Nước đại việt ở thế kỉ XIII (9)

Sự thành lập nhà Trần và sự củng cố chế độ phong kiến tập quyền.. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN I.. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG

Chương III Nước Đại Việt thời Trần (thế kỉ XIII - XIV)

Chủ đề : NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN

Tự hào về lịch sử dân tộc, ý thức tự lập tự cường của ông cha ta thời Trần.

2 Năng lực có thể hình thành và phát triển cho học sinh:

Tự học, giải quyết vấn đề và sáng tạo, hợp tác, giao tiếp

VĂN MIẾU – QUỐC TỬ GIÁM

TƯỢNG SƯ TỬ, TƯỢNG HỔ Ở LĂNG TRẦN THỦ ĐỘ

ĐỀN THỜ CÁC VUA TRẦN (NAM ĐỊNH)

Trần Hưng Đạo

Tháp Phổ Minh

III Tình hình kinh tế, văn hóa thời Trần.

I Sự thành lập nhà Trần và sự củng cố chế độ

phong kiến tập quyền.

II Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm dưới

I SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN

VÀ SỰ CỦNG

CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN

I SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN

VÀ SỰ CỦNG

CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN

2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền

3 Pháp luật thời Trần

3 Pháp luật thời Trần

1 Nhà Trần thành lập

1 Nhà Trần thành lập

- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý suy yếu, chính quyền không chăm lo đời sống nhân dân, quan lại ăn chơi sa đoạ.

- Kinh tế khủng hoảng, mất mùa, dân li tán.

Nêu những biểu hiện về sự suy yếu

của nhà Lý?

“Bấy giờ nhà vua vẫn cứ tiến hành mọi việc thổ mộc không ngừng, nghe nói ngoài kinh thành có giặc cướp, cũng giả vờ làm ngơ để bưng bít đi, chỉ ham thích của cải Các bầy tôi (quan lại) đều bắt chước, tranh nhau bán quan buôn ngục, ngoài ra không còn nghĩ đến việc gì”.

“Chính sự ngày một đổ nát, đói kém xảy ra luôn luôn Nhân dân cùng quẫn, khốn khó, giặc cướp nổi lên ở nhiều nơi”

(Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

1 Nhà Trần thành lập

- Một số thế lực phong kiến địa phương nổi dậy.

Việc làm nói trên của vua quan nhà

Lý dẫn tới mâu thuẫn gì?

1 Nhà Trần thành lập

- Nhà Lý buộc phải dựa vào thế lực họ Trần để chống lại các lực lượng nổi loạn.

Trước tình hình đó nhà Lý đã dựa vào thế lục nào?

Trần Cảnh khi mới lên 8 tuổi,…“có chú họ là Trần Thủ Độ làm điện tiền chỉ huy sứ, nên được vào hầu trong cung Chiêu Hoàng thấy vua (Trần Cảnh) thì ưa Năm Ất Đạu mùa đông, tháng 12 (đầu năm 1226), được Chiêu Hoàng nhường ngôi, lên ngôi Hoàng đế”.

(Đại Việt sử kí toàn thư)

2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Bộ máy quan lại thời Trần được tổ chức theo chế độ gì? Gồm

mấy cấp?

Bộ máy quan lại thời Trần được tổ chức theo chế độ Trung ương tập quyền, gồm 3 cấp: triều đình, các đơn vị hành chính trung gian từ lộ, phủ, huyện, châu và cấp hành chính cơ sở là xã Thời Trần thực hiện theo chế độ Thái Thượng Hoàng

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Nhà Trần đã đặt thêm một số cơ quan

để trông coi việc nước Em hãy nêu chức năng của các cơ quan đó.

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Quốc sử viện Đảm nhiệm việc viết sử

Thái y viện Coi việc chữa bệnh trong cung vua.

Hà đê sứ Trông coi việc đê điều

Khuyến nông sứ Trông coi việc sản xuất nông nghiệp

Đồn điền sứ Đảm nhiệm việc theo dõi các đồn điền

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Dựa vào gợi ý sau, Em hãy vẽ

sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần.

