11 1 Mở đầu Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới mà hội nhập thành công với khu vực và thế giới trở thành một yêu cầu có ý nghĩa quyết định Chúng ta phải nỗ lực để nâng cao năng lực cạnh tr[.]
Trang 11 Mở đầu
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới mà hội nhập thành công với khu vực và thế giới trở thành một yêu cầu có ý nghĩa quyết định Chúng ta phải nỗ lực để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển xã hội Để đảm đương tốt vai trò đó, mỗi nhà lãnh đạo cần phát triển tư duy chiến lược, đó là yếu tố quan trọng để thúc đẩy các
cơ quan nhà nước không ngừng thích ứng với những điều kiện mới, nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động để đáp ứng tốt hơn đòi hỏi của các tổ chức và công dân Đó cũng là điều kiện cần thiết để các cơ quan nhà nước phát triển, tạo thành những mắt xích vững chắc của bộ máy nhà nước, làm cho Nhà nước ta tiến nhanh và vững chắc trên con đường hội nhập quốc tế
Khi đề cập đến tư duy chiến lược cũng như năng lực tư duy, có thể nhận thấy rằng “tư duy” có vai trò to lớn trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người nói chung, của đội ngũ cán bộ lãnh đạo nói riêng Khi khẳng định vai trò của tư duy (ý thức) đối với nhận thức và cải tạo thế giới, V.I.Lênin đã khẳng định: “Ý thức con người không phải chỉ phản ánh thế giới khách quan, mà còn tạo ra thế giới
khách quan” Điều này cho thấy, một mặt, thông qua hoạt động tư duy, con người có thể nhận thức đúng đắn hiện thực khách quan; mặt khác,
thông qua hoạt động thực tiễn, được chỉ đạo bởi các tri thức đúng đắn, con người có thể cải biến hiện thực khách quan vì những lợi ích của mình Cũng từ đó, có thể khẳng định tư duy khoa học, ở mức độ cụ thể hơn, năng lực tư duy chiến lược của cán bộ lãnh đạo có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Bởi tầm
Trang 2quan trọng trên, học viên đã mạnh dạn chọn đề tài: “Nâng cao năng lực
tư duy của cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược hiện nay” làm đề tài cho bài
thu hoạch cuối khóa của môn học
Trang 32 Nội dung
Yêu cầu cơ bản đối với người lãnh đạo là khả năng nhìn thấy tương lai của tổ chức, trong đó xác định rõ: Chúng ta là ai? Chúng ta đang ở đâu? Chúng ta mong muốn hoàn thành những gì? Làm thế nào để hoàn thành những mong muốn đó Khả năng hình dung ra bức tranh tương lai
và thiết kế con đường đi đến tương lai đó chính là khả năng tư duy chiến lược của người lãnh đạo Nhiều chuyên gia khẳng định rằng, kỹ năng tư duy chiến lược giữ vị trí trung tâm của lãnh đạo hiệu quả
Theo Abraham, tư duy chiến lược là một khía cạnh quan trọng của công việc của mỗi nhà lãnh đạo, là cơ sở để lãnh đạo có hiệu quả Viện
Tư duy Chiến lược nhấn mạnh tư duy chiến lược được xếp hạng là một trong những năng lực lãnh đạo quan trọng nhất Theo Guns, năng lực tư duy chiến lược được xem như một cấp độ vốn trí tuệ “mới” trong một tổ chức, nó làm gia tăng các nguồn lực theo nhận thứctrước đây bao gồm đất đai, vốn và lao động Một nhà lãnh đạo phải có khả năng phát triển vốn tri thức của tổ chức để làm gia tăng giá trị của tổ chức so với quan điểm “truyền thống” về các nguồn lực của tổ chức
Khái niệm tư duy chiến lược xuất phát từ khu vực tư, phản ánh năng lực tư duy của người lãnh đạo để đưa tổ chức đến thành công trong môi trường cạnh tranh và thay đổi Khu vực công cũng tiếp cận đến khái niệm này và nhận thức được rằng khả năng suy nghĩ một cách chiến lược của người lãnh đạo là chìa khóa để tạo ra một tổ chức nhà nước vững mạnh, hoạt động có hiệu lực và hiệu quả nhằm đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của xã hội đối với nhà nước trong một thế giới không ngừng thay đổi
