Soạn bài trong lòng mẹ (7)

Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con với người khác làm cho Hồng đau đớn, thương mẹ và căm phẫn những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình.. ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng

Tiết 3,4 -VĂN BẢN: TRONG LÒNG MẸ

(Trích Những ngày thơ ấu - Nguyên Hồng)

I Đọc và tìm hiểu chú thích

1 Đọc, tóm tắt

- Giọng đọc: giọng chậm, tình cảm, chú ý ngôn ngữ của Hồng khi đối thoại với bà cô và giọng cay nghiệt, châm biếm của bà cô.

I Đọc và tìm hiểu chú thích

1 Đọc, tóm tắt

Chú bé Hồng ra đời là kết quả của cuộc hôn nhân miễn cưỡng không tình yêu; chú lớn lên trong không khí giả dối, lạnh lẽo của một gia đình không hạnh phúc Người bố phẫn chí sống lặng lẽ u uất với bàn đèn thuốc phiện Người mẹ trẻ trung có trái tim khao khát yêu đương song đành chôn tuổi thanh xuân bên người chồng nghiện ngập Gia đình ngày càng sa sút rồi cuối cùng sụp đổ hẳn Bố chết, người mẹ vì “cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực” Đứa trẻ đã mồ côi cha lại xa mẹ, sống bơ vơ giữa sự ghẻ lạnh cay nghiệt của họ hàng

Những ngày thơ ấu

I Đọc và tìm hiểu chú thích

1 Đọc, tóm tắt

Gần đến ngày giỗ đầu bố bé Hồng, cậu rất thương và nhớ mẹ mình Một hôm, bà cô gọi Hồng đến và hỏi có muốn vào Thanh Hoá với mẹ không Nhận ra vẻ mặt rất kịch và tâm địa độc ác của bà cô, Hồng nén lại niềm thương nhớ mẹ và trả lời không muốn vào Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con với người khác làm cho Hồng đau đớn, thương mẹ và căm phẫn những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình Gần đến ngày giỗ bố, trên đường đi học về, Hồng thấy bóng người ngồi trên xe kéo giống mẹ Chú đã đuổi theo và khi nhận ra mẹ, Hồng đã oà khóc nức nở Hồng cảm thấy sung sướng và hạnh phúc vô cùng khi được ở trong lòng

mẹ Hồng thấy mẹ vẫn đẹp như ngày nào, chú đã quên hết mọi lời xúc xiểm của bà cô

Đoạn trích: Trong lòng mẹ

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Nguyên Hồng (1918 - 1982), quê ở thành phố Nam Định

- Ông tập trung viết về lớp người cùng khổ, dưới đáy của xã hội với tình cảm sâu sắc, mãnh liệt.

- Là nhà văn của phụ nữ, nhi đồng, của những người cùng khổ.

- Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất trữ tình, nhiều khi dạt dào những cảm xúc thiết tha, rất mực chân thành.

TÁC PHẨM TIÊU BIỂU

2 Tác phẩm

- “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí

về tuổi thơ cay đắng của tác giả

Tác phẩm gồm 9 chương, đăng báo

năm 1938, in sách lần đầu năm

c Giải nghĩa từ

rất giống như đóng kịch, giả dối

đi xa quê kiếm ăncách nhìn nhận có phần thiên lệch từ trước, khó thay đổitục lệ xưa cũ

hình ảnh của cái không có thật nhưng giống như thật

Nói đến hiện tượng chỉ thấy trên sa mạc: người đi trên

sa mạc thấy phía xa có hình ảnh cây cối soi bóng trên mặt nước, tưởng ở đó có hồ nước, thực ra đó là ảo ảnh được tạo ra bởi lớp không khí nóng trên sa mạc

H: Giải nghĩa các

từ sau?

II Đọc hiểu văn bản

1 Kiểu vb và PTBĐ

- Kiểu văn bản: tự sự

- PTBĐ: tự sự, miêu tả, biểu cảm.