Dựa vào gợi ý sau, Em hãy vẽ

sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần.

Vua, Thái Thượng Hoàng

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Bộ máy nhà nước thời Lý và thời Trần có

điểm gì giống và khác nhau

Giốngnhau

Khác

nhau

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

- Cả nước chia làm 24 lộ

- Thực hiện chế độ Thái thượng hoàng.

- Các chức quan đại thần do người họ Trần nắm giữ.

- Đặt thêm một số cơ quan và chức quan

- Cả nước chia làm 12 lộ

* Nhận xét : Bộ máy nhà Trần hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn nhà Lý => Chứng tỏ chế độ tập quyền thời Trần được củng cố hơn thời Lý.

2 Nhà Trần củng cổ chế độ phong kiến tập quyền

Vì sao nhà Trần thực hiện chế độ Thái thượng hoàng?

Thời Trần thực hiện chế độ Thái thượng hoàng, các vua thường nhường ngôi sớm cho con, cùng vua cai quản đất nước (trong các thời kì đầu vua con mới lên ngôi).

Di tích đền nhàTrần

3 Pháp luật thời Trần

3.1 Pháp luật thời Trần

- Nhà Trần ban hành bộ Quốc triều hình luật.

Nhà Trần ban hành bộ luật

có tên là gì?

3.1 Pháp luật thời Trần

Bộ quốc triều hình luật có nội dung như

thế nào?

Nội dung: Giống thời Lý nhưng được bổ sung thêm.

- Pháp luật xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản quy định cụ thế việc mua bán ruộng đất.

- Cơ quan quản lí và thực hiện pháp luật là Thẩm hình viện Vua Trần vẫn để chuông ở thềm điện Long Trì cho dân đến kêu vua khi vần thiết.

Chuông ở điện

Long Trì

Vua đi thăm các địa phương

Di tích đền nhà Trần

KHU ĐỀN THỜ HỌ TRẦN Ở NAM ĐỊNH (NƠI CÓ THỜ 14 VỊ VUA VÀ 2 VỊ TƯỚNG HỌ

TRẦN)

Nhà Trần xây dưng quân đội và phát triển kinh tế trước chiến tranh.

Sau khi được thành lập nhà Trần đã làm gì để cai quản đất nước?

- ổn định tình hình chính trị xã hội

- Xây dựng chính quyền mới

- Tổ chức lại quân đội và củng cố quốc phòng

Vì sao mới thành lập nhà Trần lại rất quan tâm tới việc xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng?

4.1.Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng

Quân đội nhà Trần gồm mấy bộ phận ?

- Quân đội nhà Trần gồm:Cấm quân và quân ở các lộ

Thế nào là cấm quân?

Thế nào là quân ở các lộ?

Nước ta luôn đứng trước nguy cơ ngoại xâm (nhất

là thời kì đế quốc Mông - Nguyên đang mở rộng xâm lược)

Cấm quân được tuyển chọn từ những trai tráng khoẻ

mạnh ở quê hương nhà Trần (Tức Mặc, Nam Định)

Quân các lộ đồng bằng gọi là chính binh, ở miền núi

gọi là phiên binh

Cấm quân được tuyển chọn từ những trai tráng khoẻ

mạnh ở quê hương nhà Trần (Tức Mặc, Nam Định)

Quân các lộ đồng bằng gọi là chính binh, ở miền núi

gọi là phiên binh

? Vì sao nhà Trần chỉ tuyển chọn những thanh niên khoẻ mạnh ở quê hương họ Trần?

- Vì để tăng độ tin cậy trong việc bảo vệ triều chính, cấm quân

có nhiệm vụ bảo vệ vua hoàng thành , triều đình.

4.1.Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng

-Quân đội nhà Trần gồm: Cấm quân và quân ở các lộ

Quân ở các lộ

Cấm quân

4.1.Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng

Quân đội nhà Trần được tuyển dụng theo chính sách và chủ trương nào?

