Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA NGỮ VĂN ……………….*******……………… TIỂU LUẬN VĂN HÓA Đề tài: PHÁC THẢO THẪM MỸ NHÂN CÁCH VIỆT NAM Truyền thống đại Giảng viên: TS Ngơ Thời Đơn Học viên :Đồn Thị Minh Trà HUẾ, ngày 24 tháng 12 năm 2009 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Ngô Thời Đơn,người tận tình giảng dạy khơi mở cho miền tri thức lạ sâu sắc văn hóa dân tộc mối quan hệ hình thái ý thức với văn chương Tiểu luận thu hoạch trình tiếp nhận môn học ,báo cáo kết học tập thân thời gian vừa qua Huế,ngày 24 tháng 12 năm 2009 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà MỤCLỤC Trang A.LỜI MỞ ĐẦU:………………………………………………………………… B.NỘI DUNG: …………………………………………………………………… I.Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam truyền thống Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam -sản phẩm dựa điều kiện lịch sử xã hội Việt Nam………………………………………………………………………… Thẫm mĩ nhân cách bi - tráng Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam – sản phẩm đời sống kinh tế-xã hội Việt Nam…………………………………………………………………………… Thẫm mĩ nhân cách bi-chân phức cảm :”mồ cơi gia đình “,”mồ cơi q hương” Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam – sản phẩm điều kiện địa lí tự nhiên Việt Nam……………………………………………………………………… … …… Nét nhân cách vừa đấu tranh vừa hòa điệu thiên nhiên Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam –sản phẩm đời sống xã hội –lịch sử -kinh tế…………………………………………………………………………………… 10 Nội sinh hóa giá trị ngoại sinh II.Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại: Phủ định biện chứng truyền thống C.KẾT LUẬN………………………………………………………………………14 D.TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………………1 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà A LỜI MỞ ĐẦU Trong xu tồn cầu hóa trở nên “nóng” lên ,trong giới mà biên độ giao tiếp trở nên “phẳng “ ra,hành tinh xanh xem ngơi làng mà quốc gia với động chiếm lĩnh giá trị nhân loại cho phép Khoa học kĩ thuật đại- giấy thông hành đắt giá giúp cho quốc gia giao tiếp cách rộng rãi tiện lợi với quốc gia khác quốc gia làm cách để tự định vị sân chơi tồn cầu sơi động đầy thách thức ? Có nhiều đường, văn hóa xem đường hữu hiệu ,là cầu nối liền ,dẫn đường cho giao tiếp hữu nghị mở cánh cửa rộng lớn cho phát triển quốc gia mối quan hệ với giới Người ta nói :”văn hóa động lực phát triển xã hội” (1),là tảng tinh thần xã hội ,một mục tiêu định hướng bao trùm ,tác động sâu xa đến lĩnh vực hoạt động khác :kinh tế ,chính trị ,tư tưởng ,khoa học,giáo dục(2).Văn hóa Việt Nam sản phẩm chủ thể nhân cách Việt Nam xây đắp nên Trong tiểu luận này, người viết thử vào tìm hiểu nét thẫm mĩ nhân cách Việt Nam dòng sống từ truyền thống vươn đến đại Thiết nghĩ thử vạch đôi nét thẫm mĩ nhân cách Việt Nam bối cảnh dân tộc vươn biển lớn giới cách vừa định vị dân tộc vừa bộc lộ ,khẳng định lĩnh văn hóaViệt Nam hội nhập lớn từ phạm vi khu vực đến phạm vi toàn cầu,góp phần khơng ngừng bồi đắp nhân cách Việt,nâng cao vị dân tộc ,xây dựng đất nước phát triển chung tay xây đắp nhà giới hịa bình ,thịnh vượng (1)Theo PGS-TS Đỗ Lai Thúy ,(2) Theo GS Nguyễn Văn Hạnh Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà B.PHẦN NỘI DUNG Soi vào dịng lịch sử ,tìm giá trị thẫm mỹ để xây đắp cho nhân cách hơm ,đó cách tư khơn ngoan Gamzatov nói chí lí:”Nếu ám sát khứ súng lục khứ nả súng lục vào tương lai”.Tuổi trẻ Việt Nam thấm thía điều sau lưng họ bề dày lịch sử nghìn năm văn hiến Tài sản quý giá khơng dễ tuổi trẻ đất nước có Tuổi trẻ Việt Nam hiểu gia tài tinh thần hệ cha ông xưa để lại toàn diện giữ giá trị đại.Tất vốn liếng kết tinh thành giá trị nhân cách người Việt Nam ,đặc biệt giá trị thẫm mĩ nhân cách Thẫm mĩ nhân cách không thẫm mĩ đẹp Đó biểu ,một phương diện nhân cách Thẫm mĩ nhân cách thẫm mĩ trác tuyệt ,thẫm mĩ bi…của nhân cách Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam sản phẩm đời sống thẫm mĩ đặc thù Việt Nam.