Ngun gc hinh thanh va vn d khai thac

ba nhanh sOng cbinh Ja song Cau, ~ong Tbuong 'f'a s6ne Lue alii 19 xu6Dg ohia bic hu~tu TieDt Ling phan tMnh hai nhanh sOng Van lie va Thai Binh.. 10n« Thai Btllh nMn tb~m DIlOC eua sOng

BAT vA NGUa

~

•

Chtu trcich nhiem It(ji flung : BAN NCLS.P

Anh tIC liCu: OOAN cHU' - PH~M VINH

In 700 cu6n kha 19 X 26 t~i xi nghi~p In Hili Phong, /' S6 XU 07/HP S6 in 501 NQP luu Qhi~u thing 10-19~7

Ml)C L()C

Trani

- Thu cia Ho Chu ticb gui dong bao, cbi~n si vA din bi) bUY~D Titn' Lillg nim 19i3 !J

- Pbtrong htrong phat tri~n Idab te - xli hOi narn 1986 - 1 90 (

- vu Quae TVY~N: M~t sc5 vAil d~ v~/tAt nuoc, con n~uoj Tien Lhg i

- N UYb~ BUe Cl) - TR.1 DUe TH~NH - PH.~M XUAN HANG: Nguon g6c 1Ik11t

thlnh va dn de khai thac, su d~ng vii ng d!t I'Ien Lang IQ

- NGUY£NHllUC'U -TR,b; DlJC TH~"IH - NGUyE.· DUC CV': Dl,ic di~m d~chA:t

- NGUYEN M~NH CUGNG.- DAO Q A G GANG: Khi htu Tien Ling 26

- NGUY£N TH~ _CWEN - NGUYEN VAN BANG - NG6 GIAN QUAN: SOng ng6i

- N UYEN DANG TIEP: Thu tjch ro n6i ve huye n fi~n Lanl xua ;s7

- v O MINH 1:>I.JC: TlrD hih nguon gc5c va ti nh cMt co hAn cu nguoi Ti~n \-il"" 12

- \' 0 HbNG QuAN : Vi~c 14n bi~n I:).p Jang 0 c c xl Hung TUng CMn Hung va

- NGUVitN K AC PHItT: Viti net ve cae nganh kinh tt! tren dja ban T'ien Ui ' l~ 5 )

- NGUytN THA:\H PHAN : T'ien ,Uing 3 narn kh6i phuc kinh t'; hAn gan vet thirong

- LUONG QUA~G PHlJQ'C: Cac gic5ng dy hia, mroc tren cMng rUQag Tien Lan qua

- DO CONG THUNG - NGUYE DU '/ D~T: Nghen Oi tr~Dg d k ai th'e thuy san

NGUYEN Due ell

sr

Tl~ L,\NG Ii mOt huy~n yen bi~n th\l~e l t Phong Qu trlnh hlnh tbanh Yung dAt nl\y

dA g~ iil'n vui de giai doa n Iich su- phat tri~n dia ('h,-it 0;11 Ti~D LAng duoe bigh

tltAnh do phu ~.lcua hai h~ thong ~ong lIr>ng va s6ng Thai Htnh, nhung no c6 m~t I

net khAc bi~l v(Ji n alm / { v n diH kha a dong bang Bac B~) D6 l a viin de ban cllt va

ngub goc t hanh tao diil phen,

Nt!h;~n elm ngllon goe thanh tao vung dat Tii~ \ Lang giup ('hung ta thAy ro them dugc

I I! dh tranh gian k!X) cua bog cha chinh" phuc vitn d l n y nhu the nao ,'a ngaJ nay

ChURg t 11(10 ,17 dung va khai thac n6 ra so ? Tren co :50 do, rut Ta nhling bai h9C thvc

g6p phi" xly dl,rtlg m~t d~ an kinh I e tl>ng th~ hop Ij cl.o huyen,

Ti~ft Laue( co do n ba bi~n d:U khoang 1 km a cac d Hung TUng Cban Hun : D611g

tf l 1<1 ng Vinh Q,an , Phia ng oai Lacii.mot hLli t riiiu l'(>ng hang km van dang tj~p tuc HIDdln

ra PN!!I.hien, D xac dlnh l~i n!.!ur>n g6c thanh Iao vlIng dat ven hi~n, chu ng ta hay ~em I~i

che de; thuy d9ng hrc yen bit'il hi~n nay de co co so tro g qua khtr

I O~c diim thuy d9ng Ivc ven bilin

Tiefl Lang n§m a phla h\y bi;:;n Dong thuoc ki~u ba lam gia chau B!c B9 Xu b bng

CbUlll: cil duo ng bo 11\ lien dan,ra bi~ll, Vllng ven bi~n cua huye n n6i rien va vllng ven

bo- tara giac chau n6i chung chiu tac d(>ng rAt lao cjia song tbtiy tr ie u va dong c;hay nil bi'