- Chủ trương: “Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông”,

xây dựng tinh thần đoàn kết trong quân đội

“ Khi trong nước không có việc thì cho quân lính về làm ruộng; khi có việc chinh chiến, thì hết thảy mọi người dân đều là quân lính Thế quân cường thịnh” ( Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

Trả lời

- Chính sách “ Ngụ binh ư nông” có thể huy động

1 lực lượng lớn khi có chiến tranh, toàn dân là lính,

xây dựng được khối đoàn kết giữa kinh tế với quốc

phòng, sản xuất nông nghiệp với các tổ chức vũ trang

- Chủ trương: “ Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt

đông”: Lực lượng quân đội tinh nhuệ, thiện chiến

Những chính sách và chủ trương đó có tác dụng như thế nào?

Những chính sách và chủ trương đó có tác dụng như thế nào?

ĐA

Hình 27: Những chiến binh thời Trần

Chứng tỏ nước ta luôn bị giặc ngoại xâm đe doạ vì vậy

nhân dân ta thường xuyên luyện tập võ nghệ, sẵn sàng

chống ngoại xâm bảo vệ tổ quốc, hình vẽ phản ánh tinh

thần thượng võ của dân tộc với chủ trương đúng đắn “ quân

lính cốt tinh nhuệ, không cốt đông”.

- Hoàn chỉnh , quy củ, được học tập binh pháp và

Quân đội nhà Trần luyện võ

4.1.Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng

-Quân đội nhà Trần gồm:Cấm quân và quân ở các lộ

-Chính sách: “ Ngụ binh ư nông”

- Chủ trương: “Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông”, xây dựng tinh thần đoàn kết trong quân đội

- Học tập binh pháp và luyện tập võ nghệ

So với thời Lý quân đội nhà Trần có điểm gì giống và khác?

So với thời Lý quân đội nhà Trần có điểm gì giống và khác?

- Giống:+ Gồm 2 bộ phận chính: Cấm quân và quân ở các lộ

+ Xây dựng quân đội theo chính sách “ Ngụ binh ư nông”

- Khác: + Quân đội được tuyển dụng ở quê hương họ Trần

+ Chủ trương : “ Quân lính cốt tinh nhuệ không cốt đông”

ĐA

4.1.Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng

-Quân đội nhà Trần gồm:Cấm quân và quân ở các lộ

Trần đã làm gì?

-Cử tướng giỏi đóng giữ các vị trí hiểm yếu, nhất là biên giới phía Bắc

- Vua Trần thường đi tuần tra việc phòng bị ở các nơi

- Chủ trương: “Quân lính cốt tinh nhụê không cốt đông”,xây dựng

tinh thần đoàn kết trong quân đội

- Học tập binh pháp và luyện tập võ nghệ

TRẦN NHẬT DUẬT

PHẠM NGŨ LÃO

TRẦN VĂN LỘNG

4.2 Phục hồi và phát triển kinh tế

Để ổn định chính trị, xã hội, củng cố quốc phòng nhà Trần đã làm gì?

- Nhà Trần đã thực hiện nhiều chủ trương, biện pháp nhằm phục hồi và phát triển kinh tế

Để phục hồi và phát triển kinh tế nông nghiệp, nhà Trần đã thực hiện những chủ trương gì?

-Chú trọng việc khai hoang, đắp đê, nạo vét kênh mương.

trông coi việc sửa chữa đắp đê?

- Đặt chức quan Hà Đê Sứ trông coi , đốc thúc việc đắp đê

Vào năm 1248, nhà vua huy động tất cả quan dân ở các lộ ven sông Cái (sông

Hồng) vào việc đắp một con đê với quy mô rất lớn Con đê này được gọi là Đỉnh Nhĩ (tức đê Quai Vạc) Đê Quai Vạc chạy dài ven hai bên bờ sông, bắt đầu từ nguồn xa cho đến biển.Nếu chỗ đê nào lấn vào ruộng đất của dân,thì nhà nước chiếu theo giá ruộng đất mà bồi thường Đê sông Hồng được các đời sau tu bổ, đến nay vẫn là công trình phòng chống lũ lụt rất hiệu quả.