- Thể loại: hồi kí

Một thể văn ghi chép, kể lại những

sự việc đã xảy ra trong quá khứ mà tác

giả đồng thời là người kể từng tham

gia hoặc chứng kiến.

H: Xác định kiểu văn bản và PTBĐ và thể loại của văn bản?

H: Em hiểu thế nào là hồi kí?

- Giống:

+ Kể theo trình tự thời gian trong hồi tưởng,

nhớ lại kí ức tuổi thơ

+ Phương thức biểu đạt: kể, tả, biểu cảm

- Khác:

+ "Tôi đi học" liền mạch trong khoảng thời

gian ngắn, không ngắt quãng

+ "Trong lòng mẹ" không liền mạch có

khoảng cách nhỏ về thời gian vài ngày khi

chưa gặp và khi gặp mẹ

H: Mạch truyện kể của đoạn trích "Trong lòng mẹ" có gì giống và khác với văn bản "Tôi đi học"?

H: Vậy đoạn trích có thể chia làm mấy phần? Nội dung của từng phần?

2 Bố cục

ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng về người mẹ bất hạnh qua cuộc đối thoại với bà cô.

Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng.

Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng.

2 phần

- Gắn với sự việc cụ thể: Hồng được

gặp mẹ, được ngồi trong lòng mẹ, được

mẹ vỗ về, yêu thương.

- Thể hiện sự khát khao được sống

trong tình yêu thương của mẹ của bé

Hồng.

H: Nhan đề “Trong lòng mẹ” gợi cho em hiểu điều gì?

III Phân tích

* Ý nghĩa nhan đề

- Là kết quả của cuộc hôn nhân không

1 Cảnh ngộ của bé Hồng

2 Nhân vật bà cô

Bà cô Hình ảnh, chi tiết Mục đích

Bà cô Hình ảnh, chi tiết Mục đích

- Chủ động nói chuyện với Hồng

- Mày có muốn vào Thanh Hóa

chơi với mợ mày ko?

+ Cử chỉ: cư ời hỏi, rất kịch + Giọng nói: ngọt ngào

Nhằm mục đích riêng

Khơi dậy nỗi đau của bé Hồng

Bà cô Hình ảnh, chi tiết Mục đích

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao

chạy cho tiền tàu Vào mà bắt

mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

+ Tươi cười kể chuyện về mẹ bé Hồng

+ Ngân dài hai chữ em bé

Mỉa mai sự nghèo khổ và châm chọc, chế giễu mẹ

bé Hồng

Gieo rắc vào đầu

bé Hồng những hoài nghi để bé Hồng ruồng rẫy

và khinh miệt mẹ

H: Qua đó, em có nhận xét về gì nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn, về nhân vật bà cô và ý nghĩa của hình ảnh bà

cô trong đoạn trích?

Bà cô Hình ảnh, chi tiết Mục đích Hoàn cảnh xuất hiện - Gần ngày giỗ đầu bố của bé Hồng.

- Mày có muốn vào TH chơi với mợ mày ko?

+ Cử chỉ: cư ời hỏi, rất kịch + Giọng nói: ngọt ngào

Khơi dậy nỗi đau của bé Hồng.

- Lần hỏi thứ hai:

Cử chỉ, hành động, lời nói - Sao lại ko vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu.

+ Giọng vẫn ngọt:

+ Mắt long lanh nhìn cháu chằm chặp.

Mỉa mai sự nghèo khổ và châm chọc, chế giễu mẹ bé Hồng.

- Lần hỏi thứ ba:

Cử chỉ, hành động, lời nói - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm

em bé chứ.

+ Tươi cười kể chuyện về mẹ bé Hồng.

+ Ngân dài hai chữ em bé

Gieo rắc vào đầu bé Hồng những hoài nghi

để bé Hồng ruồng rẫy và khinh miệt mẹ.

