Hoơ bõ töị caâo lađ ăaô chiïịm ăoaơtnhûông caêi tiïịn cöng nghïơ ặúơc phaât triïín búêi nhûông cöng ty khaâc vađbiïịn nhûông thađnh tûơu chíịt xaâm nađy thađnh tađi saên thu lúơi riïng;
Trang 350 COMPANIES THAT CHANGED THE WORLD
© 2001 Howard Rothman
Original English language edition published by Career Press,
3 Tice Rd., Franklin Lakes, NJ 07417 USA All rights reserved
Vietnamese edition © 2008 by First News – Tri Viet.Published by arrangement with Career Press
50 COMPANIES THAT CHANGED THE WORLD
50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Cöng ty First News -Trñ Viïơt giûô baên quýìn xuíịt baên vađ phaât hađnh íịn baên tiïịng Viïơt trïn toađn thïị giúâi theo húơp ăöìng chuýín giao baên quýìn vúâi Career Press , Hoa Kyđ.
Bíịt cûâ sûơ sao cheâp nađo khöng ặúơc sûơ ăöìng yâ cuêa First News vađ Career Press ăïìu lađ bíịt húơp phaâp vađ vi phaơm Luíơt Xuíịt baên Viïơt Nam, Luíơt Baên quýìn Quöịc tïị vađ Cöng ûúâc Baêo höơ Baên quýìn Súê hûôu Trñ túơ Berne
Trang 4First News
NHAÂ XUÊËT BAÃN TREÃ
Biïn dõch:
CAO XUÊN VIÏÅT KHÛÚNG – VÛÚNG BAÃO LONG
50 COMPANIES THAT CHANGED THE WORLD
H o w a r d R o t h m a n
CO-AUTHOR OF COMPANIES WITH A CONSCIENCE
Trang 5Lúđi taâc giaê
Duđ töìn taơi nhû möơt sûâc maơnh riïng leê hay húơp nhíịt, thïị giúâicuêa caâc cöng ty vađ tíơp ăoađn ăang coâ möơt aênh hûúêng ngađycađng maơnh meô vađ liïn tuơc ăïịn cuöơc söịng cuêa möîi chuâng ta.Chuâng ta söịng vađ lađm viïơc trong thïị giúâi ăoâ Chuâng ta ùn, mùơc, úê; chuâng
ta di chuýín trïn nhûông chiïịc xe húi, tađu hoêa, maây bay do thïị giúâi ăoâsaên xuíịt ra vađ giao tiïịp liïn luơc ắa möơt caâch nhanh choâng nhúđ caâcmaơng lûúâi truýìn thöng ăiïơn tûê cûơc kyđ hûôu hiïơu mađ thïị giúâi ăoâ manglaơi Noâi toâm laơi, moơi nhu cíìu vïì cuöơc söịng, sinh hoaơt, hoơc tíơp, giaêi trñ vađlađm viïơc hađng ngađy cuêa chuâng ta ăïìu lïơ thuöơc gíìn nhû hoađn toađn vađothïị giúâi cuêa caâc cöng ty cuđng hađng triïơu saên phíím vađ dõch vuơ mađ hoơcung cíịp
Tûđ kinh nghiïơm ăiïìu hađnh möơt cûêa hađng baân leê vađ möơt cöng ty baânhađng tûơ ăöơng cuêa gia ằnh, töi coâ nhiïìu cú höơi quan saât thïị giúâi thûúngmaơi Töi ăaô chuê ăöơng tham gia thïị giúâi nađy ngay tûđ khi cođn hoơc phöíthöng Khi trúê thađnh möơt nhađ baâo, möơt cöị víịn kinh tïị vađ baên thín thamgia trûơc tiïịp vađo cöng viïơc kinh doanh, töi ăaô coâ dõp lađm viïơc vúâi nhiïìucöng ty ríịt thuâ võ khi hoơ thûơc hiïơn caâc dûơ aân ăöơc ăaâo vađ quan troơng Töithñch thuâ ăïịn ăöơ ăaô viïịt thađnh saâch möơt vađi dûơ aân trong söị ăoâ
Vúâi quýín saâch nađy, töi muöịn gûêi ăïịn caâc baơn möơt bûâc tranh toađncaênh vïì nhûông caâch thûâc mađ caâc cöng ty ăaô aâp duơng vađ lađm thay ăöíi thïịgiúâi cuêa chuâng ta Töi ăaô tham khaêo yâ kiïịn cuêa caâc giaâm ăöịc ăiïìu hađnh,caâc chuýn gia, kyô sû, giaâo viïn, nhín viïn, baơn beđ trong nhiïìu lônh vûơcăïí sau cuđng líơp ra möơt danh saâch göìm 50 cöng ty tiïu biïíu nhíịt, baoquaât nhíịt vađ noâi lïn ặúơc tíìm aênh hûúêng mađ hoơ ăaô taơo ra ăöịi vúâi cuöơcsöịng con ngûúđi trong thïị kyê XIX vađ XX ÚÊ ăíy, baơn seô thíịy khaâi niïơm vïì
di chuýín ặúơc díîn dùưt tûđ chuê ăïì tađu hoêa vađ xe húi sang maây bay, haycaâch thûâc mađ cuöơc caâch maơng truýìn thöng ăaô ặa nhín loaơi ăi tûđ baâo
Trang 66 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
chñ ăïịn ăađi phaât thanh, truýìn hònh röìi ăïịn maơng Internet Xaô höơi chuâng
ta ăaô thay ăöíi ra sao sau sûơ xuíịt hiïơn cuêa ăiïơn vađ ăiïơn thoaơi, cuêa chuöîikhaâch saơn vađ thûâc ùn nhanh…
Coâ thïí noâi, sûơ hònh thađnh vađ phaât triïín cuêa xaô höơi noâi chung vađngađnh thûúng maơi noâi riïng nùìm trong tíìm aênh hûúêng cuêa nhûông conngûúđi kiïơt xuíịt, coâ tíìm nhòn vûúơt thúđi gian, nhûông ngûúđi khúêi xûúâng caâctrađo lûu, löịi söịng, cöng nghïơ múâi bùìng nhûông yâ tûúêng ăöơt phaâ maơnh meônhíịt Vò thïị, khöng coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn khi biïịt rùìng gíìn nhû tíịt caênhûông cöng ty ặúơc ăïì cíơp ăïịn trong danh saâch 50 Cöng ty lađm thay ăöíi thïị giúâi, duđ ặúơc thađnh líơp khi nađo vađ úê ăíu, víîn coâ aênh hûúêng ríịt
lúân ăïịn cuöơc söịng cuêa chuâng ta Sûơ thíơt lađ töi viïịt quýín saâch nađy trïn
möơt chiïịc maây tñnh cuêa haông Apple vúâi sûơ trúơ giuâp cuêa trònh duýơt
Netscape, phíìn mïìm soaơn thaêo vùn baên Microsoft Word vađ maây in Hewlett-Packard Töi nhíơn ặúơc thû tûđ qua dõch vuơ FedEx khoaêng ba
líìn möơt tuíìn, vađ thûúđng giaêi trñ cuông nhû cíơp nhíơt tin tûâc tûđ caâc kïnh
truýìn hònh CNN, CBS nhúđ hïơ thöịng truýìn hònh caâp cuêa nhađ cung cíịp
AT&T Chiïịc xe ăíìu tiïn cuêa töi lađ saên phíím cuêa tíơp ăoađn General Motors, chiïịc tiïịp theo mang nhaôn hiïơu Toyota, vađ chiïịc xe hiïơn nay
töi ăang sûê duơng coâ voê xe cuêa haông Firestone Töi tíơp thïí duơc hađng ngađy bùìng ăöi giađy Nike vađ nghe nhaơc bùìng ăíìu ẵa Sony Con caâi chuâng töi thûúđng xem caâc böơ phim hoaơt hònh Walt Disney vađ thñch vađo caâc cûêa hađng ăöì chúi Toy “R” Us khi cođn beâ Töi tûđng ăi maây bay cuêa haông People Express ăöi ba líìn Gia ằnh töi thûúđng ăi mua sùưm úê hïơ thöịng baân leê Wal-Mart vađ mua vïì saên phíím cuêa ríịt nhiïìu cöng ty nhû
Kellogg, Procter & Gamble, Philip Morris, H.J Heinz, L.L Bean, Cola…
Coca-50 cöng ty nađy roô rađng ăaô taơo ra möơt kyê nguýn múâi cuêa nïìn thûúngmaơi toađn cíìu Hoơ ăaô coâ nhûông phaât kiïịn vö cuđng quan troơng vïì díychuýìn saên xuíịt, nhûúơng quýìn kinh doanh, múê röơng thûúng hiïơu vađnhín viïn thúđi vuơ Hoơ ăaô taơo ra nhûông díịu íịn ăùơc biïơt ăöịi vúâi thïị giúâinoâi chung vađ tûđng ngûúđi chuâng ta noâi riïng bùìng caâch thay ăöíi caâc loaơilûúng thûơc - thûơc phíím mađ chuâng ta sûê duơng hađng ngađy, nhûông trođ giaêitrñ chuâng ta ýu thñch vađ phûúng thûâc giuâp chuâng ta liïn laơc vúâi nhau.Trïn thûơc tïị, caâc cöng ty nađy luön phaêi ăöịi ăíìu vúâi nhûông thaâchthûâc thûúđng trûơc ăïí duy trò aênh hûúêng cuêa mònh, nhûng híìu hïịt hoơ ăïìu
Trang 7LÚĐI TAÂC GIAÊ • 7
thađnh cöng trïn thûúng trûúđng Ăoâ lađ möơt trong nhûông lyâ do chñnhkhiïịn tïn tuöíi cuêa hoơ ặúơc ặa vađo saâch Hy voơng nhûông cíu chuýơnthuâ võ vïì con ặúđng chinh phuơc thïị giúâi cuêa hoơ seô híịp díîn vađ mang laơinhiïìu ăiïìu böí ñch cho caâc baơn
Möơt söị ăöơc giaê hoêi töi vïì khaê nùng ăíìu tû vađo caâc cöng ty trïn Ăoâlađ möơt cíu hoêi thöng minh vađ töi ăaô khuýn hoơ haôy hađnh ăöơng ngay.Möơt vađi “ngûúđi khöíng löì” trong söị 50 cöng ty kïí trïn lađ “thađnh viïnthûúđng trûơc” cuêa chó söị Down Jones Möơt söị khaâc lađ nhûông doanhnghiïơp ặâng ăíìu sađn giao dõch NASDAQ Tuy nhiïn, sûơ bíịt öín cuêa thõtrûúđng chûâng khoaân nûêa cuöịi nùm 2000 ăaô gíy cho hoơ möơt vađi cuâ söịckhaâ nùơng Microsoft, AT&T vađ Ford cuông khöng miïîn nhiïîm trûúâc sûơbiïịn ăöơng cuêa thõ giaâ cöí phiïịu trong nhiïìu phín khuâc thõ trûúđng Tuynhiïn, caâc nhađ ăíìu tû líu dađi coâ thïí ýn tím rùìng nhûông cöng ty ặúơcnoâi ăïịn trong quýín saâch coâ möơt bïì dađy hoaơt ăöơng vûông chùưc, coânguöìn lûơc tađi chñnh döìi dađo vađ chiïịn lûúơc kinh doanh hiïơu quaê Hy voơngrùìng caâc nhađ tiïn phong nađy seô tiïịp tuơc duy trò võ trñ díîn ăíìu cuêa mònhtrong thïị kyê 21
- Howard Rothman
Trang 9Phaát triïín Phêìn mïìm:
• Chuã tõch kiïm CEO:
Phêìn mïìm maáy tñnh vaâ caác dõch vuå Internet 51,12 tó àö la (nùm 2007)
12,6 tó àö-la (nùm 2007) 79.000 ngûúâi (nùm 2007) America Online (AOL), Oracle, Sun Microsystems
William H Gates III Steve A Ballmer Redmond, Washington, Hoa Kyâ 1975
www.microsoft.com
Toám tùæt
Trang 1010 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Duđ muöịn duđ khöng, vö tònh hay cöị yâ, trûơc tiïịp hay giaân tiïịp, baơn ăang sûê duơng saên phíím vađ dõch vuơ cuêa Microsoft Vađ, baơn cuông khöng thïí phuê nhíơn ăiïìu nađy: Microsoft lađ cöng ty quýìn lûơc nhíịt thïị giúâi hiïơn nay