Đi đôi với việc đắp đê là đào sông.Năm 1231 nhà vua cho đào kênh Trầm,

kênh Hào từ phủ Thanh hóa đến Diễn Châu (Nghệ An) Năm 1248 vua lại cho đào sông Mã, sông Lễ và Đào kênh thông qua núi Chiếu Bạch ở Thanh Hóa Năm 1256, triều đình cho vét sông Tô Lịch để đảm bảo giao thông và phòng thủ kinh thành.

Một đoạn đê sông Hồng Mương dẫn nước ở đồng bằng

Bắc Bộ

Hiện nay để nông nghiệp phát triển, đồng lúa không bị ngập lụt nhà nước ta có biện pháp gì?

4 2 Phục hồi và phát triển kinh tế

-Chú trọng việc khai hoang, đắp đê, nạo vét kênh.

a Nông nghiệp

- Đặt chức quan Hà Đê Sứ trông coi , đốc thúc việc đắp đê

Em có nhận xét gì về chủ trương phát triển nông nghiệp của nhà Trần?

Chủ trương phát triển nông nghiệp của nhà Trần rất phù hợp, kịp thời đáp ứng được nguyện vọng của nhân dânNông nghiệp nhanh chóng phục hồi và phát triển

Hình 28: Ấm gốm thế kỉ XII-XIII

Bát gốm men ngọc

Thạp gốm

Bát gốm men ngọc

4.2 Phục hồi và phát triển kinh tế

a Nông nghiệp

b Thủ công nghiệp

Em có nhận xét về tình hình thủ công nghiệp thế kỉ XIII?

Các xưởng thủ công của nhà nước và nhân dân được phục hồi và phát

triển

4.2 Phục hồi và phát triển kinh tế

a Nông nghiệp

b Thủ công nghiệp

c Thương nghiệp

Nêu một vài nét về tình hình thương

nghiệp dưới thời nhà Trần?

- ở các làng xã, chợ mọc lên ngày càng nhiều-Thăng Long bên cạnh Hoàng thành đã có 61 phường -Buôn bán với thương nhân nước ngoài cũng phát triển nhất là Vân Đồn (Quảng Ninh)

-Xây dựng nhiều chợ

- Buôn bán với nước ngoài diễn ra sôi nổi

Các xưởng thủ công của nhà nước và nhân dân được phục hồi và phát

triển

Cảnh kinh thành Thăng Long xưa.

Vân Đồn( Quảng Ninh) ngày xưa Vân Đồn ( Quảng Ninh) ngày nay

Thông tin:

- Vân Đồn nằm ở phía Đông Nam vịnh Hạ Long( thuộc tỉnh Quảng Ninh) Đây là cảng ngoại thương đầu tiên của nước ta

- Là nơi có vị trí tự nhiên thuận lợi để thuyền bè qua lại,trú đỗ nằm trên trục hàng hải từ trung quốc xuống các nước vùng

Đông Nam Á.

“ Thuyền bè nước ngoài đến tụ hội ở đây( Hội Thống, Vân Đồn), mở chợ ngay trên thuyền Cảnh buôn bán thật

là thịnh vượng”

( An Nam tức sự)

C H Ủ Đ Ề

N Ư Ớ C Đ Ạ I V I Ệ T D Ư Ớ I T H Ờ I N H À

T R Ầ N ( T i ế p t h e o )

C H Ủ Đ Ề

N Ư Ớ C Đ Ạ I V I Ệ T D Ư Ớ I T H Ờ I N H À

T R Ầ N ( T i ế p t h e o )

