skkn địa lý trung học phổ thông

Môn Địa lý là môn học liên quan rất nhiều đến việc sử dụng công nghệ thông tin, vìvậy các công cụ trên internet không chỉ có ý nghĩa đối với giáo viên dạy mà còn giúp họcsinh rất nhiều t

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I Điều kiện hoàn cảnh tạo ra sáng kiến.

Trong những năm gần đây, nền giáo dục của nước ta đang có bước chuyển mình

mạnh mẽ với những đổi mới trong nội dung giảng dạy, phương pháp giảng dạy và hìnhthức kiểm tra đánh giá nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủnghĩa và đáp ứng yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế Theo đúng mục tiêu Nghị quyết 29

của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.

Như vậy, mục tiêu giáo dục hiện nay đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang

bị kiến thức sang trang bị những kỹ năng, năng lực cần thiết cho các em học sinh Phươngpháp giáo dục phổ thông cũng đang dần được đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh

Tuy nhiên thực tế ở nhiều trường phổ thông, phần lớn học sinh chú ý nhiều hơn đếncác môn khoa học tự nhiên, còn các môn khoa học xã hội học sinh thường ít hứng thú hơn,dành thời gian học ít hơn, trong đó có môn Địa lí Vậy tại sao lại dẫn đến thực trạng nhưvậy? Theo cá nhân tôi nguyên nhân đến từ cả hai phía giáo viên và học sinh:

- Về phía giáo viên: một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, với bàigiảng Trong quá trình giảng dạy, giáo viên ít khi chủ động tìm tòi phương pháp dạy họcmới, không tạo được hứng thú cho học sinh khám phá tri thức địa lý

- Về phía học sinh: các em đã định hướng rõ ràng cho mình những môn học liênquan đến kỳ thi THPT quốc gia mà ít dánh thời gian cho những môn học khác Vì vậy mộtphần không nhỏ số học sinh ít quan tâm đến môn địa lý

Chính vì lẽ đó mà yêu cầu phải đổi mới phương pháp dạy học nói chung và trongmôn Địa lý nói riêng là rất cần thiết Người giáo viên không chỉ tổ chức giờ dạy hiệu quả

mà còn phải tạo được động lực cho học sinh tích cực, tự giác trong việc học

Vậy liệu có sợi dây nào giúp gắn kết môn Địa lý với học sinh hay không? Theo tôimột trong những sợi dây gắn kết đó là mạng internet – thứ có thể hấp dẫn học sinh, nhữngcông cụ trên internet mà học sinh hay sử dụng như Facebook, YouTube, Google… Đa số

người trẻ trong đó có học sinh phổ thông thường xuyên sử dụng những công cụ này Vậytại sao chúng ta không sử dụng chúng trong việc nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh

Môn Địa lý là môn học liên quan rất nhiều đến việc sử dụng công nghệ thông tin, vìvậy các công cụ trên internet không chỉ có ý nghĩa đối với giáo viên dạy mà còn giúp họcsinh rất nhiều trong việc tiếp nhận kiến thức nếu chúng được sử dụng hiệu quả Đặc trưngcủa môn Địa lý là có kiến thức xã hội rất sâu rộng, tính cập nhật rất cao nhưng phạm vikiến thức trong sách giáo khoa lại rất cơ bản, ít có tính cập nhật Trong khi các công cụtrên internet lại khắc phục được hạn chế này vì vậy nếu hướng dẫn học sinh sử dụng hiệuquả các công cụ trên internet thì việc học địa lý sẽ trở nên hấp dẫn và thích thú hơn đối vớihọc sinh

Trong chương trình địa lý lớp 11 có hai nội dung: phần A: khái quát nền kinh tế - xãhội thế giới, chủ yếu phân tích những vấn đề của thế giới, châu lục và khu vực Phần B: địa

lý khu vực và quốc gia, trong đó có nhiều nước có kiến thức rất hấp dẫn Việc sử dụng cáccông cụ trên internet trong dạy và học sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giờ học và giúp họcsinh chủ động đón nhận kiến thức hơn

Xuất phát từ những nguyên nhân trên, tôi quyết định thực hiện sáng kiến : Hướng dẫn học sinh sử dụng hiệu quả một số công cụ trên internet trong học địa lý lớp 11 ở trường THPT Đại An.

II Mô tả giải pháp:

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến.

Trong năm học 2015 – 2016, lần đầu tiên tôi thực nghiệm sáng kiến vào tìm hiểunội dung bài 9: Nhật Bản sách giáo khoa Địa lý lớp 11 Vì vậy tôi xin lựa chọn ví dụ này

để cụ thể hoá cho các nội dung tiếp theo của sáng kiến

Nhật Bản là một quốc gia có vị trí gần với Việt Nam, nền văn hoá rất đa dạng, conngười có nhiều đức tính quý báu, đặc biệt đây là một quốc gia thường xuyên phải đối mặtvới những thảm hoạ của tự nhiên nhưng người dân luôn có ý thức trong việc khắc phụckhó khăn để phát triển kinh tế Tôi muốn các em tích cực và chủ động tìm hiểu các kiếnthức về đất nước Nhật Bản đặc biệt là những chẩm chất quý báu của người dân, người laođộng Nhật Bản, từ đó giúp các em nâng cao ý thức học tập, hình thành các phẩm chất tốt,nghị lực vươn lên trong cuộc sống Ngoài ra xuất phát từ thực tế nhà trường cũng có nhiềuhọc sinh đang quan tâm đến vấn đề du học Nhật Bản đặc biệt là các em học sinh khối 11,

