Chỉ có đội ngũ Thẩm phán có năng lực, có đầy đủ các tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có kinh nghiệm sống phong phú, có phẩm chất đạo đức, chính trị tốt mới đảm bảo thực hiện t
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP HỌC KỲ
MÔN: NGHỀ LUẬT VÀ
PHƯƠNG PHÁP HỌC LUẬT
ĐỀ BÀI: 0 3
Phân tích sứ mệnh, vai trò và những yêu cầu
về đạo đức của nghề thẩm phán ở Việt Nam
Hà Nội, 2021
HỌ VÀ TÊN : Nguyễn Thị Đoan Trang
Trang 2MỤC LỤC
MỤC LỤC 2
LỜI MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 3
I.Khái niệm nghề thẩm phán 3
I.1.Định nghĩa 3
I.2.Đặc điểm đặc thù nghề nghiệp của Thẩm phán 4
I.3.Tiêu chuẩn của Thẩm phán 4
I.4.Nhiệm kỳ của thẩm phán 5
I.5.Nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán 5
II.Sứ mệnh của nghề thẩm phán 6
II.1.Sứ mệnh nhân danh nhà nước, chịu trọng trách trước Đảng và nhân dân 6
II.2.Sứ mệnh thực thi pháp luật và bảo vệ công lý, công bằng xã hội 7
III.Vai trò của nghề thẩm phán 7
III.1.Vai trò của thẩm phán trong quá trình xét xử 7
III.2.Vai trò của thẩm phán trong đời sống xã hội 8
III.3.Vai trò của thẩm phán trong hoạt động cải cách tư pháp, xây dựng pháp luật 8
IV.Những yêu cầu về đạo đức của nghề thẩm phán ở Việt Nam 9
IV.1.Luôn luôn đề cao ý thức bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ công lý và công bằng xã hội 9
IV.2.Sự tận tâm khi phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội 9
IV.3.Sự độc lập, vô tư và khách quan trong thực thi công vụ 10
IV.4.Lối sống trong sạch, liêm chính, trung thực 10
IV.5.Tinh thần trách nhiệm và ý thức tổ chức kỷ luật cao 11
IV.6.Sự đúng mực trong ứng xử đối với các mối quan hệ xã hội 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Mahatma Gandhi – nhà chính trị và lãnh đạo tinh thần người Ấn Độ có một
câu danh ngôn rất ấn tượng là “Luật lệ không công bằng tự nó đã là một dạng
bạo lực” Thật vậy, pháp luật sinh ra với sứ mệnh vô cùng quan trọng, nó duy trì
trật tự xã hội, bảo vệ công lý, công bằng và xã hội, đẩy lùi cái ác, tôn vinh cái thiện Và Thẩm phán chính là một ngành nghề cao quý sinh ra để thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào thực tiễn, vào những vấn đề cụ thể Xã hội ngày càng phát triển, an sinh xã hội ngày một nâng cao, tầm quan trọng của những người làm Luật và thực thi pháp luật cũng ngày một được coi trọng hơn Nhận thức được sự quan trọng của nghề Thẩm phán trong xã hội Việt Nam hiện tại, em xin
trình bày nội dung: “Phân tích sứ mệnh, vai trò và những yêu cầu về đạo đức
của nghề thẩm phán ở Việt Nam.”
NỘI DUNG
I Khái niệm nghề thẩm phán
I.1 Định nghĩa
Theo khoản 1, điều 1 Pháp lệnh của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội số 02/2002/PL-UBTVQH11 ngày 4 tháng 10 năm 2002 về Thẩm phán và Hội thẩm
Toà án nhân dân, “Thẩm phán là người được bổ nhiệm theo quy định của pháp
luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Toà án.”
Theo khoản 1, điều 65 Luật tổ chức Toà án nhân dân số 62/2014/QH13 ngày
24 tháng 11 năm 2014, “Thẩm phán là người có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo
quy định của Luật này được Chủ tịch nước bổ nhiệm để làm nhiệm vụ xét xử.”