Vị trí của Mông Cổ trên bản đồ thế gới

Mông Cổ

Liên Bang Nga

Trung Quốc Kazactan

Việt Nam

Braxin

Pháp

C H Ủ Đ Ề

N Ư Ớ C Đ Ạ I V I Ệ T D Ư Ớ I T H Ờ I N H À T R Ầ N

( T i ế p t h e o ) Nội dung bài học

II CÁC CUỘC

KHÁNG CHIẾN

CHỐNG NGOẠI

XÂM DƯỚI

THỜI TRẦN 2 Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285)

1 Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ (1258)

3 Cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên (1287 - 1288)

4 Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa của ba lần kháng chiến

1 Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ

(1258)

1.1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

Vị trí của Mông Cổ trên bản đồ thế gới

Mông Cổ

Liên Bang Nga

Trung Quốc Kazactan

Việt Nam

Braxin

Pháp

Quân đội Mông Cổ

“- Quân Mông Cổ lớn lên trên yên ngựa, tự luyện tập chiến đấu, từ mùa

xuân đến mùa đông, ngày ngày săn bắn, đó là cách sống của họ.

-Trăm quân kị quay vòng, có thể bọc được vạn người Nghìn quân kị tản ra

có thể dài tới trăm dặm , kẻ địch chia ra thì họ chia ra, kẻ địch hợp lại thì

họ hợp lại nên kị đội là thế mạnh của họ.

Đội quân lúc ẩn lúc hiện, đến thì như trời rơi xuống, đi thì nhanh như chớp

giật Họ mà thắng thì đuổi theo địch chém giết không để trốn thoát, họ mà

thua thì chạy rất nhanh, đuổi theo không kịp” (theo lời sử học nhà Tống)

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

Sự bành trướng của đế quốc Mông Cổ ở TK XIII

M«ng Cæ

Quân Mông Cổ với lực lượng mạnh và hiếu chiến đã tiến hành xâm lược và thống trị nhiều nước ở châu Á, châu Âu “ không có một dòng suối, một con sông nào không tràn đầy nước mắt chúng ta, không còn một ngọn núi, một cánh đồng nào không bị quân Mông Cổ giày xéo ” Nhà thơ Ác- mê- ni (1210- 1290).

1.1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

Quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt

nhằm mục đích gì ?

- Âm mưu xâm lược Đại Việt làm bàn đạp tấn công và tiêu diệt Nam Tống.

1257

1.1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

- Âm mưu xâm lược Đại Việt làm bàn đạp tấn công và tiêu diệt Nam Tống. Trước khi kéo vào nước ta, Mông Cổ đã làm

gì? Thái độ của nhà Trần như thế nào?

Vua Trần bắt giam sứ giả Mông Cổ.

1.1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

- Âm mưu xâm lược Đại Việt làm bàn đạp tấn công và tiêu diệt Nam Tống. Hành động này của Vua Trần nói lên

điều gì?

- Nhà Trần kiên quyết kháng chiến.

1.1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

- Âm mưu xâm lược Đại Việt làm bàn đạp tấn công và tiêu diệt Nam Tống.

- Nhà Trần kiên quyết kháng chiến.

1.2 Nhà Trần chuẩn bị và tiến hành cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ

Được tin quân Mông Cổ chuẩn bị xâm lược Đại Viêt, nhà Trần đã làm gì?

a.Chuẩn bị của nhà Trần :

- Sắm sửa vũ khí

- Các đội dân binh thành lập, ngày đêm luyện tập.

Nhà Trần chuẩn bị

1.Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ

2.Nhà Trần chuẩn bị và tiến hành kháng chiến

quân Mông Cổ

a Chuẩn bị của nhà Trần :

I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)

Ngột Lương Hợp Thai

sinh năm 1200- mất năm 1271 là một chỉ huy quân sự kiệt xuất của quân đội Mông- Nguyên và là tướng chỉ huy quân  Mông Cổ xâm lược Đại Việt lần thứ nhất vào năm 1258 được xếp là công thần đứng hàng thứ 3 của nhà Nguyên.

S Đà S Nhị( S Hồng)

S C hảy

S C ầu

S Cà Lồ

S Đuống

S N hị( S Hồ

ng )

Bình Lệ Nguyên Bạch Hạc