12 nên các em rất hứng thú khi tìm hiểu đất nước này

Trước khi thực hiện sáng kiến tôi thường tổ chức các tiết học trong bài 9 theo hướng

Nội dung bài 9: Nhật Bản gồm 3 tiết

Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế

Tiết 2: Các ngành kinh tế và các vùng kinh tế

Tiết 3: Thực hành tìm hiểu về hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản

Các nội dung lần lượt được tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu ở trên lớp theo các đềmục, nội dung có sẵn trong sách giáo khoa Để làm được điều đó tôi sử dụng các phươngpháp như thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm Cụ thể như sau:

Ví dụ 1: Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên của Nhật Bản

Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát hình 9.2: Tự nhiên Nhật Bản và nội dung

SGK hãy trình bày đặc điểm tự nhiên của Nhật Bản theo các ý:

- Đặc điểm lãnh thổ

- Đặc điểm địa hình

- Đặc điểm khí hậu

- Đặc điểm tài nguyên

Đánh giá thuận lợi, khó khăn trong sự phát triển kinh tế của Nhật Bản

Bước 2: Sau đó lần lượt gọi các học sinh trả lời, học sinh khác nhận xét, bổ sung

Bước 3: Giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức

Ví dụ 2: Tìm hiểu về đặc điểm dân cư của Nhật Bản

Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bảng 9.1: Sự biến động về cơ cấu dân số theo

độ tuổi và nội dung SGK hãy trình bày đặc điểm dân cư của Nhật Bản theo các ý:

- Quy mô dân số

- Cơ cấu dân số

- Gia tăng dân số

- Đức tính tốt của người dân

Đánh giá thuận lợi, khó khăn của đặc điểm dân số trong sự phát triển kinh tế của NhậtBản

Bước 2: Sau đó lần lượt gọi các học sinh trả lời, học sinh khác nhận xét, bổ sung

Bước 3: Giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức

Ví dụ 3: Tìm hiểu về tình hình phát triển kinh tế của Nhật Bản.

Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bảng 9.2, 9.3 và nội dung SGK hãy trình bày

tình hình phát triển kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ hai theo các ý:

- Đặc điểm phát triển kinh tế giai đoạn 1950-1973, giải thích nguyên nhân

- Đặc điểm phát triển kinh tế giai đoạn 1973-1980, giải thích nguyên nhân

- Đặc điểm phát triển kinh tế giai đoạn 1990 – 2005, giải thích nguyên nhân

Bước 2: Sau đó lần lượt gọi các học sinh trả lời, học sinh khác nhận xét, bổ sung

Bước 3: Giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức

Ví dụ 4: Tìm hiểu về các ngành kinh tế và các vùng kinh tế của Nhật Bản

Bước 1: Giáo viên chia lớp ra thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: tìm hiểu đặc điểm ngành công nghiệp

- Nhóm 2: tìm hiểu đặc điểm ngành dịch vụ

- Nhóm 3: tìm hiểu đặc điểm ngành nông nghiệp

- Nhóm 4: tìm hiểu đặc điểm 4 vùng kinh tế

Mỗi nhóm sẽ có phiếu học tập kèm theo

Bước 2: Các nhóm nghiên cứu trên lớp và hoàn thành nội dung phiếu học tập, sau đó trình

- Học sinh cũng không cần nhiều thời gian nghiên cứu bài học Mọi nội dung cơ bản đãnằm sẵn trong sách giáo khoa, học sinh chỉ cần ghi chép ngắn gọn, rõ ràng

 Nhược điểm

- Giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình là chủ yếu, không khí giờ học kém sôi nổi

- Giáo viên đánh giá khả năng nhận thức và mức độ hiểu biết của học sinh còn phụ thuộcvào khả năng tái hiện lượng kiến thức nhiều hay ít so với lời thày giảng hay sách giáokhoa

- Học sinh đón nhận kiến thức một cách thụ động Vì thế khả năng sáng tạo của học sinhcòn hạn chế

- Học sinh ít có hứng thú với bài học, môn học

- Môn địa lý là môn học có tính cập nhật cao nhưng nội dung, số liệu sách giáo khoa đã cũkhông còn phù hợp với thực tế

Trước những hạn chế mà phương pháp cũ thể hiện thì vấn đề đổi mới phương pháp

hoạt động, học sinh phải là trung tâm, tích cực, chủ động, sáng tạo, lĩnh hội, tái hiện kiếnthức một cách linh hoạt.

Việc sử dụng những công cụ trên internet trong học tập sẽ giúp học sinh có được sựchủ động, sáng tạo, linh hoạt, tiết kiệm thời gian học tập trên lớp, tự học ở nhà, học sinh cóhứng thú hơn đối với môn học Ngoài ra còn nó giúp giáo viên thay đổi phương pháp giảngdạy, hình thức giao nhiệm vụ, hình thức kiểm tra đánh giá Theo tôi đây là một điều cầnthiết và khả thi

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến:

2.1 Đặt vấn đề

Mạng internet đã quá phổ biến trên thế giới, nó tham gia vào mọi hoạt động củađời sống Trên mạng internet có rất nhiều công cụ hữu hiệu phục vụ cho việc dạy và học.Trong giới hạn sáng kiến tôi lựa chọn 5 dạng công cụ sau: Video sharing platform(Youtube), Web search engine (Google search), Cloud-bassed office suite/documentstorage (Google drive), Public social network (Facebook), Web (gapminder.org) Trong đócông cụ Facebook, Google drive, gapminder.org là chủ yếu