Trang 4Các cơ quan nhà nước là những mắt xích đặc biệt quan trọng, trực tiếp vận hành các công việc của bộ máy nhà nước Người lãnh đạo các
cơ quan nhà nước là người có vai trò chỉ đạo, quản lý cơ quan trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được phân công, có vai trò quyết định trong sự thành công của tổ chức Họ có trách nhiệm tham mưu hoạch định chính sách công ở lĩnh vực hoạt động của tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện các chính sách đó, đồng thời họ là người quản lý các công việc nội bộ trong tổ chức mình
Sự chuyển đổi về chất sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, sự vận hành nền kinh tế theo các quy luật của thị trường đang tác động sâu sắc và đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ vai trò, chức năng của Nhà nước Việt Nam Cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường, của khoa học - công nghệ, sự phát triển dân trí và dân chủ hóa đời sống xã hội, với xu hướng toàn cầu hóa ngày càng mạnh mẽ, các nước đều phải đối mặt với những hiểm họa như khủng hoảng kinh
tế, bất bình đẳng xã hội, biến đổi khí hậu Vai trò của nhà nước không thể thiếu trong mối tương tác với thị trường nhằm khắc phục các khiếm khuyết của thị trường Đồng thời, Nhà nước cũng phải không ngừng tự cải cách để khắc phục các khiếm khuyết, bảo đảm thực thi vai trò quản
lý xã hội và duy trì lòng tin của nhân dân vào thiết chế của mình
Hội nhập quốc tế và khu vực vừa là thời cơ, thuận lợi, vừa đặt ra thách thức mới đối với Nhà nước Việt Nam Vị thế của nước tatrong cạnh tranh quốc tế phụ thuộc vào tính hiệu lực và hiệu quả của Nhà nước Trong điều kiện hội nhập kinh tế toàn cầu, đòi hỏi Nhà nước phải nhanh chóng tạo lập đồng bộ hệ thống thể chế kinh tế, thể chế hành chính phù hợp với thông lệ
Trang 5chung của thế giới; phải đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao trình độ, năng lực, trách nhiệm của cán bộ, công chức để có thể hòa nhập vào cộng đồng quốc tế, cộng đồng khu vực, trong khi Việt Nam đang ở một khoảng cách khá xa so với các nước phát triển trên thế giới
Trong bối cảnh trên, người lãnh đạo các cơ quan nhà nước phải có
tư duy chiến lược để tham gia hoạch định các chính sách công đúng đắn, phù hợp, đồng thời quản lý tốt tổ chức để bảo đảm thực thi có hiệu quả các chính sách đề ra
Phát triển tư duy chiến lược giúp người lãnh đạo cơ quan nhà nước nâng cao khả năng phân tích chính sách trong một bối cảnh rộng lớn hơn, biết cách xử lý các vấn đề nảy sinh trong hiện tại, sự kết nối với mục tiêu của tương lai, thường xuyên tiếp nhận và phân tích các thông tin phản hồi để đánh giá và điều chỉnh chính sách
Phát triển tư duy chiến lược giúp người lãnh đạo cơ quan nhà nước nhận thức về tầm nhìn và sứ mệnh của tổ chức, nhìn thấy môi trường mà
tổ chức được đặt trong đó một cách toàn diện; làm rõ được mục tiêu của
tổ chức; đánh giá thực trạng hiện tại của tổ chức, các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và các vấn đề đặt ra đối với tổ chức; hình thành kịch bản và lựa chọn phương án tốt nhất để đạt tới mục tiêu
Thực tế cho thấy, vấn đề về nhận diện các thách thức, đặc biệt là các tính chất mới của chúng là vấn đề cơ bản trong lãnh đạo chiến lược Các nhận thức về tính chất thách thức khác nhau sẽ đưa đến các chiến lược khác nhau, thậm chí đối ngược nhau Đương nhiên, các trọng tâm cho hoàn thiện tư duy cũng khác nhau Do môi trường lãnh đạo (nhận thức, giá trị, thói quen của con người và của xã hội) thay đổi nên tính
Trang 6chất các thách thức thay đổi Từ đó, tư duy lãnh đạo phải thay đổi, cách thức và trọng tâm trong lãnh đạo cũng thay đổi.