Bà cô Hình ảnh, chi tiết Mục đích Hoàn cảnh xuất hiện - Gần ngày giỗ đầu bố của bé Hồng.

- Mày có muốn vào TH chơi với mợ mày ko?

+ Cử chỉ: cư ời hỏi, rất kịch + Giọng nói: ngọt ngào

Khơi dậy nỗi đau của bé Hồng.

- Lần hỏi thứ hai:

Cử chỉ, hành động, lời nói - Sao lại ko vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu.

+ Giọng vẫn ngọt:

+ Mắt long lanh nhìn cháu chằm chặp.

Mỉa mai sự nghèo khổ và châm chọc, chế giễu mẹ bé Hồng.

- Lần hỏi thứ ba:

Cử chỉ, hành động, lời nói - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm

em bé chứ.

+ Tươi cười kể chuyện về mẹ bé Hồng.

+ Ngân dài hai chữ em bé

Gieo rắc vào đầu bé Hồng những hoài nghi

để bé Hồng ruồng rẫy và khinh miệt mẹ.

=> Miêu tả nhân vật qua cử chỉ, hành động, sử dụng ngôn ngữ đối thoại

theo hình thức tăng tiến, bà cô là người có tâm địa cay độc, lạnh lùng,

sống tàn nhẫn, thiếu tình người, khô héo cả tình máu mủ ruột rà

Đây là hình ảnh mang ý nghĩa sâu sắc:

+ Phê phán những con người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ

+ Tố cáo những thành kiến cổ hủ, phi nhân đạo của xã hội thực dân nửa

phong kiến lúc bấy giờ

3 Nhân vật bé Hồng với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ thơ.

* Diễn biến tâm trạng của bé Hồng trong cuộc thoại với bà cô.

Phiếu học tập số 2

Bé Hồng trong cuộc trò chuyện với bà cô Hình ảnh, chi tiết Nhận xét

- Lần hỏi thứ nhất: Mày có muốn vào TH

chơi với mợ mày ko?

(Cử chỉ, lời nói, ý nghĩ)

- Lần hỏi thứ hai: Sao lại ko vào ? Mợ mày

phát tài lắm, có như dạo trước đâu.

+ Cử chỉ, tâm trạng, ý nghĩ khi bà cô kể về

hoàn cảnh nghèo khổ của mẹ:

=> Nhận xét chung về:

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật

- Nhân vật bé Hồng

Bé Hồng trong cuộc

trò chuyện với bà cô

Hình ảnh, chi tiết Nhận xét

- Lần hỏi thứ nhất:

Mày có muốn vào

Thanh Hóa chơi với mợ

mày ko?

(Cử chỉ, lời nói, ý nghĩ)

+ Cúi đầu ko đáp vì nhận ra ý nghĩ cay độc của bà cô

+ Cười và đáp lại: Không! Cháu

ko muốn vào.

+ Ý nghĩ: Nhưng đời nào tình thương và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến

Phản ứng thông minh xuất phát từ

sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ, không muốn tình thương và lòng kính mến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến

Bé Hồng trong cuộc trò

chuyện với bà cô

Hình ảnh, chi tiết Nhận xét

- Lần hỏi thứ hai:

Sao lại ko vào ? Mợ mày

phát tài lắm, có như dạo

Diễn tả nỗi tủi cực của

Bé Hồng

  - Khi bà cô nói vào thăm em bé:  

+ Nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ.

+ Cười dài trong tiếng khóc.

+ Đau đớn, thương mẹ và căm tức những thành kiến tàn ác đã khiến mẹ xa lìa hai anh em.

- Khi bà cô kể về hoàn cảnh nghèo khổ của mẹ:

+ Cổ họng nghẹn ứ, khóc ko ra tiếng.

+ Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là

một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

- Diễn tả nỗi đau đớn, sự thấu hiểu và thương mẹ của

bé Hồng.