I)()nl{ yen tx'1co quanh narn, h ong cua n6 thay <1~iphu thuoc v39 bai mila }tita db g

hllOug eua dong cha) lu phla dOng Me xu6ng lay nam tll' thang 9 den thang 3 t~c dO d n

chay thlfongt10 - 15 em/s Mti8 he, huoug eia dong chay DgUqC I~i hi lAy nam l~D cUmg bAc

tu thhg 3 d n thang 9 Huong cu d6ni chay thUOllg phu bgp voi hu6ng gi6 t6e d(J d a,

chiy vting ven bO li l t ct6ng vai tro quan trqng di ehuyb d a bi')j tieh eAt bUn d9c bO'bOi

.dip chct.vung di phi Dgoli

Song vung ven bi~Deung co hai huo {J chinh: dCuig n m v:\ dOng Mc rung vOj hu6ng

j;/i6.B* bi~n th:>ai dan, c6 dt) doc k 6ng Io cho DeD s6ng vung y n b ) e6 dO eae Iruag

blnh ''3 m, vao cac dip bAo c6 khi ct,t toi 2 - 3 m

rhuy tril!\1 co. v6nll ell ch~ dO n~t trieu kh' IhuAn ohlt hAu hIt eae n~'Y tron~ tb'nR -t- chi e6 m9t 11n Dillie 10" va m~t Illn nllac dOng D~y clag (.i truoug h(1p it tMy eO ;, de

.vUIlI t~D the gi61 Bi~n dl) triell vung nAy Ihu~ lo,i Ion b Vi~1 Nam , do ky Irit:u

eua.g 3 - 4

m-2 Sang n.6i

T ••• b~ huy~n dllgc bao bee boi hai sOng Ion VAn (Ie va TMi Btnh Chung bAI n.-an

t .i~.Ihll'(1Qg Iuu cu ba nhanh sOng cbinh Ja song Cau, ~ong Tbuong 'f'a s6ne Lue alii 19

xu6Dg ohia bic hu~tu TieDt Ling phan tMnh hai nhanh sOng Van lie va Thai Binh lIai BOng

nay n i \'oi nhau qlla k~nh Mia va sOng Mui dao narn 1930 CQng ta i khu Vile nay 10n« Thai Btllh nMn tb~m DIlOC eua sOng Hong qua sOng Luoe Nhln chung hai sr ng Vil.q e va Thai

Hloh ebiy qua vimg dlt eua huyen hi~n nay la hgp lll , ~ cua nhil!ll nhanh sOng lai.• hung

lllc;rfl~ mroc co ban vln l a SODg Thai Binh 0 thuo ng n u n do x 6 g va mi)t p aa quan

trC?ng eu sOng Hong qua song Du6ng db vao, Tl>!lg lug g nUeTCsong Thai Iltnh 9,lO! m~/ am.

tGog hlQ'ng cat bun 1.8,1 6 tln/nlim, Qua sOng Duon va 1I0ng Luoc h'ln~ narn sOng Irl>og chi 11m cho sr ng Tb:ii Bin h IIlQ'ng phil sa 17,106tan Ltro ng phu sa to U rn na,. clia sOng ThAi Blnh

d:i t6ng vai tr o quy\H djnh bl>i dap va hlnh thanh vung'd!H Phu sa ciia h thon sOng nay

lit mAu m(1c6 d~ pH - 7 luq ,g darn 11 8g / m ~ luqn g mun 2.71; - 3.tS g/ m 3• IIi~n nay lli'gng

mroc sOng Iii thuqng n un d<> xuong ehU yeu t!l> yao sOng Van lc 1'5i ra bi~n dean nr

SORg ~i:t loi sOng Lu~ cila sOng Thai Blnh dang cMt dan

I ll. r9Dg huy~n Ti~n Ling DIu vet long sOng cl>con d I~i nhieu noi 0 kh virc cae xl Kien

Thillt Tien Minh, Khoi Nghia Khu che Dllm ngAl nay, xtra kia dlt tl'rn 1:\ t6n~ slng

Tb i Blnh cu

Hai SODg Van le Thai Blnh co vai tro quyiH djnh eho 51! bOi clap dllt dai roan ~y~n

