Thứ ba, ký hiệu học đã bước đầu quan tâm đến những vấn đề ngoài ngôn ngữ, ví như dịch thuật từ góc nhìn ký hiệu học hay vận dụng ký hiêu học vào việc giải mã ký hiệu ngôn ngữ nghệ thuật
Trang 1VÀ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN
NGÔ VIẾT HOÀN (*)
Tóm tắt: Thuật ngữ “Ký hiệu học” được đề xuất lần đầu tại Trung
Quốc từ năm 1926 Tuy vậy, phải đến những năm 1980, ký hiệu học ở Trung Quốc mới thực sự được nghiên cứu quy mô và có hệ thống Bài nghiên cứu này khảo sát sự phát triển của ký hiệu học ở Trung Quốc qua bốn giai đoạn phát triển, từ đó chỉ ra các tác giả tiêu biểu và các xu hướng nghiên cứu chính cùng những đặc trưng cơ bản của nó Đồng thời, phác họa bức tranh toàn cảnh của ký hiệu học ở Trung Quốc trên cơ sở phân tích các thành tựu
mà học giới nước này đã đạt được trên cả hai phương diện là ký hiệu học lý thuyết và ký hiệu học ứng dụng
Từ khóa: ký hiệu học lý thuyết, ký hiệu học ứng dụng, truyền thông, ký
hiệu học Trung Quốc
1 Dẫn nhập
Lý thuyết ký hiệu học được nhà ngôn ngữ học Thụy Điển Ferdinand de Saussure đề xuất lần đầu vào đầu thế kỷ XX Ký hiệu học trong tiếng Anh được biểu đạt bởi hai thuật ngữ có hàm nghĩa tương đồng gồm
“semiology” và “semiotics”; sự khác biệt duy nhất giữa hai thuật ngữ này nằm ở chỗ thuật ngữ thứ nhất do Saussure đề xuất, khối cộng đồng khoa
thuộc Viện Nghiên cứu Ký hiệu và Truyền thông, Đại học Tứ Xuyên đã cung cấp những tư liệu quý giá để chúng tôi thực hiện bài nghiên cứu này
Trang 2học châu Âu xuất phát từ sự tôn kính dành cho ông có phần thích sử dụng thuật ngữ này hơn; nhóm các nhà khoa học Mỹ lại có phần thích sử dụng thuật ngữ thứ hai hơn, xuất phát từ sự yêu mến dành cho nhà ký hiệu học
Mỹ Charles Sanders Peirce
Khảo sát tình hình phát triển của ký hiệu học trong thế kỷ XX, có thể chia các trường phái ký hiệu học thế giới ra làm ba nhóm chính: ngôn ngữ học ký hiệu, phi ngôn ngữ học ký hiệu và nhóm các nghiên cứu triết trung Trong đó, Ferdinand de Saussure, Louis Hjelmslev, Roland Barthes là các học giả đại diện cho xu hướng nghiên cứu đầu; Charles Sanders Peirce, Thomas Sebeok là đại diện cho xu hướng nghiên cứu thứ hai; Umberto Eco
và một số nhà ký hiệu học khác thì đại diện cho xu hướng nghiên cứu triết trung Sự khác biệt căn bản về lập trường nghiên cứu của các nhóm này nằm ở chỗ kết cấu ngôn ngữ nên chăng trở thành mô thức của các hiện tượng ngôn ngữ văn hóa?
