Do đó, cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản đánh đổ quý tộc phong kiến lạc hậu lỗi thời tất yếu sẽ nổ ra nhằm thiêt lập nền thống trị của giai cấp mình và thúc đẩy nền sản xuất TBCN phát t
Trang 1TIẾT 39,40, 41,42: CHUYÊN ĐỀ:
CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN ĐẦU THỜI CẬN ĐẠI
(Từ giữa thế kỉ XVI đến cuối thế kỷ XVIII)
(4 tiết)
A NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
Sau các cuộc phát kiến địa lý, nền sản xuất ở Tây Âu được đẩy mạnh Bắt đầu quá trình hình thành mầm mống của CNTB và của giai cấp tư sản Sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa từ thời hậu
kì trung đại dẫn đến bước chuyển sâu sắc trong lòng xã hội phong kiến, giai cấp tư sản ngày càng phát triển có thế lực về kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị, vì vậy họ luôn bị chế độ phong kiến tìm mọi cách để kìm hãm, ngăn cản bước phát triển Mâu thuẫn giữa quý tộc phong kiến (đại diện cho quan hệ sản xuất cũ) với tư sản (đại diện cho lực lượng sản xuất mới đang lên) trở nên sâu sắc Do đó, cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản đánh đổ quý tộc phong kiến lạc hậu lỗi thời tất yếu sẽ nổ ra nhằm thiêt lập nền thống trị của giai cấp mình và thúc đẩy nền sản xuất TBCN phát triển Đây là cuộc đấu tranh phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử loài người
Từ giữa thế kỉ XVI, nhân dân Hà Lan đã đấu tranh lật đổ ách thống trị của vương triều Tây Ban Nha, thiết lập nền cộng hòa tư sản đầu tiên Tiếp đó, cách mạng tư sản Anh giữa thế kỉ XVII là trận tấn công lớn vào thành trì của chế độ cũ, lật đổ quan hệ sản xuất phong kiến lạc hậu, mở đường cho lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển Đến cuối thế kỉ XVIII, cách mạng tư sản Pháp là cuộc cách mạng xã hội sâu rộng Nó đã xóa bỏ chế độ phong kiến, mở đường cho CNTB phát triển ở Pháp, góp phần đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống phong kiến ở Châu Âu
1 NGUYÊN NHÂN
* Hà Lan: Đây là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên trên thế giới.
* Ở Anh: Đến thế kỉ XVII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Anh đã phát triển mạnh với nhiều
công trường thủ công như luyện kim, làm sứ, len dạ, Trong đó, Luân Đôn trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại và tài chính lớn nhất nước Anh Tư sản trở thành một giai cấp có thế lực về kinh tế
Ở nông thôn, nhiều quý tộc phong kiến đã chuyển sang kinh doanh theo con đường tư bản, bằng cách
"rào đất cướp ruộng", biến ruộng đất chiếm được thành những đồng cỏ, thuê công nhân nuôi cừu để lấy lông cung cấp cho thị trường Họ trở thành tầng lớp quý tộc mới, còn nông dân mất đất thì nghèo khổ
Trong khi đó, chế độ phong kiến tiếp tục kìm hãm giai cấp tư sản và quý tộc mới, ngăn cản họ phát triển theo con đường tư bản Vì vậy, giai cấp tư sản và quý tộc mới đã liên minh lại với nhau nhằm lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa
* Ở Bắc Mĩ: Sau khi Cô-lôm-bô tìm ra châu Mĩ, người Anh đến Bắc Mĩ ngày một nhiều Đến
thế kỉ XVIII, họ đã thiết lập 13 thuộc địa và tiến hành chế độ cai trị, bóc lột nhân dân bản địa (người Indian)
Giữa thế kỉ XVIII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở 13 thuộc địa phát triển mạnh, nhiều công trường thủ công ra đời (công trường sản xuất rượu, dệt, làm đồ thuỷ tinh…) Nhiều ngành công nghiệp cạnh tranh được với chính quốc như luyện kim, đóng tàu Sự phát triển kinh tế của các thuộc địa trở thành nơi cạnh tranh đối với Anh Giai cấp tư sản thuộc địa hình thành và trở thành đối thủ cạnh tranh với tư sản chính quốc Do đó, Anh tìm mọi biện pháp để cản trở: cấm Bắc Mĩ sản xuất nhiều hàng công nghiệp, cấm mở doanh nghiệp, cấm việc tự do buôn bán với các nước khác, tăng thuế… Đặc biệt năm