Nhung s{Jng dong chay Ihuy trieu vtin ven bi~n ll;\i la ta nha n quan trong vun dap va thanh tao vilng dlt Nho co dong cMy d c bo va 16~ gAD vuong g6e voi ba mi phu a cit

bOt duoc dua V:lO b kh6n hi keo di xa Thiiy trieu'vA so g ciil dira phu e ra ngoai bien

dU'gc s6n xao d<)ng tr~n Ian gifra nuue sOug va bi~n tao dieu ki~n thuan Igi trung hoa di~

tlch cac hat keo vA II DkH cae bq.t nho th nil hat lon, khi triel! wang dll dtra n6 Ira vao

bu. Chinh eAc t:ie nhan d(llg hrc yen bi~n da 'tao ra cac e(')n cut cac hili phu sa mau mo

cho v» g dul

3:Dl,tc.i~m jo chat liin quan tai hin thanh cf4t

V,'mg ddt H PhOng n i chun va vung d1[t Tien L~n n i rj~ng <fa trai qua Dhieu thai

ky phat trien dia cMt p uc tap htnh Ihanh nen m6ng co ban Cbo dt'!n eu6i Holoxen mu(m

vli ng dal mai dln din n i eao khOl m~t nuae va tien d n ra bi~n cu g veri sl! hi~ dieD cua

eo 'flgU'ui ngl}' bOmnay & d6

Trong qua kbti bl~1l rut Holo en muo cho toi n ay !ay dil trii q a b6n giai cf'oJiln(' (1 '

bi ma duee danh dau Mng cAc dU'ong bo CCl va hi~n d~i, dau v(!t COn <!(o Iai tre n man dat n3y \'.0 diu Holo cn mlu)n each n~a, n y 2000 n m bie rut teTi khu vue Khoi '«hi •• Tie Thanh val Minh Otic (1 Ilhii'ng xli nay diu y4!t con Iai 1:\ nhung 1 0 ell mal vil a, cao

111'1.5 - 3.0 m, buan~ eii:t cae oOn cat gan so g song v oi duong po bien hi~n dl; Xlln, iIIIua n ohii'ne cl)1l ctt 46 It mi~n cUt cao tho Cll sin s6ng G i do,!-n Ihir laai It CllD cat k~o cUi tli

xl Tiln TbAng, Toan ThAng ~ch DAng hi~n nay eon eat nay chi COD s6t 1 ;1vai Dai c6 II/ )

co.2 ~2.5m oOn hlu bet dii diU cao eo huong song song voi duong bo "i~1l all-i Giai 40~1l

11

II - fGt1 N GOC HlNH THAN DAT

1hfr ba I' I" e con dot chay rlai do- xli Hlin~ Thang' sang Chan Hu g Gial doan h6n If! cl'ln

xa nira v~ phia bi~ll ta thily m(>t M thong con eat nib dang hinh thanh, c~n cat nay eao bon so vai m~t h1ii vao khoang 1 - '1.5 m

Nhu vi'!.ytfong Iich su ph:H trien dia chat Holoxen muon, bi~n dii lui dan vl Iue dja

<long song, dong tri~u hlnh thauh va ('0 huo g song song vai cac h~ eon Vung diU sau cllc h~

phat td~ 90 18.rung n~"p m~n ven bi~n canR th!1~n Iqi cho boi l:log phu sa, no da nhanh

~h6 ~ tr a thanh vu na d5t noi cao, Di tich ciia cac Ioai thuc v~t na x khi ph~ bi~n trong cs e

m6i Ian ra khoi Sau d ho khai thac vu ng dat xung quanh va me, r~ng dlln no sang Irong trot ; rn i qua hang nghi n narn cho dl!n nay tae dQng ciia con nguoi va thien nhien d a lam

bien ' d~ i co b'ln "at dai vun-; nay v1 tao ra nhieu loai dat cnh tac khac nhau

I Hitn trc~ng cae 109i cfCit hi,_ co tOGn YU_g

T'aeo ket qua dieu tra I*p ban do tho nhuo g T'ien Liing vao nhirng n1lm i960 - 1964

t5- l¢ I: 25.0 0 va ban do thl> nhuo ng 1 : 50.000 ciia Hai Phong 1 8 cac loai dat cua huyen

- Dal thi} ~!r va tr6ng mall: Phan h6 chf y~u a nhun,~ vun tt:1t cao ~ren c'c co Cat

('0 nl1J Ia 'l l O" Vh i J i Ng lu Mm h Dur Tit\n Tbanh va Quyet 'Tien Loai dat nay chu yeu