Các nghiên cứu ký hiệu học ở phương Tây được tiến hành từ khá sớm và
đã dần hình thành các hệ phái và phương pháp luận đặc thù Trong tương quan so sánh với phương Tây, ký hiệu học Trung Quốc xuất hiện tương đối muộn Mặc dù thuật ngữ “ký hiệu học” (符号学) đã được học giả Trung Quốc Triệu Nguyên Nhậm nhắc đến lần đầu từ năm 19261, tuy vậy, nó chỉ thực sự được nghiên cứu trên quy mô lớn, một cách có hệ thống từ những năm 80 của thế kỷ XX Tuy vậy, dễ nhận ra rằng, ký hiệu học Trung Quốc có xuất phát điểm tương đối cao, chỉ trong một thời gian ngắn, giới nghiên cứu ký hiệu học nước này đã đuổi kịp với các xu hướng nghiên cứu mới nhất của ký hiệu học thế giới Cùng với đó, các nhà ký hiệu học Trung Quốc trên cơ sở hệ thống ký hiệu với nội hàm phong phú của văn hóa truyền thống nước này cũng đã có những phát kiến và những hướng đi mới, khiến cho ký hiệu học Trung Quốc không chỉ bắt nhịp cùng thế giới mà còn có những đóng góp mới Có thể khẳng định, ký hiệu học Trung Quốc đã và đang có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của ký hiệu học thế giới, quan sát các động thái khoa học của ký hiệu học Trung Quốc vì thế có ý nghĩa quan trọng
Trong bài nghiên cứu “Ký hiệu học đại cương” đăng trên tạp chí “Khoa học” vào năm 1926, Triệu Nguyên Nhậm nhấn mạnh: “Ký hiệu – cái thứ này kỳ thực đã rất cũ rồi, nhưng mà tập hợp tất cả mọi ký hiệu thành một loại đề tài nghiên cứu các nguyên tắc cả về bản chất và phương pháp luận của ký hiệu thì việc này thì đến giờ vẫn chưa có người thực hiện ”
Trang 32 Các giai đoạn phát triển của ký hiệu học Trung Quốc
Quan sát quá trình phát triển của ký hiệu học Trung Quốc, dễ nhận thấy tiến trình phát triển của ký hiệu học nước này có thể chia thành bốn giai đoạn lớn1
2.1 Giai đoạn khởi đầu (1980-1986): Bắt đầu từ những năm 80, học giới
Trung Quốc bắt đầu chú ý tham gia vào các hoạt động giao lưu học thuật của
ký hiệu học quốc tế, kịp thời dịch thuật và giới thiệu các động thái nghiên cứu
và phát triển của ký hiệu học thế giới đến các diễn đàn học thuật trong nước
Từ nội dung và phạm vi nghiên cứu, dễ nhận thấy, ở giai đoạn này, các học giả Trung Quốc chủ yếu tập trung giới thiệu tư tưởng chính của các nhà ký hiệu học nước ngoài, các vấn đề xung quanh lý luận cơ bản cũng như phương pháp luận cơ bản của nó Trong đó, số bài nghiên cứu tập trung giới thiệu Saussure
và Barthes lên đến gần 40 bài
2.2 Giai đoạn phát triển ổn định (1987-1993): Kể từ năm 1987, trọng tâm
nghiên cứu của ký hiệu học Trung Quốc dần có bước chuyển đổi Thứ nhất, từ việc giới thiệu các nhà ký hiệu học tiêu biểu, các nội dung lý thuyết cơ bản của
ký hiệu học, đặc biệt là ký hiệu học ngôn ngữ, học giới Trung Quốc đã tập trung thảo luận sâu về các vấn đề cụ thể của lý thuyết ký hiệu học Ví như các thảo luận về tính tuyến tính, tính ngẫu nhiên của ký hiệu hay nghiên cứu so sánh tư tưởng của các nhà ký hiệu học với nhau Thứ hai, ký hiệu học với tư cách là một khoa học về phương pháp luận và là một hệ thống lý thuyết mới