1763, vua Anh cấm nhân dân thuộc địa khai hoang các vùng đất phía Tây
Trang 2Tất cả chính sách trên đã xâm hại đến quyền lợi của nhân dân thuộc địa Mâu thuẫn giữa chính quyền và thuộc địa ngày càng gay gắt, dẫn đến chiến tranh
* Ở Pháp: Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp, công cụ và phương thức canh tác
rất thô sơ (chủ yếu dùng cày, cuốc) nên năng suất thấp Nạn mất mùa, đói kém thường xuyên xảy ra, đời sống nông dân rất khổ cực Thủ công nghiệp bị quy chế phường hội phong kiến ràng buộc Công nghiệp dệt, luyện kim xuất hiện một số cơ sở công nghiệp sử dụng máy móc nhưng lại bị chế độ phong kiến cản trở Ngoại thương phát triển mạnh nhưng nội thương bị kìm hãm, đơn vị đo lường và tiền tệ chưa có sự thống nhất
Trước cách mạng, Pháp vẫn là nước quân chủ chuyên chế do vua Lu-i XVI đứng đầu có quyền lực tuyệt đối nhưng đang lâm vào khủng hoảng sâu sắc Xã hội tồn tại 3 đẳng cấp là Tăng lữ, Quý tộc
và Đẳng cấp thứ ba, mâu thuẫn với nhau rất gay gắt Đẳng cấp Tăng lữ và Quý tộc có trong tay mọi quyền lợi, không phải đóng thuế Trong khi đó, Đẳng cấp thứ ba gồm tư sản, nông dân và dân nghèo thành thị không có quyền lợi chính trị, phải đóng nhiều thứ thuế trong đó nông dân chiếm 90% dân số,
là giai cấp nghèo khổ nhất Họ không có đặc quyền và phải chịu mọi thứ thuế và bị lệ thuộc vào những đẳng cấp có đặc quyền Xã hội Pháp mâu thuẫn sâu sắc đặc biệt giữa đẳng cấp thứ ba với chế độ chuyên chế và đòi hỏi được giải quyết Dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản, nông dân Pháp hăng hái tham gia cách mạng để lật đổ chế độ phong kiến
Trên lĩnh vực tư tưởng, xuất hiện tư tưởng Triết học Ánh sáng, đại diện tiêu biểu là
Mông-te-xki-ơ, Vôn-te, Rút-xô đã ủng hộ tư tưởng tiến bộ của giai cấp tư sản, kịch liệt tố cáo và lên án chế độ quân chủ chuyên chế của Lu-i XVI và đòi hỏi phải thay đổi nó Cuộc đấu trên lĩnh vực tư tưởng đã thức tỉnh mọi người và là bước dọn đường cho cách mạng sớm bùng nổ
Vào cuối thế kỷ XVIII nước Pháp có những điều kiện dẫn đến sự bùng nổ của Cách mạng
2 TÓM TẮT TIẾN TRÌNH CÁCH MẠNG
a Cách mạng tư sản Anh
Cách mạng tư sản Anh được chia làm hai giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (1642 – 1648): Năm 1640, vua Sác-lơ I triệu tập Quốc hội Anh (Quốc hội gồm
phần lớn là quý tộc mới) nhằm đặt ra thuế mới, thực hiện chính sách cai trị độc đoán của mình Quốc hội được sự ủng hộ của nhân dân đã phản đối kịch liệt và Sác-lơ I liền chuẩn bị lực lượng chống lại Quốc hội Năm 1642, nội chiến bùng nổ, bước đầu thắng lợi nghiêng về phía nhà vua Nhưng từ khi Ô-li-vơ Crôm-oen lên làm chỉ huy quân đội Quốc hội, xây dựng đội quân có kỉ luật đã liên tiếp đánh bại quân đội của nhà vua Sác-lơ I bị bắt
- Giai đoạn 2 (1649 – 1688): Ngày 30 – 1 – 1649, trước áp lực của quần chúng nhân dân, vua
Sác-lơ I đã bị xử tử Nước Anh chuyển sang nền cộng hoà và cách mạng đạt tới đỉnh cao Tuy nhiên, chỉ có giai cấp tư sản và quý tộc mới được hưởng quyền lợi Vì vậy, nhân dân tiếp tục đấu tranh Để đối phó với cuộc đấu tranh của nhân dân, quý tộc mới và tư sản lại thoả hiệp với phong kiến, đưa Vin-hem Ô-ran-giơ (Quốc trưởng Hà Lan và là con rể của vua Giêm II) lên ngôi, thiết lập chế độ quân chủ lập hiến
Cách mạng tư sản Anh kết thúc
b Chiếntranh giành độc lập.