Ăûúơc thađnh líơp caâch ăíy hún 30 nùm búêi hai ngûúđi baơn thín tûđthúđi niïn thiïịu, tíơp ăoađn nađy ăang ngađy cađng lúân maơnh cuđng vúâi sûơphaât triïín cuêa maây tñnh caâ nhín Microsoft khöng phaêi lađ cöng ty lúânnhíịt, cuông khöng phaêi lađ cöng ty coâ giaâ trõ nhíịt thïị giúâi Noâ khöngthíơt sûơ xuíịt sùưc vïì mùơt caêi tiïịn, phaât triïín cöng nghïơ hay thiïịt líơpặúơc möịi quan hïơ töịt ăeơp vúâi nhín viïn Noâ khöng híịp díîn nhû möơttrang web hay, löi cuöịn nhû möơt thûúng vuơ thïí thao ằnh ăaâm, haythu huât nhû möơt trođ giaêi trñ thúđi thûúơng Nhûng, noâ ăaô saên xuíịt ramöơt phíìn mïìm víơn hađnh ăïịn 90% söị maây tñnh caâ nhín trïn toađn thïịgiúâi – vađ ăiïìu nađy ăaô mang ăïịn cho noâ möơt võ trñ thöịng trõ tuýơt ăöịimađ chûa coâ cöng ty nađo, úê bíịt kyđ lônh vûơc nađo, coâ thïí bò kõp
***
Cíu chuýơn ặúơc bùưt ăíìu vađo nùm 1975, khi Bill Gates vađ PaulAllen chuýín ăöíi ngön ngûô líơp trònh cuêa loaơi maây tñnh lúân ăúđi ăíìuthađnh möơt loaơi ngön ngûô coâ thïí ặúơc sûê duơng trïn chiïịc maây tñnh caânhín ăíìu tiïn Cöng ty mađ hoơ ăaô ăùơt tïn bùìng caâch gheâp hai tûđ ăíìu cuêa
“microcomputers”(1)
vađ “software”(2)
ăaô thađnh cöng ngoađi sûâc tûúêngtûúơng Lúơi nhuíơn nùm ăíìu tiïn chó lađ 16.000 ăö-la, nhûng ăïịn nùm thûânùm nhaêy voơt lïn ăïịn 7,5 triïơu ăö-la vađ múê röơng kinh doanh ra toađncíìu, thiïịt líơp quan hïơ vúâi tíịt caê caâc nhađ saên xuíịt maây vi tñnh hađng ăíìuthïị giúâi, múê röơng caâc dođng saên phíím möơt caâch maơnh meô, vađ ăaô thu vïìgíìn 150 triïơu ăö-la lúơi nhuíơn trong nùm 1985 Sau ăoâ, Microsoft ặúơccöí phíìn hoâa trong khi víîn duy trò mûâc lúơi nhuíơn ăaâng kinh ngaơc 25%trïn doanh thu baân hađng Bill Gates “ăoaơt” danh hiïơu tó phuâ treê tuöíinhíịt nûúâc Myô khi ăoâ vađ trúê thađnh ngûúđi giađu nhíịt thïị giúâi sau nađy
(1) Microcomputer - Maây vi tñnh
Trang 11MICROSOFT • 11
Bill Gates vađ Paul Allen, ngađy ăoâ vađ bíy giúđ
Ngoađi nhûông thađnh quaê to lúân kïí trïn, Microsoft cuông nhíơn ặúơc
vö söị lúđi khen tiïịng chï khaâc nhau Hoơ bõ töị caâo lađ ăaô chiïịm ăoaơtnhûông caêi tiïịn cöng nghïơ ặúơc phaât triïín búêi nhûông cöng ty khaâc vađbiïịn nhûông thađnh tûơu chíịt xaâm nađy thađnh tađi saên thu lúơi riïng; hoơ ăaôlaơm duơng quýìn lûơc vö haơn cuêa mònh ăïí cheđn eâp caâc ăöịi thuê caơnhtranh vađ buöơc ngûúđi tiïu duđng phaêi mua nhûông baên níng cíịp phíìnmïìm vúâi giaâ caê ăöơc quýìn Tuy nhiïn, hoơ cuông ăaô boê lúô cú höơi khi cúnsöịt Internet buđng nöí ăïí röìi sau ăoâ phaêi víịt vaê chaơy ăua vúâi caâc ăöịi thuêcaơnh tranh trong lônh vûơc nađy
Vađo giûôa nùm 1998, Böơ Tû phaâp Hoa Kyđ vađ möơt liïn minh göìm
20 ăaơi biïíu liïn bang ăaô töị caâo Microsoft vi phaơm caâc ăiïìu luíơtchöịng ăöơc quýìn – möơt caâo buöơc díîn ăïịn viïơc hoaơt ăöơng cuêa hoơ phaêi
bõ taâch ra lađm hai maêng Duđ víơy, trong khi chúđ phaân quýịt cuêa tođaaân ặúơc thi hađnh thò Microsoft ăaô kõp phuơc höìi ăïí líịy laơi quýìn lûơcăaô míịt
Paul Allen ăaô thíịy trûúâc tûúng lai khi öng nhòn thíịy chiïịc maây
tñnh MITS Altair trïn trang bòa taơp chñ Popular Mechanics vađo nùm
1975 Allen, luâc ăoâ ăang lađm viïơc úê Honeywell, ngay líơp tûâc nhíơn rarùìng thiïịt bõ mang tñnh tiïn phong nađy seô thay ăöíi hoađn toađn caâch sûêduơng maây vi tñnh Allen ặa túđ taơp chñ cho ngûúđi baơn ăöìng hûúngSeattle Bill Gates, khi ăoâ ăang lađ sinh viïn nùm thûâ hai Ăaơi hoơcHarvard Gates ăaô viïịt chûúng trònh maây tñnh ăíìu tiïn cuêa mònh vađ
Trang 1212 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
tûđ ăoâ bùưt ăíìu sûơ nghiïơp kinh doanh maây tñnh khi chûa ăïịn tuöíi 20.Thñch thuâ vúâi viïîn caênh thađnh cöng, Gates cuđng vúâi Allen lao vađo lađmviïơc suöịt ngađy ăïm ăïí chuýín hoâa thûâ ngön ngûô líơp trònh coâ tïn goơilađ BASIC, vöịn ăang ặúơc duđng trïn nhûông chiïịc maây tñnh lúân, thađnhmöơt ngön ngûô mađ nhûông chiïịc maây tñnh caâ nhín coâ thïí hiïíu ặúơc.Khi caê hai hoađn tíịt cöng viïơc, Allen ăaâp maây bay ăïịn truơ súê cuêaMITS úê Albuquerque ăïí trònh bađy nhûông yâ tûúêng vađ thađnh quaê laoăöơng cuêa hoơ Caâc nhađ laônh ăaơo cuêa MITS ăaô íịn tûúơng ăïịn mûâc giaongay cho Allen möơt võ trñ trong cöng ty Öng cuông bùưt ăíìu phaât triïínhiïơu quaê ngön ngûô BASIC cho dođng maây Altair, vađ ăiïìu nađy ăaô thuhuât sûơ chuâ yâ cuêa nhûông ngûúđi uêng höơ dođng maây nađy - hoơ chúđ ăúơi möơtsûơ caêi tiïịn nhû víơy tûđ quaâ líu röìi Gates bùưt ăíìu say mï vađ boê hoơc úêHarvard ăïí theo Allen ăïịn New Mexico ÚÊ ăoâ, caê hai líơp ra möơt liïndoanh khöng chñnh thûâc vúâi tïn goơi Micro-soft, díịu gaơch nöịi ăïí nhíịnmaơnh nguöìn göịc cuêa cöng ty, vađ bùưt ăíìu phaât triïín yâ tûúêng cuêa mònh.Nùm ăíìu tiïn, hoơ thu ặúơc 16.005 ăö-la lúơi nhuíơn
Hai ngûúđi múê nhiïìu vùn phođng úê Albuquerque vađ kyâ húơp ăöìngvúâi vađi cöng ty lúân, trong söị ăoâ coâ General Electric vađ NCR(1)
Caê haicöng ty nađy ăïìu bõ thu huât búêi tiïịng vang cuêa dođng maây Altair Allenvađ Gates bùưt ăíìu tuýín nhín viïn, vađ vađo nùm 1977 hoơ chñnh thûâckhùỉng ắnh sûơ töìn taơi cuêa cöng ty Gates cuông bùưt ăíìu lïn tiïịng phaênăöịi viïơc vi phaơm baên quýìn ăöịi vúâi saên phíím cuêa Microsoft, vađ ăiïìunađy ăaô lađm míịt lođng ríịt nhiïìu ngûúđi vò hoơ cho rùìng daơng chûúngtrònh maây tñnh nhû thïị phaêi ặúơc cung cíịp miïîn phñ Ăíy dô nhiïnkhöng phaêi lađ líìn cuöịi cuđng Gates vađ cöng ty bõ buöơc töơi aâp ăùơt yâmuöịn cuêa mònh lïn phíìn cođn laơi cuêa thïị giúâi maây tñnh
Nhiïìu giíịy pheâp sûê duơng ngön ngûô BASIC nhanh choâng ặúơcthûúng thaêo nhùìm phuơc vuơ cho caâc dođng maây vûđa múâi ra ăúđi nhûCommodore PET vađ TRS-80 (cuđng vúâi sûơ vûún lïn maơnh meô cuêa möơtcöng ty úê Bùưc California coâ tïn goơi Apple) Vađo cuöịi nùm 1977Microsoft bùưt ăíìu phaât triïín möơt ngön ngûô maây tñnh múâi tïn lađ FORTRAN, vađ bùưt ăíìu kïị hoaơch chiïịn lûúơc bùìng viïơc baân leê ngön ngûô
Trang 13MICROSOFT • 13
líơp trònh BASIC Khi lúơinhuíơn ăaơt mûâc 400.000ăö-la, Gates vađ Allenquýịt ắnh dúđi truơ súê ăïịnBellevue, Washington.Sau khi thoêa thuíơnặúơc vúâi möơt ăöịi taâc NhíơtBaên ăïí quaêng baâ BASIC
ra nûúâc ngoađi, hoaơt ăöơngkinh doanh cuêa Microsoftbùưt ăíìu tùng töịc Sau ăoâ,ngay trûúâc lïî kyê niïơm thađnh líơp cöng ty líìn thûâ nùm, Microsoft kyâ möơthúơp ăöìng sú böơ vúâi IBM ăïí phaât triïín möơt hïơ ăiïìu hađnh dađnh riïng chodođng maây tñnh caâ nhín mađ IBM sùưp cho ra ăúđi Microsoft – giúđ ăíy ăaôcoâ 40 nhín viïn, trong ăoâ coâ möơt thanh niïn tïn lađ Steve Ballmer vûđachuýín ăïịn tûđ Procter & Gamble – hiïơn khöng coâ möơt dûơ aân hay yâtûúêng khaê thi nađo trong tay, vò thïị Gates ăaô mua laơi möơt chûúng trònhgoơi lađ QDOS(1)
tûđ cöng ty Saên phíím maây tñnh Seattle vúâi giaâ 50.000
ăö-la Cöng ty cuêa Gates sau ăoâ chónh sûêa laơi chûúng trònh nađy ăïí ăaâpûâng nhu cíìu cuêa IBM, röìi ăöíi tïn noâ thađnh MS-DOS(2)
, vađ phíìn mïìmnađy ăaô thñch ûâng möơt caâch tuýơt vúđi vúâi chiïịc maây tñnh caâ nhín thïị hïơmúâi cuêa IBM Lûúơng saên phíím baân ra cao ăïịn choâng mùơt ngay khi vûđamúâi trònh lađng vađo nùm 1981 Lúơi nhuíơn ăaơt ăïịn con söị 16 triïơu ăö-lavađ söị nhín viïn cuêa cöng ty tùng lïn gíịp ba líìn
Mûúđi saâu thaâng sau khi phiïn baên ăíìu tiïn xuíịt hiïơn, cöng ty ăaôcíịp giíịy pheâp sûê duơng MS-DOS cho 50 nhađ saên xuíịt phíìn cûâng khaâcnhau, vađ Microsoft ăaô thíơt sûơ cíịt caânh Cöng ty múê thïm nhiïìu vùnphođng úê chíu Íu, ăöìng thúđi sûê duơng lúơi nhuíơn thu ặúơc ăïí saên xuíịtmöơt loaơi baêng tñnh ăiïơn tûê vađ bûúâc chín vađo thõ trûúđng kinh doanhphíìn mïìm ăang ngađy möơt phaât triïín Ngûúđi ăöìng saâng líơp Paul Allenrúđi khoêi cöng ty vađo nùm 1983 vò lyâ do sûâc khoêe, nhûng nhûông bûúâc
Nhûông nhín viïn ăíìu tiïn cuêa Microsoft nùm 1978,
Bill Gates úê hađng ăíìu, bòa traâi
(1) QDOS - Quick and Dirty Operating System.