Trang 4I.2 Đặc điểm đặc thù nghề nghiệp của Thẩm phán 1
- Lao động của Thẩm phán là lao động trí não, đầy khó khăn, phức tạp đặt dưới
sự giám sát nghiêm ngặt của xã hội, của công dân
- Hoạt động của Thẩm phán gắn liền với việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân, tổ chức
- Thẩm phán hoạt động theo một trình tự pháp lý chặt chẽ được quy định trong pháp luật tố tụng
- Khi xét xử, Hội đồng xét xử nhân danh Nhà nước để ra bản án, quyết định
I.3 Tiêu chuẩn của Thẩm phán
Đội ngũ Thẩm phán là lực lượng nòng cốt của Toà án nhân dân Chức năng xét xử của Toà án chủ yếu được thực hiện bằng cá nhân các Thẩm phán độc lập hoặc cùng với các Hội thẩm trong các Hội đồng xét xử Chỉ có đội ngũ Thẩm phán có năng lực, có đầy đủ các tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng,
có kinh nghiệm sống phong phú, có phẩm chất đạo đức, chính trị tốt mới đảm
bảo thực hiện tốt nguyên tắc Hiến pháp: “Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm
độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” và những phán quyết của Thẩm phán mới
công minh, khách quan, toàn diện
Theo điều 67 Luật tổ chức Toà án nhân dân 2014, tiêu chuẩn chung để trở thành Thẩm phán bao gồm:
- Là công dân Việt Nam, trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm khiết và trung thực
- Có trình độ cử nhân luật trở lên
- Đã được đào tạo nghiệp vụ xét xử
- Có thời gian làm công tác thực tiễn pháp luật
- Có sức khoẻ đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ được giao
1 Xem: TS Phạm Văn Lợi, “Đặc thù nghề nghiệp của thẩm phán”, Viện NCKH Pháp lý, Bộ tư pháp
Trang 5Như vậy, người Thẩm phán không chỉ có trình độ pháp lý mà phải có đạo đức pháp lý Trong bất cứ tình huống nào, người Thẩm phán cũng phải sẵn sàng bảo vệ pháp luật, bảo lệ lẽ phải và công lý, sự công bằng, không một bước xa rời pháp luật, không được phép lẩn tránh pháp luật, không được làm oan người vô tội, làm lọt kẻ phạm tội
I.4 Nhiệm kỳ của thẩm phán
Theo điều 74 của Luật tổ chức Toà án nhân dân 2014, nhiệm kỳ đầu của các thẩm phán là 5 năm, trường hợp được bổ nhiệm lại hoặc được bổ nhiệm vào ngạch thẩm phán khác thì nhiệm kỳ tiếp theo là 10 năm
I.5 Nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán
Nhiệm vụ và quyền hạn của Thẩm phán đều có được theo quy định của pháp luật Nhiệm vụ và quyền hạn đều xuất phát từ tư cách chủ thể trong quan
hệ pháp luật, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Pháp luật trao cho chủ thể có quyền như thế nào trên cơ sở cương vị, chức vụ mà chủ thể đó đảm nhiệm để thực hiện những nhiệm vụ nhất định
I.5.1 Nhiệm vụ
Chấp hành nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật Điều này có nghĩa là đối với thẩm phán, không có cấp trên nào ngoài pháp luật Thẩm phán phải dựa trên các quy định của pháp luật và bằng những kinh nghiệm sống của mình để giải quyết vụ án đúng pháp luật, không chịu mọi sự can thiệp nào từ bên ngoài
Thẩm phán làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những việc khác thuộc thẩm quyền của Toà án theo sự phân công của Chánh án Toà án nơi mình công tác hoặc Toà án nơi mình được biệt phái đến làm nhiệm vụ có thời hạn (Điều 11 Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm Toà án nhân dân)
Thẩm phán chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, nếu có hành vi vi phạm pháp luật thì tuỳ theo tính chất,
Trang 6mức độ sai phạm và hậu quả mà bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình
sự (Điều 6 Pháp lệnh về Thẩm phán và Hội thẩm Toà án nhân dân)
I.5.2 Quyền hạn
Theo Pháp lệnh của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội về Thẩm phán và Hội thẩm Toà án nhân dân năm 2014, Thẩm phán có những quyền hạn như sau:
- Thẩm phán được bồi dưỡng nghiệp vụ công tác xét xử (Điều 9)
- Thẩm phán có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân thi hành những quyết định có liên quan đến việc giải quyết vụ án hoặc những việc khác theo quy định của pháp luật (Điều 12)
- Thẩm phán có thang bậc lương riêng, được hưởng thụ cấp trách nhiệm và các phụ cấp khác do pháp luật quy định Thẩm phán khi đi làm nhiệm vụ được miễn phí cầu, phà, đường theo quy định của pháp luật (Điều 17)
- Thẩm phán được cấp trang phục, Giấy chứung minh Thẩm phán để làm nhiệm
vụ (Điều 18)
II.1 Sứ mệnh nhân danh nhà nước, chịu trọng trách trước Đảng và nhân dân
Lịch sử hình thành, xây dựng và phát triển hệ thống Tòa án nhân dân ở nước
ta đặt trong lịch sử hình thành và phát triển Nhà nước ta 75 năm qua, điều đó cho thấy sứ mệnh của Tòa án nhân dân gắn liền với sứ mệnh của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Phát triển các quy định của các bản Hiến pháp trước, lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Hiến pháp năm 2013
quy định“Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp.”