Tháng 12 – 1773, nhân dân cảng Bô-xtơn tấn công 3 tàu chở chè của Anh để phản đối chế độ thu thuế Đáp lại, thực dân Anh đã ra lệnh đóng cửa cảng Năm 1774, các đại biểu thuộc địa đã họp Hội nghị lục địa Phi-la-đen-phi-a, yêu cầu vua Anh phải xoá bỏ các luật cấm vô lí, nhưng không đạt kết quả
Tháng 4 – 1775, cuộc chiến tranh bùng nổ Nhờ có sự lãnh đạo tài giỏi của Gioóc-giơ Oa-sinh-tơn, quân 13 thuộc địa đã giành được nhiều thắng lợi quan trọng Ngày 4 – 7 – 1776, bản Tuyên ngôn
Trang 3Độc lập được công bố, xác định quyền của con người và quyền độc lập của 13 thuộc địa Nhưng thực dân Anh vẫn không chấp nhận và cuộc chiến tranh vẫn tiếp diễn Tháng 10 – 1777, quân thuộc địa giành thắng lợi lớn ở Xa-ra-tô-ga, làm cho quân Anh suy yếu Năm 1883, thực dân Anh phải kí Hiệp ước Véc-xai, công nhận nền độc lập của 13 thuộc địa Cuộc chiến tranh kết thúc
c Cách mạng tư sản Pháp
Nguyên nhân trực tiếp bùng nổ cách mạng: Ngày 5 – 5 – 1789, Lu-i XVI lại triệu tập Hội nghị
ba đẳng cấp để tăng thuế Đẳng cấp thứ ba kịch liệt phản đối và tuyên bố lập Quốc hội lập hiến, tự soạn thảo Hiến pháp, thông qua đạo luật mới về tài chính Ngay lập tức, nhà vua và quý tộc dùng quân đội
để uy hiếp Sự kiện này đã châm ngòi cho cuộc cách mạng nổ ra
* Cách mạng bùng nổ Thời kì thống trị của phái đại tư sản tài chính:
Ngày 14 – 7 – 1789, quần chúng nhân dân kéo đến tấn công và chiếm pháo đài – nhà ngục Ba-xti Đại tư sản tài chính (phái lập hiến) lên nắm chính quyền, thông qua Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền (1791) Ban hành Hiến pháp (9 – 1791), xác lập chế độ quân chủ lập hiến Tháng 4 – 1792, liên minh hai nước Áo – Phổ (được vua Lu-i XVI cầu viện) cùng bọn phản động ở Pháp chống phá cách mạng, kéo vào xâm lược Phái Lập hiến đã không kiên quyết chống lại, đất nước trở nên lâm nguy
* Tư sản công thương cầm quyền Nền cộng hoà được thành lập
Ngày 10 – 8 – 1792, phái Gi-rông-đanh (tầng lớp tư sản công thương) đứng lên lật đổ phái Lập hiến và lãnh đạo nhân dân tiếp tục làm cách mạng Chế độ phong kiến bị lật đổ, phái Gi-rông-đanh bầu
ra Quốc hội mới, thiết lập nền cộng hoà Ngày 21 1 – 1793, vua Lu-i XVI bị xử tử vì tội phản quốc
Mùa xuân năm 1793, quân Anh cùng quân đội các nước phong kiến châu Âu tấn công nước Pháp Trong khi đó, phái Gi-rông-đanh không lo chống ngoại xâm và nội phản, chỉ lo củng cố chính quyền Ngày 2 – 6 – 1793, dưới sự lãnh đạo của phái Gia-cô-banh, đứng đầu là Rô-be-spie, quần chúng nhân dân đã lật đổ phái Gi-rông-đanh
* Nền chuyên chính dân chủ Gia-cô-banh Đỉnh cao của cách mạng
Phái Gia-cô-banh lên nắm chính quyền, ban hành lệnh tổng động viên, xây dựng đội quân cách mạng hùng mạnh, nhờ đó đánh bại ngoại xâm và nội phản Đây là thời kì cách mạng đạt đến đỉnh cao Sau đó, nội bộ phái Gia –cô-banh lục đục và bị chia rẽ nên phái tư sản phản cách mạng đã tiến hành đảo chính, bắt Rô-be-spie và tiến hành xử tử vào ngày 27 – 7 – 1794
* Thời kì thoái trào
Sau cuộc đảo chính ngày 27 − 7 − 1794, nhiều thành quả cách mạng bị thủ tiêu, cách mạng bước vào thời kì thoái trào Để bảo vệ quyền lợi của mình, giai cấp tư sản đã đưa Na-pô-lê-ông lên nắm chính quyền tháng 11 − 1799 Cách mạng tư sản Pháp kết thúc
