Tiểu luận môn khoa học lãnh đạo

MBTH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II BÀI THU HOẠCH LƠP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HỆ TẬP TRUNG A 150 21 TÊN MÔN HỌC KHOA HỌC LÃNH ĐẠO TÊN BÀI THU HOẠCH VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỐI VƠI CHU TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG HIỆN NAY ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ TP HÔ CHÍ MINH – NĂM 2021 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 1 Chính sách công 2 2 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với chu trình chính sách công hiện nay 2 2 1 Vai tr.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II

BÀI THU HOẠCH LƠP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

HỆ TẬP TRUNG A.150.21

TÊN MÔN HỌC: KHOA HỌC LÃNH ĐẠO

TÊN BÀI THU HOẠCH:

VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỐI VƠI CHU TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG HIỆN NAY

ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ

TP HÔ CHÍ MINH – NĂM 2021

MỞ ĐẦU ………1 NỘI DUNG……….2

1 Chính sách công……… 2

2 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với chu trình chính sách công hiện nay……….2

2.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với giai đoạn hoạch định chính sách công……… 2

2.2 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn thực thi chính sách công………5

2.3 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn đánh giá chính sách công……….11

3 Một số giải pháp nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với chính sách công ở nước ta hiện nay……… 12

3.1 Đổi mới tư duy lãnh đạo chính sách công từ kiểu bao cấp, mệnh lệnh hành chính sang tư duy chính sách kiến tạo………12

3.2 Nâng cao năng lực dự đoán, phân tích, xây dựng và hoàn thiện hệ thống quyết sách chính trị………13

3.3 Hoàn thiện thể chế hóa các quyết sách chính trị thông qua cơ quan nhà nước……… 14

3.4 Nâng cao hiệu quả công tác cán bộ trong các cơ quan tham vấn, xây dựng và thực thi chính sách……….15

3.5 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chu trình chính sách công 15

KẾT LUẬN……… 17 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……….18

MỞ ĐẦU

Đảng cầm quyền, Nhà nước và hệ thống chính sách quốc gia là 3 yếu tố

có mối quan hệ mật thiết với nhau Trong hệ thống chính trị Việt Nam, Đảng Cộng sản vừa là hạt nhân, đồng thời cũng là chủ thể lãnh đạo toàn diện đối với nhà nước và xã hội Để giữ vững và làm tốt vai trò, sứ mệnh lãnh đạo tất yếu của mình, Đảng không thể xem nhẹ hay buông bỏ vai trò này đối với sự vận hành của hệ thống chính sách công (cụ thể nhất là ở từng giai đoạn trong chu trình chính sách) Nếu làm được điều này, chính sách công sẽ chuyển tải hữu hiệu, đắc lực, góp phần hiện thực hóa tốt các quyết sách chính trị đã được Đảng đề ra

Vì vậy, trong quá trình học tập tôi chọn vấn đề “Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với chu trình chính sách công hiện nay ” làm thu hoạch hết môn Khoa học lãnh đạo

NỘI DUNG

1 Chính sách công

Chính sách công là một thuật ngữ ngày càng được sử dụng rộng rãi, thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa Đảng chính trị cầm quyền, Nhà nước và xã hội Lịch sử chính sách công là sự cải biến tư duy và nhìn nhận hoàn thiện dần về

bản chất của chính sách công theo hai xu khuynh hướng (i) chính sách công vốn

là công việc của nhà nước hay (ii) còn có sự can dự của các đảng chính trị cầm quyền Thực tế cho thấy, dù thế nào cũng không thể phủ nhận vai trò tích cực và

then chốt của các đảng chính trị, nhất là các đảng chính trị cầm quyền trong đời sống chính sách quốc gia và do đó tách bạch hai công việc này thực sự là điều khó khăn Ở đây, tác giả không bàn nhiều đến vấn đề - chủ thể của chính sách công, chu trình chính sách công mà chỉ tập trung luận giải, phân tích một cách tường minh các biểu hiện, hoạt động rất sống động qua đó chúng chứng minh được vai trò lãnh đạo, dẫn dắt, định hướng và cả sự tác động mạnh mẽ của đảng chính trị cầm quyền đối với đời sống chính sách mà Việt Nam được lấy làm bối cảnh, địa bàn nghiên cứu

Để luận giải cụ thể về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với chu trình chính sách công cũng như mối quan hệ biện chứng của Đảng và công cụ chính sách công cần nhận thức một cách sáng tỏ nội hàm của chính sách công ở phương diện này

Có thể hiểu: Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên quan

đến nhau của chủ thể chính trị có thẩm quyền về việc lựa chọn các mục tiêu và giải pháp nhằm giải quyết vấn đề nảy sinh từ thực tiễn hay đáp ứng nhu cầu của đảng chính trị cầm quyền Cách tiếp theo hướng này có vẻ định hình rõ chủ thể

của chính sách công - chủ thể chính trị mà ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt

Nam và Nhà nước là điển hình nhất

2 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với chu trình chính sách công hiện nay

2.1 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với giai đoạn hoạch định chính sách công

Một là, trong việc xác định vấn đề và thiết lập nghị trình chính sách công

- Đối với xác định vấn đề chính sách: Vai trò lãnh đạo cụ thể của Đảng

thể hiện ở nội dung này chính là việc định hướng xã hội, cân nhắc sự lựa chọn,

đề xuất các vấn đề chính sách để giải quyết trong rất nhiều các vấn đề chính sách

xã hội đang phát sinh Điều này thể hiện rõ ở chỗ, chỉ có các vấn đề chính sách, bức thiết của xã hội phù hợp với cương lĩnh, quan điểm và đường lối của Đảng đang thực hiện thì mới được xem xét, đưa vào nghị trình, xây dựng chính sách công Vai trò của Đảng biểu hiện ở chỗ cân nhắc, tính toán, đối chiếu vấn đề chính sách trong thực tiễn với hệ thống văn kiện mang tính chỉ đạo Nếu phù hợp, thống nhất với định hướng chính trị của Đảng thì các vấn đề xã hội được cân nhắc sẽ trở thành vấn đề của chính sách công

- Đối với việc thiết lập nghị trình chính sách

Nghị trình của chính sách công là một danh mục tất cả các vấn đề xã hội

đã và đang phát sinh mà nhà nước phải nghiên cứu để có giải pháp cụ thể trong những thời điểm xác định sau khi xác định được vấn đề cần sự quan tâm ở tầm chính sách Thực chất, thiết lập nghị trình chính sách là đề xuất lên các cơ quan

có thẩm quyền cân nhắc sự cần thiết xây dựng, ban hành và thực thi một chính sách Nhà nước và các cấp chính quyền với vai trò là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, sẽ là người quyết định cân nhắc chọn lựa để hình thành các danh mục vấn đề chính sách để đệ trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định Vai trò lãnh đạo của Đảng đối giai đoạn này thể hiện ở chỗ:Danh mục các vấn

đề chính sách đệ trình lên cơ quan quyền lực tối cao phải phù hợp với định hướng chính trị phản ánh thông qua văn kiện, quyết sách chính trị của Đảng Quá trình bàn thảo, cân nhắc được thực hiện sôi nổi song quyết định đâu sẽ là

vấn đề chính sách và vấn đề chính sách nào cần được cân nhắc1 đưa vào danh sách nghị trình trình cơ quan thẩm quyền xem xét, thông qua,quyết định ban hành chính sách tùy thuộc bối cảnh chính trị, đặc biệt là phù hợp với phương diện định hướng, chỉ đạo chiến lược của Đảng taở từng thời kỳ nhất định

Hai là, trong khâu xây dựng đề án chính sách

Với vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, Quốc hội sau khi xem xét thận trọng các danh mục vấn đề chính sách, trải qua quá trình nghiên cứu chính thức chính sách và lên kịch bản chi tiết cho các đề án, giải pháp và dự báo tác động của chính sách đó với xã hội, Quốc hội quyết định việc thông qua chính sách tồn tại dưới dạng các đạo luật, được thảo luận, quyết định tập thểở nghị trường Quốc hội Tuy nhiên, trước khi chính sách chính thức được thông qua thì vai trò lãnh đạo của Đảng bằng các phương thức nhất định phải được thể hiện