Trong hệ thống Tòa án nhân dân, đội ngũ Thẩm phán là lực lượng lao động nòng cốt, kết quả công tác của Thẩm phán quyết định hiệu quả của hệ thống Tòa án nhân dân trong thực hiện quyền tư pháp, bởi không phải Tòa án
Trang 7hoặc một chức danh tư pháp nào khác mà chỉ có Thẩm phán, Hội đồng xét xử mới nhân danh Nhà nước thực hiện quyền tư pháp Trong lời phát biểu của Tổng
Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị triển khai công tác Tòa án năm 2019 như là một minh chứng rõ ràng cho tầm quan trọng của nghề Thẩm
phán “Những đóng góp bền bỉ, thầm lặng của các thế hệ cán bộ, Thẩm phán đã
làm nên truyền thống tốt đẹp của ngành Tòa án; luôn được Đảng, Nhà nước, nhân dân ghi nhận và trân trọng…”.
II.2 Sứ mệnh thực thi pháp luật và bảo vệ công lý, công bằng xã hội
Trong xã hội hiện đại, công lý là điều kiện tiên quyết cho cuộc sống tốt đẹp,
là phẩm hạnh thiết yếu của một xã hội văn minh,hòa bình, hợp tác, tiến bộ, trật
tự và ổn định Một quốc gia văn minh phải được quản lý trên cơ sở nền tảng của đạo lý, công lý, lẽ công bằng Chỉ khi người dân sống trong sự công bằng, giảm
đi sự bất công và đặt niềm tin tuyệt đối vào sự quản lý của Nhà nước thì đất nước đó mới tránh khỏi nguy cơ tồn vong
Những thẩm phán mang trong mình trọng trách rất cao cả là định đoạt, xét xử dựa trên lẽ công bằng, đem những điều luật để áp dụng vào thực tiễn, chính họ là những người thực thi công lý thực thụ Đứng trên bàn cân giữa cái thiện và ác để đưa ra phán quyết một cách công tâm, chính xác nhất, không để bất cứ điều gì làm ảnh hưởng tới quan điểm về vụviệc Một thẩm phán tốt hay không, chính là cốt lõi của một quá trình xét xử, bởi khi đưa ra một phát xét, họ phải chịu trách nhiệm cho không chỉ chính bản thân của mình, mà còn cả của tất
cả những người trong vụ án
III.1 Vai trò của thẩm phán trong quá trình xét xử
Thẩm phán là người “cầm cân, nảy mực” trong một vụ kiện tại phiên tòa, là
người có kiến thức chuyên môn cao, có con mắt tinh tường để đánh giá vấn đề theo nhiều mặt, nhiều chiều, sử dụng sự thật khách quan kết hợp với tư duy chủ
Trang 8quan để đưa ra những bản án, những quyết định vừa nghiêm khắc lại vừa nhân đạo Vì thế, thẩm phán là người có vị trí quan trọng nhất trong một phiên toà, là người bảo vệ công lý, công bằng cho cái thiện, trừng trị cái xấu, cái ác Hay nói cách khác, thẩm phán đóng vai trò chính trong “gánh vác” chức năng xét xử của Tòa án
III.2 Vai trò của thẩm phán trong đời sống xã hội
Thẩm phán là người nắm giữ cán cân công lý, là người đại diện cho lẽ phải, bảo vệ đời sống của người dân Nhờ có thẩm phán mà những vấn đề, những oan sai liên quan trực tiếp tới quyền và nghĩa vụ của người dân mới được giải quyết một cách triệt để Đem lại công bằng công lý tới mọi người Từ đó, thẩm phán là tấm gương sáng để mọi người noi theo, là một con người có hình mẫu lý tưởng trong xã hội
Mặt khác, với vốn hiểu biết sâu rộng của mình, Thẩm phán còn có vai trò quan trọng trong công tác phổ biến và tuyên truyền pháp luật, đưa pháp luật gần hơn với người dân, để người dân hiểu thêm những quy định của pháp luật, hướng tới cái thiện và sự công bằng
III.3 Vai trò của thẩm phán trong hoạt động cải cách tư pháp, xây dựng pháp luật
Là một người am hiểu về luật pháp, giữ vai trò quan trọng trong hoạt động
xét xử, có hiểu biết sâu rộng và tư duy logic vấn đề đặc biệt, Thẩm phán không chỉ là người điều hành phiên toà, ra những phán quyết, mà còn là một nhân tố quan trọng trong các phiên họp Đại biểu Quốc hội, các hội thảo, toạ đàm,… để đóng góp ý kiến cũng như quan điểm của bản thân đối với các dự án luật đang trong quá trình soạn thảo, các vấn đề cần xem xét trong cải cách tư pháp
Trang 9IV Những yêu cầu về đạo đức của nghề thẩm phán ở Việt Nam