Trang 1414 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
ăi tiïn phong mađ öng vađ Bill Gates ăaô xaâc líơp thò víîn ặúơc phaât huy.Nùm kyê niïơm thađnh líơp líìn thûâ 10 lađ thúđi kyđ cûơc thõnh cuêa Microsoft,khi hoơ cho xuíịt xûúêng phiïn baên ăíìu tiïn cuêa möơt hïơ ăiïìu hađnhmang tñnh ăöì hoơa coâ tïn lađ Windows Ban ăíìu doanh söị cuêa saên phíímnađy khaâ chíơm, möơt phíìn vò lûúơng phíìn mïìm tûúng thñch vúâi noâ chûaặúơc phaât triïín, nhûng nguýn nhín chuê ýịu lađ hïơ ăiïìu hađnh nađy ăaôvíịp phaêi sûơ chó trñch khaâ nùơng nïì Nhûông ngûúđi hoađi nghi ăaô chó rarùìng hïơ ăiïìu hađnh Macintosh cuêa Apple ăaô lađm ặúơc moơi thûâWindows lađm, vađ thíơm chñ cođn lađm töịt hún
Microsoft ăaâp traê nhûông lúđi chó trñch bùìng caâch cöí phíìn hoâa vađchuýín ăïịn möơt truơ súê múâi göìm böịn tođa nhađ úê Redmond, Washingtonvađo nùm 1986 Microsoft tiïịp tuơc caêi thiïơn hïơ ăiïìu hađnh Windowsăöìng thúđi tòm kiïịm lúơi nhuíơn trong möơt söị lônh vûơc khaâc khiïịn cholúơi nhuíơn hađng nùm nhanh choâng ăaơt ăïịn con söị 150 triïơu ăö-la vađtöíng söị nhín viïn lïn ăïịn 1.000 ngûúđi Gates, cöí ăöng lúân nhíịt cuêacöng ty, luâc nađy ăaô trúê thađnh tó phuâ úê tuöíi 31 Nhûng bïn caơnh sûơ giađucoâ vađ sûâc maơnh ngađy cađng tùng lïn thò nhûông lúđi caâo buöơc, phaên ăöịichöịng laơi ăïị chïị non treê nađy cuông xuíịt hiïơn ngađy cađng nhiïìu Nhûôngcöng ty caơnh tranh thûúđng buöơc töơi Microsoft lađ ăaô lađm giađu bíịt chñnhtûđ möîi chiïịc maây tñnh caâ nhín ặúơc baân ra trïn toađn thïị giúâi Duđ víơy,nhûông ngûúđi uêng höơ cuông tùng lïn ăaâng kïí khi Microsoft múê röơng tíìmaênh hûúêng Ăoâ lađ nhûông ngûúđi luön hoan nghïnh nhiïơt liïơt nhûông saênphíím lađm cho maây tñnh cuêa hoơ trúê nïn hiïơu quaê vađ ăaơt nùng suíịt caohún
Nhûông nùm cuöịi thíơp niïn 80, ngûúđi ta tiïịp tuơc chûâng kiïịn nhiïìubûúâc tiïịn khaâc cuêa Microsoft Hoơ giúâi thiïơu möơt “goâi” ûâng duơng coâ tïnlađ Office, nhûông saên phíím ặúơc baân dûúâi daơng ẵa CD nhû möơt böơsûu tíơp goơi lađ Bookshelf Vúâi lûúơng saên phíím chiïịm hún möơt nûêa thõphíìn trïn toađn thïị giúâi, Microsoft ăaô trúê thađnh cöng ty phaât triïínphíìn mïìm lúân nhíịt vađ Apple ăaô kiïơn Microsoft vò… vi phaơm baênquýìn Tuy thïị, nhûông ngûúđi ặâng ăíìu cöng ty úê Redmond coâ veê nhûkhöng quan tím lùưm ăïịn lúđi caâo buöơc nađy vađ tiïịp tuơc múê röơng truơ súêăïí coâ thïí chûâa thïm nhiïìu nhín viïn hún nûôa
Trang 15MICROSOFT • 15
Bûúâc ngoùơt lúân nhíịt xaêy ra vađo nùm 1990 khi phiïn baên múâi nhíịtlađ Windows 3.0 ặúơc ra mùưt Microsoft tin rùìng saên phíím nađy seô vônhviïîn lađm thay ăöíi thïị giúâi maây tñnh caâ nhín, vađ ăaô khúêi xûúâng möơtchiïịn dõch tiïịp thõ vúâi chi phñ lïn ăïịn 100 triïơu ăö-la Nhûông nöî lûơcnađy ăaô ặúơc ăïìn ăaâp xûâng ăaâng khi Windows 3.0 ăaơt con söị baân ra100.000 baên chó trong vođng ba tuíìn lïî, biïịn Microsoft thađnh cöng tyăíìu tiïn trong lônh vûơc maây tñnh coâ doanh thu vûúơt quaâ möơt tó ăö-la.Cöơt möịc quan troơng nađy ặúơc thiïịt líơp vađo luâc Microsoft töí chûâc ùnmûđng sinh nhíơt thûâ 15 Tuy nhiïn, khöng líu sau ăoâ, Tođa aân Liïnbang tuýn böị rùìng möơt cuöơc ăiïìu tra ăang ặúơc tiïịn hađnh vò nghingúđ Microsoft vi phaơm luíơt chöịng ăöơc quýìn
Windows 3.0 (1990) vađ Windows 3.1 (1993)
Nhûông thađnh cöng to lúân cuêa Microsoft, vađ nhûông chûúâng ngaơivíơt cuông to lúân khöng keâm, tiïịp tuơc tùng lïn theo cíịp söị nhín trongsuöịt thíơp niïn 90 Hađng triïơu ngûúđi trïn thïị giúâi ăaô ăùng kyâ sûê duơngWindows cho maây tñnh caâ nhín cuông nhû cho muơc ăñch kinh doanhkhi caâc phiïn baên vađ phíìn mïìm múâi cuêa hïơ ăiïìu hađnh nađy liïn tuơcxuíịt hiïơn Röìi vuơ tranh chíịp keâo dađi 63 thaâng vúâi haông Apple cuöịicuđng cuông kïịt thuâc vúâi phíìn coâ lúơi nghiïng vïì phña Microsoft Duđvíơy, nhûông ăöịi thuê caơnh tranh víîn khöng ngûđng gíy khoâ dïî hođngngùn caên bûúâc tiïịn cuêa Microsoft
Cöng ty ăaânh díịu sinh nhíơt líìn thûâ 20 cuêa mònh bùìng viïơc ra mùưtphiïn baên Windows 95 Vúâi phiïn baên nađy, cuöịi cuđng hïơ ăiïìu hađnh
Trang 1616 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
cuêa Microsoft cuông coâ thïí saânh ngang vúâi hïơ ăiïìu hađnh nöíi tiïịng Maccuêa Apple Hún 4 triïơu baên ăaô ặúơc baân hïịt chó trong vođng 4 ngađy.Microsoft baân Windows keđm theo trònh duýơt Internet Explorer nhûmöơt nöî lûơc muöơn mađng nhùìm tíịn cöng ăöịi thuê caơnh tranh Netscapetrïn thûúng trûúđng ăang ngađy möơt noâng lïn cuêa thïị giúâi aêo Hoơ cuôngăaô hònh thađnh möơt dõch vuơ trûơc tuýịn coâ tïn goơi Microsoft Network ăïítranh thõ phíìn vúâi tíơp ăoađn hađng ăíìu trong lônh vûơc nađy lađ AmericaOnline Gates laơi tiïịp tuơc nöî lûơc hún nûôa trong viïơc tung ra caâc phíìnmïìm liïn quan ăïịn Internet, nhûng bûúâc ăi nađy cuêa öng cuông lađm caâc
cú quan coâ thíím quýìn ăïí mùưt hún ăïịn hoaơt ăöơng cuêa cöng ty Vađonùm 1997, Böơ Tû phaâp Hoa Kyđ chñnh thûâc tuýn böị Microsoft vi phaơmăiïìu luíơt chöịng ăöơc quýìn, do ăaô duđng hïơ ăiïìu hađnh Windows lađmăiïìu kiïơn buöơc caâc nhađ saên xuíịt maây tñnh phaêi baân keđm caâc saên phíímcuêa mònh
Steve Ballmer ặúơc ăïì baơt giûô chûâc Chuê tõch kiïm Giaâm ăöịc ăiïìuhađnh vađ Gates ăaêm traâch cûúng võ Kiïịn truâc sû trûúêng Böơ phíơn Phaâttriïín Phíìn mïìm vađ Chuê tõch Tíơp ăoađn trong khi nhûông phaân quýịtcuêa Tođa aân Liïn bang tiïịp tuơc ặúơc ặa ra Nùm 1999, möơt phiïn tođacaâo buöơc Microsoft ăaô lađm töín haơi nghiïm troơng ăïịn quýìn lúơi cuêangûúđi tiïu duđng do vi phaơm luíơt chöịng ăöơc quýìn trong nhûông baênthûúng thaêo vúâi caâc ăöịi taâc cuêa hoơ Möơt nùm sau ăoâ, cöng ty bõ ýucíìu phaêi taâch ra thađnh hai maêng coâ tû caâch phaâp nhín ăöơc líơp; möơtmaêng chuýn saên xuíịt hïơ ăiïìu hađnh vađ maêng kia thò phaât triïín caâc
phíìn mïìm ûâng duơng Microsoft ăaô kõchliïơt phaên ăöịi phaân quýịt nađy vađ vađo muđathu nùm 2000, Tođa aân Töịi cao Hoa Kyđ ăaôtuýn böị rùìng möơt cuöơc ăiïìu tríìn phaêiặúơc tiïịn hađnh trûúâc khi coâ möơt phaânquýịt cuöịi cuđng
Tñnh ăïịn cuöịi nùm 2007, Microsoft coâ79.000 nhín viïn úê 102 quöịc gia trïnkhùưp thïị giúâi vađ ăaơt doanh thu toađn cíìu51,12 tó ăö la Maô chûâng khoaân cuêa hoơ taơi
Windows Vista Ultimate 2007
Trang 17MICROSOFT • 17
NASDAQ lađ MSFT (SEHK: 4338) hay thûúđng ặúơc biïịt ăïịn vúâi kyâ hiïơu
MS Böơ ûâng duơng MS Office vađ hïơ ăiïìu hađnh Windows cuêa hoơ chiïịmăïịn 90% thõ phíìn thïị giúâi trong caâc nùm 2003 vađ 2006 “Ăïị chïịMicrosoft” ăaô saên sinh ra 4 tó phuâ vađ khoaêng… 12.000 triïơu phuâ tíìm cúôthïị giúâi kïí tûđ ngađy thađnh líơp ăïịn nay
Muơc tiïu chiïịn lûúơc tiïịp theo cuêa Microsoft lađ cuöơc söịng gia ằnh.Hoơ seô tíơp trung phaât triïín caâc phíìn mïìm vađ thiïịt bõ cú baên ăïí liïn kïịt
ba ăöịi tûúơng: nhađ riïng, cöng súê vađ tûđng caâ nhín
Microsoft cođn bûúâc sang caâc lônh vûơc khaâc nhû ăíìu tû vađo maơngtruýìn hònh caâp MSNBC, MSN Internet, Tûđ ăiïín trûơc tuýịn ăa phûúngtiïơn Microsoft Encarta Caâc saên phíím giaêi trñ cuêa hoơ nhû Xbox, Xbox
360, Zune vađ MSN TV ặúơc ca ngúơi nhû möơt nïìn vùn hoâa kinh doanhlíịy phaât triïín lađm troơng tím Trang web chñnh thûâc cuêa hoơ lađ möơttrong nhûông trang web coâ lûúơng truy cíơp lúân nhíịt thïị giúâi (xïịp thûâ18) vúâi 2,4 triïơu kïịt nöịi möîi ngađy, theo thöịng kï cuêa Alexa.com.Ngûúđi ăađn öng giađu coâ nhíịt hađnh tinh Bill Gates nađy coâ vúơ - MelindaFrench - vađ ba ặâa con - hai gaâi vađ möơt trai Ăöi vúơ chöìng tó phuâ nađy cođnnöíi tiïịng vúâi nhûông hoaơt ăöơng tûđ thiïơn cuêa mònh Hoơ ăaô quýịt ắnh dađnh95% gia tađi ăïí líơp caâc quyô phođng chöịng vađ ăííy luđi cùn bïơnh HIV-AIDS
vađ bïơnh söịt reât Öng cuông ặúơc Taơp chñ Time phong danh hiïơu “Ngûúđi
ăađn öng cuêa Nùm” nùm 2005 vò nhûông nöî lûơc vađ ăoâng goâp trong caâc hoaơtăöơng nhín ăaơo
Nhû möơt giai thoaơi, ngûúđi ta noâi rùìng nïịu Bill Gates bùưt gùơp möơttúđ giíịy baơc 100 ăö-la trïn ặúđng thò öng khöng nïn nhùơt Búêi vò, trongthúđi gian öng lađm chuýơn ăoâ thò tađi saên cuêa öng ăaô tùng thïm… vađichuơc ngađn ăö-la!