Sự lãnh đạo của Đảng trong khâu hoạch định chính sách thể hiện rõ nét thông qua sự lãnh đạo của Đảng với Đảng Đoàn Quốc hội Sự lãnh đạo của Đảng mà trực tiếp là Bộ Chính trị với Quốc hội trong tổ chức hoạt động, đặc biệt là việc hoạch định, xây dựng và ban hành chính sách công thể hiện ở tầm quan điểm, chủ trương, chính sách lớn thể hiện trong cương lĩnh, nghị quyết và chiến lược

Bộ Chính trị chỉ nêu phương hướng, quan điểm, chủ trương, nguyên tắc, giải pháp lớn để định hướng xây dựng và ban hành hệ thống, hoặc từng chính sách một Quốc hội, Đảng đoàn Quốc hội thảo luận, quyết định theo đa số những đạo luật, kế hoạch kinh tế - xã hội nhằm giải quyết các vấn đề bức thiết từ thực tiễn cuộc sống đặc ra Với những vấn đề chính sách lớn, có tính chuyên ngành, trước khi được đa số đại biểu Quốc hội thông qua, thông qua Đảng đoàn quốc hội, Bộ Chính trị nêu phương hướng để đảng viên là Đại biểu quốc hội, đại biểu ở các Đoàn đại biểu Quốc hội bàn bạc, quyết định

Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với giai đoạn hoạch định chính sách công không chỉ dừng lại ở việc thông qua vai trò của Đảng đoàn Quốc hội, sự thụ động, “ngồi chờ” các cơ quan quản lý nhà nước đệ trình danh mục vấn đề chính

1Xem thêm: Đỗ Phú Hải (2017), Tổng quan về chính sách công, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, HN, tr 27.

sách công để Đảng chỉ đạo về mặt quan điểm, chủ trương và gợi mở giải pháp

mà vai trò lãnh đạo ấy còn thể hiện sự năng động, chủ động

Như vậy, có thể thấy, trong giai đoạn hoạch định chính sách, để chính sách thực sự được biểu quyết thông qua và được tổchức thực thi trên thực tế, Đảng Cộng sản Việt Nam mà trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư; Đảng đoàn Quốc hội đã thể hiện vai trò lãnh đạo chặt chẽ, toàn diện và sâu sát đảm bảo mỗi quyết định ban hành chính sách được thông qua đều phản ảnh, tuân thủtính định hướng chính trị, hiện thực hóa quan điểm chính trị của Đảng, lấy lợi ích nhân dân là tiêu chí tối thượng

2.2 Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn thực thi chính sách công

Thực thi chính sách công là một khâu (giai đoạn) quan trọng trong chu trình chính sách; là bước duy nhất chuyển ý tưởng chính sách, cụ thể là các ý tưởng về mục tiêu, đối tượng, phương thức can thiệp thành những hành động nhất định trên thực tế của các cơ quan, thiết chế, tổ chức chính quyền ở nhiều cấp khác nhau và những người đại diện cho các tổ chức này để giải quyết các vấn đề xã hội Giai đoạn này gồm các hoạt động chính như sau:

Một là, đối với việc xây dựng kế hoạch triển khai chính sách công Kế

hoạch tồn tại nhiều dạng, có thể là văn bản dưới luật (pháp quy) như nghị định, thông tư, quyết định, chỉ thị, chương trình, kế hoạch hành động,… chứa đựng các nội dung chuẩn bị, tính toán phương án về nguồn lực, tiến độ, cơ chế vận hành, thể chế kèm theo,… để giải quyết mục tiêu và hiện thực hóa các giải pháp trong chính sách đã được thông qua, sớm đưa chính sách vào cuộc sống và phát huy tác dụng

Hai là, đối với việc tổ chức phổ biến, tuyên truyền chính sách công trên thực tế Đây là hoạt động có ý nghĩa đối với cơ quan nhà nước và các đối tượng

thực thi chính sách công Các chủ thể này dựa trên kế hoạch đã xây dựng, thống nhất hành động bằng việc phổ biến, tuyên truyền để đối tượng chính sách, mọi

người dân tham gia thực thi hiểu rõ về mục đích, yêu cầu, tính đúng đắn, khả thi, lợi ích,… của chính sách trong toàn dân

Ba là, đối với việc phân công, phối hợp và đôn đốc thực hiện chính sách dựa trên chương trình, kế hoạch hành động đã xây dựng.