Đặc thù tập trung biểu nơi thẫm mĩ lịch sử kinh tế- trị -xã hộiViệt Nam I.THẪM MĨ NHÂN CÁCH VIỆT NAM TRUYỀN THỐNG Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam -sản phẩm dựa điều kiện lịch sử xã hội Việt Nam Lịch sử Việt Nam lịch sử chiến tranh giữ nước liên tục ,là lịch sử bi tráng viết trang đầu hình lưỡi gươm chống xâm lược nhà Hán Trung Hoa.Chịu ách nô lệ đằng đẳng ngàn năm,vừa khỏi ách Bắc thuộc, đất nước đau thương lại rơi vào nội chiến 12 sứ quân Đinh Tiên Hoàng đứng lên dẹp nội chiến thống giang sơn ,mở trang sử đầy hứa hẹn Nhưng đầu giáo chưa khơ máu Lê Đại Hành phải huy động tiếp quân binh chống xâm lược nhà Tống Xã hội –lịch sử Việt Nam tiếp nối qua Lý ,Trần ,Hồ triều đại chống xâm lược phương Bắc Trên trang lịch sử Việt Nam in hằn gươm sáng quắc.Biểu tượng chung cho trang sử sau cho thời kì lịch sử đại Phải hành trình tìm lẽ phải ,hành trình giải đáp cho câu hỏi ‘sống hay không sống “ trải qua nghìn năm lịch sử giúp người Việt Nam định hình dần nhân cách mình?Trên tiến trình xã hội lịch sử dễ hiểu thẫm mĩ nhân cách Việt Nam mang nét thẫm mĩ bi gắn liền với trác tuyệt đẹp.Những lực thẫm mĩ lại hòa hợp với ,trở thành nét thẫm mĩ bi-tráng Trong cấu thẫm mĩ nhân cách truyền thống Việt Nam ,cái bi –tráng đóng vai trị hạt nhân,làm chuẩn cho thẫm mĩ nhân cách truyền thống Việt Nam suốt thời gian lâu Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà dài 20 kỉ.Nó sàng để lọc giá trị thẫm mĩ bên lẫn bên du nhập vào đời sống thẫm mĩ Việt Nam Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam – sản phẩm đời sống kinh tế-xã hội Việt : Lịch sử xã hội –kinh tế Việt Nam từ đầu lịch sử kinh tế-xã hội nơng nghiệp lúa nước khơng có tiến trình tự nhiên phải đương đầu với xâm lược Cơ cấu kinh tế khơng có tiến trình phổ biến ,là cấu công xã nông thôn loại hình châu Á.Trên tảng xã hội ,hình thái tổ chức kinh tế -xã hội cấu xóm làng.Đời sống tinh thần người Việt Nam nảy nở từ đời sống xã hội kinh tế Cơng xã nơng thơn nơi nảy sinh ni dưỡng tinh thần dân chủ;nó ‘trung tâm tự sinh hoạt công dân’(C.Mác),nhưng Việt Nam quan hệ huyết thống tự nhiên công xã thị tộc hịa vào cấu cơng xã nơng thôn Tinh thần người Việt Nam thống đối lập tính tự do,dân chủ tính tuân thủ theo trật tự huyết thống Từ cho thấy thẫm mĩ nhân cách Việt Nam truyền thống sinh thành quan hệ đồng người với cộng đồng xã hội Trên cấu công xã nông thôn theo quan hệ huyết thống ,một thể chế xã hội NHÀLÀNG –NƯỚC sinh thành cách chặt chẽ ràng buộc lẫn nhau.Thể chế xã hội cộng hưởng lớn đến thẫm mĩ nhân cách Việt Nam,đặc biệt đơn vị tổ chức gia đình Nhân cách Việt Nam cảm nhận xã hội cảm thức gia đình.Những hệ tư tưởng triết học ,mĩ học phương Tây đề cao cá nhân cực đoan ,hạ thấp gia đình ảnh hưởng hạn chế thẫm mĩ nhân cách Việt Nam.Con người Việt Nam từ xưa đến sợ phức cảm “mồ cơi gia đình”.Tình gia đình ln sức sống tinh thần lịng họ.Dù gót chân in dấu khắp xứ sở xa lạ theo trái tim người Việt Nam phải rời xa quê hương :ngôi nhà cha mẹ, tổ tiên xa xơi,hay mái rạ ,đụn rơm ủ khói … Những câu thành ngữ ,tục ngữ quen thuộc mà người Việt ta nhắc nhở như: “lá rụng cội “,cáo chết ba năm quay đầu núi”,”uống nước nhớ nguồn” dấu ấn phức cảm tâm thức người Việt.Trong chiến đấu chống xâm lược, tình u gia đình động lực mạnh mẽ thúc giục người Việt Nam bước vào chốn sinh tử Hình ảnh người mẹ già,người chị yếu hay người em nhỏ ngây thơ lại hình ảnh khiến chiến sĩ bồn chồn nhớ chặng đường hành quân,lại động chiến đấu họ Trong “Tống Biệt Hành” Thâm Tâm viết : Đưa người ta khơng đưa qua sơng Sao có tiếng sóng lịng Bóng chiều khơng thắm khơng vàng vọt Sao đầy hồng mắt Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Li khách !li khách đường nhỏ Chí nhớn chưa bàn tay không Mẹ coi hạt bụi Chị coi bay Em coi rượu say Điệp khúc coi vang lên tưởng lạnh lùng ,dửng dưng trước người thân yêu người trai,dứt áo nghĩa lớn thật thẳm sâu tâm can người ngự trị tình gia đình Nó chơn sâu nơi đáy mắt ,được ghìm chặt nơi tâm tưởng để người trai vững bước lên đường Ở đây,tình gia đình hịa quyện sâu sắc tình yêu quê hương đất nước, động lực thúc người tìm bến bờ bình yên cho gia đình ,cũng bình yên cho đại gia đình dân tộc Linh hồn niềm yêu gia đình đọng lại tiếng ru bà mẹ.Những điệu man mác từ thưở ấu thơ bồng bế nhân cách Việt Nam vào định hình Từ NHÀ đến LÀNG.Tâm thức Việt Nam lấy hồn từ đời sống làng xã.Người Việt Nam sợ phức cảm “mồ côi quê hương “.Không xuất phát từ nét thẫm mĩ nhân cách cảm thụ hết nỗi nhức nhối để lại nơi câu thơ Thế Lữ: Rũ áo phong sương gác trọ Lặng nhìn thiên hạ đón xn sang Và ,của Tản Đà : Nào : Tha phương khách thổ Hải giác thiên nha Ruột tằm héo ,tóc sương pha Gốc phần tranh tưởng ,quê nhà đòi Đây thẫm mĩ bơ vơ gia đình ,quê hương thẫm mĩ bi nhân cách Việt Nam Sự phong phú ca dao ,tục ngữ Việt Nam tình làng nghiã xóm u thương lẫn người làng như:’lá lành đùm rách “,tối lửa tắt đèn có nhau,’bầu thương lấy bí ,tuy khác giống chung giàn”,…có lẽ xuất phát từ tình u làng mạc ,thương u người đồng Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà hương Cũng với tinh thần , ta cảm thụ hết nỗi đau bất lực lão Hạc, nghèo đói để đứa trai (trong tác phẩm ‘Lão Hạc’- Nam Cao)phải kiếm ăn biệt xứ Nỗi lo sợ làm cao su nỗi sợ thứ yếu ,cái yếu nỗi đau trai biệt xứ ẩn tàng dày vò tâm can lão nông đáng thương,đáng trọng Tâm thức làng quê bồng bềnh thẫm mĩ cảm hứng kí ức “hội làng”,một hoạt động văn hóa thẫm mỹ trữ tình,tươi tắn khn khổ văn minh xóm làng.Chính từ đây,một văn hóa Việt Nam thần túy phát hình thành với số văn hóa bền vững.Chính chất văn hóa chống đỡ,ngăn chặn luồng văn hóa ngoại nhập suốt trường kì lịch sử nạn đồng hóa xâm lược phương Bắc Có dịp trở với đêm tiếng trống hội làng để nghe lại linh hồn Việt Nam Folklo ta cảm hết chiều sâu tâm thức làng quê lắng đọng vô thức nhân cách truyền thống Việt Nam qua giai điệu quan họ Bắc ninh ,câu hị mái nhì,mái đẩy xứ Huế ,qua câu dân ca vọng cổ miền sông nước Tiền giang,Hậu giang… Làng Việt khơng có tác dụng ngăn ngừa phản giá trị thẫm mĩ nhân cách mà bồi đắp cho nhân cách Việt trở nên đẹp đẽ ,trác việt.Làng Việt cộng đồng nhiều nhà,nhiều họ ;là cộng đồng gia tộc rộng mở Từ LÀNG đến NƯỚC.Nước đơn vị hành lớn cấu xã hội ý thức truyền thống Việt Nam,nó khơng ngồi khái niệm huyết thống ,gia tộc.Một định nghĩa khái niệm quốc gia ,đất nước dựa theo nội dung phổ biến không khái niệm đầy đủ Việt Nam truyền thống Huyền thoại “Lạc Long Quân- Âu Cơ”là huyền thoại khởi đầu mơ hình mẫu mực mối liên kết cộng đồng tinh thần gia tộc Do đặt quy tắc cho cách ứng xử cá nhân cộng đồng xem người nước nhà:”Nhiễu điều phủ lấy giá gương ,người nước phải thương cùng”.