Taơp chñ Time ăaânh giaâ Bill Gates lađ möơt trong 100 ngûúđi coâ aênh
hûúêng nhíịt thïị giúâi trong thïị kyê 20 vađ liïn tuơc vađo nhûông nùm ăíìu
(2004 – 2005 – 2006) cuêa thïị kyê 21 Ngoađi ra, túđ Sunday Times xïịp öng vađo danh saâch caâc “Anh huđng cuêa Thúđi ăaơi” nùm 1999, túđ Chief Executive
Officers phong öng lađ “Giaâm ăöịc ăiïìu hađnh cuêa Nùm” nùm 1994, …
Trang 1818 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Bill Gates ặúơc phong Tiïịn sô Danh dûơ tûđ nhiïìu hoơc viïơn khaâcnhau trïn thïị giúâi nhû Ăaơi hoơc Kinh doanh Nyenrode, Breukelen, HađLan, nùm 2000; Hoơc viïơn Cöng nghïơ Hoađng gia Thuơy Ăiïín, nùm 2002;Ăaơi hoơc Waseda, Tokyo, Nhíơt Baên, nùm 2005; Ăaơi hoơc Harvard, thaâng06/2007; vađ Hoơc viïơn Karolinska, Stockholm, Thuơy Ăiïín, thaâng01/2008 Öng ặúơc Nûô hoađng Anh Elizabeth II phong tûúâc Hiïơp sôDanh dûơ nùm 2005
BILL GATES ĂÏỊN VIÏơT NAM
Ngađy 21/04/2006, “Ngûúđi lađm thay ăöíi thïị giúâi” Bill Gates ăaôăïịn Viïơt Nam bùìng chuýn cú riïng theo lúđi múđi cuêa Thuê tûúâng PhanVùn Khaêi Öng ăaô dađnh hún möơt giúđ ăïí noâi chuýơn vúâi sinh viïn ViïơtNam taơi trûúđng Ăaơi hoơc Baâch khoa Hađ Nöơi saâng ngađy 22/04/2006
Trong cuöơc gùơp mùơt cuêa Bill Gates vúâi caâc doanh nghiïơp phíìn mïìmViïơt Nam, cuông trong ngađy 22/04/2006, öng noâi: “ … Luâc nađy ăíy, ăiïìu
Bill Gates taơi Höơi trûúđng Ăaơi hoơc Baâch
khoa Hađ Nöơi
Sinh viïn Ăaơi hoơc Baâch khoa Hađ Nöơi phíịn khñch chađo ăoân Bill Gates saâng 22/04/2006
Trang 19MICROSOFT • 19
caâc baơn cíìn lađm lađ giaêi phoâng nguöìn nhín lûơc, phaât triïín cöng bùìnggiûôa caâc trûúđng ăaơi hoơc, doanh nghiïơp tû nhín, nhađ nûúâc vađ caâ nhín,ăöìng thúđi xaâc ắnh roô nhu cíìu trong nûúâc cuông nhû trïn thïị giúâi”
BILL GATES RÚĐI “NGAI VAĐNG”
Sau ba thíơp kyê thöịng trõ ăïị chïị Microsoft, vađo ngađy 27/6/2008,Bill Gates ăaô hoađn tíịt nhûông thuê tuơc cuöịi cuđng taơi Töíng hađnh dinhMicrosoft ăïí chñnh thûâc rúđi khoêi cûúng võ ăiïìu hađnh tíơp ăoađn huđngmaơnh nhíịt thïị giúâi nađy Theo nhûông hoaơch ắnh lúân lao tûđ hai nùmvïì trûúâc, öng seô cuđng vúơ tíơp trung vađo caâc nöî lûơc tûđ thiïơn thöng quaQuyô Bill & Melinda Gates Foundation ăïí caêi thiïơn tònh hònh sûâc khoêecon ngûúđi trïn toađn cíìu vađ baêo trúơ caâc tađi nùng treê trong caâc trûúđnghoơc, ăùơc biïơt lađ úê Myô Thaâch thûâc phña trûúâc ăöịi vúâi öng coâ leô cođn khoâkhùn hún nhiïìu so vúâi nhûông cuöơc chiïịn khöng khoan nhûúơng vúâinhûông ăöịi thuê “truýìn kiïịp” cuêa Microsoft nhû Apple, Google hayIBM trûúâc ăíy Nhûng dûúđng nhû khöng gò coâ thïí ngùn caên nöíi conngûúđi daâm nghô daâm lađm nađy
Khöng coâ Bill Gates, con tađu Microsoft seô ăi vïì ăíu? Cíu traê lúđichùưc chùưn seô ăïịn trong möơt thúđi gian ngùưn nûôa, khi caâc “bûêu böịi”
do “Hoađng ăïị cöng nghïơ” ăïí laơi cho nhûông keê kïị thûđa ặúơc mang
ra sûê duơng
Bill Gates ăaô noâi:
“Ăiïìu tuýơt vúđi úê möơt chiïịc maây tñnh xaâch tay lađ bíịt kïí baơn nhöìi nheât cho noâ nhiïìu bao nhiïu, noâ víîn khöng hïì to ra hay nùơng hún.”
“THE GREAT THING ABOUT A COMPUTER NOTEBOOK
IS THAT NO MATTER HOW MUCH YOU STUFF INTO IT,
IT DOESN’T GET BIGGER OR HEAVIER.”
Trang 20AT&T
Pheáp maâu cuãa Thïë kyã 19
• Ngûúâi saáng lêåp:
Maång hûäu tuyïën, vö tuyïën (wireless), Internet, truyïìn hònh caáp
63 tó àö-la (nùm 2007) 7,36 tó àö-la (nùm 2007) 309.000 ngûúâi (nùm 2007) America Online, MCI WorldCom, Sprint Lendall L Stephenson (nùm 2007) San Antonio, Texas, Hoa Kyâ
1877 www.att.com
Toám tùæt
Trang 21AT&T • 21
Nïịu coâ pheâp laơ nađo ăoâ giuâp con ngûúđi coâ thïí nghe ặúơc tiïịng noâi cuêa nhau tûđ nhûông khoaêng caâch vađi trùm meât ăïịn vađi chuơc ngađn ki-lö- meât thò ăoâ chñnh lađ “pheâp laơ” mađ AT&T, cuđng vúâi Graham Bell, ngûúđi khai sinh ra cöng ty nađy, ăaô mang ăïịn cho nhín loaơi
AT&T (Cöng ty Ăiïơn thoaơi vađ Ăiïơn tñn Hoa Kyđ - American Telephone
& Telegraph Company) cung cíịp caâc dõch vuơ chuýn nghiïơp vađ truýìn thöng Internet, truýìn dûô liïơu–hònh aênh–ím thanh ăïịn caâc doanh nghiïơp vađ ngûúđi tiïu duđng cuông nhû caâc cú quan nhađ nûúâc Trong lõch sûê phaât triïín cuêa mònh, AT&T ăaô tûđng lađ cöng ty ăiïơn thoaơi lúân nhíịt thïị giúâi, nhađ ăiïìu hađnh maơng truýìn hònh caâp lúân nhíịt thïị giúâi, cuông nhû tûđng lađ möơt cöng ty ăöơc quýìn ặúơc Chñnh phuê Myô baêo höơ
Nhûông kyô thuíơt truýìn thöng hiïơn ăaơi ặúơc híìu hïịt moơi ngûúđicöng nhíơn lađ díịu hiïơu nhíơn biïịt roô rađng nhíịt cuêa möơt xaô höơi phaâttriïín Vađ, khöng coâ tíơp ăoađn hay cöng ty nađo coâ thïí qua mùơt ặúơcAT&T trong lônh vûơc nađy Cöng ty Ăiïơn thoaơi vađ Ăiïơn tñn (AmericanTelephone & Telegraph) líu ăúđi vađ nöíi tiïịng thïị giúâi AT&T víîn luön
ăi tiïn phong trong moơi bûúâc phaât triïín cuêa ngađnh kinh doanh thiïịtýịu ngađy cađng lúân maơnh vađ phûâc taơp nađy – tûđ sûơ ra ăúđi cuêa chiïịc ăiïơnthoaơi ăíìu tiïn cuêa “Vua saâng chïị” Alexander Graham Bell(1)
vađo cuöịithïị kyê 19 cho ăïịn luâc phaêi xíy dûơng laơi tûđ ăíìu dûúâi aâp lûơc tûđ phñachñnh phuê vađo giai ăoaơn gíìn cuöịi thïị kyê 20 Vađ cöng ty ăang taâi cíịutruâc möơt líìn nûôa ăïí chuíín bõ tiïìn ăïì nhùìm taơo thïm möơt díịu íịn múâicho riïng mònh trong thïị kyê 21
Cöng ty Ăiïơn thoaơi vađ Ăiïơn tñn Hoa Kyđ (AT&T) tûđng lađ cöng ty meơcuêa möơt cöng ty ặúơc ăöơc quýìn húơp phaâp coâ tïn lađ Ma Bell - möơtcöng ty ăaô ăöơc chiïịm thõ trûúđng ăöìng thúđi cung cíịp cho Hoa Kyđ dõchvuơ ăiïơn thoaơi töịt nhíịt thïị giúâi Nhûng ắa võ ăöơc tön cuêa noâ luön lađmcho nhûông quan chûâc ăíìu ngađnh vađ caâc ăöịi thuê caơnh tranh caêm thíịy
(1) Alexander Graham Bell (1847 - 1922): Nhađ phaât minh, saâng chïị vô ăaơi ngûúđi Myô, öng töí cuêa ăiïơn
Trang 2222 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
khoâ chõu, vađ kïịt quaê lađ noâ bõ chia cùưt bùìng möơt chñnh saâch chöịng ăöơcquýìn cuêa Chñnh phuê Hoa Kyđ Mùơc cho nhûông e ngaơi vïì möơt híơu quaêkhuêng khiïịp coâ thïí xaêy ra cho caê hai: cöng ty vađ cú súê haơ tíìng truýìnthöng mađ noâ ăaô dađy cöng taơo dûơng, möơt AT&T múâi ặúơc thađnh líơpmöơt líìn nûôa vađ tiïịp tuơc díîn ăíìu ngađnh cöng nghiïơp nađy vúâi tû caâchlađ nhađ cung cíịp thiïịt bõ vađ dõch vuơ thöịng nhíịt, tíơp trung vađo viïơcphaât triïín caâc dõch vuơ ăiïơn thoaơi ặúđng dađi Khi thõ trûúđng thay ăöíi,noâ laơi tiïịn thïm möơt bûúâc nûôa vađo ba hûúâng kinh doanh chñnh, tíơptrung vađo dõch vuơ truýìn taêi gioơng noâi, dûô liïơu vađ hònh aênh
Vúâi hún 80 triïơu khaâch hađng taơi Myô, AT&T ặâng vûông úê ngöi võăöơc tön trong lônh vûơc kinh doanh cuêa mònh Khöng cođn nghi ngúđ gònûôa, moơi thûâ ăaô thay ăöíi kïí tûđ luâc Bell múê ăíìu cuöơc caâch maơngtruýìn thöng bùìng cíu noâi ăíìu tiïn cuêa loađi ngûúđi qua ặúđng díy
caâp: “Ngađi Watson, haôy ăïịn ăíy, töi cíìn öng!”(1)
Cöng ty mađ öng ăaô taơodûơng nhùìm truýìn phaât minh cuêa mònh ăi khùưp caê nûúâc giúđ ăíy ăangcung cíịp ríịt nhiïìu dõch vuơ truýìn thöng nöơi haơt, ặúđng dađi vađ truýìnthöng khöng díy, bïn caơnh dõch vuơ truýìn hònh caâp vađ truy cíơpInternet töịc ăöơ cao Ngûúđi saâng líơp ra AT&Tâ chùưc hùỉn ăaô khöng tûúêngtûúơng ra ặúơc nhûông bûúâc phaât triïín vûúơt bíơc nhû thïị
Duđ víơy, viïơc kinh doanh vađ thûúng trûúđng ngađy nay luön coâ ríịtnhiïìu biïịn ăöơng, vađ nhûông ngûúđi nöịi nghiïơp öng laơi ăang phaêi tiïịptuơc víơt löơn vúâi nhûông ăöíi múâi mađ hoơ hy voơng rùìng chuâng seô giuâp hoơặúng ăíìu ặúơc vúâi nhûông biïịn ăöíi coâ thïí xaêy ra bíịt cûâ luâc nađo, trongcaê lônh vûơc cöng nghïơ líîn caơnh tranh ăïí giađnh thõ trûúđng
***
Alexander Graham Bell ăaô cöị gùưng chïị taơo möơt phiïn baên hoaơtăöơng bùìng gioơng noâi cuêa chiïịc maây ăiïơn baâo… vađ ăaô thađnh cöngngoađi mong ăúơi Sau khi coâ ặúơc bùìng saâng chïị ăöịi vúâi thiïịt bõ bûúâcngoùơt nađy nhúđ nhûông nöî lûơc khöng mïơt moêi cuêa mònh, öng vađ haiăöìng sûơ khaâc thađnh líơp nïn Cöng ty Ăiïơn thoaơi Bell vađo nùm 1877
(1) Nùm 1875, nhúđ sûơ giuâp ăúô tađi chñnh cuêa hai ngûúđi baơn, Sanders vađ Hubbard, Bell ăaô thú Thomas Edison, möơt nhađ phaât minh löîi laơc khaâc cuêa thïị giúâi, lađm trúơ lyâ cho öng ăïí cuđng thûơc hiïơn
Trang 23AT&T • 23