1:\ hua, !-h1ng n n e6 thanh phan co gilli thit trung binh den th]t nhe C6 tang gley a sail

va dio itan~ c;1n'l lac k;Oang:n - 40 ern co san ph am Ieralit (cac oxit ~at ket tb:nh ca.ng'

tS~. l.lnll dot ,.:) (l~ug canh ('rty) Dllt tho cir eun nhan dan Tien Lang vu ng phia Mc

huy en ('6 rh,yl Nghia QuySt Tien, Tien Thanh va Minh Dirc ; phia dOn M c co Quang Phuc,

To-n Thing; p ia ta narn co Bach Ding, Cap Tien; phia dOng nam co Chdn Htmg, Hung

Than duoc tl.v dl!llg chf Jell tren cac blii tri~u cao ngAy xua va cac lanS ('~ d u n~m

tre'l cac con cat cO Cac ca nh dong rna.t trong thudc Iao, khoai , mia, rau cilng duo c phan b6

gi6i trung binh den n c,

I

- Bat trl)ng Ilia hai vu : Da.y 1ft loai da.t chfnh C U lt huyen va pbAn b6 r¢ng khllp cae xi

ttr vt'tng eao den vung tMp a cac vling (tllt cao thu()c c c xii Tien Thanh Toan Thang'

Quang Phl.Je-.Minh fuc, Quy,et Tien, Tie n Tien, Khai Nghia nam 0 phia hic huytn va dee

gley nlm slu tren :\0 em NbN!u noi 0 san pham feralit duoi tlin canh tac Cllc vIIDR dal tMp tr()nc hia hai v chu yeu b cac xil Ki~n Thiet, Ti~D Minh ChAn Hu g, Hung Thing va

Vinb Qua.ng Dat b d~y cung la dat chua m~n nhung c6 thhh p ao eo gioi thit D.DI vt Uina

gley.ntm _Oog hon duoi tang c.n tie duai 30 em

1

- BAtIlia m('lt V \l vA cllt tbl ei: Diy 11 ""ung At tr~ng C Ull cAc xl Ti~n Thanh Cap Th!D Boan L~p, T'ien Minh B~'; Hung va nflnil trtrang Vinh Quang OAt ij dAy v n !ll\n 11\ phis Sit boi dip eac long SllD.g vA lach trieu c~ bi chllt dlin sau khi luc dia dl 14n din ra bien,

Ca long sOng c~ nay eo d(> sAu tru g binh 1 - 2 m Ngllai ta <Ii su dung c c dam bO t.,

nhien d tM ca va bai hen ciiy lua m(>1 vu DAt eo thanh phan co gioi thi n ng ling gley

nam gaD ngAy be m~t k Ong co !Ian pham- feralH b phia duo i tlin c nh tac, Ng ai ra con

e6 c e vilng dat m oi khai hoanz a Nam Hung BOng Hung hau het rnoi cay lea m¢t vu vi

I

oit con m~n Bal b nhfrng vung nay co than phan c jli&i thjt n~ng, c6 tang gley nam nOng

d oi 3A em

v - Mt mJ:}.n":en hi~n va ven sOng: Nhfrng vung co Ioai dat nay chit yeu nam b b n ngoai

de qUQC gin doc hai bo !I<'IngVlin (tc, Thai Blnh va philn phia ngoai di hih ciia cac x1i ven

bi~ Dllt c6 thanh phan co gi i da dang tir thjt nhe den Ih]t n n va co d() mu6i cao D~

mudi lrong dilt bien d<>itheo rnua, theo thang trong mot narn phu thuoc vao' d(>mu6i " u a nuoc vung cua i50ng 'I'ren d t nay cni ph:tt tri~ It! nhien rat tiroi t6t co ehieu dai 1,5 - 2.5 m va tao thanh ml)t did xung quanh be d e qu6c gia, ben ngoai doi e6i la rirng bAn su, <'I-r6.• D'IY ciing la vung dat quy niu ta khai thac va sll d\lng hop ly I

2 Cae tallg dat theo n ul)n gCSc hinh thanh

Trai qua n ie u narn thang, tac d(>ng cua eon nglloi va thien n ien da bien doi va cai

t •.o k i sau i5:'icvling dat , Ttr dilt phu sa mau m a v n bi~ c6 d(> mu di cao, Mnl{ quai d

xua bit diU phuc "\I con ngtrai mrri dem l~i rh chung ta toan bQ mien dat eanh lac nhlr ngay nay Nhung khi khao sat 0 nhieu xii trong huyen bang cac cln tinh khai dao thuy

lo i,v~t dilt lam nha, d o gieng chung tlli dii xac dinh duoe n uon goe hinh thanh cac

tang dat hi~n eo trong toan huyen n ir sau :

