Điều chế Cho học sinh quan sát quy trình nấu rượu để học sinh hiểu về cách điều chế rượu etylic bằng việc lên men tinh bột, kết hợp giới thiệu về lịch sử làng nghề, giá trị kinh tế và ti
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH
Trang 2KẾ HOẠCH DẠY HỌC CÓ SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA ĐỊA PHƯƠNG
TRONG DẠY HỌC TÍCH HỢP, LIÊN MÔN
I Danh mục di sản văn hóa địa phương được sử dụng trong môn học
Stt Tên gọi di sản Địa điểm thể/phi vật thể Di sản vật
Được công nhận (cấp tỉnh/quốc gia/quốc tế)
Ghi chú
A Cấp THCS
a Môn Vật lí
1 Âm nhạc dân gian
của dân tộc Mường
Huyện Nho Quan Phi vật thể
2 Hát chèo Huyện Hoa Lư, Yên
Khánh, Kim Sơn Phi vật thể Quốc gia
4 Múa trống Xã Kim Định, huyện
Kim Sơn; xã Khánh Tiên, huyện Yên Khánh
Phi vật thể
b Môn Hóa học
5 Nghề nấu rượu Xã Lai Thành,
huyện Kim Sơn
Phi vật thể Tỉnh
c Môn Sinh học
6 Vườn quốc gia Cúc
7 Khu sinh thái đất
ngập nước Vân
Long
Xã Gia Hưng, Liên Sơn, Gia Hòa, Gia Vân, Gia Lập, Gia Tân, Gia Thanh, huyện Gia Viễn
Phi vật thể Tỉnh
14 Làng nghề mộc Phúc
Lộc Phường Ninh Phong,TP Ninh Bình Phi vật thể Tỉnh
Trang 315 Làng hoa Ninh Phúc Phường Ninh Phúc,
Mai Xã Ninh Giang,huyện Hoa Lư Phi vật thể Tỉnh
22 Nghề cói mỹ nghệ Huyện Kim Sơn Phi vật thể Tỉnh
23 Nghề nấu rượu Xã Lai Thành, huyện
1 Nghề nấu rượu Xã Lai Thành,
huyện Kim Sơn
Phi vật thể Tỉnh
2 Nghề trồng hoa đào Phường Đông Sơn,
TP Tam Điệp
Phi vật thể Tỉnh
II Xây dựng chương trình tích hợp sử dụng di sản văn hóa địa phương
(Tìm ra mối liên kết giữa nội dung bài học/nội dung hoạt động giáo dục với di sảnvăn hóa của địa phương)
1 Cấp THCS
St
t Lớp Bài trong SGK
Di sản văn hóa Ninh Bình có thể
Ghi chú (nếu có)
a Môn Vật lí
1 7 Bài 10.
Nguồn âm
Nhạc cụ truyền thống của dân tộc Mường ở Nho Quan (chiêng, sáo ôi…); Bộ nhạc cụ của nghệ thuật chèo (Yên Khánh), nghệ thuật hát xẩm (Yên Mô); Dàn trống của nghệ thuật múa trống
1 HĐ1: Tổ chức tình huống học tập để nhận biết nguồn âm (phát video về các nhạc cụ)
2 HĐ2: Tìm hiểu đặc điểm chung của nguồn
âm (thí nghiệm với các nhạc cụ, kết hợp giới thiệu âm nhạc truyền thống của dân tộc Mường/nghệ thuật
Trên lớp
Trang 4(Yên Khánh, Kim Sơn) chèo/nghệ thuật hátxẩm)
2 7 Bài 11 Độ
cao của
âm
Bộ nhạc cụ (đàn bầu) của nghệ thuật chèo (Yên Khánh); Bộ nhạc
cụ (đàn nhị) của nghệ thuật hát xẩm (Yên Mô)
1 HĐ1: Tổ chức tình huống học tập để dẫn dắt vào bài mới (gảy/kéo đàn để phát
ra âm thanh trầm/bổng, từ đó nêu vấn đề cần tìm hiểu)
2 HĐ4: Vận dụng (Giải thích hiện tượng nêu ra từ HĐ1, kết hợp giới thiệu nghệ thuật chèo/nghệ thuật hát xẩm)
Mục V Điều chế (Cho học sinh quan sát quy trình nấu rượu
để học sinh hiểu về cách điều chế rượu etylic bằng việc lên men tinh bột, kết hợp giới thiệu về lịch sử làng nghề, giá trị kinh
tế và tiềm năng phát triển)
Trên lớp/tại di sản
Quần thể danh thắng Tràng An
Mục 2 Tình hình đa dạng của thực vật ở Việt Nam (Giới thiệu
hệ thực vật ở Vườn Quốc gia Cúc Phương; Khu sinh thái đất ngập nước Vân Long; Quần thể danh thắng Tràng An) Mục 3 Các biện pháp bảo vệ sự đa dạng của thực vật (Các biện pháp bảo tồn các loài