Thực thi chính sách là quá trình hệ trọng Điều này đòi hỏi cần có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan trong toàn hệ thống chính trị Ngày nay, sự phối hợp thực hiện chính sách còn có sự tham gia của các tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế và thâm nhập của các thực thể khu vực tư (PPP),…

Bên cạnh đó, việc đôn đốc thực hiện chính sách dựa trên quá trình triển

khai kế hoạch và chương trình hành động đã ban hành góp phần nâng cao tinh

thần, ý thức trách nhiệm; kịp thời động viên, phát hiện, khắc phục sai sót, điều chỉnh kịp thời, tránh tiêu cực, vi phạm…

Ở góc độ thực thi chính sách công, chủ thể thực thi có thể được phân thành 02 nhóm: Nhóm chủ thể chủ động, bao gồm các cơ quan như Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân với đội ngũ nhân sự cùng

bộ máy tổ chức và nhóm chủ thể bị động là nhân dân, doanh nghiệp với tư cách

là đối tượng chịu tác động về mặt lợi ích hoặc có liên quan đến chính sách

Thực tế cho thấy, thực thi chính sách công luôn là khâu quan trọng, khó khăn nhất, là giai đoạn với đan xen nhiều hoạt động sinh động, đa dạng và phức tạp Vì vậy, đặt vai trò lãnh đạo của Đảng đối với các khâu chính nêu trên của giai đoạn thực thi gần như biểu hiện đầy đủ, toàn diện các phương thức lãnh đạo chủ yếu của Đảng đối với hoạt động này Cụ thể là:

Thứ nhất, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với khâu xây dựng kế hoạch triển khai thực thi chính sách công

Vai trò lãnh đạo của Đảng đối khâu này của giai đoạn thực thi chính sách công được biểu hiện cụ thể như sau:

(i) Thông qua định hướng, chỉ đạo chiến lược của các cấp ủy Đảng như Ban Cán sự Đảng Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát, Ban Cán sự Đảng các bộ,

cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ban Cán sự Đảng các Sở, phòng, ban tại chính quyền địa phương xét theo chiều dọc, của Đảng bộ tại chính quyền các cấp,… Các chủ trương lớn và quyết sách của các cấp ủy đảng làm căn cứ chỉ đạo, định hướng cho các nội dung cơ bản trong quá trình xây dựng kế hoạch hành động, triển khai chính sách để các cơ quan lập pháp thông qua, ban hành

(ii) Thông qua thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng (Ban Cán sự Đảng,…) của các cơ quan hành pháp, tư pháp mà các quan điểm này có giá trị pháp lí, được tổ chức thực thi nghiêm túc bằng nhà nước, quyền lực nhà nước

Do vậy, ở góc độ nào đó, tính pháp lý của các văn bản pháp quy, văn bản hành chính nhà nước đều hàm chứa tinh thần chỉ đạo, định hướng, gợi mở, thậm chí là

tư vấn của các cấp ủy Đảng về quá trình xây dựng kế hoạch hành động để thực thi thắng lợi các mục tiêu của chính sách công