Đây chuẩn thẫm mỹ nhân cách truyền thống Việt Nam Ở kỉ XV,Nguyễn Trãi ý thức hệ gia tộc để kêu gọi đoàn kết dân tộc : ‘ Đồng cốt nhục nghĩa bền Cành nam ,cành bắc ,một cội nên” (Quốc âm thi tập ) Về sau ,trong “Đất Nước’ trích “Mặt đường khát vọng”của mình,Nguyễn Khoa Điềm bộc lộ cảm quan văn hóa truyền thống qua định nghĩa sâu sắc đất nước: Khi ta lớn lên đất nước có Đất nước có ‘ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Tóc mẹ búi sau đầu , Cha mẹ thương gừng cay muối mặn Cái kèo ,cái cột thành tên …… Đất nước nơi em đánh rơi khăn nỗi nhớ thầm Đất nơi “con chim phượng hoàng bay núi bạc” Nước nơi “con cá ngư ơng móng nước biển khơi’ Thời gian đằng đẳng Khơng gian mênh mơng Đất nước nơi dân đoàn tụ Đất nơi chim Nước nơi rồng Lạc Long Quân Âu Cơ Đẻ đồng bào ta bọc trứng Đất nước diện giây phút đời sống sinh hoạt thường nhật người Việt Nam.Không gian đất nước trở nên huyền ảo ,lung linh;là nơi nảy nở tình u lứa đơi;là khơng gian sinh tồn cộng đồng dân tộc;là nơi chôn cắt rốn đời người.Đất nước núi sông, rừng bể ;là cội nguồn dòng giống Lạc Hồng Thể chế Nhà –Làng –Nước qui định thẫm mĩ nhân cách truyền thống Việt Nam Đời sống lịch sử -xã hội-kinh tế qui định nhân cách ý thức mối quan hệ đồng với cộng đồng chung chưa tự ý thức cá nhân riêng tư Do ,truyền thống nhân đạo thẫm mĩ Việt Nam đặt vấn đề giải phóng cộng đồng chung chưa đặt vấn đề giải phóng cá nhân Từ quan hệ kinh tế hàng hóa phát triển kỉ XVIII, ý thức cá nhân chớm nở Cơ cấu tổ chức thẫm mĩ nhân cách truyền thống có chuyển động ,có yếu tố cách tân Thẫm mĩ bi tráng hạt nhân tổ chức nhân cách thẫm mĩ bi chân số phận cá nhân xuất thẫm mĩ nhân cách.Nguyễn Du ,Hồ Xuân Hương, Nguyễn Gia Thiều cất cao giai âm chủ thẫm mĩ bi số phận cá nhân Một Nguyễn Du –đại thi hào dân tộc –danh nhân văn hóa giới-ở thời đại sống,dù ý thức tài hoa nhân cách thân phải ngậm ngùi mà than thở: Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Bất tri tam bách dư niên hậu Thiên hạ hà nhân khốc Tố Như? (Độc Tiểu Thanh kí) Chẳng biết ba trăm năm lẻ Người đời khóc Tố Như ? Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam – sản phẩm điều kiện địa lí tự nhiên Việt Nam Trong mối quan hệ người với sống ,thiên nhiên đối tượng tác động Trong mối quan hệ ấy,con người phát huy lực để chế ngự tự nhiên.Điều kiện tự nhiên Việt Nam từ ngày khai sinh kỉ qua điều kiện thích hợp cho việc trồng lúa nước Thẫm mĩ nhân cách truyền thống Việt Nam mang nét đặc sắc lấy từ mối quan hệ với tự nhiên người canh tác lúa nước Người Việt Nam từ xưa ứng xử với thiên nhiên theo thể vừa đấu tranh vừa hịa điệu.Đó lối ứng xử khơn ngoan.Cách đối diện người Việt Nam truyền thống trước thiên nhiên là: Trông trời ,trông đất trông mây Trông mưa ,trông nắng ,trông ngày ,trông đêm Trông cho chân cứng đá mềm Trời yên biển lặng n lịng Người Việt Nam truyền thống trơng chờ vào thiên nhiên, muốn xác lập với thiên nhiên mối giao hịa Đó tâm lí ,ý thức dễ hiểu người chưa đủ sức mạnh để chế ngự tự nhiên.Nhưng tăng cường sức mạnh nơi : Trơng cho chân cứng đá mềm”.-trông cho tự nhiên phải ‘dịu dàng”trước sức mạnh nó.Tự nhiên hiền hậu ,khi Chính mà người Việt Nam phải ứng xử với theo kiểu vừa đấu tranh vừa hịa điệu.Thẫm mĩ nhân cách truyền thống chan hòa vào thẫm mĩ thiên nhiên.Dịng sơng ,con đị ,bến nước ,lũy tre , gắn liền với rung cảm thẫm mĩ suốt đời người,truyền qua bao hệ Nương vào thiên nhiên ,hòa vào khung cảnh thiên nhiên ,ẩn sau thiên nhiên để biểu thị lực người …vốn khuynh hướng thành truyền thống nhân cách Việt Nam.Bởi nên nghệ thuật truyền thống Việt Nam từ Folklo đến bác học thiên nhiên lại