Trên lớp
Trang 5thực vật, trong đó có các loài thực vật quý hiếm ở các di sản nói trên)
Quần thể danh thắng Tràng An;
Tam Cốc Bích Động
Tổ chức cho học sinh quan sát ngoài thiên nhiên
Mục 2 Một số loại cây cảnh và hoa dùng trong trang trí nhà
Món trộn – cuốn hỗn hợp: Món bún cuốn (Giới thiệu về lịch sử làng nghề, các sản phẩm chính của làng
Trên lớp Giáo viên
chọn bài
7 hoặc bài
8 để giới thiệu về
Trang 6Món bún riêu cua (Giới thiệu về lịch sử làng nghề, các sản phẩm chính của làng nghề, giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển)
Danh lam thắng cảnh; Di vật; Cổ vật;
Bảo vật quốc gia…);
Di sản phi vật thể (Ngữ văn dân gian;
Nghệ thuật trình diễn dân gian; Tập quán xã hội, Lễ hội truyền thống; Nghề thủ công truyền thống…).
Vẽ một bức tranh về
đề tài quê hương (Nội dung có thể là cảnh đẹp, ngày vui, lễ hội hoặc những hoạt động lao động sản xuất)
Trên lớp/Tại
di sản
Giáo viên lựa chọn
sử dụng
di sản tại địa
phương (xã, phường, thị trấn) hoặc các
di sản tiêu biểu của huyện, tỉnh Có thể kết hợp với các hoạt động ngoại khóa tìm hiểu về di sản.
Vẽ một bức tranh phong cảnh theo ý thích
Vẽ một bức tranh phong cảnh quê hương
Giới thiệu chung về nghệ thuật chạm khắc
gỗ đình làng, liên hệ với di tích lịch sử nơi đang diễn ra tiết học
Trên lớp/Tại
di sản
19 9 Bài 10 Đề
tài Lễ hội Các di sản là lễ hộitruyền thống Vẽ một bức tranh vềđề tài Lễ hội (Nếu thời
điểm diễn ra tiết học không có lễ hội truyền thống thì giáo viên có thể giới thiệu cho học sinh về lễ hội thông qua ảnh màu, video )
Trang 7Giới thiệu về lịch sử làng nghề, quy trình sản xuất, các sản phẩm chính của làng nghề, giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển, liên hệ trách nhiệm của bản thân học sinh
Nội dung bài giảng và hoạt động học có sử dụng di sản
Hình thức dạy học (trên lớp/tại di sản)
Ghi chú (nếu có)
Mục II.2 Phân giải poolisaccarit và ứng dụng (Cho học sinh quan sát quy trình nấu rượu để học sinh hiểu về cách điều chế rượu etylic bằng việc lên men tinh bột, tích hợp giới thiệu về lịch
sử làng nghề, giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển)
Trên lớp/tại di sản
Nếu không
có điều kiện tổ chức tiết học tại di sản, giáo viên có thể đến làng nghề và quay phim, chụp ảnh
để làm tư liệu giảng dạy
TP Tam Điệp
Học sinh tham quan cơ sở sản xuất; quan sát nghệ nhân chiết, ghép cây hoa đào; thực hành chiết, ghép cây hoa đào
và làm bài thu hoạch Tích hợp giới thiệu về lịch sử làng nghề, giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển.
Trên lớp/Tại di sản
II Một số ví dụ minh họa đưa di sản vào dạy học ở trường phổ thông.
- Biết cây gỗ to ra do đâu.
- Xác định được vị trí của tầng sinh vỏ và tầng sinh trụ
Trang 8- Nêu được sự khác nhau cơ bản giữa dác và dòng.
- Biết xác định được tuổi của cây gỗ qua đếm số vòng gỗ hàng năm
2 Kỹ năng:
- Thu thập thông tin,tư liệu
- Rèn kỹ năng quan sát tranh ảnh, so sánh
- Rèn kỹ năng hợp tác, thảo luận nhóm
3 Thái độ:
- Yêu thích môn học
- Yêu thích, tự hào về các di sản văn hóa của địa phương, dân tộc
- Biết vận dụng kiến thức giải quyết các vấn đề thực tiễn.