đã được áp dụng vào việc nghiên cứu các vấn đề cụ thể của ngôn ngữ học như ngữ nghĩa hay ngữ dụng học Thứ ba, ký hiệu học đã bước đầu quan tâm đến những vấn đề ngoài ngôn ngữ, ví như dịch thuật từ góc nhìn ký hiệu học hay vận dụng ký hiêu học vào việc giải mã ký hiệu ngôn ngữ nghệ thuật trong tác
20 năm nghiên cứu” (王铭玉、宋尧《中国符号学研究20年》，外国语，2003年01期（总第143
期），第13-21页) cho rằng ký hiệu học chỉ thực sự phát triển một cách có quy mô ở Trung Quốc từ những năm 1980, do đó, chia quá trình phát triển của ký hiệu học Trung Quốc ra làm ba giai đoạn, tính đến năm 2003 khi bài nghiên cứu nói trên được công bố là tròn hai
mươi năm Trong khi đó, Triệu Nghị Hành trong công trình nghiên cứu “60 năm ký hiệu học Trung Quốc” (赵毅衡，中国符号学六十年，四川大学学报（哲学社会科学版），2012年第1期
（总第178期），第5-13页) lấy thời điểm học giả Trung Quốc Triệu Nguyên Nhậm đề xuất những ý tưởng đầu tiên về ký hiệu học vào năm 1926 làm mốc khởi đầu cho sự phát triển của ký hiệu học Trung Quốc, do đó, tính đến năm 2012 khi công trình trên được công bố, ký hiệu học Trung Quốc đã có chặng đường hơn 60 năm phát triển Chúng tôi tán đồng cách phân chia của Vương Danh Ngọc và bổ sung thêm quan điểm của Triệu Nghị Hành, chia ký hiệu học Trung Quốc ra làm 4 giai đoạn, gắn với gần 40 năm phát triển
Trang 4phẩm văn chương, Thứ tư, một vài học giả đã bắt đầu tập trung khai thác, nghiên cứu, giải mã hệ thống ký hiệu của văn hóa truyền thống Trung Quốc, ví như: Luận thuật tư tưởng ký hiệu trong các tác phẩm của Công Tôn Long, Tuân Tử và các nhà quốc học kinh điển khác,
Trong giai đoạn này, nghiên cứu ký hiệu học bắt đầu trở thành hiện tượng học thuật của khoa học xã hội và nhân văn ở Trung Quốc Năm 1988, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc lần đầu tổ chức một hội thảo khoa học về ký hiệu học với sự tham gia của các học giả khu vực Bắc Kinh – Thiên Tân Sau hội thảo này, Học hội logic Trung Quốc và Hội Nghiên cứu triết học nước ngoài đã lần lượt thành lập các hội nghiên cứu ký hiệu học đầu tiên tại Trung Quốc
2.3 Giai đoạn phát triển toàn diện (1994-2004): Từ sau năm 1994, ký hiệu học
Trung Quốc đã bước sang một giai đoạn phát triển mới Các nghiên cứu về ký hiệu học gần như được triển khai một cách toàn diện, trong nhiều lĩnh vực chuyên ngành Sự phát triển của ký hiệu học Trung Quốc trong giai đoạn này
có thể khái quát thành mấy đặc điểm như sau: 1) Ngoài việc tiếp tục nghiên cứu sâu và lý thuyết ký hiệu học và ký hiệu học ngôn ngữ ra, các học giả Trung Quốc còn tập trung dịch thuật và giới thiệu các nhánh khác của ký hiệu học như ký hiệu học tự sự, ký hiệu học xã hội, ký hiệu học điện ảnh, ký hiệu học diễn ngôn, ký hiệu học chủ đề ; 2) Việc nghiên cứu ký hiệu học ngôn ngữ cũng đã đạt được những phát triển mới về chiều sâu, đặc biệt trong việc nghiên cứu tư tưởng ngôn ngữ học của Saussure: Các học giả Trung Quốc bắt đầu có sự hoài nghi đối với một số quan điểm của nhà ngôn ngữ học này, như