3 TÍNH CHẤT, Ý NGHĨA.
∗ Cách mạng Anh:
Cuộc cách mạng tư sản Anh do quý tộc mới liên minh với giai cấp tư sản lãnh đạo, được đông đảo quần chúng nhân dân ủng hộ đã giành được thắng lợi, đưa nước Anh phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa
Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng không triệt để vì vẫn còn ngôi vua Cách mạng chỉ đáp ứng được quyền lợi cho giai cấp tư sản và quý tộc mới, còn nhân dân không được hưởng gì
∗ Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mĩ:
Trang 4Cuộc chiến tranh kết thúc, Anh phải thừa nhận nền độc lập của 13 thuộc địa và Hợp chúng quốc
Mĩ được ra đời Năm 1787, Mĩ ban hành Hiến pháp, quy định Mĩ là nước cộng hoà liên bang, đứng đầu
là Tổng thống nắm quyền hành pháp, Quốc hội nắm quyền lập pháp
Cuộc Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ về thực chất cuộc cách mạng tư sản, nó đã thực hiện được hai nhiệm vụ cùng một lúc : lật đổ ách thống trị của thực dân và mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển
∗ Cách mạng tư sản Pháp:
Cuộc Chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ về thực chất cuộc cách mạng tư sản, nó đã thực hiện được hai nhiệm vụ cùng một lúc : lật đổ ách thống trị của thực dân và mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển
Tuy nhiên, cũng như Cách mạng tư sản Anh, cuộc cách mạng này không triệt để vì chỉ có giai cấp tư sản, chủ nô được hưởng quyền lợi, còn nhân dân lao động nói chung không được hưởng gì
Cách mạng tư sản Pháp đã lật đổ được chế độ phong kiến, đưa giai cấp tư sản lên cầm quyền, xoá bỏ nhiều trở ngại trên con đường phát triển của chủ nghĩa tư bản Quần chúng nhân dân là lực lượng chủ yếu đưa cách mạng đạt tới đỉnh cao với nền chuyên chính dân chủ Gia – cô - banh Tuy Cách mạng tư sản Pháp được coi là cuộc cách mạng tư sản triệt để nhất, nhưng nó vẫn chưa đáp ứng được đầy đủ quyền lợi cho nhân dân, vẫn không hoàn toàn xoá bỏ được chế độ phong kiến, chỉ có giai cấp tư sản là được hưởng lợi
B TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Khái quát sự chuyển biến kinh tế xã hội dẫn đến các cuộc CMTS đầu tiên Nguyên nhân sâu xa, duyên
cớ trực tiếp của các cuộc CM
• Cách mạng tư sản Anh giữa thế kỉ XVII
• Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ
• Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII
- Trình bày tóm tắt diễn biến chính của các cuộc cách mạng, phân tích được ý nghĩa và rút ra tính chất
Từ đó HS rút ra được thế nào là một cuộc cách mạng tư sản triệt để
- Nắm chắc được khái niệm: quý tộc mới, nền quân chủ lập hiến, chế độ đốc chính, chế độ độc tài quân
sự, cách mạng tư sản, cộng hòa liên bang
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích, khái quát, tổng hợp, đánh giá sự kiện, so sánh, tường thuật, rút ra khái niệm, nhận xét kết luận
3.Thái độ:
- Nhận thức về quy luật phát triển tất yếu của lịch sử
- Nhìn nhận và đánh giá đúng về các cuộc cách mạng tư sản trong buổi đầu thời cận đại thể hiện mặt tích cực ở việc loại bỏ chế độ phong kiến song chỉ là sự thay đổi hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác Một chế độ bóc lột một mới, tinh vi và tàn bạo đang hình thành
4 Định hướng các năng lực hình thành.