Möơt nùm sau, hoơ kyâ kïịt húơp ăöìng mua baân ăiïơn thoaơi ăíìu tiïn úê NewHaven, Connecticut Dûúâi sûơ laônh ăaơo cuêa Theodore Vail, ngûúđi giûôchûâc vuơ giaâm ăöịc ăiïìu hađnh töịi cao cuêa Bell tûđ nùm 1878 ăïịn 1887,cöng ty ăaô tiïịn hađnh cöí phíìn hoâa Hoơ ăaô chöịng ăúô ặúơc nhûông thaâchthûâc liïn tiïịp xuíịt phaât tûđ caâc ăöịi thuê tiïìm tađng bùìng caâch kyâ kïịt caâchiïơp ûúâc khöng mang tñnh caơnh tranh cao, hoùơc ăún giaên lađ saâp nhíơpvúâi caâc cöng ty ăoâ
Vađo nùm 1881, Vail ăaô lùưp ăùơt caâc töíng ăađi ăiïơn thoaơi theo giíịypheâp víơn hađnh (baên quýìn) cuêa AT&T trïn híìu hïịt caâc thađnh phöị lúânnhoê cuêa Myô Hai nùm sau ăoâ, öng giađnh ặúơc quýìn kiïím soaâtWestern Electric vađ biïịn noâ thađnh möơt xûúêng saên xuíịt cuêa AT&T Saucuđng öng múê thïm möơt böơ phíơn kyô thuíơt cú khñ, vađ noâ ăaô phaât triïínthađnh Trung tím phaât triïín saên phíím Bell huýìn thoaơi Toađn böơ hoaơtăöơng kinh doanh cuêa öng bùưt ăíìu ặúơc biïịt ăïịn dûúâi tïn goơi Hïơ thöịngBell (Bell System) vađ chùỉng bao líu sau ăoâ AT&T tuýn böị rùìng hoơăaơt doanh thu ăïịn 10 triïơu ăö-la vúâi 155.000 khaâch hađng coâ thïí goơicho nhau qua hïơ thöịng ăiïơn thoaơi Sau khi ặúơc taâi cíịu truâc vađo nùm
1885, Vail bùưt ăíìu quaâ trònh xíy dûơng möơt maơng lûúâi trïn toađn quöịcăïí cung cíịp cho nûúâc Myô möơt dõch vuơ ăiïơn thoaơi ặúđng dađi töịt nhíịt.Vail trúê thađnh chuê tõch cuêa AT&T sau taâi cíịu truâc, nhûng nhûôngbíịt ăöìng vúâi caâc cöị víịn kinh tïị cuêa cöng ty ăaô khiïịn öng phaêi tûđnhiïơm hai nùm sau ăoâ Duđ víơy, cöng ty víîn tiïịp tuơc phaât triïín theo
“Maây ăiïơn thoaơi” cuêa Cöng ty Ăiïơn thoaơi Bell nùm 1877
Trang 2424 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
ặúđng löịi mađ öng ăaô ăùơt ra vađ khöng ngûđng xíy dûơng hïơ thöịng truýìnthöng ặúđng dađi coâ quy mö toađn quöịc, mađ ăiïím bùưt ăíìu cuêa hïơ thöịngnađy lađ New York Noâ vûún ăïịn Chicago vađo nùm 1892, Denver vađonùm 1899, vađ San Francisco vađo nùm 1915 Trung tím phaât triïín saênphíím Bell liïn tuơc coâ nhûông caêi tiïịn vûúơt bíơc ăïí níng cao chíịt lûúơngcaâc cuöơc goơi ặúđng dađi vađ ngađy cađng coâ uy tñn trong lônh vûơc phaâttriïín, hoađn thiïơn caâc saên phíím liïn quan ăïịn truýìn thöng Tuy víơyríịt nhiïìu ăöịi thuê caơnh tranh víîn ăe doơa sûơ thöịng trõ cuêa tíơp ăoađn nađy.Vúâi viïơc caâc bùìng saâng chïị cuêa Bell ăang díìn hïịt haơn vađ caâc nhađdoanh nghiïơp úê khùưp núi ăang tíịn cöng vađo thõ trûúđng kinh doanhăiïơn thoaơi, caâc saên phíím caêi tiïịn vađ dõch vuơ ặúđng dađi lađ khöng ăuêăïí ăaêm baêo cho tûúng lai cuêa AT&T Trong giai ăoaơn tûđ nùm 1894 ăïịn
1904, hún 6.000 cöng ty ăiïơn thoaơi ăöơc líơp ăaô bùưt ăíìu hoaơt ăöơng lađmtùng nhanh söị lûúơng ăiïơn thoaơi ăang sûê duơng, tûđ 300.000 ăïịn hún 3triïơu chiïịc Nhiïìu khu vûơc cuêa Myô múâi ăoân nhíơn dõch vuơ nađy líìn ăíìutiïn, nhûng möơt söị khu vûơc khaâc laơi coâ hai hay nhiïìu nhađ cung cíịptranh giađnh líîn nhau cuđng hoaơt ăöơng Thíơt khöng may, phíìn lúân caâcnhađ cung cíịp dõch vuơ nađy laơi coâ haơ tíìng kyô thuíơt khöng tûúng thñchvúâi nhau, vađ thú bao cuêa dõch vuơ nađy khöng thïí goơi cho ngûúđi sûêduơng dõch vuơ cuêa möơt cöng ty khaâc Cuđng luâc ăoâ, Vail quay vïì laơiAT&T úê cûúng võ Chuê tõch, vađ vúâi baên nùng nhaơy beân cuêa mònh, öngăaô ặa cöng ty vûúơt lïn
Trong suöịt 20 nùm xa AT&T, Vail nghiïơm ra rùìng hïơ thöịng ăiïơnthoaơi cuêa caê nûúâc seô hoaơt ăöơng hiïơu quaê nhíịt nïịu ặúơc chñnh phuê baêohöơ ăöơc quýìn Öng ăaô ăïì xuíịt yâ tûúêng nađy trong baên thöng baâo hùìngnùm cuêa AT&T vađo nùm 1907 vađ cođn keđm theo möơt chiïịn dõch quaêngcaâo ríìm röơ nhíịn maơnh rùìng ăíy lađ caâch duy nhíịt mađ cöng ty coâ thïívíơn chuýín caâc ặúđng díy kïịt nöịi ăiïơn thoaơi theo nhu cíìu cuêa caê
chñnh phuê líîn ngûúđi dín Vúâi khííu hiïơu “möơt hïơ thöịng, möơt chñnh saâch,
dõch vuơ toađn cíìu”, öng ăaô truýìn ăaơt thađnh cöng thöng ăiïơp cuêa mònh
ăïịn tûđng höơ gia ằnh Cuöịi cuđng chñnh phuê cuông chíịp nhíơn ăïì xuíịtcuêa öng trong möơt chíịp thuíơn vađo nùm 1913, ặúơc biïịt dûúâi tïn goơiĂaơo luíơt Kingsbury Cuđng möơt söị ăiïìu khoaên khaâc, Ăaơo luíơt nađy ýu
Trang 25AT&T • 25
cíìu AT&T kïịt nöịi nhûông cöng ty ăiïơn thoaơi hoaơt ăöơng ăöơc líơp khaâc vađomaơng lûúâi cuêa noâ Trûúâc khi Vail vïì hûu vađo nùm 1919, Ăaơo luíơtKingsbury cuöịi cuđng ăaô ặa cöng ty cuêa öng ăïịn möơt võ trñ ăöơc töntrong ngađnh kinh doanh ăiïơn thoaơi úê Myô vađ múê ặúđng cho sûơ thađnhcöng trïn thõ trûúđng quöịc tïị
AT&T víîn tiïịp tuơc phaât triïín maơnh meô sau khi Vail vïì hûu Cöng
ty tham gia vađo nhûông lônh vûơc múâi meê khaâc, chùỉng haơn nhû phaâtsoâng radio, nhûng ban laônh ăaơo múâi cuêa cöng ty muöịn tíơp trung vađoviïơc cung cíịp dõch vuơ ăiïơn thoaơi cho moơi ngûúđi dín Myô Khöng baolíu sau, AT&T ăaô giaêm búât phíìn lúân tiïìn cuêa ăíìu tû vađo caâc dûơ aân bïnlïì nađy Ăïí tiïịp tuơc tiïịn ăïịn muơc tiïu kïịt nöịi toađn cíìu cho tíịt caê khaâchhađng cuêa mònh, cöng ty ăaô múê ra vađi dõch vuơ múâi, vñ duơ nhû ặúđngdíy xuýn Ăaơi Tíy Dûúng ăïịn London Mùơc cho caâi giaâ 75 ăö-la chonùm phuât goơi khi dõch vuơ múâi ặúơc bùưt ăíìu vađo nùm 1927, dõch vuơnađy phöí biïịn ăïịn mûâc khöng líu sau ăoâ nhiïìu thađnh phöị khaâc úê chíu
Íu cuông ặúơc kïịt nöịi vúâi Hoa Kyđ Nhûông bûúâc caêi tiïịn nhû víơy, cuđngvúâi ăùơc quýìn baêo höơ cuêa chñnh phuê, ăaô nhanh choâng giuâp AT&T trúêthađnh tíơp ăoađn ăíìu tiïn trïn thïị giúâi coâ doanh thu hađng nùm ăaơt ăïịncon söị 1 tó ăö-la
Ăïịn Thïị chiïịn II, Bell ăaô saên xuíịt ra 90% töíng söị thiïịt bõ ăiïơnthoaơi trïn toađn nûúâc Myô vađ nùưm giûô 98% thõ phíìn dõch vuơ ăiïơn thoaơiặúđng dađi Söị ngûúđi Myô sûê duơng ăiïơn thoaơi cuông tùng lïn nhû AT&Tăaô hûâa heơn, ăaơt 50% vađo nùm 1945, 70% vađo nùm 1955 vađ 90% vađonùm 1969 Nhûng ngay caê viïơc trang bõ cho möîi höơ gia ằnh úê Myô möơtchiïịc ăiïơn thoaơi cuông khöng thïí khiïịn chñnh quýìn liïn bang thöiray rûât vïì möơt ăaơo luíơt quaâ coâ lúơi cho AT&T nhiïìu thíơp niïn vïì trûúâc.Cuöịi cuđng, hoơ ăaô ra tay vađo nùm 1949, vúâi Böơ luíơt chöịng ăöơc quýìnSherman Ăiïìu nađy ăaô díîn ăïịn möơt sùưc lïơnh nùm 1956 buöơc AT&Tphaêi giúâi haơn sûơ tham gia cuêa mònh trong caâc hoaơt ăöơng cuêa hïơ thöịngăiïơn thoaơi quöịc gia
Ăïịn thíơp niïn 1960, khi vađi cöng ty múâi nöíi ặúơc pheâp kinhdoanh möơt dõch vuơ ăiïơn thoaơi khöng díy múâi vađ múê ra nhûông dõch vuơ
Trang 2626 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
ặúđng dađi dûơa trïn soâng siïu ím.Trong trađo lûu ăoâ, AT&Tâ ăaô trúêthađnh cöng ty lúân nhíịt trïn thïị giúâi– vúâi söị nhín viïn lïn ăïịn gíìn 1triïơu ngûúđi vađ thu lúơi nhuíơn cođnnhiïìu hún caê tíơp ăoađn GeneralMotors, Exxon vađ Mobil cöơng laơi.Caâc nhađ chûâc traâch liïn bang caêmthíịy ngađy cađng khoâ chõu vúâi viïơccöng ty nùưm giûô 80% thõ phíìn cuêathõ trûúđng truýìn thöng Myô Vađ thïịlađ vađo nùm 1974, Böơ Tû phaâp Myôăaô ặa ra möơt böơ luíơt ăùơt díịu chíịmhïịt cho Ma Bell
Ăíy lađ sûơ chia cùưt lúân nhíịt cuêa möơt cöng ty kïí tûđ sau vuơ StandardOil nùm 1911 vađ noâ ăaô bõ phaên ăöịi dûô döơi tûđ nhiïìu phña Coâ ngûúđi chorùìng dõch vuơ ăiïơn thoaơi seô bõ chíịm dûât vônh viïîn; nhûông ngûúđi khaâclaơi noâi ăiïìu nađy seô khiïịn lûúơng ngûúđi tiïu duđng vađ caâc chó söị gia tùng
bõ giaêm suât nghiïm troơng Luâc bíịy giúđ möơt ngađy coâ ăïịn 800 triïơu cuâ
Caâc töíng ăađi viïn cuêa Bell Systems
nùm 1952
Trang 27ăiïơn thoaơi ặúơc thûơc hiïơn trïn toađn nûúâc Myô, vađ nguy cú ăaô hiïín hiïơntrûúâc mùưt Nhûng röìi caâc möịi lo cuông qua ăi möơt caâch ïm thíịm, tûúngtûơ nhû thaêm hoơa maây tñnh Y2K víơy AT&T víîn lúân gíịp ăöi so vúâi ăöịithuê nguy hiïím nhíịt cuêa noâ trong cuđng lônh vûơc kinh doanh vïì caê vöịnliïịng, kyô thuíơt, líîn nhín lûơc Trong thíơp kyê kïị tiïịp, hoơ ăaô tíơn duơngnguöìn lûơc döìi dađo cuêa mònh ăïí trúê thađnh nhađ cung cíịp chñnh cho caâcdõch vuơ truýìn thöng, maơng lûúâi thiïịt bõ vađ maây tñnh Ăïí ăííy maơnhcho muơc tiïu nađy, nùm 1995 cöng ty thöng baâo seô taâch ra möơt líìn nûôa,líìn nađy lađ thađnh 3 cöng ty con: AT&T, chuýn cung cíịp dõch vuơ ăiïơnthoaơi ặúđng dađi vađ caâc dõch vuơ truýìn thöng khaâc; Viïơn nghiïn cûâuLucent, chïị taơo vađ kinh doanh ăiïơn thoaơi, caâc thiïịt bõ chuýín ăöíi maơnglûúâi, vi maơch maây tñnh vađ caâc phíìn cûâng khaâc; vađ tíơp ăoađn NCR, möơtcöng ty maây tñnh mađ hoơ ăaô mua böịn nùm trûúâc ăoâ.
