra được cách mạng ở các nước thuộc địa cóthể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

Tuy nhiên, Hồ Chí Minh trên góc độ của người thuộc địa, góc độ của các dântộc bị áp bức đã phê phán một cách có căn cứ và hết sức sâu sắc chủ nghĩa đế quốc

và đã chỉ ra rằng sức sống của chủ nghĩa đế quốc một phần quan trọng nằm ở thuộcđịa Mặt khác, so với những bậc tiền bối đi trước, Người có điều kiện để đi nhiềunơi, từ Châu Á sang Châu Âu, tới Châu Phi nên người có điều kiện tìm hiểu, tiếpcận cuộc sống ở những mảnh đất đó chứ không phải chỉ gói gọn trong mỗi Châu

Âu và một phần Châu Á (nước Nga) như Lênin,

Người nói: “Hiện nay nọc độc và sức sống của con rắn độc tư bản chủ nghĩađang tập trung ở các nước thuộc địa hơn là ở chính quốc” Đây là điều quan trọng

mà Hồ Chí Minh bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin Từ đó, Người viết:

“CNTB là một con đỉa có một cái vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc và mộtcái vòi khác bám vào giai cấp vô sản ở các thuộc địa Nếu người ta muốn giết convật ấy, người ta phải đồng thời cắt cả hai vòi

Nếu người ta chỉ cắt một vòi thôi, thì cái cái vòi kia vẫn tiếp tục hút máu củagiai cấp vô sản, con vật vẫn tiếp tục sống và cái vòi bị cắt đứt sẽ lại mọc ra” Bởivậy, vừa phải tiến hành đồng thời cach mạng ở chính quốc và ở thuộc địa Trên góc

độ phê phán ấy, người đã nhìn ra được khả năng cách mạng của các nước thuộc địa

và đi đến khẳng định rằng: cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa cókhả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

Đây là một cống hiến vô cùng quan trọng vào kho tàng lý luận Mác – Lênin;

là quan điểm có ý nghĩa thực tiễn to lớn, giúp cách mạng giải phóng dân tộc ở ViệtNam không thụ động, ỷ nại chờ sự giúp đỡ từ bên ngoài mà luôn phát huy tính độclập tự chủ, tự lực, tự cường Nhờ đó mà cách mạng Việt Nam giành được thắng lợi

vĩ đại Đồng thời nó cũng góp phần định hướng cho phong trào giải phóng dân tộc

ở các nước khác trên thế giới trong thời kì bấy giờ Thực tiễn cách mạng ở một sốnước thuộc địa và cách mạng Việt Nam đã chứng minh rằng đây là một tư tưởnghoàn toàn đúng đắn

Câu 4: Phân tích tư tưởng HCM về nhà nước dân chủ? (Ghi chú: trong đó nhà

nước của dân do dân và vì dân) Tùy yêu cầu câu hỏi nếu theo phần ghi chú có thể

bỏ phần bản chất nhà nước

Trả lời

Hồ Chí Minh luận giải Nhà nước của dân, do dân, vì dân một cách dung dị,đơn giản, thiết thực và rất dễ hiểu

Thứ nhất, Nhà nước của dân

Hồ Chí Minh đã chỉ đạo xây dựng Nhà nước, cơ quan quyền lực nhà nướcphải là của dân, do dân làm chủ Nhà nước mới, theo Hồ Chí Minh, trước hết phải

là Nhà nước của cả dân tộc, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân, tập hợp đượcđội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức và tài năng tham giavào công cuộc xây dựng nhà nước Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập, thốngnhất đất nước không tách rời với tự do, hạnh phúc của nhân dân