- Năng lực chung: Năng lực tự học; Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề; Năng lực giao tiếp; Năng lực hợp tác; Năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực chuyên biệt:
+ Năng lực tái hiện hiện thực, sự kiện lịch sử về diễn biến của các cuộc cách mạng tư sản
Trang 5+ Năng lực thực hành bộ môn: khai thác, sử dụng tư liệu, tranh ảnh lịch sử, biểu đồ liên quan đến nội dung chuyên đề
+ Năng lực giải quyết mối liên hệ giữa các cuộc cách mạng tư sản
+ So sánh, phân tích những điểm giống và khác nhau giữa các cuộc cách mạng tư sản
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên:
- Tư liệu tham khảo: Chuẩn kiến thức kĩ năng; Lịch sử thế giới cận đại
- Tranh ảnh, lược đồ liên quan
2 Học sinh:
- Sưu tầm lược đồ và tranh ảnh về các cuộc cách mạng tư sản đầu thời cận đại
- Sưu tầm các tư liệu về các cuộc cách mạng tư sản đầu thời cận đại
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ
1 Giới thiệu của giáo viên
Giai đoạn hậu kỳ trung đại (thế kỷ XV-XVII), chế độ phong kiến khủng hoảng suy vong Giai cấp tư sản tuy mới ra đời nhưng đã nhanh chóng khẳng định thế lực kinh tế của mình Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến trước hết thể hiện ở lĩnh vực tôn giáo, văn hóa tư tưởng, nghệ thuật…Là bước dọn đường cho các cuộc cách mạng tư sản không thể tránh khỏi ở châu Âu, đầu tiên là Hà Lan sau đó là Anh, và nhanh chóng tạo thành làn sóng ảnh hưởng, góp phần thúc đẩy cho cuộc cách mạng tư sản ở Bắc Mĩ bùng nổ Trong đó đặc biệt là cuộc cách mạng tư sản Pháp được đánh giá là cuộc cách mạng tư sản điển hình nhất thời kỳ cận đại
2 Tổ chức các hoạt động học tập:
HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU VỀ NGUYÊN NHÂN CỦA CÁC CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN ĐẦU THỜI CẬN ĐẠI
- GV cung cấp cho học sinh các đoạn tư liệu kết hợp quan sát lược đồ (đọc và tìm hiểu ở nhà)
Tư liệu 1:
* Ở Anh: Đến thế kỉ XVII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Anh đã phát triển mạnh với nhiều
công trường thủ công như luyện kim, làm sứ, len dạ, Trong đó, Luân Đôn trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại và tài chính lớn nhất nước Anh Tư sản trở thành một giai cấp có thế lực
về kinh tế
Ở nông thôn, nhiều quý tộc phong kiến đã chuyển sang kinh doanh theo con đường tư bản, bằng cách "rào đất cướp ruộng", biến ruộng đất chiếm được thành những đồng cỏ, thuê công nhân nuôi cừu để lấy lông cung cấp cho thị trường Họ trở thành tầng lớp quý tộc mới, còn nông dân mất đất thì nghèo khổ
Trong khi đó, chế độ phong kiến tiếp tục kìm hãm giai cấp tư sản và quý tộc mới, ngăn cản
họ phát triển theo con đường tư bản Vì vậy, giai cấp tư sản và quý tộc mới đã liên minh lại với nhau nhằm lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa
Trang 6Lược đồ nước Anh trước cách mạng
Tư liệu 2:
* Ở Bắc Mĩ: Sau khi Cô-lôm-bô tìm ra châu Mĩ, người Anh đến Bắc Mĩ ngày một nhiều.
Đến thế kỉ XVIII, họ đã thiết lập 13 thuộc địa và tiến hành chế độ cai trị, bóc lột nhân dân bản địa (người Indian)
Giữa thế kỉ XVIII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở 13 thuộc địa có bước phát triển, nhiều công trường thủ công ra đời (công trường sản xuất rượu, dệt, làm đồ thuỷ tinh…) Nhiều ngành công nghiệp cạnh tranh được với chính quốc như luyện kim, đóng tàu Sự phát triển kinh tế của các thuộc địa trở hành nơi cạnh tranh đối với Anh Giai cấp tư sản thuộc địa hình thành và trở thành đối thủ cạnh tranh với tư sản chính quốc Do đó, Anh tìm mọi biện pháp để cản trở: cấm Bắc Mĩ sản xuất nhiều hàng công nghiệp, cấm mở doanh nghiệp, cấm việc tự do buôn bán với các nước khác, tăng thuế… Đặc biệt năm 1763, vua Anh cấm nhân dân thuộc địa khai hoang các vùng đất phía Tây