C Michael Armstrong ăaêm nhíơn cûúng võ Chuê tõch kiïm CEO vađonùm 1997, vađ chó trong vođng möơt nùm öng ăaô ặa cöng ty theo möơthûúâng ăi khaâc bùìng caâch mua laơi TCI, nhađ cung cíịp truýìn hònh caâplúân nhíịt nûúâc Myô Sau ăoâ öng ta ăaô ặa ra nhûông kïị hoaơch nhùìm kïịthúơp caâc tiïơn ñch truýìn thöng ăa daơng cuêa AT&T vúâi ặúđng truýìnhònh caâp, dõch vuơ ăiïơn thoaơi trong nûúâc vađ ặúđng dađi, cuđng vúâi ặúđngtruýìn Internet töịc ăöơ cao Nùm
tiïịp theo öng laơi múê röơng hoaơt
ăöơng kinh doanh bùìng caâch hònh
thađnh möơt liïn minh vúâi tíơp ăoađn
British Telecom ăïí cung cíịp dõch
vuơ ăiïơn thoaơi khöng díy trïn toađn
thïị giúâi
Tuy ăaơt ặúơc möơt söị thađnh tûơu
khaê quan dûúâi thúđi Armstrong,
nhûng khi bûúâc sang thïị kyê múâi,
AT&T phaât triïín möơt caâch khaâ trò
trïơ Ngûúđi ặâng ăíìu trûúâc ăoâ cuêa
TCI ăaô coâ yâ muöịn mua laơi cöng ty
ăaô tûđng thön tñnh cöng ty cuêa öng
AT&T • 27
Möơt buöìng ăiïơn thoaơi tûơ ăöơng sûê duơng tiïìn xu cuêa AT&T ngađy nay
Trang 2828 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
ta, vađ ăaô coâ nhûông suy ăoaân rùìng Armstrong seô buöơc phaêi phín chiacöng ty cuêa mònh möơt líìn nûôa
Ngađy 31/01/2005, SBC (Southwestern Bell Corporation) tuýnböị mua laơi AT&T Corp Ngađy 30/06/2005, caâc ăaơi cöí ăöng cuêa AT&Tăaô hoơp taơi Denver vađ ăöìng yâ baân cöng ty Böơ Tû phaâp Myô ăaô lađm roôhöì sú vađ UÊy ban Truýìn thöng Quöịc höơi Myô ăaô chuíín thuíơn ăïì nghõcuêa SBC vađ AT&T vađo ngađy 31/10/2005 Cuöơc saâp nhíơp chñnh thûâcbùưt ăíìu kïí tûđ ngađy 18/11/2005
Ngađy 29/12/2006, UÊy ban Truýìn thöng Quöịc höơi Myô chíịp thuíơncuöơc sang nhûúơng BellSouth vúâi giaâ 86 tó ăö-la vađ liïn doanh múâi víîngiûô laơi tïn goơi AT&T Cuöơc húơp nhíịt nađy goâp phíìn cuêng cöị quýìn súêhûôu caê hai böơ phíơn Cingular Wireless vađ Yellowpages.com, möơt thúđilađ möơt liïn doanh giûôa BellSouth vađ AT&T
Giûôa nùm 2007, Chuê tõch kiïm CEO múâi cuêa AT&T RandallStephenson bùưt ăíìu thaêo luíơn vïì troơng tím líịy cöng nghïơ vađ dõch vuơkhöng díy (wireless) lađm nïìn taêng múâi cho sûơ phaât triïín cuêa möơtAT&T “múâi”, bao göìm caâc loaơi hònh ăa phûúng tiïơn múâi nhûVideoShare, U-verse vađ ặa Internet töịc ăöơ cao ăïịn caâc vuđng nöngthön xa xöi heêo laânh cuêa Myô Ăöìng thúđi Stephenson tiïịp tuơc muathïm möơt söị cöng ty khaâc nhû Dobson Communications vađo ngađy29/06/2007, Interwise vađo ngađy 02/11/2007 vúâi giaâ 121 triïơu ăö-la,vađ mua laơi lađn soâng 700MHz tûđ Aloha Partners vađo ngađy 09/10/2007vúâi giaâ 2,5 tó ăö-la
Trong cuöơc chúi toađn cíìu ngađy nay, duđ kïịt quaê cuöịi cuđng coâ nhûthïị nađo vúâi AT&T thò vai trođ vađ sûâ maơng lõch sûê cuêa cöng ty nađytrong sûơ phaât triïín möơt thïị giúâi hiïơn ăaơi cuêa chuâng ta lađ möơt ăiïìukhöng thïí chöịi caôi
Trang 29HẬNG Ư TƯ FORD
Nhên loẩi ài nhanh hún vâ xa hún nhúâ nhûäng
chiïëc xe mang nhận hiïåu Ford
• Ngûúâi sấng lêåp:
• Chuã tõch têåp àoân:
• Chuã tõch kiïm CEO:
Xe húi, xe tẫi, thiïët bõ vêån tẫi v.v.
160 tĩ àư-la (nùm 2007) Lưỵ 12,61 tĩ àư-la (nùm 2007) 245.000 ngûúâi (nùm 2007) Toyota, DaimlerChrysler, General Motors William Clay Ford, Jr
Alan Mulally Dearborn, Michigan, Hoa Kyâ 1903
www.ford.com
Tốm tùỉt
Trang 3030 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Nïịu AT&T tûđng taơo ra “pheâp mađu” giuâp ăöi tai nhín loaơi trúê nïn
“thñnh” hún trûúâc nhûông khoaêng caâch tûúêng nhû vö tíơn thò Ford Motors ăaô biïịn ûúâc mú cuêa con ngûúđi vïì “ăöi hia vaơn dùơm” trúê thađnh sûơ thíơt Moơi khoaêng caâch vïì ắa lyâ vađ thúđi gian ăïìu bõ ruât ngùưn búêi nhûông yâ tûúêng “thay ăöíi caê thïị giúâi” cuêa Ford
Díịu íịn roô neât nhíịt cuêa Tíơp ăoađn Ö töFord lađ viïơc Henry Ford ăaô aâp duơngphûúng phaâp “díy chuýìn saên xuíịt hađngloaơt” Bûúâc caêi tiïịn tuy ăún giaên nhûng cûơckyđ hiïơu quaê nađy ăaô thay ăöíi hoađn toađn khaâiniïơm “saên xuíịt vađ lùưp raâp” Sau khi ra ăúđi,Ford Corp ăaô nhanh choâng trúê thađnh möơtngûúđi khöíng löì trïn thïị giúâi, möơt cöî maâytöíng húơp vúâi caâc quy trònh kheâp kñn cuêamöơt trong nhûông nhaôn hiïơu ö tö nöíi tiïịngnhíịt hađnh tinh Ngađy nay Ford ăang taơo dûơng möơt hònh aênh múâi meêvađ coâ phíìn ăaâng ngaơc nhiïn vúâi phûúng chím baêo vïơ möi trûúđng.Trong möơt ngađnh cöng nghiïơp tûúêng nhû khöng bao giúđ coâ thïí ăicuđng hûúâng vúâi viïơc baêo vïơ möi trûúđng, nhiïìu ngûúđi xem bûúâc ăi nađycuêa Ford lađ vö cuđng kyđ laơ Bûúâc chuýín biïịn múâi nađy ặúơc bùưt ăíìuvađo thaâng 5 nùm 2000, khi võ chuê tõch tíơp ăoađn múâi ặúơc böí nhiïơmWilliam Clay Ford, Jr – chaâu cöị cuêa nhađ saâng líơp Henry Ford – líìnăíìu tiïn thûđa nhíơn rùìng caâc loaơi xe daơng thïí thao gíy ö nhiïîm nhiïìuhún xe bònh thûúđng vađ coâ thïí gíy taâc haơi líu dađi cho nhûông ngûúđi lûuthöng trïn ặúđng phöị Öng trõnh troơng tuýn böị rùìng Ford seô saênxuíịt ra nhûông chiïịc xe kiïíu múâi, saơch hún vađ thín thiïơn vúâi möitrûúđng hún Öng cođn cam kïịt giaêm thiïíu ăöơ tiïu hao nhiïn liïơu cuêasaên phíím Ford xuöịng 25% trong vođng nùm nùm kïị tiïịp vađ thaâch thûâccaâc ăöịi thuê caơnh tranh khaâc lađm ặúơc nhû víơy
Henry Ford (1863 – 1947)
Trang 31HAÔNG ÖTÖ FORD • 31
Nhûông saâng kiïịn nađy ăaô víịp phaêi nhiïìu sûơ nghi ngúđ vïì tñnh khaêthi, nhûng Ford ríịt gioêi trong viïơc nùưm bùưt tím lyâ khaâch hađng vađ thayăöíi saên lûúơng möơt caâch húơp lyâ Dođng xe Model T, tiïịng vang ăíìu tiïncuêa cöng ty, ăaô thöịng trõ thõ trûúđng ö tö thúđi kyđ ăíìu bùìng viïơc cungcíịp möơt phûúng tiïơn ăi laơi tiïịt kiïơm vađ ăaâng tin cíơy cho giúâi trung vađthûúơng lûu Khi saên lûúơng baân ra bùưt ăíìu chíơm laơi, Ford chuýín sangsaên xuíịt nhûông dođng saên phíím coâ bïì ngoađi bùưt mùưt vađ nhiïìu tiïơnnghi hún Hoơ giúâi thiïơu caâc dođng saên phíím múâi, trúê thađnh möơt trongnhûông nhađ saên xuíịt ö tö ăíìu tiïn phaât triïín röơng raôi ăïịn caâc chíu luơckhaâc, hiïơn ăaơi hoâa thiïịt bõ saên xuíịt, múê ra möơt cöng ty con chuýnăaêm traâch caâc hoaơt ăöơng tađi chñnh, thíơm chñ Ford cođn mua laơi nhûôngcöng ty ö tö nhoê khaâc nhùìm múê röơng thõ phíìn cuêa mònh
Ngađy nay, bïn caơnh caâcnhaôn hiïơu xe húi nöíi tiïịngkhaâc nhû Aston Martin,Jaguar, Lincoln, Mercury,Land Rover… Ford cođn lađ nhađsaên xuíịt xe taêi hađng ăíìu thïịgiúâi, vađ ặâng thûâ hai vïì saênxuíịt xe húi noâi chung Böơphíơn tñn duơng cuêa Ford lađcöng ty tađi chñnh ö tö hađng ăíìu cuêa Myô Vađ, theo ýu cíìu cuêa ngûúđitiïu duđng, cöng ty ăang díîn ăíìu ngađnh cöng nghiïơp trong viïơc hûúângăïịn saên xuíịt caâc saên phíím khöng gíy ö nhiïîm möi trûúđng
***
Haông Ö tö Ford chñnh thûâc hoaơt ăöơng vađo nùm 1903, khi HenryFord vađ 11 cöơng sûơ goâp vöịn 28.000 ăö-la ăïí múê möơt xûúêng saên xuíịtríịt khiïm töịn trong möơt nhađ maây lùưp raâp maây bay cuô kyô úê Detroit.Vúâi cûúng võ lađ giaâm ăöịc kiïm kyô sû trûúêng, Ford ăaô tröng ăúơi ăiïìunađy gíìn nhû suöịt cuöơc ăúđi mònh Vađi tuíìn sau, öng baân chiïịc FordModel A hai xi-lanh cho möơt nha sô úê Chicago vađ trong vođng 14 thaângtiïịp theo, öng ăaô baân ra 1.700 chiïịc khaâc
Ford Model-T, 1925
Trang 3232 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Sinh nùm 1863 úê Greenfield Township, Michigan, thúđi niïn thiïịuHenry Ford lađ möơt cíơu beâ thñch theo ăuöíi lônh vûơc cú khñ hún lađ viïơcnöng trang - cöng viïơc mađ öng ặúơc mong ăúơi lađ seô cuđng lađm vúâi nùmngûúđi em cuêa mònh Söị phíơn cuêa öng lïn tiïịng goơi vađo nùm Ford 13tuöíi, khi öng thíịy möơt cöî maây húi nûúâc tûơ víơn hađnh Ford ăaô nhaêy rakhoêi chiïịc xe ngûơa mađ öng ăang ăi vúâi cha ăïí ngùưm nghña noâ vađ ngaylíơp tûâc quýịt ắnh rùìng mònh seô trúê thađnh möơt kyô sû cú khñ Ba nùmsau öng ăïịn Detroit vađ lađm thúơ maây tíơp sûơ cho Haông Ö tö Michigan.Sau hai nùm, öng nhíơn möơt võ trñ töịt hún: kyô sû cho Cöng ty EdisonIlluminating
Trong khi lađm viïơc úê Edison, Ford bùưt ăíìu nghiïn cûâu chïị taơo möơtchiïịc xe chaơy bùìng ăöơng cú xùng Vađo nùm 1896, öng saên xuíịt rachiïịc xe ăíìu tiïn cuêa mònh: chiïịc Quadricycle, coâ böịn baânh nhû baânh