- Có ý thức bảo vệ môi trường, sự đa dạng của thực vật cũng như sự đa dạngsinh học
II Phương pháp
Thảo luận nhóm- vấn đáp- giảng giải
III Chuẩn bị của GV và HS:
1 GV:
- Hình 15.1 và 16.1
- Hình sưu tầm về các cây gỗ lớn, quý, cây chò vườn quốc gia Cúc Phương(video)
- Đoạn thân gỗ cưa ngang
- Máy tính, máy chiếu
2 HS:
- Đọc trước bài 16.
IV Tiến trình lên lớp
1 Kiểm tra bài cũ:
- Thân dài ra do đâu?
2 Dẫn dắt vào bài mới:
Đặt vấn đề:
GV: Trong quá trình sống cây không những cao lên mà còn to ra Như vậy, các
em đã biết thân cây dài ra là do đâu, chắc chắn nhiều em cũng sẽ đặt ra câu hỏi
Trang 9thân to ra là do đâu, để trả lời câu hỏi trên, cô và các em cùng đi tìm hiểu bài Nộidung tiết học ngày hôm nay chúng ta sẽ chỉ đi tìm hiểu về sự to ra của thân cây
gỗ
3 Tổ chức các hoạt động
Hoạt động 1: Tìm hiểu về tầng phát sinh
GV:Đây là hình ảnh mô phỏng cấu tạo trong của thân non và cấu tạo trong thân trưởng thành.
? Cấu tạo trong thân trưởng thành có gì khác cấu tạo trong của thân non?
HS: Trong thân trưởng thành có thêm 2 vòng tròn màu vàng
GV: Qua hình ảnh quan sát được các em thấy rằng, ngoài các phần cấu tạo giống như của thân non thì thân cây trưởng thành đã hình thành thêm 2 vòng tròn màu vàng, chính là các tế bào mô phân sinh được gọi là tầng phát sinh, gồm tầng sinh vỏ và tầng sinh trụ.
? Các em hãy quan sát hình ảnh và cho cô biết vị trí của tầng sinh vỏ?
HS: Tầng sinh vỏ là vòng tròn màu vàng, to hơn ở phía ngoài, nằm trong lớp thịtvỏ
GV: Vậy tầng sinh vỏ có chức năng gì? Các em hãy thử suy nghĩ xem chức năng của TSV có liên quan gì với tên gọi của nó không, cô gợi ý nhé, sinh ở đây nghĩa
là sinh sản hay sinh ra Vậy chức năng của tầng sinh vỏ là gì?
HS: sinh ra vỏ
GV: TSV sinh ra vỏ, làm cho vỏ to ra
? Tương tự như vậy các em hãy suy nghĩ, cùng nhau thảo luận về các đặc điểmcủa tầng sinh trụ, lên hoàn thiện sơ đồ trên bảng ?
HS: lên bảng hoàn thiện sơ đồ
GV: Đến bây giờ em nào đã có thể trả lời câu hỏi đầu tiết đặt ra?
HS : Thân cây gỗ to ra là do tầng phát sinh
GV: Thân trưởng thành có tầng sinh vỏ nằm trong phần vỏ, làm vỏ to ra và tầngsinh trụ nằm trong trụ giữa, làm trụ to ra dẫn đến làm thân to ra( chỉ trên tranh)
? Hãy so sánh kích thước của phần vỏ so với trụ giữa?
HS: Trụ giữa to hơn phần vỏ
Trang 10? Từ đây các em hãy suy nghĩ và cho cô biết, theo em thân cây gỗ to ra chủ yếu là
do tầng sinh vỏ hay tầng sinh trụ?
HS: chủ yếu là tầng sinh trụ
GV: Yêu cầu HS quan sát tranh cho biết:
? Khi bóc vỏ cây, ngoài phần vỏ bị bóc thì bộ phận nào bị bóc theo vỏ?
HS: mạch rây
? Chức năng mạch rây là gì?
GV: Dựa vào đặc điểm trên, trong thực tế người ta áp dung để nhân giống vô tínhcây trồng, đồng thời giữ được nguồn gen quý của nhiều loài thực vật bằng phươngpháp chiết cành, ghép cây.( chiếu hình ảnh)
GV: Dựa vào kiến thức của bản thân các em hãy suy nghĩ và cho biết:
? Cây phát triển mạnh vào mùa nào?
HS: Mùa xuân
? Em có biết vì sao như vậy không?
GV: ở vùng nhiệt đới như Việt Nam, một năm có 2 mùa đặc trưng: mùa mưa vàmùa khô Mùa mưa cây hút được nhiều thức ăn, tầng phát sinh phân chia mạnhtạo ra phần gỗ có kích thước lớn nên có màu sáng
? Tương tự các em hãy suy nghĩ và cho biết mùa khô cây sẽ tạo ra phần gỗ cókích thước và màu sắc như thế nào?
HS: tạo ra phần gỗ nhỏ, màu sẫm
GV: (Chỉ trên tranh) Những phần gỗ đó là những vòng gỗ hàng năm
Hoạt động 2 Tìm hiểu về vòng gỗ hằng năm
? Từ đây các em cho cô biết một năm cây sinh ra mấy vòng gỗ?
Trang 11?Từ những kiến thức trên hãy cho cô biết: Làm cách nào có thể xác định đượctuổi của cây?
HS: đếm số vòng gỗ hằng năm
GV: chú ý đếm vòng gỗ sáng hoặc sẫm
Để củng cố nội dung trên, bây giờ các em sẽ cùng nhau thảo luận nhóm, xác địnhtuổi của cây gỗ mà cô đã chuẩn bị cho các nhóm, thời gian thảo luận và đưa rađáp án là 2ph
HS: Thảo luận nhóm
GV: Thời gian thảo luận đã hết, đaị diện các nhóm báo cáo kết quả
HS: báo cáo kết quả
GV chú ý : những vòng gỗ tạo ra là khác nhau với từng loại cây, không phải loại cây nào cũng có thể xác định được bằng phương pháp này Ngoài ra các em thấy
Trang 12rằng, phương pháp xác định độ tuổi của cây dựa vào vòng gỗ hằng năm chỉ áp dụng với những cây đã thu hoạch, hoặc đã được chặt Thế còn những cây đang sống, hay những cây cổ thụ, di sản cần bảo tồn như cây Chò xanh ngàn năm thì
có áp dụng được phương pháp này không? Theo em có phương pháp nào khác có thể xác định được tuổi của cây?
HS: trả lời
GV: giới thiệu thêm một số phương pháp khác
GV: Những cây lâu các vòng gỗ tạo ra càng nhiều.Trên tay cô là lát cắt ngang
thân cây gỗ xoan:
?Các em quan sát và nhận xét kích thước và màu sắc của phần gỗ phía trong so với phần gỗ phía ngoài?
HS: vận chuyển nước và muối khoáng
? Tương tự các em hãy quan sát tranh trình bày các đặc điểm về ròng?
GV: Từ những thông tin vừa được tìm hiểu và kiến thức từ bản thân, em hãy cho
cô biết những cây thân gỗ rỗng ruột có thể sống không ? Tại sao?
GV: Khi nhắc tới cây rỗng ruột, cô nhớ tới một truyền thuyết về Lê Lợi, thời quânLam Sơn chưa mạnh, Lê Lợi bị đánh bại, khi bị quân Minh đuổi, Ông đã trốn vộitrốn vào một hốc cây to rỗng ruột trong rừng, xung quanh cỏ mọc cao, nhờ đó màthoát chết
GV: Trong mỗi gia đình chúng ta có rất nhiều các đồ dùng được làm bằng gỗ, haynhu cầu sử dụng gỗ của con người là rất lớn Đây cũng là một trong nhữngnguyên nhân làm nạn chặt phá rừng ngày càng tăng và hậu quả để lại khi mất
Trang 13rừng là vô cùng nghiêm trọng,chính vì vậy cô mong muốn các em hãy tích cựctuyên truyền mọi người cùng chung tay bảo vệ rừng.
?Là một HS ngồi trên ghế nhà trường em cần phải làm gì góp phần bảo vệ rừng?
HS : - Trồng nhiều cây xanh
- Tích cực chăm sóc, bảo vệ cây, đặc biệt là các cây cổ thụ (không bẻ cành, bẻcây…)
- Bón phân hợp lí và hợp vệ sinh
- Tuyên truyền mọi người có ý thức bảo vệ thực vật, góp phần làm thực vật ngàycàng đa dạng
- Ngăn cấm nạn chặt phá rừng
GV: Bảo vệ rừng là trách nhiệm của toàn xã hội, xã hội thì được tạo nên bởi mỗi
cá nhân, nên chính vì vậy bản thân mỗi chúng ta hãy nâng cao hơn nữa ý thức ,trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ cảnh đẹp, di sản ở địa phương và rộnghơn nữa là cảnh quan của đất nước
Đội nào có tổng điểm cao hơn đội đó giành chiến thắng
Để biết đội nào được tham gia trước 2 đội trả lời câu hỏi phụ:
Trang 14Câu 3: Các tế bào ở tầng sinh vỏ và tầng sinh trụ thuộc loại mô nào?