Tất cả chính sách trên đã xâm hại đến quyền lợi của nhân dân thuộc địa Mâu thuẫn giữa chính quyền và thuộc địa ngày càng gay gắt, dẫn đến chiến tranh
Lược đồ Bắc Mĩ trước cách mạng
Tư liệu 3:
* Ở Pháp: Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp, công cụ và phương thức canh
tác rất thô sơ (chủ yếu dùng cày, cuốc) nên năng suất thấp Nạn mất mùa, đói kém thường xuyên
MA XA CHU XET 1.NIU HĂM XAI
1
NI
U OO C
5 5 ĐÕ LA OA
4
4 NIU GIÕ XI
6
6 MÊ RI LEN VIẾC GI NI A
CA RÔ LAI NA BẮC
CA RÔ LAI NA NAM
GIOOC GI A
PEN XIN
VA NI A 3 CON NET TI CUT
3 2 2 RỐT AILEN
Chăn nuôi
C.Tr thủ công N.M đóng tàu Đồn điền
Trang 7xảy ra, đời sống nông dân rất khổ cực Thủ công nghiệp bị quy chế phường hội phong kiến ràng buộc Công nghiệp dệt, luyện kim xuất hiện một số cơ sở công nghiệp sử dụng máy móc nhưng lại
bị chế độ phong kiến cản trở Ngoại thương phát triển mạnh nhưng nội thương bị kìm hãm, đơn vị
đo lường và tiền tệ chưa có sự thống nhất
Trước cách mạng, Pháp vẫn là nước quân chủ chuyên chế do vua Lu-i XVI đứng đầu có quyền lực tuyệt đối nhưng đang lâm vào khủng hoảng sâu sắc Xã hội tồn tại 3 đẳng cấp là Tăng lữ, Quý tộc và Đẳng cấp thứ ba, mâu thuẫn với nhau rất gay gắt Đẳng cấp Tăng lữ và Quý tộc có trong tay mọi quyền lợi, không phải đóng thuế Trong khi đó, Đẳng cấp thứ ba gồm tư sản, nông dân và dân nghèo thành thị không có quyền lợi chính trị, phải đóng nhiều thứ thuế trong đó nông dân chiếm 90% dân số, là giai cấp nghèo khổ nhất Họ không có đặc quyền và phải chịu mọi thứ thuế
và bị lệ thuộc vào những đẳng cấp có đặc quyền Xã hội Pháp mâu thuẫn sâu sắc đặc biệt giữa đẳng cấp thứ ba với chế độ chuyên chế và đòi hỏi được giải quyết Dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản, nông dân Pháp hăng hái tham gia cách mạng để lật đổ chế độ phong kiến
Trên lĩnh vực tư tưởng, thời kì này xuất hiện tư tưởng Triết học Ánh sáng, đại diện tiêu biểu
là Mông-te-xki-ơ, Vôn-te, Rút-xô đã ủng hộ tư tưởng tiến bộ của giai cấp tư sản, kịch liệt tố cáo và lên án chế độ quân chủ chuyên chế của Lu-i XVI và đòi hỏi phải thay đổi nó Cuộc đấu trên lĩnh vực
tư tưởng đã thức tỉnh mọi người và là bước dọn đường cho cách mạng sớm bùng nổ
Vào cuối thế kỷ XVIII nước Pháp có những điều kiện dẫn đến sự bùng nổ của Cách mạng
Sau đó giáo viên phân tích ngắn gọn những điểm cần làm sáng tỏ và cho học sinh trả lời các câu hỏi:
Câu 1: Qua các tư liệu trên, em hãy cho biết những nét nổi bật về tình hình kinh tế của các nước Anh, Bắc Mĩ, Pháp trước khi cách mạng bùng nổ? Qua đó hãy rút ra điểm chung nhất về đặc điểm kinh
tế của các nước trong thời kì này
Câu 2: Nêu những nét nổi bật về tình hình chính trị và xã hội của Anh, Bắc Mĩ và Pháp trước cách mạng
Câu 3: Từ những đặc điểm đó, hãy rút ra nguyên nhân sâu xa dẫn đến bùng nổ các cuộc cách mạng
tư sản và chỉ rõ mục tiêu của các cuộc cách mạng này
Giáo viên sử dụng các lược đồ trên và tranh ảnh để phân tích và chốt ý:
* Ở Hà Lan:
+ Giữa thế kỷ XVI, mầm mống kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển nhưng bị thực dân Tây Ban Nha kìm hãm
=> mâu thuẫn giữa nhân dân Hà Lan với chính quyền TBN ngày càng gay gắt là nguyên nhân chính bùng nổ cách mạng
- Ở Anh:
+ Đến thế kỉ XVII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Anh đã phát triển mạnh trong công thương nghiệp và thâm nhập cả vào nông nghiệp nhưng bị chế độ phong kiến kìm hãm
+ Chính trị: chế độ quân chủ chuyên chế đứng đầu là Sac-lơ I đang lâm vào khủng hoảng, kìm hãm
sự phát triển
+ Xã hội có bước chuyển biến:
• Giai cấp tư sản giàu lên nhanh chóng
• Xuất hiện tầng lớp Quý tộc mới (Quý tộc tư sản hóa) GV hướng dẫn HS nắm khái niệm
• Do bị phong kiến kìm hãm, xã hội mâu thuẫn gay gắt, để tự do phát triển tư sản và quý tộc
Trang 8mới đã lãnh đạo thực hiện một cuộc cách mạng nhằm lật đổ chế độ phong kiến.