xe ăaơp, möơt vö-lùng ăïí laâi, hai baânh truýìn ăöơng nùìm phña trûúâc.Nhùìm tíơp trung hoađn toađn vađo viïơc caêi tiïịn nhûông yâ tûúêng cuêa mònh,öng rúđi khoêi Edison vađo nùm 1899 ăïí múê Cöng ty Detroit Automobile.Cöng ty nađy hoaơt ăöơng khöng thađnh cöng vađ möơt cöng ty thûâ hai ặúơcthađnh líơp hai nùm sau ăoâ cuông coâ kïịt cuơc tûúng tûơ Nhûng úê líìn thûâ
ba, vúâi möơt cöng ty mang chñnh tïn öng vađ coâ ăuê söị vöịn ăïí giaêi quýịtnhûông khoâ khùn tađi chñnh ban ăíìu, öng ăaô gùơt haâi ặúơc nhûông thađnhcöng vang döơi
Nhûông nùm ăíìu thíơt sûơ lađ quaông thúđi gian phaât triïín vö cuđng maơnhmeô cuêa Haông Ford Hoơ múê Chi nhaânh Ford - Canada chó möơt nùm saungađy thađnh líơp Vađo nùm 1907, cöng ty ăaô xuíịt khííu xe húi sang chíu
Trang 33HAÔNG ÖTÖ FORD • 33
Íu Trong vođng mûúđinùm sau ăoâ, hoơ ăaô coâtrong tay nhûông nhađmaây saên xuíịt úê UÂc,Nam Phi vađ NhíơtBaên Trong khi ăoâ,Henry Ford víînkhöng ngûđng ặa ranhûông thiïịt kïị múâi.Öng duđng nhûông kyâtûơ nöịi tiïịp nhautrong baêng chûô caâi ăïí ăùơt tïn cho caâc míîu thiïịt kïị nađy, duđ nhiïìu baênthiïịt kïị khöng bao giúđ ặúơc ặa vađo saên xuíịt Möơt trong nhûông míîuthiïịt kïị ặúơc saên xuíịt lađ dođng xe Model N, möơt chiïịc xe maơnh meô vúâiböịn xi-lanh vađ coâ giaâ baân 500 ăö-la Vò öng phaêi chõu traâch nhiïơm gíìnnhû hoađn toađn cho nhûông saên phíím ăíìu tiïn nađy nïn khöng coâ gò ngaơcnhiïn lađ Ford nhanh choâng trúê thađnh Chuê tõch cöng ty vađ lađ chuê súê hûôuchñnh cuêa haông
Bûúâc ngoùơt lúân múê ra vađo nùm 1909 khi Henry Ford cöng böị dođng
xe Model T Cođn ặúơc biïịt ăïịn dûúâi tïn goơi Tin Lizzie, noâ ăaô thíơt sûơgíy ặúơc sûơ chuâ yâ cuêa cöng chuâng vađ Ford nhanh choâng nhíơn ặúơc10.000 ăún ăùơt hađng cho saên phíím nađy Nhu cíìu thõ trûúđng buöơc öngphaêi múê möơt xûúêng saên xuíịt lúân hún gíìn khu vûơc Highland Park.Nhûng hûúâng giaêi quýịt nađy cuông khöng bùưt kõp tiïịn ăöơ thõ trûúđngăođi hoêi vò quy trònh saên xuíịt luâc íịy ăođi hoêi tûđng cöng nhín riïng leêphaêi lùưp raâp toađn böơ möơt chiïịc xe trûúâc khi chuýín sang lùưp raâp chiïịckhaâc Ford ăaô duđng kyô nùng cú khñ cuêa mònh ăïí giaêi quýịt víịn ăïì, vađvađo nùm 1913, öng tòm ra möơt caâch ăïí tùng töịc ăöơ saên xuíịt bùìng caâch
sûê duơng vađ phaât triïín möơt bûúâc caêi tiïịn múâi trong saên xuíịt goơi lađ díy
chuýìn lùưp raâp Ban ăíìu, caâc cöng nhín ăi tûđ möơt chiïịc xe ăaô hoađn
thađnh möơt phíìn ăïịn möơt chiïịc khaâc chó ăïí gùưn möơt böơ phíơn giöịngnhau – vađ cûâ nhû thïị; sau cuđng, Ford ăaô caêi tiïịn kyô thuíơt nađy bùìngcaâch ăùơt moơi thûâ vađo bùng chuýìn ăïí caâc phíìn cuêa chiïịc xe vađ baênthín chiïịc xe ặúơc chuýín thùỉng ăïịn tûđng cöng nhín Hïơ thöịng nađy
Ford Quadricycle 1896 - Möơt trong nhûông chiïịc “xe húi” ăíìu tiïn cuêa nhín loaơi
Trang 3434 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
lađm viïơc hiïơu quaê ăïịn mûâc chó trong möơt nùm Ford ăaô coâ thïí saênxuíịt ặúơc 168.000 chiïịc xe húi – giuâp dođng xe Model T chiïịm lônhmöơt phíìn ba thõ trûúđng ö tö trïn toađn nûúâc Myô
Duđ víơy, Ford víîn khöng dûđng bûúâc Öng mua laơi cöí phíìn cuêa caâcăöịi taâc trong cöng ty vađ xíy dûơng khu phûâc húơp cöng nghiïơp lúân nhíịtthïị giúâi Öng mua laơi cöng ty ö tö Lincoln vađ bùưt ăíìu saên xuíịt xe taêi,
xe keâo, vađ caê maây bay Thíơm chñ öng cođn ra tranh cûê chûâc nghõ sô,nhûng viïơc nađy khöng thađnh cöng Vađ khi lûúơng xe Model T baân rasuât giaêm vò caơnh tranh quýịt liïơt sau khi chiïịc xe thûâ möơt triïơu ặúơcsaên xuíịt, Ford ăaô phaât triïín möơt phiïn baên nhanh hún vađ nhiïìu tiïơnnghi hún, vúâi tïn goơi giöịng saên phíím ăíìu tiïn cuêa Ford Dođng xeModel A múâi nađy ặúơc ra mùưt vađo nùm 1927, vađ 400.000 ăún ăùơthađng ăaô ặúơc gûêi túâi, thíơm chñ trûúâc khi quy trònh kyô thuíơt saên xuíịtdođng xe nađy ặúơc bùưt ăíìu Gíìn hai triïơu chiïịc xe ăaô ặúơc baân hïịt choăïịn khi thõ trûúđng chûâng khoaân suơp ăöí hai nùm sau ăoâ
Nhûng ngay caê cuöơc Ăaơi Khuêng hoaêng Kinh tïị thïị giúâi(1)
cuôngkhöng caên nöíi bûúâc tiïịn cuêa Henry Ford Öng tiïịp tuơc giúâi thiïơu ăöơng
cú V-8 ăíìy sûâc maơnh vađ dođng xe trung cíịp Mercury Ăíy lađ saên phíímcoâ lûúơng baân ra tùng liïn tuơc cho ăïịn khi Thïị chiïịn II lađm cho viïơc saênxuíịt caâc dođng xe dín duơng bõ ằnh trïơ Trong chiïịn tranh, caâc xûúêngsaên xuíịt cuêa Ford ăaô cho ra ăúđi maây bay neâm bom B-24, xe jeep, xetùng vađ caâc maây moâc quín duơng khaâc Vađ vađo nùm 1945, xe chúê khaâchxuíịt hiïơn trúê laơi trïn díy chuýìn saên xuíịt cuêa öng Henry Ford qua ăúđihai nùm sau ăoâ úê tuöíi 83 vađ khöng coâ nhiïìu thúđi gian ăïí tíơn hûúêng hïịtsûơ höìi sinh nađy
Tuy nhiïn, díy chuýìn saên xuíịt mađ öng phaât minh tiïịp tuơc víơnhađnh möơt caâch trún tru Nhûông thiïịt kïị caêi tiïịn nhû dođng xe thïí thaoThunderbird ặúơc ra mùưt thûúđng xuýn, vađ khöng líu sau, cöng ty cöíphíìn hoâa vađo nùm 1956 bùìng cuöơc phaât hađnh cöí phiïịu ríìm röơ ăïí kyêniïơm chiïịc xe thûâ 50 triïơu ặúơc saên xuíịt Ngûúđi chaâu Henry Ford IIăaô lïn thay võ trñ cuêa öng, vađ traâch nhiïơm kinh doanh díìn díìn ặúơcchuýín sang nhûông ngûúđi coâ tû tûúêng ăöịi nghõch, nhû Robert
(1) Great Depression 1929 – 1933: Cuöơc Ăaơi Khuêng hoaêng Kinh tïị thïị giúâi, bùưt ăíìu tûđ sûơ suơp ăöí
Trang 35HAÔNG ÖTÖ FORD • 35
McNamara (ngûúđi tûđ chûâc vađo nùm 1961 ăïí trúê thađnh Böơ trûúêng BöơQuöịc phođng Myô) vađ Lee Iacocca (ra ăi vađo nùm 1978 ăïí nùưm giûô chûâcChuê tõch Haông Chrysler) Möơt chuöîi nhûông nùm thaâng khöng thađnhcöng nöịi tiïịp sau ăoâ – nhû ăiïìu ăaô xaêy ra vúâi tíịt caê caâc cöng ty saênxuíịt ö tö khaâc cuêa Myô – vò coâ sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâc ăöịi thuê caơnh tranhngađy cađng nhiïìu vađ maơnh meô ăïịn tûđ Nhíơt Baên Nhûng nhûông míîu xecaêi tiïịn, nhû Taurus hay Escort, cuđng vúâi dođng xe taêi nhoê F ăaô giuâpFord trúê laơi vúâi cuöơc ăua Vađo nùm 1986, líìn ăíìu tiïn trong saâu thíơpkyê doanh thu cuêa cöng ty ăaô qua mùơt General Motors vađ hoơ ăaô mua laơiAston Martin, Jaguar cuđng möơt söị cöng ty khaâc Tuy nhiïn, chó nùmnùm sau, möơt giai ăoaơn bíịt öín vađ trò trïơ ăaô khiïịn Ford phaêi ăoân nhíơnnùm kinh doanh thua löî lúân nhíịt trong lõch sûê hoaơt ăöơng cuêa mònh
***
Tûđ giûôa thíơp niïn 90 cuêa thïịkyê trûúâc, khi Ford saên xuíịt chiïịc
xe thûâ 250 triïơu, cöng ty ăaô thûơchiïơn hađng loaơt thay ăöíi triïơt ăïínhíịt kïí tûđ khi Henry aâp duơng díychuýìn lùưp raâp cuêa mònh vađo saênxuíịt Möơt trong nhûông thay ăöíi lúânnhíịt lađ Ford 2000, möơt kïị hoaơchăíìy tham voơng bao göìm sûơ phaât triïín caâc thiïịt kïị múâi, möơt baên thoêathuíơn vúâi Nissan ăïí baân xe Ford úê Nhíơt, vađ kyâ húơp ăöìng vúâi Hertz,cöng ty cho thú xe lúân nhíịt thïị giúâi Nhûông bûúâc ăi nađy nhanhchoâng ặúơc tiïịp nöịi vúâi viïơc mua laơi díy chuýìn baêo dûúông xe ö tölúân nhíịt chíu Íu vađ nhûông kïị hoaơch cho möơt nöî lûơc tûúng tûơ úê Myô.Viïơc mua laơi Haông xe Volvo cuêa Thuơy Ăiïín ăaô böí sung cho Ford möơtdođng xe cao cíịp cuđng vúâi sûơ coâ mùơt ngađy cađng nhiïìu úê chíu Íu.Nhûông bûúâc ăi maơnh meô vađo caâc thõ trûúđng tiïìm nùng vađ chûa ặúơcăïí yâ nhiïìu nhû Trung Quöịc, ÍỊn Ăöơ vađ Viïơt Nam ặúơc gíịp ruât tiïịnhađnh Viïơc gia nhíơp caâc dûơ aân kinh doanh vúâi Microsoft vađPriceline.com ăïí baân xe húi trïn maơng Internet cuông ặúơc thûơc hiïơn
Dođng xe Thunderbird cuêa Ford
Trang 3636 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Ngoađi ra Ford cođn bùưt ăíìu sûê duơng maây tñnh ăïí giaêm chi phñ vađthúđi gian phaât triïín cho tíịt caê moơi thûâ, tûđ viïơc giaê líơp caâc vuơ ăuơng xeăïịn thiïịt kïị ban ăíìu cuêa xe Cíìn noâi thïm rùìng, ăïí thñ nghiïơm möơtvuơ ăuơng xe, Ford phaêi boê ra 60.000 ăö-la cho möơt líìn thûê vađo nùm
1985, nhûng hiïơn nay vúâi phíìn mïìm giaê líơp trïn maây tñnh, hoơ chó töịn
… 10 ăö-la Vïì thiïịt kïị, möơt cöng viïơc tûđng töịn 12 ngûúđi trong vođng