H: Cảm nhận của em về câu văn: “Giá những cổ tục đã đày đọa

mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi”.

Câu văn dài kết hợp nhiều biện pháp nghệ thuật đặc sắc: So sánh “những cổ tục”… là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh,

đầu mẩu gỗ”, điệp từ “mà” cùng các động từ mạnh: vồ, cắn, nhai,

nghiến cùng nằm trong cùng một trường nghĩa đặc tả tâm trạng

uất ức, căm giận của bé Hồng về những định kiến tàn nhẫn của

xã hội cũ đã đày đọa mẹ mình.

  - Khi bà cô nói vào thăm em bé:  

+ Nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ.

+ Cười dài trong tiếng khóc.

+ Đau đớn, thương mẹ và căm tức những thành kiến tàn ác đã khiến mẹ xa lìa hai anh em.

- Khi bà cô kể về hoàn cảnh nghèo khổ của mẹ:

+ Cổ họng nghẹn ứ, khóc ko ra tiếng.

+ Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là

một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

- Diễn tả nỗi đau đớn, sự thấu hiểu và thương mẹ của

bé Hồng.

 - Hình ảnh so sánh đặc sắc diễn tả nỗi căm tức những cổ tục đày đọa mẹ.

Bé Hồng trong cuộc trò chuyện

(Cử chỉ, lời nói, ý nghĩ)

+ Cúi đầu ko đáp vì nhận ra ý nghĩ cay độc của bà cô.

+ Cười và đáp lại: Không! Cháu ko muốn vào.

+ Ý nghĩ: Nhưng đời nào tình thương và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến

Phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ, không muốn tình thương và lòng kính mến mẹ

bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến.

- Lần hỏi thứ hai: Sao lại ko

vào ? Mợ mày phát tài lắm, có

như dạo trước đâu.

(Cử chỉ, tâm trạng)

+ Im lặng, cúi đầu.

+ Lòng càng thắt lại, khóe mắt cay cay. Diễn tả nỗi tủi cực của Bé Hồng

- Lần hỏi thứ ba:

+ Cử chỉ, tâm trạng khi bà cô

nói vào thăm em bé:

+ Cử chỉ, tâm trạng, ý nghĩ khi

bà cô kể về hoàn cảnh nghèo

khổ của mẹ

- Khi bà cô nói vào thăm em bé:

+ Nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa đầm đìa ở cằm và

ở cổ.

+ Cười dài trong tiếng khóc.

+ Đau đớn, thương mẹ và căm tức những thành kiến tàn ác đã khiến mẹ xa lìa hai anh em.

- Khi bà cô kể về hoàn cảnh nghèo khổ của mẹ:

+ Cổ họng nghẹn ứ, khóc ko ra tiếng.

+ Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.

- Diễn tả nỗi đau đớn, sự thấu hiểu và thương mẹ của bé Hồng.

- Căm tức cổ tục đày đọa mẹ.

=>

H: Qua đó, em có nhận xét gì

về nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn? Bé Hồng là đứa trẻ như thế nào?

=> Tác giả sử dụng câu văn dài, hình ảnh so sánh đặc sắc, động từ mạnh, từ láy nhằm diễn tả diễn biến nội tâm tinh tế của bé Hồng: những đau đớn, tủi cực, những phẫn uất của bé Hồng đối với những định

kiến, những cổ tục đã đày đọa mẹ mình Bé H là một đứa trẻ vô cùng nhạy cảm, phản ứng thông minh và yêu thương mẹ mãnh liệt

3 Nhân vật bé Hồng với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ thơ.

* Diễn biến tâm trạng của bé Hồng trong cuộc thoại với bà cô.

* Cảm giác của bé Hồng khi được ở trong lòng mẹ.

H: Tìm những chi tiết kể và tả

về hành động và cảm giác của

bé Hồng khi thoáng nhìn thấy

mẹ, khi được gặp mẹ và khi được nằm trong lòng mẹ?