* Ở Bắc Mĩ:
+ Giữa thế kỉ XVIII, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở 13 thuộc địa có bước phát triển mạnh, tư sản Bắc Mĩ đã trở thành đối thủ cạnh tranh với tư sản chính quốc Anh
=> Anh tìm mọi biện pháp để cản trở Mâu thuẫn giữa chính quyền và thuộc địa ngày càng gay gắt
=> tất yếu sẽ nổ ra cuộc chiến tranh giành độc lập, thống nhất thị trường
* Ở Pháp:
+ Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu, mầm mống TBCN bắt đầu nảy sinh trong công, thương nghiệp nhưng bị chế độ phong kiến kìm hãm
+ Về chính trị: chế độ quân chủ chuyên chế đứng đầu là Lu-i XVI đang lâm vào khủng hoảng, kìm hãm sự phát triển
+ Xã hội: mâu thuẫn gay gắt đặc biệt giữa Đẳng cấp Quý tộc, Tăng lữ với Đẳng cấp thứ ba (gồm tư sản, bình dân, thợ thủ công nông dân ) đòi hỏi cần được giải quyết => nước Pháp tiến gần tới một cuộc cách mạng lật đổ
* HOẠT ĐỘNG 2: KHÁI QUÁT NGẮN GỌN VỀ DIỄN BIẾN CÁC CUỘC CÁCH MẠNG.
- Giáo viên cho học sinh quan sát các lược đồ, hình ảnh kết hợp đọc thông tin qua các tư liệu sau (đã cho học sinh đọc trước ở nhà)
* Tư liệu 1:
Diễn biến cách mạng tư sản Anh được chia làm hai giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (1642 – 1648: Năm 1640, vua Sác-lơ I triệu tập Quốc hội Anh (Quốc hội gồm phần
lớn là quý tộc mới) nhằm đặt ra thuế mới, thực hiện chính sách cai trị độc đoán của mình Quốc hội được sự ủng hộ của nhân dân đã phản đối kịch liệt và Sác-lơ I liền chuẩn bị lực lượng chống lại Quốc hội Năm 1642, nội chiến bùng nổ, bước đầu thắng lợi nghiêng về phía nhà vua Nhưng từ khi Ô-li-vơ Crôm-oen lên làm chỉ huy quân đội Quốc hội, xây dựng đội quân có kỉ luật đã liên tiếp đánh bại quân đội của nhà vua Sác-lơ I bị bắt
- Giai đoạn 2 (1649 – 1688): Ngày 30 – 1 – 1649, trước áp lực của quần chúng nhân dân, vua
Sác-lơ I đã bị xử tử Nước Anh chuyển sang nền cộng hoà và cách mạng đạt tới đỉnh cao Tuy nhiên, chỉ
có giai cấp tư sản và quý tộc mới được hưởng quyền lợi Vì vậy, nhân dân tiếp tục đấu tranh Để đối phó với cuộc đấu tranh của nhân dân, quý tộc mới và tư sản lại thoả hiệp với phong kiến, đưa Vin-hem Ô-ran-giơ (Quốc trưởng Hà Lan và là con rể của vua Giêm II) lên ngôi, thiết lập chế độ quân chủ lập hiến Cách mạng tư sản Anh kết thúc
Trang 9Lược đồ cách mạng tư sản Anh
* Tư liệu 2:
Tháng 12 – 1773, nhân dân cảng Bô-xtơn tấn công 3 tàu chở chè của Anh để phản đối chế độ thu thuế Đáp lại, thực dân Anh đã ra lệnh đóng cửa cảng Năm 1774, các đại biểu thuộc địa đã họp Hội nghị lục địa Phi-la-đen-phi-a, yêu cầu vua Anh phải xoá bỏ các luật cấm vô lí, nhưng không đạt kết quả
Tháng 4 – 1775, cuộc chiến tranh bùng nổ Nhờ có sự lãnh đạo tài giỏi của Gioóc-giơ Oa-sinh-tơn, quân 13 thuộc địa đã giành được nhiều thắng lợi quan trọng Ngày 4 – 7 – 1776, bản Tuyên ngôn Độc lập được công bố, xác định quyền của con người và quyền độc lập của 13 thuộc địa Nhưng thực dân Anh vẫn không chấp nhận và cuộc chiến tranh vẫn tiếp diễn Tháng 10 – 1777, quân thuộc địa giành thắng lợi lớn ở Xa-ra-tô-ga, làm cho quân Anh suy yếu Năm 1883, thực dân Anh phải kí Hiệp ước Véc-xai, công nhận nền độc lập của 13 thuộc địa Cuộc chiến tranh kết thúc