12 tuíìn ăïí hoađn tíịt, giúđ ăíy coâ thïí ặúơc hoađn tíịt chó trong vođng batuíìn vúâi möơt ngûúđi duy nhíịt
Ăïí ăííy maơnh sûơ hiïíu biïịt vïì maây tñnh trong ăöơi nguô nhín viïn,Ford ăaô thöng baâo möơt chûúng trònh höî trúơ tađi chñnh cho pheâp tíịt caêcaâc nhín viïn mua möơt chiïịc maây tñnh gia ằnh cuđng vúâi maây in mađuvađ ặúđng truýìn Internet mađ chó phaêi traê goâp 5 ăö-la möơt thaâng.Chûúng trònh gíy chíịn ăöơng nhíịt trong söị nađy lađ nöî lûơc múâi ặúơcbađy toê cuêa Ford ăïí “kïịt húơp cöng nghiïơp hoâa vúâi chuê nghôa baêo vïơ möitrûúđng”, nhû võ chuê tõch nađy vađ gia ằnh thûđa kïị ăaô noâi trïn túđ
Newsweek vađo muđa xuín nùm 2000 – nhûng ăoâ khoâ coâ thïí lađ ăiïím kïịt
thuâc cuêa quaâ trònh chuýín biïịn ăang diïîn ra cuêa Ford Chó trong vođngmöơt thaâng sau thöng baâo nađy, cöng ty ăaô trúê thađnh möơt trong nhûôngnhađ saên xuíịt lúân cuêa thïị giúâi cung cíịp möơt chïị ăöơ phuâc lúơi y tïị troơn goâicho ngûúđi ăöịi ngíîu (vúơ hoùơc chöìng) cuêa caâc nhín viïn cuêa mònh Möơtthaâng sau ăoâ, cöng ty tuýn böị rùìng hoơ bùưt ăíìu chïị taơo xe húi trong caâcxûúêng saên xuíịt úê Nhíơt Baên, ặúơc ăiïìu hađnh búêi ăöịi taâc lađ Haông Mazda.Trûúâc ăoâ, vađo thaâng 09 nùm 1995, Tíơp ăoađn Ford Motor Viïơt Namvađ khai trûúng nhađ maây lùưp raâp taơi tónh Haêi Dûúng, vúâi töíng diïơn tñch17.400 m2
vađ cöng suíịt 14.000 xe möơt nùm Töíng vöịn ăíìu tû cuêa Ford
Viïơt Nam lađ 102 triïơu USD,trong ăoâ Ford Motor goâp75% söị vöịn vađ Cöng tyDiesel Söng Cöng ViïơtNam coâ 25% vöịn goâp Ăíylađ liïn doanh ö tö coâ vöịnăíìu tû lúân nhíịt vađ cuông lađmöơt trong nhûông dûơ aân
Nhađ maây Ford taơi Haêi Dûúng – Viïơt Nam
Trang 37Nùm 2005, caâc cöng ty chûâng khoaân ăaô ăöìng loaơt ắnh giaâ giaêm traâiphiïịu cuêa caê Ford líîn General Motors Hoơ chó ra rùìng chi phñ phuâc lúơicho lûơc lûúơng lao ăöơng coâ tuöíi, xùng díìu tùng giaâ, thõ phíìn tan raô, doanhthu lïơ thuöơc quaâ nhiïìu vađo saên lûúơng xe thïí thao baân ra, lúơi nhuíơn cuêacaâc dođng xe haơng nùơng giaêm maơnh do chi phñ “ngoađi lïì” tùng cao trongnöî lûơc vûơc díơy doanh söị… lađ möơt gaânh nùơng cho hai cöng ty nađy.Thaâng 01 nùm 2008, Ford khai trûúng website möơt trang web liïơt
kï 10 Quy tùưc Khöng thïí ăaânh baơi cuêa Ford (10 Ford Tough Rules) vađ
möơt chuöîi caâc trang web liïn kïịt vúâi chûúng trònh truýìn hònh tûúngtaâc COPS Show TV(1)
ăïí quaêng baâ síu röơng hún nûôa hònh aênh cuêa hoơ Nïịu cođn söịng, coâ leô Henry Ford khöng ăöìng yâ vúâi tíịt caê nhûôngbûúâc ăi liïn kïịt nađy, nhûng öng seô hađi lođng vò nhúđ ăoâ, Ford Motorsvíîn duy trò võ trñ hađng ăíìu möơt caâch vûông chùưc trong nïìn cöngnghiïơp mađ öng ăaô döìn hïịt tím huýịt ăïí xíy dûơng tûđ ăíìu thïị kyê trûúâc
Henry Ford ăaô noâi:
“Khöng coâ viïơc gò lađ quaâ khoâ nïịu baơn biïịt
chia nhoê noâ ra.”
“NOTHING IS PARTICULARLY HARD IF YOU DIVIDE IT
INTO SMALL JOBS.”
(1) COPS Show TV (C.O.P.S - Civilian Operated Police Services) – Chûúng trònh TV ra ăúđi nùm 1989 chuýn vïì nhûông cíu chuýơn vađ cöng viïơc hađng ngađy cuêa Caênh saât Myô taơi vùn phođng hay trïn
Trang 38HAÔNG MAÂY TÑNH
APPLE
Quaê taâo khuýịt luön ặúơc caê thïị giúâi theđm muöịn!
• Ngûúđi saâng líơp:
Maây tñnh caâ nhín, thiïịt bõ ngoaơi vi vađ caâc thiïịt
bõ truýìn thöng ăa phûúng tiïơn 19,32 tó ăö-la (nùm 2007) 1,99 tó ăö-la (nùm 2007) 20.000 ngûúđi (thaâng 09 nùm 2006) Microsoft, Compaq, Sun Microsystems Steve Jobs
No 01, Infinite Loop, Cupertino, California 1976
www.apple.com
Toâm tùưt
Trang 39HAÔNG MAÂY TÑNH APPLE • 39
Biïịn caâi phûâc taơp thađnh ăún giaên, níng caâi tíìm thûúđng lïn ẳnh cao nghïơ thuíơt, baân thiïịt bõ kyô thuíơt cao vúâi giaâ thíịp, lađm caê thïị giúâi míịt ùn míịt nguê vò chúđ ăúơi, thöi thuâc nhín viïn tröịn viïơc ăïí… xïịp hađng giađnh giíơt quýìn súê hûôu möơt saên phíím múâi ra lođ nùìm goơn trong lođng bađn tay, vađ cođn nhiïìu hún thïị nûôa Coâ leô ăoâ lađ tađi nùng thiïn phuâ cuêa ngûúđi ăađn öng coâ caâi tïn bònh dõ Steve Jobs vađ tinh thíìn saâng taơo khöng ngûđng cuêa möơt tíơp ăoađn coâ logo hònh quaê taâo khuýịt.
Gíìn cuöịi thiïn niïn kyê thûâ hai sau cöng nguýn, coâ hai chađng
trai treê tïn Steve cuđng nghiïn cûâu vïì “thuíơt giaê kim cuêa thïị kyê” trong
möơt ga-ra nhoê boê hoang úê miïìn bùưc California Trong luâc ăöi baơn ăangcuđng xoùưn díy ăiïơn vađ miïơng niïơm thíìn chuâ bùìng möơt thûâ ngön ngûôphûâc taơp goơi lađ Líơp trònh thò möơt “tia seât” thònh lònh giaâng xuöịng –vađ thïị lađ möơt thiïịt bõ coâ thïí thay ăöíi caê thïị giúâi ra ăúđi Vađo ngađy Caâthaâng Tû nùm 1976, hoơ trònh bađy saên phíím cuêa mònh - chiïịc maâytñnh Apple ăíìu tiïn - ra trûúâc cöng chuâng
Trïn caê nûúâc Myô, ríịt nhiïìu ngûúđi líơp tûâc nhíơn ra rùìng thiïịt bõnađy seô thíơt sûơ lađm thay ăöíi cuöơc söịng cuêa hoơ Noâ mang möơt sûâc maơnh
vö song - mađ trûúâc ăíy chó vađi ngûúđi coâ quýìn lûơa choơn – ăïịn tûđngăíìu ngoân tay cuêa moơi ngûúđi Noâ cuông coâ vađi giúâi haơn nhíịt ắnh, vađ coâgiaâ thađnh bùìng möơt söị vađng tûúng ặúng vúâi troơng lûúơng cuêa noâ,nhûng thiïịt bõ nađy ăaô múê ăíìu cho möơt cuöơc caâch maơng mađ trong ăoâhai chađng trai tïn Steve noâi trïn ặúơc tön vinh nhû nhûông võ thaânh.Tûđ nhûông ngađy ăíìu múâi thađnh líơp cöng ty, ríịt nhiïìu ngûúđi sùĩnsađng giuâp ăúô hoơ vïì mùơt tađi chñnh vađ caê yâ tûúêng saâng taơo Vađ thïị lađApple ăaô phaât triïín maơnh meô Nhiïìu ngûúđi lađm viïơc cho Apple nhíơnthíịy cöng ty nađy röìi seô giađu maơnh hún caê nhûông gò hoơ coâ thïí nghôăïịn trong nhûông giíịc mú hoang ặúđng nhíịt Nhiïìu ngûúđi khaâchûúêng ûâng nhiïơt liïơt cuöơc “thíơp tûơ chinh” nađy vađ Apple ngađy cađng taơo
ra nhûông thiïịt bõ múâi lađm say ăùưm vađ thu huât thïm vö söị tñn ăöì Haichađng trai treê tïn Steve luâc nađy ăang ặâng trïn ẳnh cuêa thïị giúâi
Trang 4040 • 50 CÖNG TY LAĐM THAY ĂÖÍI THÏỊ GIÚÂI
Sau ăoâ, moơi thûâ ăöơt nhiïn suơp ăöí Möơt nhín víơt kyđ tađi khaâc ăaômang ăïịn cho cöng chuâng lûơa choơn híịp díîn hún Ăoâ chñnh lađ BillGates cuêa Microsoft Nhûông ngûúđi uêng höơ chia thađnh caâc phe phaâi ăöịinghõch nhau Khaê nùng díîn dùưt cöng ty vúâi tíìm nhòn xa cuêa böơ phíơnlaônh ăaơo ăaô khöng cođn nûôa Hai ngûúđi ăađn öng tïn Steve ăaô phaêi rúđiboê võ trñ ăíìy aênh hûúêng cuêa mònh vađ ặúơc thay thïị búêi möơt loaơt nhûôngngûúđi hay ýu saâch, ăïí röìi nhûông ngûúđi nađy laơi thíịt baơi trong caâc cöịgùưng vö voơng nhùìm líịy laơi aânh hađo quang ăaô míịt Khöng cođn caâchnađo khaâc, nhûông khaâch hađng trûúâc ăoâ uêng höơ Apple ăađnh quay lûngmöơt caâch miïîn cûúông vúâi thiïịt bõ mang nhaôn hiïơu traâi taâo khuýịt mađhoơ ăaô tûđng tön thúđ
Nhûng khi tíịt caê dûúđng nhû ăaô vö phûúng cûâu vaôn, nhûôngngûúđi ăang phaêi chöịng choơi víịt vaê hođng gíy dûơng laơi ăïị chïị xûa ăaôkõp thûâc tónh vađ tòm ăïịn möơt trong hai ngûúđi tïn Steve, luâc nađy ăaô
úê vađo tuöíi trung niïn, vađ nađi nó öng quay vïì vúâi Apple Mùơc cho sûơngaơc nhiïn cuêa nhiïìu ngûúđi, öng ăaô quay vïì – duđ luâc ăíìu coâ phíìncíín troơng Vađ, khöng ăïí chíơm trïî thïm möơt phuât giíy nađo nûôa, öngăaô chûâng toê rùìng mònh víîn cođn nguýn sûâc maơnh vađ sûơ tinh nhaơyngađy nađo
***
Nùm 1975, Steve Jobs, chađng sinh viïn 20 tuöíi ăaô boê hoơc quay vïìqú nhađ úê miïìn bùưc California nhùìm tòm kiïịm möơt cöng viïơc thuâ võhún Vúâi võ trñ lađ möơt nhín viïn líơp trònh game cho haông Atari, anhtuơ hoơp giaêi trñ vúâi möơt nhoâm ngûúđi cuđng súê thñch úê Menlo Park ặúơcgoơi lađ Cíu laơc böơ maây tñnh Homebrew Anh tham gia vađo caâc buöíi hoơpmùơt buöíi töịi, vađ ăaô coâ dõp thíịy möơt thađnh viïn khoe chiïịc maây tñnhcaâ nhín maơnh meô hiïơu Altair Chiïịc maây ăúđi ăíìu nađy ặúơc lùưp raâp tûđmöơt böơ göìm nhiïìu saên phíím ặúơc ăùơt mua qua möơt cöng ty ăùơt hađngthû tñn úê Albuquerque, vađ ăöịi vúâi nhûông thađnh viïn cuêa cíu laơc böơHomebrew thò thiïịt bõ nađy thíơt thúđi thûúơng Híìu hïịt nhûông ngûúđi coâmùơt úê ăoâ ăïìu thíịy ặúơc tiïìm nùng cuêa chiïịc maây Cođn Jobs thò nghôăïịn möơt kïị hoaơch kinh doanh ăíìy taâo baơo vađ híịp díîn