Các thách thức lãnh đạo chiến lược hiện nay có những đặc tính cơ bản sau: (1) tính bất định cao trong mọi khía cạnh: rất khó xác định được bản chất của thách thức nằm ở đâu Sẽ có nhiều cách giải thích cạnh tranh nhau, nhiều chuỗi quan hệ nhân quả và liên quan đến nhiều hệ thống, tổ chức và cấp độ khác nhau (2) Tính mới: không có quy trình và thủ tục tương tự để giải quyết Mỗi thách thức đều có tính duy nhất, và
vì vậy khó có thể mô phỏng các kinh nghiệm sẵn có Ngoài ra, do sự liên quan rộng lớn cả theo chiều ngang (phạm vi, lĩnh vực) và chiều dọc (các cấp độ địa phương, quốc gia, quốc tế), nên các phương án giải quyết là
vô hạn, hay đúng hơn là khó có cách giải quyết tối ưu, vì các thông tin, tri thức hiện có luôn là không đủ cho các giải pháp Người lãnh đạo lúc
đó không phải là người đưa ra các “giải pháp đúng đắn”, không phải là người áp đặt các giải pháp, giữ gìn sự kỷ luật và nghiêm ngặt trong thực thi mà phải là người tổ chức sự nghiên cứu và học hỏi, thúc đẩy tinh thần sáng tạo và đổi mới để ứng phó với các diễn tiến mới (3) Tính tương tác cao: trong đời sống chính trị xã hội, một bức tranh đả kích tôn giáo tại một thành phố hẻo lánh, yên bình, trong một bối cảnh quốc tế nhất định,
có thể dẫn tới các cuộc “ăn miếng trả miếng” giữa các quốc gia, dân tộc,
và thậm chí dẫn tới nguy cơ chiến tranh khốc liệt trên thế giới theo các cách thức phi truyền thống Sự tương tác cao như vậy đôi khi dẫn đến việc “giải quyết” thách thức lại chỉ tạo ra các thách thức mới có thể bội phần khó khăn hơn Mặt khác, chính điều đó lại tạo ra các cơ hội lãnh đạo, một cục diện mới
Trang 7Chính các đặc tính trên tạo nên các thách thức đối với lãnh đạo nói chung và lãnh đạo cấp chiến lược nói riêng, đòi hỏi các lãnh đạo cấp chiến lược phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản:
Thứ nhất, lãnh đạo cấp chiến lược cần tập trung vào các yếu tố cốt
lõi, các quá trình lớn Để xác định được các yếu tố này đòi hỏi nắm bắt cục diện chiến lược, nắm bắt đại cục về “thế” và “lực”, hình dung rõ
“bàn cờ lớn” và các hành vi chiến lược của các đối thủ, có tính dài hạn
và cốt lõi, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống Từ đó, yêu cầu đối với lãnh
đạo chiến lược là cần có tư duy sáng tạo, đi cùng và vượt lên tư duy
thông thường, giúp trau dồi và hoàn thiện khả năng nhìn nhận, nắm bắt các yếu tố cốt lõi, các liên hệ bản chất của các thách thức Đây là các yêu cầu về đổi mới tư duy
Thứ hai, lãnh đạo cấp chiến lược có quy mô lãnh đạo rộng và toàn
diện, do vậy không thể lãnh đạo trực tiếp mà đòi hỏi sự lãnh đạo gián tiếp, thông qua cán bộ lãnh đạo cấp dưới cũng như huy động sự ủng hộ chính trị của các cá nhân, nhóm và tổ chức rộng rãi (tức các bên liên quan) một cách hiệu quả, trên cơ sở bảo đảm sự đoàn kết và cộng tác tự nguyện Đây là các yêu cầu về lãnh đạo nhóm, đặc biệt là các nhóm tinh hoa, ưu tú.
Thứ ba, lãnh đạo cấp chiến lược tập trung vào việc hoạch định
đường lối, chính sách lớn, chứ không chỉ là lập kế hoạch, do vậy đòi hỏi tầm nhìn và dự báo chiến lược một cách sáng tạo, có cơ sở khả thi, thu hút được sự ủng hộ và cảm hứng rộng rãi trong xã hội.
Thứ tư, lãnh đạo cấp chiến lược phải đối diện với các vấn đề mới,
chưa rõ, do vậy, đòi hỏi phải tổ chức, kiến tạo và chia sẻ tri thức trong toàn hệ thống Đây là các yêu cầu về lãnh đạo sự học tập liên tục
Trang 8Thứ năm, lãnh đạo cấp chiến lược đòi hỏi phải ứng xử với các bất
định và thay đổi nhanh chóng của môi trường, do vậy, đòi hỏi sự nhạy bén chiến lược - khả năng nhận định đúng các thời điểm chiến lược và
có chỉ đạo chiến lược sáng suốt trong những thời điểm đó Đây là các yêu cầu về nhạy bén và nắm bắt thời cơ chiến lược
Thứ sáu, lãnh đạo cấp chiến lược luôn có tính dài hạn và do vậy đòi
hỏi phải tạo dựng cả các thể chế, con người và thậm chí tạo dựng các nét văn hóa và truyền thống mới để duy trì và củng cố các thành quả, giữ được hướng đi chiến lược nhất quán lâu dài Đây là các yêu cầu về duy trì tính bền vững xuyên suốt các thế hệ lãnh đạo
Rõ ràng các yêu cầu này là rất cao và đội ngũ cán bộ cấp chiến lược vẫn luôn cần được đào tạo, bồi dưỡng và phải bằng nhiều hình thức khác nhau Ví dụ như yêu cầu về nhạy bén và sáng suốt nắm bắt thời cơ chiến lược, thì không thể chỉ học từ sách mà chủ yếu phải là quá trình trải nghiệm thực tế với sự dẫn dắt, nâng đỡ, rèn luyện của các thế hệ lãnh đạo trước đó Tức là hình thức đào tạo, bồi dưỡng theo kiểu “truyền nghề” nhiều hơn là “dạy nghề”.