vấn đề tính ngẫu nhiên của ký hiệu Cùng với sự xuất hiện của Giáo trình Ngôn ngữ học phổ thông (Tái bản lần thứ 3), một số quan điểm của nhà ngôn ngữ học
Saussure bị phản biện một cách triệt để, làm dấy lên trào lưu nhận thức lại Saussure trong học giới Trung Quốc; 3) Sự xuất hiện của ký hiệu học trong các khoa học khác ngày một thêm sâu rộng Với tư cách là một khoa học về phương pháp luận, ký hiệu học ngày càng được sử dụng để giải quyết nhiều vấn đề cụ thể trong nhiều bộ môn khoa học khác nhau như một công cụ nghiên cứu hữu hiệu Phạm vi ứng dụng của ký hiệu học do đó cũng ngày càng được mở rộng hơn, đặc biệt việc nghiên cứu ký hiệu học trong các lĩnh vực ngôn ngữ học, triết học, văn học, văn hóa, nghệ thuật, truyền thông báo chí, dân tộc học,… đã đạt được những bước tiến mới quan trọng; 4) Việc nghiên cứu ký hiệu học trong các khoa học phi ngôn ngữ học cũng ngày càng được chú trọng; 5) Việc nghiên cứu, giải mã hệ thống ký hiệu thuộc văn hóa
Trang 5truyền thống, điển tịch lịch sử Trung Quốc ngày càng được khai thác nhiều hơn, sâu hơn Năm 1994, Đại học Tô Châu tổ chức Hội thảo Ngôn ngữ và ký hiệu học toàn quốc lần thứ nhất; tiếp sau đó, hội thảo này lần lượt được tổ chức
ở Đại học Sơn Đông (1996), Đại học Sư phạm Tây Nam (1998), Học viện Ngoại ngữ Giải phóng quân (2000), Đại học Sư phạm Nam Kinh (2002), Các hội thảo phạm vi toàn quốc về ký hiệu học được các trường đại học nước này luân phiên đăng cai tổ chức đã khẳng định các nghiên cứu xung quanh ký hiệu học
ở Trung Quốc đã đi vào quỹ đạo
2.4 Giai đoạn bản địa hóa và hội nhập phát triển (2005 đến nay): Qua quá trình
khảo sát, chúng tôi nhận thấy rằng, ký hiệu học Trung Quốc mặc dù có lịch sử hình thành và phát triển tương đối ngắn song lại có bước phát triển rất nhanh Đến nay, có thể nói, nhiều lĩnh vực thuộc khoa nghiên cứu ký hiệu học của nước này đã bắt kịp với các xu hướng và trào lưu nghiên cứu mới nhất của ký hiệu học thế giới Nguyên nhân của sự phát triển nhanh lẹ này nằm ở chỗ: thứ nhất, các học giả Trung Quốc đã có sự tiếp nhận, giới thiệu và quảng bá khá đồng bộ, trên quy mô lớn các thành quả mới nhất của ký hiệu học thế giới; hai
là, bản thân lịch sử, văn hóa truyền thống Trung Quốc là một hệ thống ký hiệu phong phú, sâu sắc cần được nghiên cứu và giải mã, điều này mang đến cho
ký hiệu học Trung Quốc một sức sống nội tại, đồng thời thúc đẩy các nghiên cứu ký hiệu học của nước này phát triển nhanh hơn theo xu hướng bản địa hóa Từ góc độ phạm vi và lĩnh vực nghiên cứu, các nghiên cứu của ký hiệu học Trung Quốc hiện đã được triển khai trên nhiều lĩnh vực khoa học chuyên ngành như triết học, ngôn ngữ học, logic học, văn học, mỹ học, dân tộc học, truyền thông - báo chí, ngôn ngữ dân tộc và văn hóa truyền thống Trung Quốc, điện ảnh,… trong đó, các nghiên cứu trong các lĩnh vực triết học, ngôn ngữ học, logic học, văn học đã được tiến hành trên những quy mô lớn và đạt được những thành tựu quan trọng1
Về cơ bản, có thể khái quát quá trình phát triển của ký hiệu học Trung Quốc trong giai đoạn hơn một thập kỷ trở lại đây với ba đặc điểm lớn