Trong những năm gần đây với sự bùng nổ của mạng xã hội nói chung và Facebooknói riêng đã làm thay đổi thế giới hoàn toàn Con người xích lại gần nhau hơn, mọi thôngtin được chia sẻ với tốc độ chóng mặt, nhiều người làm giàu được nhờ mạng xã hội vậy tạisao chúng ta không thể sử dụng mạng xã hội để làm giàu vốn kiến thức còn hạn hẹp chohọc sinh của chính chúng ta Tôi thấy khi nói đến mạng xã hội phụ huynh học sinh hay cócái nhìn tiêu cực nhiều hơn là tích cực Vì sao ư? Vì học sinh của chúng ta đã mất quánhiều thời gian cho mạng xã hội, cho những thông tin vô bổ mà quên mất rằng đây có thể

là công cụ vô cùng hữu hiệu phục vụ cho việc học của các em

Công cụ Google drive có rất nhiều tính năng như lưu trữ tài liệu, chia sẻ tàiliệu nhưng trong đề tài này tôi sử dụng tính năng tạo biểu mẫu trong việc hình thành đềkiểm tra cho học sinh làm trực triếp trên đó

Công cụ Web gapminder.org không còn xa lạ với các giáo viên địa lý trong việcthu thập số liệu về dân cư, kinh tế, năng lượng, môi trường của các quốc gia trên thếgiới Trong đề tài này tôi muốn hướng dẫn các em học sinh sử dụng công cụ này như mộttài liệu có ích trong việc chuẩn bị bài ở nhà và làm các bài tập khác cô giao

Các công cụ hỗ trợ như Google search, YouTube đã quá quen thuộc với các emnhiệm vụ của tôi là hướng dẫn các em kỹ năng tìm tài liệu sao cho hiệu quả phục vụ choviệc học địa lý

Bên cạnh đó, theo phân phối chương trình môn địa lý lớp 11 các em có một tiết

một tuần nên thời gian chuẩn bị bài của các em tương đối nhiều, các em không bị áp lựctrong việc hoàn thành nhiệm vụ về nhà Việc sử dụng các công cụ trên internet trong họcđịa lý giúp các em tìm thấy niềm vui trong học tập và nâng cao được kỹ năng sử dụngcông nghệ thông tin.

Về phía nhà trường, trường THPT Đại An mặc dù mới được thành lập nhưng cơ sởvật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học tương đối hoàn chỉnh Các lớp đều có

hệ thống máy chiếu hoạt động tốt, phòng máy tính được trang bị mạng internet nên đâycũng là điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện mục đích của sáng kiến

Trong những năm qua, tôi đã nghiên cứu và hướng dẫn các em học sinh sử dụngnhững công cụ này Thông qua các bài học tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong không khítiết học, các em hào hứng hơn và tích cực hơn đồng thời năng lực tự học, năng lực sáng tạocủa các em cũng tiến bộ dần qua các bài học Từ kết quả trên tôi quyết định viết sáng kiếnkinh nghiệm này

2.2 Giải quyết vấn đề.

2.2.1 Tính mới của việc hướng dẫn học sinh sử dụng hiệu quả các công cụ trên

internet trong học Địa lý.

Mạng internet xuất hiện ở Việt Nam tương đối muộn nhưng việc sử dụng internethiện nay lại rất phổ biến và số người sử dụng internet lại cao và tăng nhanh qua các năm

Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam số người sử dụng Internet ở

nước ta là gần 50 triệu người chiếm 53% dân số

Hình 1: Tỷ lệ người dùng internet ở Việt Nam, Châu Á – Thái Bình Dương và thế giới năm 2016

Trong đó số người sử dụng Facebook đứng thứ 7 thế giới với hơn 64 triệu tài khoản

và chủ yếu là người trẻ trong đó có học sinh phổ thông

Học sinh sử dụng mạng internet chủ yếu là để giải trí như: nghe nhạc, chơi game,lướt Facebook, đọc truyện…Số học sinh sử dụng những công cụ trên internet trong việchọc còn hạn chế chủ yếu là các học sinh ở trường chuyên, lớp chọn, hay ở các trườngthành phố

Đối với học sinh ở trường THPT Đại An, tôi nhận thấy phần lớn các em đều có điệnthoại di động, nhiều học sinh được gia đình trang bị máy vi tính nhưng hầu hết các emcũng chỉ sử dụng chúng để phục vụ cho mục đích giải trí là chủ yếu Tôi thật sự mongmuốn các em sử dụng có hiệu quả những công nghệ mà các em có trong việc nâng caochất lượng học tập

Trước khi thực hiện sáng kiến này vào công việc giảng dạy, tôi có làm một bài khảosát học sinh trong trường với các câu hỏi và kết quả như sau:

Đầu tiên tôi chọn mẫu cho bài khảo sát:

học sinh khối 12: 82 học sinhhọc sinh khối 11: 80 học sinhhọc sinh khối 10: 81 học sinh

PHIẾU KHẢO SÁT ỨNG DỤNG CÔNG CỤ TRÊN INTERNET TRONG DẠY VÀ HỌC ĐỊA LÝ

Ở TRƯỜNG THPT ĐẠI AN Câu 1: Em (gia đình) có những thiết bị điện tử nào sau đây? Đánh dấu “x” vào ô trống.

A Điện thoại thông minh (có thể truy cập internet)

B Máy tính bảng

C Máy vi tính

Câu 2: Em có biết truy cập mạng internet không?

Câu 3: Mức độ sử dụng mạng internet của em?

C Thỉnh thoảng D Không bao giờ

Câu 4: Em truy cập mạng internet từ nguồn cung cấp nào?