(iii) Thông qua đội ngũ nhân sự của Đảng từ các đảng viên, công chức, viên chức đến các cấp lãnh đạo, cán bộ chủ chốt của cơ quan hành pháp và tư pháp trong việc tham mưu, tư vấn và xây dựng kế hoạch hành động nhằm thực thi nội dung, triển khai giải pháp hiện thực hóa mục tiêu của chính sách công bằng việc quán triệt các quan điểm, lĩnh hội tinh thần chỉ đạo của các cấp ủy Đảng nói chung, của Ban Cán sự Đảng trong hệ thống hành pháp và tư pháp từ trung ương đến chính quyền địa phương Rõ ràng, trong trường hợp này, đội ngũ nhân sự vừa có trách nhiệm vừa buộc phải quán triệt, thực thi nghiêm túc tinh thần, định hướng chính trị và thống nhất nội dung đã được các cấp ủy Đảng, Ban Cán sự Đảng nhất trí, ra nghị quyết và kết luận Điều này tạo nên tính thống nhất,

“tính đảng” trong quá trình thực thi chính công trên thực tế

Thứ hai, vai trò lãnh đạo của Đảng đối với thực thi chính sách công được thể hiện trong khâu tổ chức phổ biến, tuyên truyền chính sách trên thực tế

(i) Thông qua phương thức tuyên truyền, vận động nhân dân: Thực thi chính công trên thực tế luôn có thể vấp phải sự phản đối, ủng hộ hay bác bỏ của các nhóm lợi ích, lực lượng xã hội, mâu thuẫn, xung đột Điều này có thể xuất phát hoặc từ bản thân chính sách hoặc từ phía chủ thể phải thực thi chính sách

Do vậy, Đảng và Ban Cán sự Đảng từ trung ương đến cơ sở thông qua hình thức

cụ thể để tuyên truyền, vận động, phổ biến chính sách, qua đó, tăng tính hiểu biết, tạo sự đồng thuận, ủng hộ trong dư luận, nhân dân và bản thân các chủ thể

bị tác động bởi chính sách Phương thức lãnh đạo này có thể thông qua chức năng, nhiệm vụ của các Ban của Đảng (Ban Tuyên giáo, Ban Dân vận, Ban Đối ngoại, Hội đồng lý luận Trung ương, …); thông qua công cụ báo chí gồm báo in lẫn báo mạng như Tạp chí Tuyên giáo, Tạp chí Cộng sản, trang báo điện tử như Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam,… kết hợp với hệ thống phương thức, công cụ tuyên truyền, cổ động, truyền thông nhằm định hướng, dẫn dắt dư luận, cung cấp thông tin kịp thời, chuẩn xác trong quá trình thực thi chính sách công Ngày nay, với sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và sự chi phối mạnh mẽ của mạng xã hội tiếp tục đặt ra trách nhiệm năng nề cho các cơ quan trong việc truyền thông, “tiếp thị” chính sách trong suốt quá trình thực thi Bên cạnh đó, thông qua việc phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng xã hội; hoặc có thể qua việc đối thoại, vận hành hiệu quả các thiết chế dân chủ cơ sởở nước ta hiện nay,… cũng phản ánh vai trò lãnh đạo đặc biệt của Đảng đối với chính sách công, trong đó có khâu tuyên truyền, phổ biến chính sách

(ii) Thông qua việc gương mẫu, uy tín của đội ngũ cán bộ, đảng viên Chính sự nghiêm minh, tự giác trong hoàn thành nhiệm vụ của đội ngũ này sẽ góp phần cổ động, tăng niềm tin và sự thuyết phục trong quá trình tổ chức thực thi chính sách công Thực tiễn chứng minh, sự nhiệt thành, mẫu mực, tận tụy và tiên phong trong triển khai thực thi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật nhà nước, thậm chí cả sự hi sinh, dấng thân,… là tấm gương sáng có tính cổ động, thuyết phục lớn đối với xã hội cùng hướng đến hành động chung thực thi nhằm đạt được mục tiêu của chính sách công Chính vì vậy, để thể hiện

rõ vai trò của mình trong lãnh đạo khâu này, Đảng cần giới thiệu, bố trí nhân sự

có uy tín, năng lực, giàu phẩm chất và kinh nghiệm thực tiễn trở thành tiếng nói tuyên truyền, phát ngôn, là “sứ giả”chuyển tải “ý Đảng thành lòng dân” trên thực tế quá trình thực thi chính sách