Trang 93 Kết luận
Tư duy chiến lược là hết sức cần thiết để người lãnh đạo có thể phát triển tổ chức của mình một cách bền vững trong môi trường thay đổi Tuy nhiên, việc phát triển tư duy chiến lược đối với người lãnh đạo tại các cơ quan nhà nước thường gặp phải các trở ngại sau đây: Tư duy nhiệm kỳ làm giới hạn tầm nhìn của người lãnh đạo Các nhà lãnh đạo được bầu hoặc được bổ nhiệm thường chỉ giới hạn tầm nhìn về mục tiêu của tổ chức trong nhiệm kỳ mà mình phụ trách, coi những gì xa hơn là công việc của người phía sau Đây là cách nhìn hạn hẹp, làm cho cơ quan nhà nước không thể đổi mới một cách mạnh mẽ trước những đòi hỏi của thực tiễn Nhiều nhà lãnh đạo bị sa vào những vấn đề cụ thể của
tổ chức và tìm cách giải quyết vấn đề trong khuôn khổ các điều kiện hiện tại của tổ chức Khi quá bận rộn với các công việc quản lý hàng ngày, không ít lãnh đạo cho rằng việc suy nghĩ đến một tương lai xa là không cần thiết Thế nhưng, tư duy chiến lược là cách tư duy duy nhất đúng đắn để có thể giải quyết những vấn đề của hiện tại trong sự gắn kết với mục tiêu tương lai Tư duy chiến lược giúp người lãnh đạo xác định và hiểu được môi trường hoạt động trong tương lai của tổ chức và vị thế của tổ chức đó, để đưa ra quyết sách đúng đắn Một số nhà lãnh đạo chưa quan tâm đúng mức đến các ý kiến phản hồi và đánh giá của bên ngoài (các cơ quan có liên quan, các đối tác, các tổ chức và công dân) đối với tổ chức của mình Trong bối cảnh dân trí được nâng cao và dân chủ hóa, đòi hỏi của người dân đối với Nhà nước ngày càng cao Sự phản hồi của xã hội đối với hoạt động của cơ quan nhà nước là thước đo quan trọng và có tác động mạnh đến vị thế của cơ quan đó Nếu không
Trang 10quan tâm theo dõi, khảo sát ý kiến từ các đối tác, các tổ chức và công dân để biết chính xác về các điểm mạnh và điểm yếu của tổ chức mình, người lãnh đạo không thể tìm ra các giải pháp phù hợp để đưa tổ chức đến thành công
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới mà hội nhập thành công với khu vực và thế giới trở thành một yêu cầu có ý nghĩa quyết định Chúng ta phải nỗ lực để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển xã hội Để đảm đương tốt vai trò đó, mỗi nhà lãnh đạo cần phát triển tư duy chiến lược, đó là yếu tố quan trọng để thúc đẩy các
cơ quan nhà nước không ngừng thích ứng với những điều kiện mới, nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động để đáp ứng tốt hơn đòi hỏi của các tổ chức và công dân Đó cũng là điều kiện cần thiết để các cơ quan nhà nước phát triển, tạo thành những mắt xích vững chắc của bộ máy nhà nước, làm cho Nhà nước ta tiến nhanh và vững chắc trên con đường hội nhập quốc tế./
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006
2 Các Nghị quyết của Trung ương Đảng 1966 - 1999 Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000
3 V.I.Lênin. Toàn tập, t.29 Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 198
4 C.Mác và Ph.Ăngghen. Toàn tập, t.20 Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1994
5 Hồ Chí Minh. Toàn tập, t.5 Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996
6 Nâng cao năng lực tư duy của cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược
http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi/
2018/50678/Nang-cao-nang-luc-tu-duy-cua-can-bo-lanh-dao-cap.aspx
7 Phát triển tư duy chiến lược của người lãnh đạo trong các cơ quan nhà nước
http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/1625- phat-trien-tu-duy-chien-luoc-cua-nguoi-lanh-dao-trong-cac-co-quan-nha-nuoc.html
8.Giáo trình và các tài liệu bài giảng của môn học