A Mạng internet của cá nhân, gia đình B Mạng internet của nhà trường

C Ra quán internet D Tất cả các nguồn

Câu 5: Em hay truy cập mạng internet với mục đích chủ yếu là:

Câu 9: Em thường dùng mạng xã hội để làm gì?

A Kết nối với bạn bè B Đăng tải thông tin, hình ảnh

C Bán hàng qua mạng D Học tập

Câu 10: Em cảm thấy như thế nào khi dùng mạng xã hội?

C Dùng cũng được không dùng cũng được D Nhàm chán

Câu 11: Em nghĩ môn địa lý là môn học hấp dẫn người học hay không?

C Tuỳ vào nội dung bài học cụ thể D Ý kiến khác

Câu 14: Theo em nếu sử dụng các công cụ trên internet trong học môn địa lý, em sẽ

có thêm được điều gì so với việc học địa lý đơn thuần giống như trước đó?

Câu 14: Theo em nếu sử dụng các công cụ trên internet trong học môn địa lý, em sẽ

có thêm được điều gì so với việc học địa lý đơn thuần giống như trước đó?

Một số ý kiến của học sinh

- Thích thú hơn với bài học (đa số)

- Trực quan hơn vì sẽ có nhiều hình ảnh, bản đồ, biểu đồ

- Phải làm bài tập nhiều hơn

- Kiến thức mới lạ hơn vì trên mạng có rất nhiều thông tin địa lý hay

………

Câu 15: Theo em nếu sử dụng công cụ trên internet trong học môn địa lý, em sẽ gặp phải khó khăn nào?

Một số ý kiến của học sinh

- Em và một số bạn không có Facebook, không có điện thoại hoặc máy tính

- Nhà em không có mạng dây và mạng wifi nên không thể truy cập internet

- Các bạn hay comment linh tinh lên Facebook

- Không áp dụng được học trên lớp

- Mất nhiều thời gian để tìm kiếm thông tin

Câu 16: Em thường dùng công cụ nào trên internet để tìm kiếm thông tin, nội dung liên quan đến bài học địa lý?

Một số ý kiến của học sinh

- Em hay dùng YouTube để tìm xem một số video liên quan đến vũ trụ, Trái Đấthay xem thế giới động vật

- Em hay đọc báo để biết thêm về kiến thức xã hội trong đó có kiến thức địa lý

- Khi cô giao bài về nhà em cũng hay lên Google để tham khảo đáp án

Sau khi khảo sát học sinh trong trường tôi nhận thấy một số vấn đề sau đây:

- Hầu hết các em đều cảm thấy môn địa lý là môn học bình thường, thậm chí mộtphần không nhỏ coi đó là môn không hấp dẫn đặc biệt là học sinh khối 12

- Phần lớn các em học sinh đều có tài khoản mạng xã hội và rất thường xuyêntham gia, truy cập Điều này làm lãng phí thời gian của các em rất nhiều

- Hầu hết các em sử dụng mạng xã hội để kết nối bạn bè hoặc đăng tải trạng thái

và hình ảnh Trong khi đó số học sinh sử dụng mạng xã hội trong việc học còn rất hạn chế

- Hầu hết các em đều nghĩ giữa môn địa lý và mạng xã hội có thể liên kết được với

- Các em cũng đánh giá được những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng công cụ

trên internet trong việc học địa lý

- Một số em cũng đã biết sử dụng công cụ Google, YouTube trong việc học địa lý

và tìm kiếm các thông tin liên quan đến bài học

Từ cuộc khảo sát này tôi thấy việc kết hợp giữa dạy và học địa lý với các công cụtrên internet là tương đối khả thi và sẽ giúp học sinh hứng thú hơn, tích cực hơn và có thể

tự học được nhiều hơn Bên cạnh đó sẽ giúp các em khai thác hiệu quả các công cụ trêninternet tốt hơn trong học tập môn địa lý nói riêng và các môn học khác nói chung

Hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ trên internet trong học tập nói chung và họcđịa lý nói riêng có những ưu điểm sau:

*Công cụ mạng xã hội (Facebook)

- Đây là công cụ tương đối thông dụng, dễ sử dụng, dễ áp dụng và có triền vọng sửdụng trong tương lai

- Dễ tạo ra được hứng thú với học sinh đối với môn học

- Mạng xã hội có tính liên kết rất cao: các thành viên có thể trò chuyện trực tiếp,trao đổi, thảo luận

- Trên mạng xã hội cho phép người dùng dễ dàng đăng tải các định dạng file khácnhau như: video, hình ảnh, link web, file đính kèm word, pdf… không hạn chế dunglượng

- Giáo viên có thể giao việc trực tiếp cho học sinh các lớp thông qua mạng xã hội.Giáo viên có thể theo dõi, quan sát sự thảo luận, trò chuyện của học sinh về bài học từ đónhanh chóng giải đáp các khó khăn vướng mắc cho học sinh Sau khi học sinh làm việc cóthể gửi bài ngay trên mạng

- Giáo viên cũng có thể ra bài tập ngắn hàng ngày trên mạng và yêu cầu học sinhvào làm Từ đó giáo viên có sự thay đổi trong cách kiểm tra, đánh giá học sinh

- Tiết kiệm thời gian học tập trên lớp vì học sinh đã có sự chuẩn bị trước đó Nộidung kiến thức có thể được mở rộng thông qua các tài liệu giáo viên, học sinh đã chia sẻ

- Tính năng lưu trữ thông tin có thể giúp các học sinh xem lại kiến thức đã đượcđăng trước đó