chất chứa đậm đà sáng tạo nhiều phong cách nhân hóa : Trăm năm đành lỗi hẹn hị 10 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Cây đa bến cũ đò khác đưa Cây đa bến cũ lưa Con đò năm ngối ,năm xưa mơ rồi? (Ca dao) Nước non nặng lời thề Nước đi không non Nhớ lời nguyện nước thề non Nước chưa lại non cịn đứng trơng … (Tản Đà-Thề non nước ) Thiên nhiên mĩ lệ huyền thoại người : Tiếng hát chiều vang lừng sông Nhớ Lưu Nguyễn lạc tới đào nguyên Kìa đường lên tiên ,kìa nguồn hương duyên ,đâu tiếng đàn xao xuyến phím tơ lưu luyến cung u huyền ,mấy cung trìu mến nước reo mạn thuyền Âm ba thoáng rung cánh đào rơi Nao nao bầu sương khói phủ quanh trời Lênh đênh hoa thuyền nan.Quê hương dần xa lấp núi ngàn (Văn Cao-lời hát Thiên thai) Nghệ thuật Việt Nam làm lên thẫm mĩ nhân cách Việt Nam tắm suối nguồn thiên nhiên nhiều màu vẻ.Những cơng trình kiến trúc Việt xưa hòa lẫn thiên nhiên làm nên đặc thù kiến trúc Việt Với nhân cách Việt Nam ,tự nhiên thuộc tính thẫm mĩ trở thành chuẩn mực cho thẫm mĩ người.Người Việt Nam từ ngàn xưa đến có xu hướng hướng thẫm mĩ –cái phác ,cái hồn nhiên,vốn chất thẫm mĩ chứa đựng tự nhiên.Người Việt Nam ưa thích cách sống ơn hịa ,nhẹ nhàng có lí mà có tình,hồn hậu thiên nhiên.Họ yêu chân thành cởi mở ,xởi lởi Thẫm mĩ đẹp nhân cách truyền thống đại Việt Nam lấy tự nhiên làm hệ qui chiếu trực tiếp.Nó muốn tìm nơi tự nhiên thể nhân sinh Đó sức mạnh hùng hậu cho tư tưởng thẫm mĩ Việt Nam truyền thống gặp gỡ để chan hòa vào tư tưởng Macxit sau Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam , sản phẩm đời sống xã hội –lịch sử -kinh tế Trên thực tế cộng đồng đất không rộng,người không đông,lại bị ngoại xâm,thiên tai tàn phá ác liệt ,cuộc sống người Việt Nam từ xưa đến chưa vào loại ấm no ,đầy đủ số nước giàu mạnh khác Cuộc sống ấn định phong cách tư có thăng tư thực tư lí tưởng cách tiếp nhận cải tinh thần từ bên để đồng hóa nó.Bất truyền thống tinh thần nước ,nó phải có quy luật tiếp nhận 11 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà yếu khơng có ,để tạo thăng phát triển văn hóa tinh thần ,vật chất đất nước Do hồn cảnh lịch sử ,người Việt Nam thời gian dài bị chìm đắm thân phận kẻ bị nơ lệ nên phát huy mạnh sinh tồn nòi giống, sinh tồn đất nước Tinh thần cảnh giác người Việt Nam trước nạn đồng hóa,từ truyền thống đến trở thành lực nhân tính nhân cách Việt Nam.Bằng lực nhạy cảm ,từ xưa người Việt nam tiếp nhận hệ tư tưởng từ bên ngồi khơng tính hệ thống chúng mà thâu nhận chúng yếu tố rời rã.Vậy là, người Việt Nam từ truyền thống đồng hóa chúng khơng phải bị chúng tràn ngập ,đồng hóa mình.Nói cách khác : Con người Việt Nam nội sinh hóa giá trị ngoại sinh cho phù hợp với truyền thống thẫm mỹ nhân cách Các hệ tư tưởng Phật,Nho,Đạo giáo từ Ấn Độ ,Trung Hoa du nhập vào Việt Nam từ xưa chịu biến đổi trình ‘xé rách mảnh yếu tố để chọn lọc, đồng hóa Chẳng hạn :tư tưởng thẫm mĩ Vơ Ngã Phật giáo thâm nhập vào nhóm xã hội Việt Nam bị nhân cách truyền thống Việt Nam tước tính chất hư vơ ngun gốc để chệch thành nội dung :Đức hi sinh người Tư –tư tưởng thẫm mỹ truyền thống Việt Nam phổ biến không quan tâm nhiều đến chiều huyền học tư tưởng thẫm mỹ Chẳng liều thân con, Hoa dù rữa cánh xanh (Truyện Kiều –Nguyễn Du) Q trình khơng xảy mạnh mẽ,sâu sắc nơi hoạt động tư tưởng – thẫm mĩ dân gian.Khả đồng hóa Nho giáo cách mãnh liệt tìm thấy dân gian thể qua ca dao dí dỏm : Mình ta chẳng trung cho về, Ta nắm vạt áo ta đề câu thơ Bài thơ ba chữ rành : Chữ trung chữ hiếu ,chữ tình ba Chữ trung để phần cha,chữ hiếu phần mẹ ,đơi ta chữ tình Q trình cịn thấy rõ qua phận thơ ca nhà sư thời Lí – Trần.Thơ thiền lúc khơng cịn mang chất tơn giáo mà trở thành triết lí sống đẹp đầy lĩnh dân tộc mang nét văn hóa Đơng A Trạch đắc long xà địa khả cư Dã tình chung lạc vơ dư 12 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Hiếu trực hướng phong đỉnh Trường khiếu hàn thái hư (Ngơn Hồi-Sư Khơng Lộ) Dịch thơ : Kiểu đất long xà chọn nơi Tình quê chán suốt ngày vui Có đỉnh núi trèo lên thẳng Một tiếng kêu vang lạnh người (Phan Võ dịch) Dứt bỏ đời trần tục tu, Sư Không Lộ,nhà sư gốc gác dân chài lại sống chan hịa tình u q hương ,u thiên nhiên.Chọn đất lí tưởng theo thuật phong thủy nhà sư gắn với vườn tược ,cỏ Tình u sống có lúc lên đến đỉnh khiến nhà sư hét lên.Tiếng hét mãnh lực lời vô ngôn lại làm run rẩy vũ trụ ớn lạnh lòng người.Niềm vui trần khát vọng hịa nhập vơ biên với trời đất giúp nhà sư tìm thấy hịa điệu tuyệt vời đối dương gian.Muốn khám phá khẳng định mình,nhà sư tự bứt khỏi nơi bình n ,chật hẹp để đến với vơ trời đất nơi trần Trong Bài thơ Cáo tật thị chúng , Mãn Giác Thiền sư viết : Xuân khứ bách hoa lạc, Xuân đáo bách hoa khai Sự trục nhãn tiền quá, Lão tòng đầu thượng lai Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận, Đình tiền tạc chi mai Dịch thơ: Xuân trăm hoa rụng , Xuân đến trăm hoa nở Trước mắt việc , Trên đầu già tới Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết 13 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Đêm qua sân trước nhành mai Bài thơ kệ có tính chất di chúc ,dặn dị hệ học trị, đồng mơn cách sống an hịa ,với tâm người qua đời muốn nói lời chia biệt Nhà sư nhìn cảnh đời cánh hoa xuân Như quy luật “vô thường” Phật giáo,vạn pháp biến đổi theo chuỗi hóa sinh :”Sinh- trụ -dị -diệt” hay “Thành- trụ -hoại -không” Bao mùa xuân đời qua,mùa xuân cuối đời người tàn ,nhà sư ngậm ngùi trước cảnh xuân tàn ,hoa rụng đất trời.Thế cách nhìn điểm ngắm nhà thơ-nhà sư lại ngược lại quy luật sinh tử vốn có vạn vật ,thiên nhiên: Hoa rụng –rồi nở (Xuân qua xuân tới).Đứng điểm mút cuối đời người ,nhà thơ nhìn lại đời nảy nở hồi sinh để hiểu biến diệt không tránh khỏi không loại trừ điều cõi đời này.Phải chấp nhận lệ tuần hoàn để đừng cuồng vọng trường sinh bất tử,để đừng tham, sân ,si làm cho tâm hồn trở nên bất tại,từ mà giữ thái độ sống – chết an bằng.Nhưng mâu thuẫn giằng xé không tự ý thức tâm can người sống –chết ánh sáng trực giác đột ngột bật tâm linh thiền sư chân lí: Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết, Đêm qua sân trước nhành mai Hai câu thơ nói lên chân lí hiển nhiên sức mạnh sống ,sự vận động lên sống người mà hoạt động thực tế ,nhà sư hiểu dần lúc chân lí hoàn toàn lay đảo quan điểm tuần hoàn nhà thiền học ông làm cho ông đốn ngộ :Sự sống vĩnh cữu,qui luật tiến lên sống vĩnh cửu.Nhà sư phát đẹp sống ,cái ý vị đẹp đẽ đầy ý nghĩa thẫm mĩ quý giá sống dài lâu người trái đất tinh thần lạc quan tinh thần xuất ,giải thoát vốn chứa đầy kinh kệ giáo lí nhà Phật Q trình diễn nơi nhà tư tưởng Nguyễn Trãi,Ngơ Thì Nhậm,Nguyễn Bỉnh Khiêm Tư tưởng Nhân nghĩa quan niệm Nguyễn Trãi khác xa với Nhân nghĩa phạm trù nhân hệ tư tưởng khổng Mạnh Việc nhân nghĩa cốt yên dân Quân điếu phạt trước lo trừ bạo (Bình Ngơ Đại Cáo –Nguyễn Trãi) Nếu phạm trù Nhân Nho giáo mang ý nghĩa đạo lí người nội dung nhân nghĩa theo quan điểm Nguyễn Trãi gắn với tinh thần yêu nước,thương dân qua việc trừ bạo – n dân 14 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Quan điểm Thiền Ngơ Nhậm (được trình bày tác phẩm :Trúc Lâm tơng ngun ) không giống với thiền Ấn Độ hay Trung Hoa Cũng ,về sau chủ nghĩa lí phương Tây đến với tinh thần Việt Nam phải trải qua thải tẩy tư –tư tưởng triết lí thẫm mĩ Việt Nam.Sống lâu thể chế huyết thống người Việt Nam khơng q coi trọng lí mà thiên tình.Nếu Ấn Độ tâm ,Trung Hoa lí Việt Nam lại tình (trọng tình).Chủ nghĩa lí phương Tây vào Việt Nam chất liệu cho nhân cách Việt Nam dùng để xác lập nên lí tình(Một trăm lí khơng tí tình).Mặc dù chủ quan, luồng tư tưởng thẫm mĩ bên ngồi có lực tự vệ để vừa thích ứng với xứ lạ vừa giữ nguyên vẹn chất mình.Nhưng sách ,chủ trương áp đặt văn hóa –tư tưởng thẫm mỹ khơng tính đến quy luật tự sinh thành nhân cách ,khơng tính đến quy luật nội sinh hóa giá trị ngoại sinh nên đạt kết mong muốn.Chủ nghĩa Mác vào Việt Nam qua nội sinh hóa trí tuệ Đảng Cộng sản Việt Nam ,đã tăng cường vận động mãnh liệt triệt để hình thành nhân cách Việt Nam II.THẪM MĨ NHÂN CÁCH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI : Thời đại xác định thời điểm từ đầu kỉ XX đến với thay đổi bước ngoặt tình hình lịch sử kinh tế -chính trị -xã hội Đến từ truyền thống ,người Việt Nam kế thừa ,phát huy truyền thống tách dần khỏi nét thẫm mĩ bi.Phủ định biện chứng truyền thống xem nét thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại.Đó phủ định có gạn lọc ,giữ lại yếu tố thẫm mỹ tích cực truyền thống 1.Thẫm mỹ nhân cách Việt Nam –sản phẩm lịch sử - xã hội –chính trị- văn hóa Việt Nam bối cảnh chống chiến tranh xâm lược Âu-Mĩ(thực dân Pháp,đế quốc Mỹ ) Lịch sử dường đặt thử thách cho tuổi trẻ Việt Nam lịch sử lại trao vương miện cho họ Thấm nhuần đạo lí truyền thống không thủ cựu mà biết rút tỉa tinh hoa từ nhiều học thuyết khác đặc biệt học thuyết Mác (XHCN),thẫm mĩ nhân cách Việt Nam kết hợp lòng yêu nước,thương nòi với tinh thần dân chủ,dấn thân,với ý thức cao vai trò cá nhân ghi dấu son lên trang lịch sử dân tộc kỉ nguyên Ánh sáng thời đại.Nói cách khác ,đó kết hợp nhuần nhuyễn nét văn hóa Phương Đơng – Phương Tây hấp thu gạn lọc luồng văn hóa đó, nét thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại,làm nên kì tích lịch sử : đất nước nhỏ mà đánh thắng hai cường quốc lớn,khiến cho giới phải thán phục tinh thần khí phách dân tộc Việt Nam Đó Phan Bội Châu,Hồ Chí Minh,Võ 15 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Ngun Giáp - đại biểu cho thẫm mĩ nhân cách người Việt Nam thời đại Có phút làm nên kịch sử Có phút hóa thành Có lời vạn ca Có người chân lí sinh ( Hãy nhớ lấy lời tơi- Tố Hữu) 2.Thời kì đất nước đổi mới,hội nhập : Sau 20 năm hội nhập giới bối cảnh giao lưu rộng mở nhiều lĩnh vực đời sống, thẫm mĩ nhân cách Việt Nam mang nét đẹp tinh thần lí,đề cao thực nghiệm,tự chủ ,dấn thân,sáng tạo tinh thần kế thừa nét thẫm mĩ truyền thống : yêu nước ,trọng tình (duy tình) ,liên tục kế thừa truyền thống Trải bao thăng trầm lịch sử , tinh thần yêu nước giữ nguyên vẹn giá trị nhân cách Việt Nam đại Sự hội tụ đông đảo người Việt Nam nước Hội nghị người Việt Nam nước ngồi lần I;những hưởng ứng mạnh mẽ,nhanh chóng rộng khắp đồng bào ta nước ngồi nước đợt kêu gọi qun góp ,cứu trợ đồng bào bị thiên tai bão lũ nhiều năm qua minh chứng cho bền vững nét thẫm mĩ nhân cách gốc rễ người Việt Nam qua thử thách thời gian không gian Con người Việt Nam hôm hồ hởi làm kinh tế đột phá lĩnh vực khoa học, giáo dục, y tế, văn hóa,chính trị, để đưa dân tộc không ngừng tiến lên Bên cạnh nét nhân cách trác việt ,nhân cách người Việt Nam đại bắt đầu bộc lộ nét tính cách tiêu cực cần tuổi trẻ Việt Nam ý thức rõ hơn.Nền kinh tế thị