Lược đồ chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mĩ
* Tư liệu 3:
Nguyên nhân trực tiếp bùng nổ cách mạng: Ngày 5 – 5 – 1789, Lu-i XVI lại triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp để tăng thuế Đẳng cấp thứ ba kịch liệt phản đối và tuyên bố lập Quốc hội lập hiến, tự soạn thảo Hiến pháp, thông qua đạo luật mới về tài chính Ngay lập tức, nhà vua và quý tộc dùng quân đội để uy hiếp Sự kiện này đã châm ngòi cho cuộc cách mạng nổ ra
* Cách mạng bùng nổ Thời kì thống trị của phái đại tư sản tài chính:
Ngày 14 – 7 – 1789, quần chúng nhân dân kéo đến tấn công và chiếm pháo đài – nhà ngục Ba-xti Đại tư sản tài chính (phái lập hiến) lên nắm chính quyền, thông qua Tuyên ngôn nhân quyền
và dân quyền (1791) Ban hành Hiến pháp (9 – 1791), xác lập chế độ quân chủ lập hiến Tháng 4 –
1792, liên minh hai nước Áo – Phổ (được vua Lu-i XVI cầu viện) cùng bọn phản động ở Pháp chống phá cách mạng, kéo vào xâm lược Phái Lập hiến đã không kiên quyết chống lại, đất nước trở nên lâm nguy
* Tư sản công thương cầm quyền Nền cộng hoà được thành lập
Ngày 10 – 8 – 1792, phái Gi-rông-đanh (tầng lớp tư sản công thương) đứng lên lật đổ phái Lập hiến và lãnh đạo nhân dân tiếp tục làm cách mạng Chế độ phong kiến bị lật đổ, phái Gi-rông-đanh bầu ra Quốc hội mới, thiết lập nền cộng hoà Ngày 21 1 – 1793, vua Lu-i XVI bị xử tử vì tội phản quốc
Mùa xuân năm 1793, quân Anh cùng quân đội các nước phong kiến châu Âu tấn công nước Pháp Trong khi đó, phái Gi-rông-đanh không lo chống ngoại xâm và nội phản, chỉ lo củng cố
Trang 10chính quyền Ngày 2 – 6 – 1793, dưới sự lãnh đạo của phái Gia-cô-banh, đứng đầu là Rô-be-spie, quần chúng nhân dân đã lật đổ phái Gi-rông-đanh
* Nền chuyên chính dân chủ Gia-cô-banh Đỉnh cao của cách mạng
Phái Gia-cô-banh lên nắm chính quyền, ban hành lệnh tổng động viên, xây dựng đội quân cách mạng hùng mạnh, nhờ đó đánh bại ngoại xâm và
nội phản Đây là thời kì cách mạng đạt đến đỉnh cao Sau đó, nội bộ phái Gia –cô-banh lục đục và
bị chia rẽ nên phái tư sản phản cách mạng đã tiến hành đảo chính, bắt Rô-be-spie và tiến hành xử tử vào ngày 27 – 7 – 1794
* Thời kì thoái trào
Sau cuộc đảo chính ngày 27 − 7 − 1794, nhiều thành quả cách mạng bị thủ tiêu, cách mạng bước vào thời kì thoái trào Để bảo vệ quyền lợi của mình, giai cấp tư sản đã đưa Na-pô-lê-ông lên nắm chính quyền tháng 11 − 1799 Cách mạng tư sản Pháp kết thúc
Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm và giao nhiệm vụ
* Nhóm 1: Quan sát lược đồ cách mạng tư sản Anh (HS đã chuẩn bị sẵn) và đọc tư liệu thứ nhất (do
giáo viên cung cấp), sau đó tìm hiểu về nguyên nhân trực tiếp bùng nổ cách mạng tư sản Anh và hoàn thành bảng thống kê diễn biến
Giai đoạn I:
1642 - 1648
Giai đoạn II
1649 - 1688
* Nhóm 2: Quan sát lược đồ diễn biến chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ (HS
đã chuẩn bị sẵn) và đọc tư liệu thứ hai (do giáo viên cung cấp), sau đó tìm hiểu về nguyên nhân trực tiếp bùng nổ chiến tranh và hoàn thành bảng thống kê diễn biến
10/1773
9/1774
4/1775
5/1775
4/7/1776
17/10/1777
1781
1783