* Công cụ Google drive

- Giáo viên dễ dàng tạo đề kiểm tra và cho học sinh vào làm với mục đích ôn tập

- Sử dụng công cụ này giúp tiết kiệm được một khoản chi phí không nhỏ trong việc

in, phô tô đề Sau mỗi bài học, học sinh được ôn tập ngay nhằm củng cố và mở rộng kiếnthức

*Công cụ mang tính chất đặc trưng là trang web gapminder.org

- Giúp học sinh cập nhật được số liệu cơ bản về quốc gia mà các em đang tìm hiểumột cách nhanh chóng, dễ dàng

- Các số liệu hiển thị dưới dạng bản đồ, biểu đồ trực quan và thay đổi theo giaiđoạn Học sinh cũng có thể cắt hình ảnh từ web để có tư liệu trong các bài tập về nhà nếugiáo viên yêu cầu

- Thông qua việc sử dụng web, học sinh cũng có thể trau dồi thêm kiến thức tiếngAnh của mình

2.2.2 Các bước thực hiện

A Đối với giáo viên

1 Nghiên cứu kỹ về các công cụ trên internet phục vụ trong dạy học địa lý.

Các công cụ trên internet phục vụ cho việc dạy và học rất đa dạng Trong đó có thể

kể đến các công cụ phổ biến như: YouTube, google search, Google Docs/Drive, Facebook, Kahoot, các trang web… Mỗi công cụ có những tính năng riêng biệt

Môn địa lý là một môn học ứng dụng nhiều công nghệ thông tin trong dạy học đốivới giáo viên và trong học tập, nghiên cứu đối với học sinh Trước mỗi một bài dạy, tôithường đọc kỹ nội dung sách giáo khoa sau đó lên mạng tìm kiếm thêm thông tin phục vụcho bài dạy Các công cụ mà tôi thường sử dụng là YouTube, Google search, các trang web(trong đó có trang gapminder.org), Facebook Nội dung liên quan đến bài học tương đốinhiều nhưng giáo viên phải biết chọn lọc những nội dung có giá trị, có tính đúng đắn, tínhcập nhật

Công cụ YouTube tôi dùng để tìm kiếm các video có nội dung liên quan

Công cụ Google search tôi dùng để tìm kiếm các thông tin, nội dung, hình ảnh liênquan

Trang web gapminder.org tôi dùng để tìm kiếm các số liệu về kinh tế, xã hội có nộidung liên quan

Riêng đối với công cụ Facebook tôi dùng để giao việc cho học sinh trong lớp, chia

sẻ các thông tin, tài liệu có liên quan đến bài học, đăng bài tập cho học sinh làm từ đó cóthể kiểm tra, đánh giá học sinh Bên cạnh đó tính năng của Facebook giúp tôi có thể theodõi sự làm việc, thảo luận của các em thông qua ứng dụng Messenger chát theo nhóm

Công cụ Google drive có rất nhiều tính năng nhưng trong phạm vi đề tài chủ yếu tôi

sử dụng tính năng tạo biểu mẫu làm đề kiểm tra trắc nghiệm cho học sinh Học sinh có thể

dễ dàng truy cập và làm bài kiểm tra Sau khi làm bài kiểm tra học sinh biết ngay được

2 Các bước giáo viên thực hiện để tiến hành sáng kiến.

Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ (tôi tiến hành trong

1 buổi chiều cho lớp thực nghiệm).

- Công cụ tìm kiếm video trên YouTube: tôi hướng dẫn học sinh cách tìm bằng

các từ khoá chính, ngắn gọn Nội dung video cần tập trung vào nội dung liên quan đến bàihọc Có thể sử dụng phần mềm cắt video để lấy nội dung chính nhất Thời gian của videocũng không nên quá dài (dưới 3 phút)

Ví dụ: hướng dẫn học sinh tìm video có nội dung về già hoá dân số ở Nhật Bản.

Tôi hướng dẫn học sinh viết từ khoá ngắn gọn, chính xác “già hoá dân số ở NhậtBản” sau đó sẽ có các đoạn video hiện lên Nhiệm vụ của các em là xem video và nếu nộidung đoạn video đảm bảo được yêu cầu của bài học thì down video về làm tư liệu cho bàitập của nhóm mình

- Công cụ Google search: giáo viên hướng dẫn học sinh tìm kiếm thông tin chủ

yếu trên các trang web Cách tìm thông tin cũng bằng các từ khoá chính nên ngắn gọn, nộidung lựa chọn cần phải có tính chọn lọc, tính cập nhật

Ví dụ: hướng dẫn học sinh tìm hiểu điều kiện tự nhiên của Nhật Bản

Từ khoá tìm kiếm ở đây là “điều kiện tự nhiên của Nhật Bản”, sẽ có hơn 2 triệu kếtquả nhưng tôi hướng dẫn học sinh nên tìm đọc những trang đầu sẽ cho kết quả có độ tincậy cao nhất Sau đó các em chọn lọc thông tin và ghi chép ngắn gọn hoặc copy nội dung

đó làm tư liệu cho bài tập của nhóm mình

- Trang web gapminder.org: tôi hướng dẫn các em trong việc tìm kiếm số liệu về

dân cư, xã hội, kinh tế của một số quốc gia Tôi hướng dẫn học sinh cách dịch trang web từtiếng Anh sang tiếng Việt để dễ sử dụng Các em có thể download bản offline để sử dụngtrong trường hợp không có mạng Ngoài việc tìm kiếm số liệu các em cũng có thể lấy đượccác bản đồ, biểu đồ thể hiện một số nội dung về địa lý của các quốc gia Tôi xác định đây

là công cụ quan trọng vì trang web này rất có ích trong phần học địa lý quốc gia lớp 11

Ví dụ: hướng dẫn học sinh sử dụng gapminder.org

Cách 1: Hướng dẫn các em sử dụng trực tuyến.