quả tìm được trên kho dữ liệu số lớn nhất Trung Quốc- 中国知网（CNKI）lần lượt là 277 bài nghiên cứu (giai đoạn đầu), 863 bài nghiên cứu (giai đoạn thứ hai) và 4228 bài nghiên cứu (giai đoạn thứ 3) Với giai đoạn phát triển thứ 4, thì chỉ riêng trong năm 2010, số bài nghiên cứu xoay quanh “ký hiệu học” đã lên đến 863 bài Những con số biết nói này đã khẳng định
sự phát triển mạnh mẽ của ký hiệu học Trung Quốc trong những năm gần đây
Trang 6Một là, học giới Trung Quốc đã có những nỗ lực lớn nhằm biến ký hiệu học nước này trở thành một bộ môn khoa học độc lập và có sức ảnh hưởng ngược trở lại với
các bộn môn khoa học truyền thống như văn học, nghệ thuật hay truyền thông – báo chí Báo cáo từ các đồng nghiệp của chúng tôi ở Viện nghiên cứu Ký hiệu
và Truyền thông thuộc Đại học Tứ Xuyên cho thấy, tính đến năm 2013, các trường đại học, cao đẳng trên phạm vi toàn Trung Quốc đã thiết kế và đi vào giảng dạy hơn 100 chuyên đề liên quan đến ký hiệu học Mỗi năm, số lượng công trình nghiên cứu xoay quanh các chủ đề về ký hiệu học không dưới 500 công trình [1, tr.163-171], trong đó có không ít các luận văn thạc sĩ hay luận án tiến sĩ Mặc dù, ký hiệu học đã có được những bước phát triển mạnh mẽ kể từ những năm 90 trở lại đây, song, thiết đặt ký hiệu học như một chuyên ngành đào tạo hay một hướng nghiên cứu cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học thì phải đến giai đoạn này mới được thực hiện Năm 2009, Đại học Tứ Xuyên trên
cơ sở mã chuyên ngành đào tạo tiến sĩ báo chí đã mở thêm hướng nghiên cứu mới - “Ký hiệu học và Truyền thông học”, chính thức tuyển sinh đào tạo thạc sĩ
và tiến sĩ với hướng nghiên cứu ký hiệu học Cũng trong năm 2009, Học viện Ngoại ngữ, Đại học Sư phạm Nam Kinh mở hướng nghiên cứu “Thi học và ký hiệu học Văn hóa” trong khuôn khổ chuyên ngành đào tạo Ngôn ngữ văn học Nga Ngoài ra, còn có Đại học Ngoại ngữ Thiên Tân thiết đặt hướng nghiên cứu ký hiệu học ngôn ngữ trong khuôn khổ chương trình đào tạo thuộc nhóm ngành ngôn ngữ văn học nước ngoài và ứng dụng ngôn ngữ học Tuy vậy, có thể thấy, mặc dù đã có những đơn vị đại học đưa ký hiệu học vào chương trình đào tạo, bộ môn này gần như vẫn chỉ tồn tại dưới dạng một hướng nghiên cứu của một chuyên ngành đào tạo nào đó, chứ chưa trở thành một chuyên ngành độc lập Phải đến năm 2013, khi Học viện Văn học và Báo chí thuộc Đại học Tứ Xuyên thiết lập ký hiệu học là chuyên ngành đào tạo cấp II tại học viện này, khoa học này mới có được vị trí độc lập trong hệ thống các chuyên ngành đào tạo đại học ở Trung Quốc
Hai là, ký hiệu học Trung Quốc có những bước phát triển mới theo xu hướng trở thành một bộ môn khoa học đa ngành Chỉ tính riêng trong năm 2013, đã có hơn
500 công trình nghiên cứu (bao gồm cả lý luận và ứng dụng) xoay quanh các chủ đề thuộc các lĩnh vực phi ngôn ngữ học, như quảng cáo, thương hiệu, nghệ thuật, kiến trúc, pháp luật, khoa học máy tính, Phương pháp luận của ký hiệu học đã có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của các bộ môn khoa học nói trên, đặt ra không ít các vấn đề có giá trị nghiên cứu và thảo luận Tuy