- Tang diU duoicu nz nam -0 d¢ sa.uso v i b~ mat dong ru¢ng v~o khoa g lir 1- 2.5 m

la ting dat dllgC thanh tao a bai trieu c~ ngay xua nhirng, b rntrc trjeu lhiip Tan nay eo thanh phan co gioi Ht cat n a va thit nhc, m i xarn, am den e6 nhieu- v giat T~ng nay

pho bie" hat! het moi ro iva it h! bien doi ""U Y nhie (] khu vue luong Inch sun~ ('c>tht

tang Day gan nhi khun eo Ddi vo i \•.19-dat co thl tan nay narn n<'lng h n nhir T'ienTien

Khoi Nghia, Quyet T;en Minh Dtrc, Q'nng 'pJ1~lC Con cac vung d:H {riing, 1<IPg nay na m

- Phia tren tang nay la tling dat rnau xa rn, x arn den den xam xanh c6 nhibu \'0, rl;

cAy cauh, goc d.y rirng ngap man ('~ flH co tbanh phan ea gioi thit n1j.ngva thit Irung btu

giai phUng H2S04 paychua cho tlnL! can h lac' p la tren ei(>:g Tai nay c6 chieu day lr

0,5 - 1,5m, e6 dcj ~au tr 0,5 - 0.8 ill 6 'nhung n i e6 vung di trung tlin nay ('ang day; ~ nh_ng noi v ng d t eao tang nay m"mg n~ c bi~t phia lrtln tang nay nhfeu no iXlIl hie n eAt' 6n~ feralit st nHt lA cac vimg etat eao iuy v~y b nhftn n i la con c t c~ t hi t1in nay h&ng e6, tang I' a t ullge phU tri~n k~ ti~p tu- tan cat bai trieu cao ma ra Ben tren lanl{ sinb pllen lA tling pbu sa mau nAu do mall mo co dt) day tir 0.5 - 0,8 m tMnh phlin co gioi tir tbtt n ng dl!n t, l it nh~ TAng nay bllO phu g1in Mt d~1 dai trong huy~n ban dau c6 d.,

UlOang h6a eao I ang allanti yoi phil sa hi~p d~i cua vimg dra sOng Song qua IrJn bien dii sail nay n6 dli bj thay dr,i rat lo , d~e bi~t la nllheo Ian va dt) ehull eao (pH - 4 - 4.5) Ngnyen

.• h chinh l~ do tAng sinb pMn Mn duoi Raynen

3 Ta•••• i.~ ••hi •••iI ••••Y.n ••hln gly chu••••••

Qua trloh bay k ai quat v~ m~t dieu Iden ~r nhien 0 trcD va tl 111de llng \!ft INRg 'oan vung tbeo ngu D g6e thanh tao, eho p ep chun ta htnh dung- ra qui trlab blDb thau

t~ng sinb phen Nhung tang sinh phen III gt· D6 IA tan c!al lich t\l luu hu)'nh rat eao •

-dl!ng hoa trj thlip kill hgp ehU y~u voi sAt nhu FeS FeS2, ngoai ra eon? d,og t-.rdo va p An

H IronR Ih:lnh phAn v~t ehat hitu co trong etAI Trong qua lrinh 1'1 nhien nhu dao d()ng ~Ra

nu«- trong dlH dan (fen tham nbtp O~y tao ra qua trlnh OIY h68 cae d l D I hru hujnh sult:ua

(d~u~ h6a Iri tMp) thanh axil sulfuaric (dang Ma trj c o) gily chua m~n f)~ tieh t", cAe d~n«

SU IlUli trong d:H pMi co nhieu v$ eMt huu eo va dllQc thanh tao trorig mOi trwcmg Y~

khl ~hr'T co v.t ch.t hiru co dll d6n~ vat tro qoyel dinh khlr sulfat (S()& ) eua mrec

biell tha ih cac d',lng sulf'ua tic h t\l I,i trong tang etilt Tang sinh phen e6 rat nhieu tba •• re,

g~ccay rlrng gh mLn Vi!yn o n g6e htnh tlianh nay ra sa va rung n ~p 1Ill; 11 s60g lre

'Vung u,1t Hay the nao '?