Bước 1: Truy cập trang https://www.gapminder.org/

Bước 2: Lựa chọn công cụ gapminder tools

Bước 3: Tìm thông tin liên quan đến nội dung bài học

Tôi hướng dẫn học sinh một ví dụ cụ thể: tìm thông tin về quy mô dân số Nhật Bảnbằng công cụ này như sau:

 Lựa chọn dạng biểu đồ mà em cho là biểu thị rõ nhất về đối tượng địa lý em tìmhiểu Với ví dụ này, tôi khuyên các em nên chọn dạng biểu đồ đường vì đây là biểu đồ thểhiện rõ nhất sự thay đổi quy mô dân số của Nhật Bản qua các năm

 Sau khi chọn dạng biểu đồ xong tôi hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm số liệu vềquy mô dân số.

Nội dung trục tung hiện tại khôngphải là quy mô dân số nên nhiệm vụcủa các em là chọn lại nội dung bằngcách kích chuột vào đó và chọn nộidung population sau đó chọn quốc gia

mà các em muốn tìm số liệu như hìnhdưới đây:

Chọn nội dung population là quy mô dân số

Chọn quốc gia muốn thể hiện là Japan

Sau đó có kết quả là bản đồ dưới đây Các em chỉ cần kích chuột vào năm mà các

em muốn lấy số liệu là ra kết quả

Biểu đồ quy mô dân số của Nhật Bản qua các năm

Cách 2: Hướng dẫn các em sử dụng offline

Bước 1: hướng dẫn học sinh download gapmider.org, sau đó hướng dẫn học sinh càiđặt Các thao tác hướng dẫn học sinh cụ thể như hình dưới đây

Bước 2: Hướng dẫn học sinh sử dụng bản offline giống như hướng dẫn bản onlinetrực tuyến.

- Sử dụng công cụ Facebook: đây là công cụ quá quen thuộc với các em rồi nên

chủ yếu tôi hướng dẫn các em cách mở tài liệu từ link liên kết, cách lưu bài viết, chia sẻbài viết và đăng bài có đính kèm file Đây cũng là phần trọng tâm vì chủ yếu Facebook sẽ

là giao diện làm việc chủ yếu của các em

- Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ Google drive Trước tiên các em

cần có tài khoản trên Google drive bằng cách truy cập trực tiếp từ địa chỉ gmail, địa chỉFacebook hoặc địa chỉ trực tiếp trên Google từ máy vi tính cá nhân Ở đây tôi hướng dẫncác em dùng địa chỉ Facebook vì bài tập tôi sẽ đăng link lên Facebook của nhóm Sau khicác em truy cập vào nhóm “ Cùng học địa lý” các em chỉ cần truy cập vào link liên kết là

sẽ đến địa chỉ làm bài tập trên Google drive

- Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ bổ trợ: làm powerpoint Để

trình bày được sản phẩm làm việc nhóm của các em thì biết sử dụng công cụ powerpoint làrất cần thiết Tôi hướng dẫn các em nguyên tắc khi trình bày powerpoint và cách làm hiệuứng, chèn các file như video, hình ảnh…

Hình 2a: Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ

Hình 2b: Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các công cụ Bước 2: Giáo viên lập Facebook học tập.

Giáo viên lập một nhóm trên Facebook cá nhân có tên “Cùng học địa lý” Trongnhóm này giáo viên add các học sinh của lớp thực nghiệm vào đó để học địa lý và thựchiện các nhiệm vụ mà giáo viên đề ra

Hình 3: Nhóm Facebook cùng học địa lý của lớp thực nghiệm

Bước 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia Facebook

Giáo viên giới thiệu trang Facebook và yêu cầu học sinh của lớp thử nghiệm thamgia kết bạn và thêm thành viên vào nhóm “Cùng học địa lý”

Bước 4: Giáo viên chọn nhóm trưởng, nhóm phó cho mỗi nhóm trong lớp thực nghiệm.

Trong các học sinh tham gia vào trang Facebook giáo viên chọn ra 4 đến 8 em cótrình độ sử dụng công nghệ thông tin thành thạo và có máy tính kết nối internet làm nhómtrưởng và nhóm phó của mỗi nhóm Các em học sinh này sẽ có trách nhiệm thường xuyêncập nhật nhiệm vụ của cô giáo giao trên Facebook và triển khai cho các bạn trong nhómlàm việc

Bước 5: Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm.

Giáo viên quy định trước mỗi bài học một tuần, giáo viên sẽ đăng tải nhiệm vụ cụthể của mỗi nhóm vào 3 giờ chiều thứ 7 Giáo viên cũng có thể nhắc trước các em ở trênlớp để các em chủ động hơn trong việc nhận nhiệm vụ Sau khi nhận nhiệm vụ xong, nhómtrưởng sẽ thông báo lại cho giáo viên và tổ chức cho các bạn làm việc Khi giao việc chohọc sinh, giáo viên cần ghi rõ danh sách các bạn trong nhóm, nhiệm vụ của nhóm và tàiliệu mà giáo viên cung cấp (có file đính kèm trên Facebook)

Bước 6: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm nhiệm vụ bài học

- Học sinh nghiên cứu kỹ các tài liệu giáo viên gửi kèm, có thể tìm thêm tài liệukhác bằng cách truy cập vào trang YouTube để download video, trang gapminder.org đểcập nhật số liệu, công cụ Google search để tìm thêm kiến thức, hình ảnh liên quan

- Nhóm trưởng sau khi nhận nhiệm vụ phải có trách nhiệm phân công công việc chocác thành viên trong nhóm, tổ chức cho nhóm thảo luận trực tiếp trên Facebook vào mộtgiờ nhất định (tuỳ vào cụ thể từng nhóm) Các học sinh không có điều kiện sử dụnginternet có thể nghiên cứu kỹ nội dung sách giáo khoa và có thể đến nhà bạn có internet đểlàm việc chung

- Sản phẩm của cả nhóm là sự đóng góp công sức của các thành viên trong nhóm.Nhóm trưởng có trách nhiệm tổng hợp và hoàn chỉnh sản phẩm của nhóm

Bước 7: Giáo viên nhận xét, góp ý, đánh giá sản phẩm của các nhóm.