IV.1 Luôn luôn đề cao ý thức bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ công lý và công bằng xã hội
Thẩm phán là những người trực tiếp áp dụng pháp luật, mọi hoạt động của
Thẩm phán đều dựa trên và tuân theo các quy định, quy trình thủ tục chặt chẽ do luật định Tôn trọng pháp luật không chỉ là trách nhiệm, mà nó còn là danh dự to lớn của Thẩm phán, chỉ có như vậy mới bảo vệ được công lý và sự nghiêm minh của pháp luật Mặt khác, các tiêu chí về công bằng xã hội đã được thể chế hoá trong pháp luật, vì vậy bảo vệ pháp luật, tuân thủ pháp luật là bảo vệ sự công
bằng xã hội Nói như Mahatma Gandhi: ”Luật lệ không công bằng tự nó đã là
một dạng bạo lực.” Hiểu và nắm vững pháp luật để áp dụng chính xác và đưa ra
đường lối giải quyết phù hợp đối với từng việc cụ thể chính là nghĩa vụ và trách nhiệm của Thẩm phán
IV.2 Sự tận tâm khi phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội
công bằng cho xã hội Theo nguyên lý đã được Hiến định “quyền lực phải có sự
phân công, phối hợp và kiểm soát”, Nhà nước đã thiết lập các cơ chế kiểm tra,
giám sát đối với hoạt động xét xử của Toà án Điều này đòi hỏi Thẩm phán phải luôn ý thức được trách nhiệm của mình trước trọng trách được giao, tuân thủ triệt để các nguyên tắc nghề nghiệp khi thực thi công vụ, chịu sự giám sát chặt chẽ của Nhân dân và các cơ quan dân cử
Đạo đức Thẩm phán ở nước ta hiện nay mang bản chất đạo đức xã hội chủ
nghĩa Đạo đức xã hội chủ nghĩa là phục vụ nhân dân Vì thế Thẩm phán là một chức danh tư pháp quan trọng phải luôn lấy mục đích phục vụ nhân dân, phục vụ công lý, phục vụ xã hội làm mục tiêu cao cả Nhấn mạnh tư tưởng phục vụ nhân dân của Thẩm phán cũng chính là nhấn mạnh vai trò của đạo đức trong xã hội ta:
“Quan tâm đến nhân dân, lo điều nhân dân lo, nghĩ điều nhân dân nghĩ, bảo vệ
Trang 10quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân từ đó hình thành mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người.”2
IV.3 Sự độc lập, vô tư và khách quan trong thực thi công vụ
“Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo
pháp luật” là nguyên tắc cốt lõi được ghi nhận trong Hiến pháp, trong các đạo
luật về tổ chức Tòa án nhân dân và pháp luật tố tụng Sự độc lập của Thẩm phán
là một trong những điều kiện tiên quyết để bảo đảm cho việc xét xử vô tư, khách quan, công bằng, không thiên vị Trong quá trình giải quyết vụ việc, Thẩm phán phải tự đưa ra quyết định trên cơ sở đánh giá của mình về tình tiết sự việc, chứng cứ và chỉ tuân theo pháp luật, không bị tác động hoặc can thiệp từ bên ngoài
Công bằng, vô tư và khách quan là những yếu tố hiện thân của Toà án Một
bản án thấu tình đạt lý là một bản án hàm chứa trong nó sự công bằng, vô tư và khách quan của người làm công tác xét xử mà biểu hiện cụ thể trong từng suy nghĩ và hành động của mỗi Thẩm phán nói riêng và của các thành viên trong hội đồng xét xử nói chung.3 Nghĩa là khi xét xử, Thẩm phán phải làm theo lẽ phải, không thiên lệch về bên nào Tất cả các đương sự, bị cáo không phân biệt thành phần xuất thân, địa vị xã hội, điều kiện kinh tế, ngôn ngữ đều được Thẩm phán xét xử dưới lăng kính pháp luật Có như vậy mới củng cố niềm tin, xoá bỏ những mặc cảm, những khuynh hướng cực đoan dễ xảy ra trong tâm lý của quần chúng nhân dân, đồng thời mang lại hiệu quả giáo dục tích cực
IV.4 Lối sống trong sạch, liêm chính, trung thực
Lối sống trong sạch đối với Thẩm phán, trước hết là không sách nhiễu các
đương sự mà mình đang xử lý vụ việc, không vụ lợi, có ý thức tổ chức kỷ luật,
2 Xem: ThS Hoàng Văn Linh (2007), “Một số suy nghĩ về đạo đức nghề nghiệp của Thẩm phán trong cải
cách tư pháp hiện nay”, Tạp chí Nghề Luật, Số 3, 2007, Học viện Tư pháp.
3 Xem: Nguyễn Văn Hiển, “Phẩm chất đạo đức của nghề thẩm phán”, Thông tin khoa học pháp lý, Số 5/2000, Trang 40.