Toan be) vung diit huy~ Ti~ Lang trong qUfl trinh tien ra bi~D la nhung vung cHt bat

b an 8"1. han, trang (rung nG~p m(a) SIl U d.6 la eM va cay co Theo nbu qua trilib phat

tricn d ia chill Ir ra Holexen muon, m~i mOt giai doan thanh tao cac h co c t d:t tb8:ah

tao vimg phta tro g dAm lay trun ven bi~n ma d!lu v'l con d~ l,i rAI nhieu laeh tri~u e~t

ngan~ Im'tng d6n,CsOn~ ttr Iue dia va song song hoa gan song song v6i eac h con cat, Phia

b~1I trO I l~ dAm lay yl!n tinh nay thuan Igi ch rung ng~p mi n phat trien vi "ling bi~ eO

bien dO tr! u cao trung blnh gan 4 m DQi quan tI~n phong eua rung n ~p m~ la c y hAn

sau k hi phat tri~: cue thj nh, h.!e dta tien ra sa han va vung dlt n~i cao dirge n Qt bOa tlaa

C1I.y han dan dan thay the b'~ng c y e6j cfr nbu tM thay nhau ti~n ra bi~n •.3 bo I.i sau

mln m~t vung blii l ay phil $If ph:it tri~D eo -a e6i

Rd'ng ng~p man c6 Dan suat sinh hoc cao d c bi~t cac cMt hitu co d e bi~n dbi tro.g

rl'rng ban, trang, su: riit 16n Rung ng~p m~D day d~c phu kin ml;lt bi la cho vung c16.t

luOn s in - 1:1)'c6 moi truang yem k i Ca chat hiru co cjia n sau k i ehe! di da k a sulfat (S04 ) cih nuoc bi~1 tlanh H2S Cing trong mOi truong nay de hy dro i sal [Fe (OIOl]

bi I hir thanh h lroxi sAt hai [Fe (O'-{)2] va n6 tac d n v6-i Hz tao thanh cac chAt 3 ulf !lQ

ttch 11, l hru huyn

Chinh d(: qua trlnh nay rna t:lnl di phu sa mau nau do d cac su g d l ra da hi hien

dlli than 'Hi.u xarn, xarn den va xam xan c6 tich t\l hru b y h sulfua cao, d/)ng tb ta

nzh.o P2()5 Do m6i !ru<'1ng khlr ~a tt()n tai dan h6a tr] tMp P2 5 khOn~ the li@n k~t vui

dt h a tr] cao thana dang vungb:1n ton t~i trong dat Pft6t-ph: b] mAt do ton ta i dang hn

d(ng v6-i s:h hai !\hul'ch tan van mroc bi~ trong qua trinh thanh tao tang nay, San k i v\i

cfat cli noi eao, n'rll~ ban tranq, sit vet n uang ch6 rho c6i v:\ co tht phu sa eua cae h~

th ng sOn d;ra ra blH dap cho vt\ng dAt i b] bi~n dM Nang sudt sinh b c ciia -e6i c o tltap

vA cac eh:H hfru co d~ lieu trong n6 thap hon r*ng ban, trang, S l l •.• rat nhieu Chich vi lit

ma Irjnh tM.Dh tan phU sa mau nlu vang phii len' ren tang Earn dm nnh va hi~1'l •• ,

laldng canh tac hi~ t~i

Tang sinh phen 0 huy~ Tien Lan phan bO rat p o bien va giln nhll toan vlin, ( I • • •

\rlnh bay a Ien) Nhung ham lU(1ng illu huy-nh sulfua Heh Il;! trong tang 0 cae k u vl,fe-co

khat' nhau Cae vimg dat cao 0 blc huy~n vi dQc ~Ong VAn U e c6 chieu day mO g 0.5 ; m

tMnh phan eCl gioi thtt trung blnh c6 tieh tl.l hru h ynh Ihap khoang t - 1.5% pblin trh cua

tang nhieu nai dA bj feralit h6a a nf\iing vlmg dAt trung n u ba xa dllo g 1 va ~e i

dOng nam huytn, tlln ' oly day han, trung bloh 1 - 1.5m, Thanh phan ca ~16i I it n~og

Khi hloh thanh de con cat n~i c o ven bi~n, nhung cu dan ra dAy sinh s6ng th\TOnR l •

daH ct H khai thac Tung dat n •.y nhitng nguo Igi hAi santl}' nhie n phong phn va da d:~D~

cu& m~t ,ling bli trieu bao 'phu rling niJ( man, Nhitng n anh ngh~ c~ truyen vAncon ,qifr II!