Trang 7thế, nhiều bài nghiên cứu cũng tồn tại việc lý giải không thích đáng các quan điểm lý luận của ký hiệu học hoặc vận dụng chưa đến nơi đến chốn hệ thống phương pháp luận của khoa học này
LĨNH VỰC
SỐ LƯỢNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐƯỢC CÔNG BỐ QUA CÁC NĂM
1 Văn tự, Ngôn ngữ Trung
2 Điện ảnh, Hý kịch và Nghệ
3 Mỹ thuật, Thư pháp, Điêu
9 Khoa học Kiến trúc và công
Phụ lục 1: Tình hình nghiên cứu ký hiệu học ở Trung Quốc [2, tr.167-176; 3, tr.185-198; 4,192-207]
Các số liệu thống kê ở bảng trên cho thấy, các công trình nghiên cứu về ký hiệu học ở Trung Quốc ngày một gia tăng, năm sau nhiều hơn năm trước Điều này cho thấy sự phát triển ổn định và sức ảnh hưởng của bộ môn khoa học này trên bản đồ học thuật Trung Quốc Đặc biệt, ngoài các lĩnh vực được nhắc đến
ở bảng trên, chúng tôi còn thấy được sự xuất hiện của ký hiệu học trong nhiều lĩnh vực chuyên ngành khác như: âm nhạc, vũ đạo, thể dục thể thao, văn hóa,
Trang 8triết học, du lịch, lý luận giáo dục và quản lý giáo dục, kinh tế mậu dịch, khoa học máy tính và ứng dụng máy tính, lịch sử tư tưởng kinh tế và lý luận kinh tế, tâm lý học, Trung y học, xã hội học và khoa học thống kê, Đây là minh chứng
rõ rệt nhất về tính đa ngành của ký hiệu học, đồng thời cũng góp phần khẳng định những thành tựu bước đầu mà học giới Trung Quốc đã đạt được trong việc nỗ lực đưa khoa học này trở thành một chuyên ngành độc lập
Ba là, ngày càng có nhiều hội thảo khoa học chất lượng cao về ký hiệu học được tổ chức; vai trò của ký hiệu học Trung Quốc trên bản đồ phát triển của ký hiệu học thế giới ngày một rõ rệt hơn Chỉ tính riêng trong giai đoạn 2014-2017, đã có hàng
chục hội thảo về ký hiệu học được tổ chức ở Trung Quốc Các nhà ký hiệu học Trung Quốc cũng nỗ lực tham gia vào các diễn đàn mang tính chất toàn cầu và
có tiếng nói nhất định Năm 2014 là một năm hết sức nhộn nhịp của ký hiệu học thế giới Học giới ký hiệu học thế giới tổ chức nhiều hoạt động giao lưu, học thuật Trong đó, phải kể đến Đại hội ký hiệu học thế giới lần thứ 12 được
tổ chức ở Bulgaria vào tháng 9 và Hội nghị thường niên lần thứ 39 của Hiệp hội ký hiệu học Mỹ (SSA) được tổ chức tại Seattle vào tháng 10 Cả hai hội nghị này đều thu hút sự quan tâm và tham dự của đông đảo giới nghiên cứu ký hiệu học trên thế giới Các học giả Trung Quốc cũng tích cực tham gia vào các hoạt động này Đặc biệt, tại Đại hội ký hiệu học thế giới lần thứ 12, các học giả Trung Quốc tham dự đại hội đã tổ chức thành bàn tròn học thuật, đưa ra và thảo luận một loạt các vấn đề xoay quanh chủ đề “Ký hiệu học và Văn hóa Trung Quốc đương đại: Sự ảnh hưởng của truyền thông đa phương tiện và sản nghiệp văn hóa đối với di sản quốc gia” 2014 là năm kỷ niệm 100 năm ngày mất của nhà ký hiệu học nổi tiếng Charles Sanders Peirce, giới nghiên cứu ký hiệu học thế giới tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm và giao lưu học thuật