Thời điểm  

Hình ảnh, chi tiết Cảm giác, tâm

+ Nếu người quay lại là người khác, sẽ

là trò cười cho lũ bạn; thẹn, tủi cực

+ Khác gì ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện

ra trước mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc

Hình ảnh so sánh độc đáo, d.tả khao khát cháy bỏng được gặp

mẹ của bé Hồng

Tâm trạng hồi hộp, sung sướng, dỗi hờn

mà hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện của bé Hồng khi được gặp mẹ

ấm áp, mơn man khắp da thịt

Phải bé lại, phải lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho mới thấy người mẹ có một sự êm dịu vô cùng.

Thời điểm  

Hình ảnh, chi tiết Cảm giác, tâm

Hồng là đứa trẻ như thế nào?

=> Với hình ảnh so sánh độc đáo, lời văn nhẹ nhàng, cảm nhận bằng nhiều giác quan, tác giả đã diễn tả những cảm giác mơn man, niềm hạnh phúc, sung sướng đến cực điểm của bé Hồng khi được gặp mẹ, được mẹ vỗ về, yêu thương Bé Hồng yêu thương mẹ mãnh liệt, => Tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

=> Với hình ảnh so sánh độc đáo, lời văn nhẹ nhàng, cảm nhận bằng nhiều giác quan, tác giả đã diễn tả những cảm giác mơn man, niềm hạnh phúc, sung sướng đến cực điểm của bé Hồng khi được gặp mẹ, được mẹ vỗ về, yêu thương Bé Hồng yêu thương mẹ mãnh liệt, => Tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

4 Hình ảnh người mẹ

- Về đúng ngày giỗ đầu của chồng

- Kéo tay, xốc nách, xoa đầu bé Hồng

- Không còm cõi, xơ xác quá

- Gương mặt tươi sáng, đôi mắt trong, nước da mịn,

gò má hồng hào, khuôn miệng xinh xắn, hơi thơm

tho

=> Bằng vài nét phác họa, bằng cảm hứng say mê,

hình ảnh người mẹ hiện lên thật đẹp Đó là người

phụ nữ sống có tình nghĩa, trẻ đẹp, phúc hậu, dịu

hiền và rất yêu thương con

H: Hình ảnh người mẹ hiện lên qua những chi tiết nào? Qua

đó, em thấy hình ảnh người mẹ hiện lên qua cái nhìn của bé Hồng ra sao?

III Tổng kết

1 Nghệ thuật

- Mạch truyện, mạch cảm xúc tự nhiên chân thực

- Kết hợp kể, tả và biểu cảm tạo rung động trong long độc giả

- Khắc hoạ nhân vật bé Hồng với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động chân thực

2 Nội dung

Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn con người

IV Luyện tập

Chất trữ tình được thể hiện qua những phương diện sau:

- Tình huống và nội dung câu chuyện:

+ Hoàn cảnh đáng thương của chú bé Hồng.

+ Câu chuyện về một người mẹ phải âm thầm chịu đựng nhiều cay đắng, nhiều thành

kiến tàn ác.

+ Lòng thương yêu cùng sự tin cậy mà chú bé dành cho người mẹ của mình.

- Dòng cảm xúc phong phú của chú bé Hồng: xót xa tủi nhục; căm giận sâu sắc,

quyết liệt; tình yêu thương nồng nàn thắm thiết.

- Cách thể hiện của tác giả cũng góp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình của

chương hồi kí:

+ Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộ cảm xúc.

+ Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, các so sánh đều gây ấn tượng, giàu sức gợi cảm.

+ Lời văn (phần cuối) nhiều khi say mê khác thường như được viết trong dòng cảm xúc mơn man, dạt dào.

Hãy chứng minh rằng văn Nguyên Hồng giàu chất trữ tình