Do vậy, khi đã tìm được con đường giải phóng dân tộc, lựa chọn một môhình nhà nước mới cho dân ta, Hồ Chí Minh đã cùng Đảng, cùng dân ta bắt tayngay vào xây dựng “Nhà nước dân chủ, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”.Nhà nước ta là nhà nước dân chủ, nhà nước mang bản chất của giai cấp công nhân.Đây là điều đối lập hoàn toàn với bản chất của các kiểu nhà nước trước đó tronglịch sử nước ta Bộ máy nhà nước phải do dân tự lập ra, người đứng đầu Nhà nướccũng phải do dân bầu ra Nhà nước đó hoạt động vì mục tiêu, quyền lợi của nhândân lao động Nhà nước ở Việt Nam là Nhà nước dân chủ nhân dân, quyền lực nhànước thuộc về nhân dân, do nhân dân “tự quyết định” Cụ thể, ngay những ngàyđầu xây dựng Nhà nước kiểu mới, Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh về bầu cử Hội đồngnhân dân các cấp, tạo cơ sở cho việc hình thành chính quyền cách mạng ở các cấp,xác định rõ quyền lực nhà nước là ở tay nhân dân lao động; nguồn gốc quyền lực,

sức mạnh của Nhà nước là ở nhân dân; nhân dân là chủ thể duy nhất của quyền lựcnhà nước đó.

Tư tưởng Hồ Chí Minh “Dân là gốc của nước”, “nước lấy dân làm gốc” lànguyên tắc quan trọng nhất trong tổ chức, xây dựng Nhà nước, là một sự vận dụngsáng suốt chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn Việt Nam

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước của dân là nhà nước trong đó nhândân là chủ; dân là người có địa vị cao nhất, có quyền quyết định những vấn đềquan trọng nhất của đất nước, dân tộc Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định:Nước ta là nước dân chủ; địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ; bao nhiêu quyền hạn

là của dân; quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân Trong Nhà nước ta, toàn bộquyền lực đều thuộc về nhân dân Quan niệm toàn bộ quyền lực nhà nước thuộc vềnhân dân thể hiện rõ nhất tính dân chủ triệt để của Nhà nước ta, trở thành nguyêntắc cơ bản tổ chức bộ máy quyền lực nhà nước và phải được thể hiện rõ trong cácvăn bản pháp lý mà đạo luật cao nhất là Hiến pháp

Trong Nhà nước ta, dân là chủ thể của quyền lực thì người cầm quyền, cán

bộ công chức nhà nước chỉ là người được ủy quyền, được nhân dân trao quyền đểgánh vác, giải quyết những công việc chung của đất nước Hồ Chí Minh gọi ngườicầm quyền, cán bộ công chức nhà nước là “đầy tớ”, “công bộc” của dân Làm côngbộc của dân là một trách nhiệm rất vẻ vang, nhưng rất khó khăn, nặng nề Muốnvậy, người cầm quyền phải gần dân, sát dân, hiểu dân, thương dân, tin dân và biết

sử dụng sức mạnh của dân Tác phong của người cầm quyền phải là: óc nghĩ, mắtthấy, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm

Từ quan niệm chung về vị thế của người cầm quyền, Hồ Chí Minh ý thức rất

rõ vị trí của Người trong hệ thống quyền lực Nhà nước Việt Nam Người nhiều lầnnhắc nhở: Ở nước ta, từ Hồ Chí Minh trở xuống là đầy tớ của nhân dân; dân đặt ở

đâu thì làm ở đó; Người làm Chủ tịch nước cũng là nhận sự trao quyền, ủy thác củanhân dân.

Thứ hai, Nhà nước do dân

Theo Hồ Chí Minh, nhà nước do dân là dân làm chủ nhà nước; nhà nướcphải tin dân và dựa vào dân Nội dung quyền làm chủ nhà nước của dân rất rộng,trước hết thể hiện ở chỗ: Nhân dân là người tổ chức nên các cơ quan nhà nước từTrung ương đến địa phương thông qua thực hiện chế độ tổng tuyển cử phổ

thông, trực tiếp, bỏ phiếu kín bầu các đại biểu xứng đáng vào các cơ quan quyềnlực nhà nước, v.v