cho 4~n nay nhu bilt cua, bAt cay, chan dln 0 nhung khu V l}' C lach tr ieu v:\ vcn Ia ch

trieu tMp Illi du g trieu len x ong ct~ chan IlJ.i cua, d Khi bi~ rut dan ra xa, n oc mii n h~

dly hii vung dat d\Tllc ngQt h6a vA bili trillu n~i co hitn cu dan danh bti d cun~ di

dlR theo d!f<lng h bien Dbitn nguoi dan 0 l:,ti chuycn dan san nghe n/'lng vi d:it dai 'a

mlAg nglloi dan 0 d~y phai dlip de d~ nglin m~n

1 , 11 ' • nMt It mua khO Vi~c khai thac va sl- dung vun (tat d trflng Iua hau nbu -chl m~t

v'=' miaa, n o c6 nuoc ngot d~ dy diy Mua kM dat canb tac b] b c chua m~n Iii tirg dlloi

dua l~n khl'l g th~ cay tron diroc, Cho den narn 1954 vung ddt toan huyen hau nhu chi c~y

ctllllc m~t vu Ilia

1\1 :a nay d n ruo ng TIen Ling diroc tharn canh hai v c6 nling su4t CI\O. NlIm 1985

toan hUYE;'n dlJ.I san l lqn g th6e kh9 C[1 O. nang suAt binh quan 6.2 tan/ba cung cap o1li luang

thl!c cho nhn n dan d in phuo n Cac dAm hI) va vung diit triing ven hi' n dtro o thi'!.ca va khai

'htc n u~n 19i torn rao tl! nhie n, C6c \ung dilt cao trong mau phat tri~n, n il l In cry thu c

IA(),k o ai lang, min Tien Lan~ dll xAy dl,fn diroc mgt h¢ thong th iiy \gi h a n c'rlnh v o i kvnh

trung thuy nbn d~n mrcc n ot tli c6ng 1-16 va cac muo ng mang n O ttro icho khap canh <1I'mg

Vai c ltg trlnh thti)' Jgi nay T'ie Uing dii gi i qllvel <lllgc nuoc ng9t cho mua khl) ,,~ cai

t~ ( J cbua m~n cho tang canh t'le D~ bao v~ mila rnang, chon thien tai kh:1c n hiet , huyen

dl dy dl.rng d <)'c tuyen de song, bien ki~ c()

Nh!n I,i toan : ' (1 dieu ki~n t l! nhie n va n u n g c hinh thanh dtit chung t'li k ifn nj!hj:

mau dm xanh •c6 barn Illgne hru huynh sulf'ua Ion trung blnh khoing J.5 - 2.5%, co no itol

tron~ 41'" tr'nh biEo 4~i gi&i ph6n H2S0• Theo k~t qui n hi~n erru, chln khOi luq g H2"O,

~trOC Rill plx'ln~ 0 tang nay dllQ leu tan canh t~c phla te ga chua man Nel lay ham

lllqag hru huynh sulfua !ung blnb trong toan h y n 1.5!¥ S, khi bj Oxy h6a 1 m~ dilt Hng

amll phcn se aiai ph6ng ra khoan 1 lit H2S04 ct•.m d~c n sf'! gAy tic hai r~t Ion cho tang

<'aah Itc N8aY~D nhin gly chua cho loan tang dAt caah lac hi~n nay 1: do tAng sinh phe n,

Vitc ~i t,o vi b6n pha ~todat can p :ii chu t toi ct~c di~m nay c6 nhu v y chang ta 11101

eo bi~n p ap dap Il'ng dllQ'C yeu call e y cay hi~n nay

"

"

IJI - KHAr TH AC v) : SUof)I)NG IIO'P Lf

a) D f 5i val t M y [(It

1

IMt Ti~n Lil ! hlil l het l a dAt phe n, nguyen nha n /.! fI phen do tAn sinh p en n&m a

p i dlai Tang sinh phen nay luOn lu60 giai pho g ra III 04 dira l~ tan m~L ~11.lcd u n:m

s!u baa b m~( d/)n~ fII:?ng nhunq «1.1 anh h in~ r:( 16n Ii'Ji tAn eanh tac c6 d~ ch a C I O.

Vi Y~'" nhi~m V " cua Ihily iqi n~oAi vi~c eun cap nll c n )t d~ cAy city p ai bao dam cat

1:\~ ti'r~lct.lI~ sinh phen \a bao \~ tan/l c nh taco

c ) D 6 i p oi huJ s ail

mtrang mlin tieu ntroc re.g Lamnbt vb s~ bio tUm dlrQ'c tiafa •• ell! tng siah ph~D,

bang mroc ap ll!e

Clio t~n dl,lnll h~ th6ng eong ven bi~n ven 8~ng d~ lAy ntree phu sa Yao rnua mua c6 d«> mu6i nhO ho n 3% Nuoc pbu sa e6 de) mu6i nho V 3 0 d~ng rUQng lam che cac chat khoant

va keo duoc trung hoa, dong thai len kel l~i th~nh tihfrng hat c6 kich th oc Ian lAng dong rat nha nh, ehi 2 - 3 n ay sau khi thao vao, Ia i dlIf1c thao ra khi tri~ ,Uaap Htroc phu sa c6 d~

mu i nho con co tac d n eai tao d~Q " c dat c aua

b) 1M ; o trt , cay l u:

Giii quyiH dlH chua rna n cho cay lua 11\yE t6 quy~1 dinh d~ co niln suAt eao Ngo:\i

bien phap thiiy 1 9i crl tao dat co tinh ngu en ta c lau dai cua c tlng c nh tac va tlng sinh

p r n phia duor, chun ta can ci I ~O ting canh tac n~a,- luc vao thai vu Mng e ch b6n v~i

T y theo dilt chua nhisu hay it m:\ hon tfr 1.000 - 2.000 k /hI! B6n v~j Riai quy~t eho thai vu

hi~n tai ~C da ian phi va 11Ing sZln hro n th c Vilng dat thanh tao von 1: dilt p en c6 ham

lUQ'n P20s thap diin den Hu tra n thieu Ian n hiern tron Can pbii bon Ian ch d~l1a ru(Jng

Hi¢n nay de ttam h va nhieu v ng d~t triin a Tii:' Lan ducc tla d Dien Ueh toan

h \ ¢n e6 kho:ing 500 ha, bi nh qua nCl l thu hoach 1- 1,5 tan/ha co ho p hie xi thu toi 2.5 tan/ha

I (Quyet Tiell) :'ihfrnq x1l c6 di { ' D tich Vm Ia Quyet TIen, Kh&i Nghia, T'icn Ti~n CAp Tien

v Hung Titling ( D am Tr i

Nguon Igi hai sun h! nhien la t6m rao Hien nay torn rao khai thac t nhien 0 trong

de dang Ilia V3 0 khoan 100 - 150 tan v &i tbng d i(- n tch e the k ai thac duoc va o khoan

1.500 ha Nhu vi).y lorn thu duoc v& i nan sual khoan gin 80 kg/ha, dAy la nan su1H Ian 1 !O

v i cc dam chuysn nuoi torn mrrre II hie n nay a H Pho ng Cac dlim nu&c lQ"hi~n nay eon thu dtr, mot ~6 lllC!.lg ca eii:1g lon, n ur g tom xuat khi'il Iai cho gia lrj cao

IIJ¢n t6m m6i chi I hai ihac J cac xli Oven bien: Hu g Thlng Don Hu g, Tay Hung,

to I. nhung 1 i cho san It r q u~ toi !)O,%.o · cac xli tre n, bin h quan mQt ngay \3 0 th ai VIJ c6

thl! thu mua u c 1 ta d~ l;i ta, tlnrc t ~ IUQnl:{ torn khai thac dtro c,con ion hon nua

1 g U UI !Qi tom rao mroc ngot cua huyen T'i en Lan rAt Urn va c6 n ieu tri~n vong

nhu-ig mol r-hl k hai thac a U " c a cac xii ven bien, ( ' .i n d hien ctru cu th~ d~ ce phuo ng in tc5i uu dira ni!uon giong torn theo rnroc s tft cac cua c6ng a vimg yen bi~n vio sAu tron

d:it lien t6i c c X3 phiu hac, ddn thai n hien ciru n uon gi6ng t~m n o VIlO cac tbanR 12 - 1

eho vu t~m chiern va vao t!1an~ 7 - 10 eh v torn mila NRoai ra, cAn c6 k6 boach th6ng

nhat, di)ng bl eua c c n an kinh te de giai quyet duoc c y Ilia co t~m va cii tao dllt

ehu m~

Vii;e nuoi t6m mroc IQ"hie n nay " cae vung ngoai de qu6c gia cua buy~ Mu n htr chua

eo Ml'>t s6 no i da dap nhung b i vo de va milt thu beach len tuc Do 46, can ba~v~ ya gia

~O d~ dieu de gifr d U Qc dam OUOItom ca IMrOCIQ'trong mila mua Iii

d)D5i V a t Tu ng ngQ :p mi in u n son g bi~n

,

Huyen T'ien Lang c6 m t vilng blii triilu yim bib r~ng lu v6i rirng ng4-p m~n phat tri~ , m q t canh quan thi~n nhien d~e sAc nhieu Dgu~n IQ'i haii san co gia tri, Itang thai

Ja v )h clai cMo 6og ly tlla-ng he) d~ (; "jnh Qlaog c6kho8.ng 300 -:-500 ha rung nguieo sinb