Sản phẩm của mỗi nhóm sẽ nộp lại cho giáo viên sau khi nhận nhiệm vụ là 5 ngày.Giáo viên có thể góp ý, đánh giá cho sản phẩm của mỗi nhóm và đến ngày thứ 7 của tuần

kế tiếp giáo viên sẽ tổng hợp, download xuống và cho học sinh trình bày trong tiết học tới

Bước 8: Giáo viên củng cố bài học, mở rộng kiến thức và đánh giá học sinh.

- Sau mỗi tiết học, giáo viên tiếp tục cập nhật bài tập lên Facebook Bài tập có dạngcâu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi ngắn, câu hỏi liên hệ mở rộng kiến thức… Bài tập phải cótính tạo hứng thú, kích thích sự tò mò tìm hiểu của học sinh về vấn đề liên quan đến bàihọc mà trên lớp giáo viên chưa có thời gian đề cập đến.

- Khi đăng bài giáo viên nên tag tên của các học sinh trong lớp đế học sinh nhậnbiết và yêu cầu học sinh vào trả lời Thông qua các câu trả lời và tần suất trả lời câu hỏicủa học sinh giáo viên cũng có thể dựa vào đó để đánh giá cho điểm, thưởng điểm cho họcsinh nhằm tăng tính tích cực cho học sinh

- Không những đăng bài tập củng cố mà giáo viên còn đăng những thông tin có liênquan đến nội dung bài học Ngoài ra giáo viên còn khuyến khích học sinh đăng tải nhữngthông tin, link web có kiến thức liên quan và bình luận, trao đổi với nhau về nội dung đó

- Sau mỗi một tuần giáo viên sẽ có những tổng kết, đánh giá tình hình học tập củacác em học sinh và có những biện pháp trong tuần mới

Bước 9: Giáo viên kiểm tra học sinh thông qua các đề kiểm tra trên Google drive

Trên Google drive, tôi dùng google biểu mẫu để tạo các đề kiểm tra sau mỗi bàihọc Thời gian và kiến thức kiểm tra tuỳ thuộc vào mục đích của giáo viên Sau khi tạo đềkiểm tra xong tôi đăng link địa chỉ lên nhóm “Cùng học địa lý” và yêu cầu các em vào làmbài kiểm tra Sau khi các em vào làm bài tôi nhận được luôn thông báo từ google drive vàbiết được kết quả làm bài của các em một cách dễ dàng

Bước 10: Giáo viên khích lệ, động viên tinh thần tự học, tính tích cực của học sinh.

Trong quá trình học tập, mà đặc biệt lại gắn với các công cụ của mạng internet sẽkhông tránh khỏi những cám dỗ khiến học sinh sao nhãng, không chú tâm vào nội dung,nhiệm vụ bài học Để khắc phục tình trạng này tôi đã đưa ra một số giải pháp:

- Hướng dẫn các em nhóm trưởng lập ra một kế hoạch chi tiết khoa học, giao việccho các bạn trong nhóm mình làm việc, sau đó ghi chép và báo cáo lại cho giáo viên

- Nhiệm vụ giao cho các nhóm phải vừa sức, không đánh đố và phải phù hợp vớihoàn cảnh của từng học sinh, từng lớp

- Tài liệu cung cấp cho các nhóm phải rõ ràng, không lan man, có tính chính xáccao để học sinh đỡ mất thời gian nghiên cứu

- Thường xuyên hỏi thăm và đôn đốc các nhóm về tình hình thực hiện nhiệm vụ đểtháo gỡ những khó khăn kịp thời

- Thưởng cho các nhóm, cá nhân có tinh thần làm việc tốt, tham gia nhiệt tình vàocác bài tập, nhiệm vụ cô giao.

- Đối với các em không có điều kiện sử dụng mạng internet tôi cũng động viên các

em nghiên cứu kỹ các nội dung trong sách giáo khoa và nên học nhóm với các bạn có điềukiện sử dụng mạng Ngoài ra tôi cũng đề suất với ban Giám hiệu cho các em sử dụngphòng máy của nhà trường để các em có cơ hội học tập tốt hơn

- Tuyên truyền cho các em hiểu việc sử dụng các công cụ trên internet là rất quantrọng trong việc học hiện tại và trong tương lai của các em Nhắc nhở các em không nênmất quá nhiều thời gian vào những điều không có ích khi sử dụng mạng internet

3 Tổ chức cho học sinh nghiên cứu kiến thức bài học theo phương pháp mới.

Trong nội dung này, tôi vẫn xin được lấy ví dụ bài 9 để cụ thể hoá nội dung sáng kiến như đã nói ở trên

Bài 9 được phân bổ làm 3 tiết học:

- Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế

- Tiết 2: Các ngành kinh tế và các vùng kinh tế

- Tiết 3: Thực hành tìm hiểu hoạt động kinh tế đối ngoại của Nhật Bản

Để học sinh có thể sử dụng hiệu quả các công cụ học tập của mạng internet, tôi tổchức các hoạt động cụ thể để chuẩn bị cho từng tiết học Sau đây tôi xin lấy ví dụ cụ thểcho tiết 1

Bước 1: Giáo viên chia nhóm hoạt động.