trường nguyên nhân yếu tố tiêu cực :lối sống cá nhân, vị kỷ, tâm lý sùng bái giá trị đồng tiền, coi rẻ lao động chân tay, coi trọng hình thức, thị hiếu thấp kém, chủ nghĩa thực dụng ,mê tín dị đoan… Những yếu tố tiêu cực dẫn đến nhiều tệ nạn xã hội buôn lậu, tham nhũng , trộm cướp,… gây hại cho gia đình xã hội Trong bối cảnh vậy,ta lại nhớ đến “Con đường kẻ sĩ đại” (Nguyễn Khắc Viện) nhà đại trí thức Nguyễn Khắc Viện đề xướng đường tu thân ,tu dưỡng nhân cách người Việt Nam đại tinh thần đề cao người đạo lí qua hệ người đạo lí người đạo đức ; người đạo lí người trị (3) mà giữ vững đạo lí.-yếu tố tạo nên nhân cách Việt Nam –làm cho người sống người ; thấu hiểu thân ,tri thiên mệnh ;khơng giàu sang mà sa đọa,khơng nghèo khó mà xa rời,khơng quyền uy mà khuất phục ;gắn bó với người khác ,nặng nợ với đất nước,xóm làng ,phố phường,gắn nối với truyền thống tốt đẹp ông cha,không bị đứt hết gốc rễ 16 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Cịn phía trước chặng đường để nhân cách người Việt Nam xây đắp,bồi dưỡng, hoàn thiện,bắt nhịp với xu hướng tồn cầu hóa , xây dựng nhân cách công dân giới vừa mang phẩm chất đậm đà sắc văn hóa dân tộc ,vừa hội tụ tinh hoa văn hóa giới tinh thần nhân bản.Đó quy luật muôn đời-cũng nét thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại :thống đa dạng (3)Theo Nguyễn Khắc Viện :chính trị có tính chất thời tùy nghi ứng biến;đạo lí phẩm chất nhân người có giá trị bất biến Đỗ Lai Thúy thuyết minh Đạo đức thay đổi theo phong tục ,tập quán quan niệm thời đại C.KẾT LUẬN 17 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Xác định thẫm mĩ nhân cách Việt Nam xác định tiềm lực người ,tiềm lực văn hóa.Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại kế thừa ,phát huy từ thẫm mĩ nhân cách Việt Nam truyền thống hòa nhập khơng hịa tan,tạo nội lực mạnh mẽ gieo vào lòng bạn bè giới mến mộ ,thán phục ,tin tưởng qua nhiều vai trò gần Việt Nam nghị trường khu vực giới : vai trị thành viên khơng thường trực Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc với số phiếu tín nhiệm 183/190 ;chủ tịch luân phiên Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc Ỏ phạm vi khu vực ,Việt Nam thành viên tích cực giữ chức vị chủ tịch luân phiên Asian.(Đông Nam Á) Một dân tộc biết làm giàu cho trí tuệ từ nhận làm giàu cho trái tim từ họ trao đi,thẫm mĩ nhân cách ngã dân tộc thêu dệt từ lớp trầm tích văn hóa Việt bất chấp tàn phá thời gian ,bất chấp ngoại sinh của văn hóa ngoại lai,đóng góp mạnh mẽ vào cơng Cơng nghiệp hóa,Hiện đại hóa đất nước góp phần xây dựng giới rộng mở ,hịa bình ,đa dạng thống D.TÀI LIỆU THAM KHẢO 18 Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà 1.Tuổi Trẻ thẫm mĩ,Hồng Thiệu Khang,NXB Trẻ TP Hồ Chí Minh,1987 2.Sách giáo khoa Ngữ Văn 12,tập 1, NXB GD,2008 Sách giáo khoa Ngữ Văn 11,tập 1, NXB GD,2007 4.Ca dao Việt Nam,Đinh Gia Khánh,NXB Trẻ TP Hồ Chí Minh,1998 19 ... động văn hóa thẫm mỹ trữ tình,tươi tắn khn khổ văn minh xóm làng.Chính từ đây,một văn hóa Việt Nam thần túy phát hình thành với số văn hóa bền vững.Chính chất văn hóa chống đỡ,ngăn chặn luồng văn. .. sinh hóa giá trị ngoại sinh II.Thẫm mĩ nhân cách Việt Nam đại: Phủ định biện chứng truyền thống C.KẾT LUẬN………………………………………………………………………14 D.TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………………………1 Tiểu luận văn hóa. .. nhân văn hóa giới-ở thời đại sống,dù ý thức tài hoa nhân cách thân phải ngậm ngùi mà than thở: Tiểu luận văn hóa Đồn Thị Minh Trà Bất tri tam bách dư niên hậu Thiên hạ hà nhân khốc Tố Như? (Độc Tiểu