Còn ở Trung Quốc, công trình dịch của Triệu Tinh Thực Luận Ký hiệu (Tác giả:
Charles Sanders Peirce) cũng đã được chính thức xuất bản và giới thiệu rộng
rãi Năm 2015, Luận đàm cao cấp Ngôn ngữ và ký hiệu học toàn quốc lần thứ 5 được
tổ chức tại Đại học An Huy trong ba ngày từ 27-29 tháng 6 Luận đàm này thu hút 83 học giả đến từ 54 trường đại học thuộc 18 tỉnh, thành phố trên toàn Trung Quốc tham dự và phát biểu chính thức Trong đó, đáng chú ý là các
tham luận của Hồ Trạng Lân (Đại học Bắc Kinh) - Luận việc đổi mới văn tự ngôn ngữ Trung Quốc từ góc nhìn của ký hiệu học sinh thái, Vương Danh Ngọc (Đại học Ngoại ngữ Thiên Tân) - Cấu tứ của ký hiệu học dịch thuật, Triệu Nghị Hành (Đại học Tứ Xuyên) - Vấn đề ý nghĩa trong Hiện tượng học ký hiệu, Lô Đức Bình (Đại
Trang 9học Ngôn ngữ Bắc Kinh) – Bối cảnh triết học Chủ nghĩa thực dụng của ký hiệu học –
từ Charles Sanders Peirce đến Charles William Morris, Ngày 3-5 tháng 7, Hội thảo
Khoa học quốc tế Văn hóa và ký hiệu học truyền thông lần thứ nhất được tổ chức tại Đại học Tứ Xuyên Hội thảo này do Đại học Tứ Xuyên, Viện nghiên cứu Báo chí và Truyền thông thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc và các
tạp chí nổi tiếng Trung Quốc và thế giới như Bình luận Văn học, Nghiên cứu Văn nghệ, Giới Báo chí quốc tế, Ký hiệu và Truyền thông, Comparative Literature and Culture, Nghiên cứu và bình luận nghệ thuật1 đồng tổ chức; thu hút sự tham dự của hơn 300 học giả đến từ Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Hongkong và nhiều
nước khác trên thế giới Chủ đề của hội thảo lần này là ký hiệu học truyền
thông trong thời đại kỹ thuật truyền thông mới và được chia làm 11 hội nghị bàn tròn với nhiều nội dung khác nhau Ngoài ra, cũng trong năm 2015, hai trong số tám nhà ký hiệu học nổi tiếng nhất hiện nay là Anthony Jappy và Paul Cobley đã nhận lời tham gia và có những bài giảng quan trọng về ký hiệu học tại Tuần lễ giao lưu quốc tế do Đại học Tứ Xuyên tổ chức2 Năm 2016 được
đánh dấu bởi một loạt các sự kiện học thuật Mở đầu là Luận đàm cao cấp về ký hiệu học truyền thông Đại học Tứ Xuyên năm 2016 Luận đàm khoa học này có sự
tham gia của hơn 80 học giả thuộc lĩnh vực ký hiệu học đến từ Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Nam Kinh, Đại học Chiết Giang, Đại học Báo chí - Truyền thông Trung Quốc, Đại học Nhân dân Trung Quốc, Ngày 15-17 tháng 7, Hội thảo khoa học Ngôn ngữ và ký hiệu học toàn quốc lần thứ
12 với chủ đề Việc xây dựng hệ hình lý luận và ứng dụng của ký hiệu học được
tổ chức tại Đại học Sư phạm Đông Bắc Hội thảo này cũng thu hút sự tham gia của hơn 100 học giả đến từ hơn 40 trường đại học toàn Trung Quốc Hội thảo khoa học quốc tế Nghiên cứu ký hiệu học và Ngôn ngữ với chủ đề Nghiên cứu