Cách tiết học chính thức 2 tuần trước đó, giáo viên chia lớp thành 6 nhóm Nhómtrưởng và nhóm phó có nhiệm vụ cập nhật nhiệm vụ cụ thể của nhóm mình vào chiều thứ 7của tuần đó

Bước 2: Giáo viên giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm.

Đúng như lịch hẹn với học sinh, giáo viên đăng bài trên Facebook có ghi rõ nhiệm

vụ của từng nhóm và đính kèm các tài liệu có liên quan đến nội dung mà các nhóm tìmhiểu Tài liệu giáo viên cung cấp có tính chính xác cao, chọn lọc kỹ lưỡng giúp học sinh dễdàng hình thành kiến thức Ngoài ra học sinh cũng có thể tìm kiếm thêm thông tin trongquá trình thực hiện nhiệm vụ

Hình 4: Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm trên facebook

Bước 3: Các nhóm chủ động làm việc, giáo viên theo dõi, giúp đỡ

Khi các nhóm trao đổi trực tiếp trên Facebook, tôi thường xuyên tham gia cùng vàgiải đáp các thắc mắc của các em, hướng dẫn các em làm bài tốt hơn

Ví dụ 1: Giúp đỡ nhóm 1 trong việc tìm hiểu đặc điểm tự nhiên của Nhật Bản

Tôi và các bạn nhóm trưởng, các thành viên trong lớp thường xuyên trao đổi thôngqua messenger Sau đây tôi xin trích lại một số vấn đề mà học sinh thắc mắc và được tôihướng dẫn cụ thể:

Ví dụ 2: Giúp đỡ nhóm 4 trong việc tìm hiểu đặc điểm dân cư của Nhật Bản

- Nội dung dân cư tương đối đơn giản nhưng lại yêu cầu học sinh phải thể hiệnđược số liệu mang tính cập nhật đến thời điểm gần đây nhất Nếu chỉ sử dụng sách giáokhoa làm tài liệu tham khảo thì các thông tin tương đối cũ không phản ánh được hiện trạngthực tế

- Để làm tốt nội dung phần dân cư của Nhật Bản, tôi hướng dẫn các em sử dụngtrang web gapminder.org

- Ngoài ra khi thể hiện các nội dung khác của dân cư các em cũng có thể sử dụngcông cụ Google search và YouTube để tìm hình ảnh, thông tin làm tăng thêm tính sinhđộng hấp dẫn cho bài tập của nhóm mình Các em cũng có thể tự tìm kiếm thêm thông tinhấp dẫn mà trong sách giáo khoa không đề cập để giới thiệu cho các bạn trong lớp

Ví dụ cụ thể:

Ví dụ 3: Giúp đỡ nhóm 5 trong việc tìm hiểu tình hình phát triển kinh tế của Nhật Bản.

- Quá trình phát triển kinh tế của Nhật Bản diễn ra trong nhiều giai đoạn Mỗi giaiđoạn có những đặc điểm và nguyên nhân khác nhau Tôi hướng dẫn các em vẽ sơ đồ biểuthị thời gian các giai đoạn phát triển kinh tế của Nhật Bản để trực quan hơn

- Các số liệu về kinh tế như tổng GDP, tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế…tôi cũng hướng dẫn các em sử dụng công cụ web gapminder.org để lấy số liệu Ngoài ranếu muốn so sánh với một số quốc gia khác thì điều này cũng rất dễ dàng

- Để lấy dẫn chứng và để giải thích cho tình hình phát triển kinh tế của Nhật Bảnqua các giai đoạn tôi hướng dẫn các em sử dụng công cụ Google search Tuy nhiên tôicũng chú ý các em phải nghiên cứu thật kỹ và chắt lọc thông tin sao cho dễ hiểu và ngắngọn khi trình bày trong bài tập

Ví dụ cụ thể như sau:

Khi giúp các nhóm làm sản phẩm tôi cũng chú ý cho các em những kỹ năng làm powerpoint trình chiếu như: các em hạn chế sử dụng chữ viết, nên sử dụng hình ảnh, bản

đồ, sơ đồ Nếu sử dụng chữ thì chọn kích thước chữ tương đối lớn và chủ yếu là để tổng kết nội dung Hạn chế sử dụng các hiệu ứng gây rối mắt trong powerpoint Bên cạnh đó việc lựa chọn thông tin, hình ảnh, video phải chính xác lột tả đúng nội dung cần thể hiện Khi trích dẫn video, số liệu phải ghi rõ nguồn tham khảo

Bước 4: Các nhóm giao nộp bài, giáo viên góp ý, các nhóm trỉnh sửa bài tập Trình bày trên lớp.

Tôi luôn đôn đốc, động viên các nhóm giao nộp bài đúng hẹn Sau khi các nhómnộp bài tôi sẽ có góp ý để các nhóm trỉnh sửa lần cuối và nộp lại Sau đó tôi sẽ downloadbài làm của các nhóm và cho các nhóm trình bày trong tiết học tới

Ví dụ 4: Góp ý chỉnh sửa nội dung cho nhóm 1

Khi nhóm 1 trình bày về vị trí địa lý của Nhật Bản các em dùng bản đồ này là chưa hợp lý Tôi góp ý cho các em trực tiếp trên facebook luôn