Đáp án: Mô phân sinh
Câu 4: Trụ giữa to ra do bộ phận nào?
- Biết được thông tin một số nghề phổ biến ở địa phương
- Biết được lịch sử phát triển của làng nghề bún và các thế mạnh của địa phương khi hoạt động nghề bún
- Hiểu quy trình làm nghề bún
- Biết được các vấn đề tồn tai xung quanh làng nghề bún
2 Về kỹ năng
- Tìm hiểu được một số thông tin của nghề phổ biến ở địa phương
- Hình thành kỹ năng tham gia hoạt động nghề
3 Về thái độ
- Tích cực, chủ động trong việc tìm hiểu thông tin nghề
- Có ý thức trong việc giữ gìn thuyền thống tốt đẹp và bảo vệ di sản văn hóa của địa phương
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
Trang 151 Giáo viên
- Nội dung bài dạy
- Một số hình ảnh, đoạn phim liên quan tới các nghề truyền thống của địa phương
- Tìm hiểu các vấn đề khác có liên quan tới các nghề truyền thống
III Tiến trình tổ chức các hoạt động học tập
1 Kiểm tra bài cũ ( Xen kẽ trong các hoạt động)
2 Dẫn dắt vào bài mới
GV: Trước khi vào bài học hôm nay, mời các thày cô và các em cùng nghe bài hát
“Ai về Yên Khánh” Sau khi kết thúc bài hát cô có một câu hỏi liên quan đến nộidung bài hát
HS: Không còn hộ gia đình nào tham gia vào nghề dệt vải
GV: Nghề dệt vải trước đây là một nghề rất phát triển ở thị trấn Yên Ninh, hiện nay, nghề dệt vải đã bị mai một nhưng vẫn còn nhiều nghề khác Trong tiết học
hôm nay, chúng ta cùng đi tìm hiểu thông tin một số nghề ở địa phương – GV viết
đề mục bài
Hoạt động 1: Tìm hiểu một số nghề ở địa phương
? Hiện nay ở thị trấn Yên Ninh, có những nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp nào còn tồn tại và phát triển?
HS: Nghề mộc, nghề làm bún, bánh? - GV ghi tên các nghề
Trang 16GV: Chiếu một số hình ảnh về làng nghề, nói đây là một số hình ảnh làng nghề bún Yên Ninh đã được các bạn ghi lại qua hoạt động trai nghiệm với nghề bún -
GV ghi tiêu đề
GV giới thiệu vào mục 2: Các em hãy suy nghĩ và cho cô biết: Trong các nghề
các em vừa nêu, nghề nào được UBND tỉnh công nhận là làng nghề công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, một di sản văn hóa phi vật thể?
HS: Làng nghề bún - GV chiếu bằng công nhận của làng nghề
GV: Bây giờ chúng ta cùng tìm hiểu về làng nghề bún Yên Ninh - GV viết đề mục
Hoạt động2: Tìm hiểu làng nghề bún của thị trấn Yên Ninh
GV: Cô đã giao cho các em tìm hiểu về làng nghề bún với các nội dung – GV chiếu các nội dung cần tìm hiểu trên máy
GV: Cô mời một em đọc lại các nội dung này
HS: Đọc bài
GV: Hôm nay, cô trò mình cùng nhau thảo luận về vấn đề trên Trước hết chúng
ta cùng thảo luận về lịch sử phát triển làng nghề - GV ghi bảng
a Lịch sử phát triển của làng nghề
GV: Dựa vào kiến thức đã tìm hiểu, các em hãy cùng nhau thảo luận nhóm và
hoàn thành thông tin của bảng sau – GV chiếu nội dung thảo luận
GV: Cô mời em đọc nội dung cột bên trái của bảng
HS: Đọc nội dung cột bên trái của bảng
GV: Các em hãy thảo luận nhóm, điền vào cột bên phải trong phiếu học tập
GV: Phát phiếu học tập cho các nhóm Các em hoàn thành trong thời gian 3
phút Thời gian bắt đầu.
HS: Thảo luận và hoàn thành thông tin trong bảng
GV: Thời gian thảo luận đã hết, các nhóm treo kết quả lên bảng nhóm
HS: Treo kết quả thảo luận
GV: Cô mời một em đại diện nhóm 2, trình bày kết quả thảo luận của nhóm mìnhHS: Trình bày kết quả thảo luận
GV: Cô mời nhóm 1 nhận xét, bổ sung