ký hiệu học và Ngôn ngữ quốc tế được tổ chức tại Đại học Tô Châu trong ba ngày từ 25-27 tháng 11 cũng là một sự kiện học thuật quan trọng của giới ký hiệu học ở Trung Quốc trong năm 2016 Các hoạt động giao lưu, học thuật liên quan đến ký hiệu học trong năm 2017 ở Trung Quốc cũng hết sức phong phú,
đáng chú ý hơn cả là Luận đàm cao cấp về Ngôn ngữ và ký hiệu học toàn quốc lần
là các tạp chí CSSCI uy tín Trung Quốc, còn “Comparative Literature and Culture” là tạp chí
A&HCI uy tín thế giới
Paul Cobley đã có những bài giảng quan trọng về ký hiệu học xoay quanh các chủ đề
“Semiotics of Culture” và “Semiotics Applied to The Studies of Today’s Culture”
Trang 10thứ 6 (được tổ chức tại Đại học Giang Nam vào ngày 27-29 tháng 10), Hội thảo
quốc tế Ngôn ngữ học lần thứ 1 do Đại học Ngoại ngữ Thượng Hải tổ chức (Ngày 17-18 tháng 6) Đại hội ký hiệu học Thế giới lần thứ 13 với chủ đề Cross-Inter-Multitrans được tổ chức tại Kaunas University of Technology, Lithuania với sự tham gia của hơn 500 học giả đến từ hơn 50 quốc gia trên thế giới Đoàn học giả Trung Quốc do Chủ tịch Hội đồng Chuyên ngành ký hiệu học thuộc Hiệp hội Logic học Trung Quốc Vương Minh Ngọc dẫn đầu
Như thế, từ những ý tưởng đầu tiên về ký hiệu học vào năm 1926, hay ý thức tự giác của học giới Trung Quốc trong việc tiếp nhận tư tưởng học thuật của các nhà ký hiệu học nổi tiếng thế giới vào những năm 1980; đến nay, ký hiệu học Trung Quốc đã có những bước đi thật dài với những thành tựu đáng
để học hỏi, cả về lý luận, ứng dụng hay việc xây dựng bộ môn khoa học này trở thành một chuyên ngành đào tạo độc lập trong hệ thống giáo dục đại học
3 Các xu hướng nghiên cứu và thành quả chính của ký hiệu học Trung Quốc
Như đã trình bày ở trên, ký hiệu học Trung Quốc, mặc dù xuất hiện khá muộn, song thành quả đạt được không hề nhỏ Đứng từ góc độ nào đó mà nói,
ký hiệu học Trung Quốc gần như chỉ dùng hơn 20 năm để hoàn thành con đường mà ký hiệu học phương Tây đã trải qua trên hơn 40 năm Về cơ bản, có thể chia các xu hướng nghiên cứu chính của ký hiệu học Trung Quốc thành hai nhóm chính, bao gồm: Nhóm nghiên cứu các vấn đề cơ bản của lý thuyết ký
hiệu học và Nhóm nghiên cứu ký hiệu học ứng dụng
3.1 Nhóm các nghiên cứu ký hiệu học lý thuyết
Trong quá trình tiếp nhận và nghiên cứu tư tưởng của các nhà ký hiệu học
nước ngoài, các học giả Trung Quốc chủ yếu tập trung dịch thuật, giới thiệu và
tiếp nhận tư tưởng học thuật của các nhà ký hiệu học lớn như Saussure, Barthes, Peirce, Bakhtin,… Việc dịch thuật, giới thiệu và tiếp nhận hệ thống lý
thuyết ký hiệu học trong giai đoạn đầu gồm có: Giáo trình Ngôn ngữ học Phổ thông (Tác giả: Saussure (Thụy Sỹ), Cao Minh Khải dịch, 1985), Nhập môn ký hiệu học (Tác giả: Yoshihiko Ikegami (Nhật Bản), Trương Hiểu Vân dịch, 1985), Chủ nghĩa Cấu trúc và ký hiệu học (Tác giả: David Hawkes (Anh), Cù Thiết Bằng dịch, 1987), ký hiệu học và Văn học (Tác giả: Robert Scholes (Mỹ), Đàm Đại Lập dịch, 1988), Khái luận ký hiệu học (Tác giả: Cuiraud (Pháp), Hoài Vũ dịch, 1988), Chỉ hiệu, ngôn ngữ và hành vi (Tác giả: Morris (Mỹ), La Lan, Chu Dịch dịch,