Nhân dân có quyền bầu cử, ứng cử thì cũng có quyền thực hiện chế độ bãimiễn theo ba mức độ từ thấp đến cao: bãi miễn đại biểu; bãi miễn các cơ quan nhànước; bãi miễn nội các chính phủ nếu các đại biểu đó, các cơ quan nhà nước và nộicác chính phủ không còn phù hợp với nhân dân, đi ngược lại lợi ích của nhân dân

Nhà nước do dân có một nội dung quan trọng là nhân dân có quyền tham giacông việc quản lý nhà nước; sao cho các quyết định của cơ quan nhà nước đều xuấtphát từ ý chí, nguyện vọng của nhân dân

Nhà nước do dân, nghĩa là dân có trách nhiệm, nghĩa vụ đóng góp trí tuệ,sức người, sức của tổ chức, xây dựng, bảo vệ và phát triển nhà nước

Nhà nước do dân còn bao hàm một nội dung quan trọng: nhân dân có quyềntham gia vào công việc quản lý nhà nước, phê bình, kiểm tra, kiểm soát, giám sáthoạt động của các cơ quan nhà nước, các đại biểu do mình cử ra Mọi nguồn lực

mà nhà nước có để hoạt động đều được huy động từ dân

Hồ Chí Minh khẳng định chân lý đó:

“Gốc có vững cây mới bền

Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân”2

“Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnhbằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”3

Sự thành bại của cách mạng đều gắn với vai trò của quần chúng nhân dânlao động Thực tế lực lượng của nhân dân rất lớn, khả năng của nhân dân là phithường Trong mọi vấn đề của cách mạng, nếu có dân là có tất cả, ngược lại không

có dân thì thất bại trong tầm tay

“Dễ mười lần không dân cũng chịu

Khó trăm lần dân liệu cũng xong”

Nhà nước muốn là của dân thì phải làm tốt bổn phận là người đại biểu thaymặt nhân dân, quyền hành nơi Nhà nước là do dân giao phó Có nghĩa là quyềnhành của nhân dân là quyền hành được thông qua người đại diện, người đại biểu dodân cử ra Năm 1946, trả lời phỏng vấn báo nước ngoài, Hồ Chí Minh nói “Tôituyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào Bây giờ gánh chức Chủtịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng sức làm, cũng như một người lính vângmệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rấtvui lòng lui ”4 Trong xây dựng Nhà nước dân chủ, Hồ Chí Minh luôn yêu cầuNhà nước phải thường xuyên thực hiện phê bình và tự phê bình, lắng nghe ý dân,làm công tác quản lý nhà nước sao cho tốt hơn Nhà nước muốn công việc củamình mang lại hiệu quả cao thì Nhà nước bắt buộc phải dựa vào dân và phải thực

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, t.5, tr.502

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, t.10, tr.453.

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, t.4, tr.161.

hiện “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, để người dân tham gia vào côngviệc nhà nước một cách đầy đủ và thực sự.

Nhà nước do dân, dân làm chủ Nhà nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh là sựthống nhất biện chứng của cả quyền và nghĩa vụ làm chủ; nó thể hiện bản chất dânchủ triệt để của nhà nước kiểu mới

Thứ ba, Nhà nước vì dân

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước dân chủ nhân dân là nhà nước phục

vụ nhân dân, đem lại lợi ích cho dân Mọi hoạt dộng của chính quyền phải nhằmmục tiêu mang lại quyền lợi cho nhân dân và lấy con người là mục tiêu phấn đấulâu dài như Hồ Chủ tịch từng nêu rõ trách nhiệm của Nhà nước trước hết là nhằmthỏa mãn các nhu cầu thiết yếu nhất của nhân dân, trong đó phải:

“Làm cho dân có ăn

Nhà nước vì dân, do dân tự xây dựng nên, điều này phải hiểu là Nhà nướctồn tại và hoạt động vì quyền lợi của toàn thể nhân dân lao động, chứ không vìquyền lợi của một nhóm người hay một tập đoàn xã hội nào đó như nhà nước ở cácchê độ xã hội khác

5 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, t.4, tr.175.