Đến một giai đoạn lịch sử, khi những nguồn gốc sản sinh ra tôn giáo bị loại bỏ, khoa học và giáo dục giúp cho đại đa số quần chúng nhân dân nhận thức được bản chất các hiện tượng tự nhiê
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
ĐỀ TÀI
TÔN GIÁO DIỄN BIẾN VÀ XU THẾ CỦA ĐỜI SÓNG
TÔN GIÁO THẾ GIỚI HIỆN NAY
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
ThS Trương Phi Long
SINH VIÊN THỰC HIỆN
Trần Minh Tân
Mã sinh viên: 19540200716 Lớp học phần: 000013002
Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2021
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trường Đại học Kiến Trúc TP.HCM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÀI TIỂU LUẬN MÔN:
Họ và tên sinh viên:
Mã số sinh viên:
Mã lớp học phần:
ĐIỂM CỦA
B
.ÀI TIỂU LUẬN Họ tên và chữ ký của cán bộ chấm thi thứ 1
Họ tên và chữ ký của cán bộ chấm thi thứ 2 Ghi bằng số Ghi bằng chữ
Thành phố Hồ Chí Minh, Ngày tháng năm 2021
Sinh viên nộp bài
Ký tên
Trang 3MỤC LỤC
Trang 4I MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh thế giới hiện nay, tôn giáo là một vấn đề luôn được mọi người quan tâm Từ khi xuất hiện đến nay, tôn giáo luôn luôn biến động phản ánh sự biến đổi của lịch sử Một tôn giáo có thể hưng thịnh, suy vong, thậm chí mất đi nhưng tôn giáo luôn luôn song hành cùng với đời sống của nhân loại Tôn giáo là một hiện tượng xã hội sẽ còn tồn tại lâu dài Bài nghiên cứu này sẽ đưa ra một cái nhìn bao quát cũng như
ý kiến của bản thân em về vấn đề tôn giáo và xu thế, diễn biến của đời sống tôn giáo thế giới hiên nay Phạm vi nghiên cứu của đề tài sẽ bao hàm tôn giáo của thế giới nói chung và tôn giáo ở Việt Nam nói riêng Tuy nhiên, do nguồn kiến thức còn bị hạn chế nên không thể tránh không tránh khỏi sai sót Những lời đóng góp của thầy, cô sẽ là những bài học rất quý báu dành cho em
Trang 5II NỘI DUNG
1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ DIỄN BIẾN, XU THẾ CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO THẾ GIỚI HIỆN NAY.
1.1 Tôn giáo.
1.1.1 Khái niệm:
Tôn giáo là niềm tin của con người tồn tại với hệ thống quan niệm và hoạt động bao gồm đối tượng tôn thờ, giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức Trên thế giới hiện nay có khoảng 10.000 tôn giáo lớn nhỏ khác nhau Phần lớn dân số thế giới theo các tôn giáo như: Kitô giáo, Hồi giáo, Phật giáo, Đạo giáo, Do Thái giáo, Nho giáo, Ản Độ giáo, Mỗi tôn giáo đều có nhiều giáo phái khác nhau Tôn giáo là sản phẩm của con người, gắn với những điều kiện lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội xác định Do đó xét
về mặt bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bất lực, bế tắc của con người trước tự nhiên và xã hội ở một mức độ nhất định tôn giáo có vai trò tích cực trong văn hoá, đạo đức xã hội như: đoàn kết, hướng thiện, quan tâm đến con người Tôn giáo là niềm an ủi, chỗ dựa tinh thần của quần chúng lao động
1.1.2 Bản chất tôn giáo:
Bản chất tôn giáo theo chủ nghĩa Mác - Lê-nin là coi tín ngưỡng, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh một cách hoang đường, hư ảo hiện thực khách quan Qua hình thức phản ánh của tôn giáo, những sức mạnh tự phát trong tự nhiên và
xã hội đều trở thành thần bí C Mác và Ph Ăngghen còn cho rằng, tôn giáo là một hiện tượng xã hội, văn hóa, lịch sử; một lực lượng xã hội trần thế Giữa tín ngưỡng và tôn giáo có sự khác nhau, song lại có quan hệ chặt chẽ mà ranh giới để phân biệt chúng chỉ là tương đối Tín ngưỡng là một khái niệm rộng hơn tôn giáo ở đây chúng ta chỉ
đề cập một dạng tín ngưỡng - đó là tín ngưỡng tôn giáo (gọi tắt là tôn giáo)
1.1.3 Tính chất tôn giáo:
Tính lịch sử của tôn giáo
Con người sáng tạo ra tôn giáo Mặc dù tôn giáo còn tồn tại lâu dài, nhưng nó chỉ là một phạm trù lịch sử Tôn giáo không phải xuất hiện cùng với sự xuất hiện của con người Tôn giáo chỉ xuất hiện khi khả năng tư duy trừu tượng của con người đạt tới một mức độ nhất định Tôn giáo là sản phẩm của lịch sử Trong từng thời kỳ của lịch sử, tôn giáo có sự biến đổi cho phù hợp với kết cấu chính trị và xã hội của thời đại
đó Thời đại thay đổi, tôn giáo cũng có sự thay đổi, điều chỉnh theo Đến một giai đoạn lịch sử, khi những nguồn gốc sản sinh ra tôn giáo bị loại bỏ, khoa học và giáo dục giúp cho đại đa số quần chúng nhân dân nhận thức được bản chất các hiện tượng tự nhiên
và xã hội thì tôn giáo sẽ dần dần mất đi vị trí của nó trong đời sống xã hội và cả trong
Trang 6nhận thức, niềm tin của mỗi con người.Đương nhiên, để đi đến trình
một quá trình phát triển rất lâu dài của xã hội loài người
Tính quần chúng của tôn giáo
Tính quần chúng của tôn giáo không chỉ biểu hiện ở số lượng tín đồ các tôn giáo Hiện nay tín đồ của các tôn giáo chiếm tỷ lệ khá cao trong dân số thế giới (nếu chỉ tính các tôn giáo lớn, đã có tới từ 1/3 đến 1/2 dân số thế giới chịu ảnh hưởng của tôn giáo) Mặt khác, tính quần chúng của tôn giáo còn thể hiện ở chỗ các tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của một số bộ phận quần chúng nhân dân lao động Dù tôn giáo hướng con người niềm tin vào hạnh phúc hư ảo của thế giới bên kia, song nó luôn luôn phản ánh khát vọng của những người bị áp bức về một xã hội tự do, bình đẳng, bác ái Bởi vì, tôn giáo thường có tính nhân văn, nhân đạo và hướng thiện Vì vậy, còn nhiều người ở trong các tầng lớp khác nhau của xã hội tin theo
Tính chính trị của tôn giáo
Trong xã hội không có giai cấp, tôn giáo chưa mang tính chính trị Tính chất chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giai cấp, có sự khác biệt về lợi ích, các giai cấp thống trị đã lợi dụng tôn giáo để phục vụ lợi ích của mình Những cuộc chiến tranh tôn giáo trong lịch sử và hiện tại, như các cuộc thập tự chinh thời trung cổ ở châu Âu hay xung đột tôn giáo ở bán đảo Ban Căng, ở Pakixtan, ấn Độ, Angiêri, Bắc Ailen, Bắc Capcadơ (thuộc Nga) đều xuất phát từ những ý đồ của những thế lực khác nhau trong xã hội, lợi dụng tôn giáo để thực hiện mục tiêu chính trị của mình Trong nội bộ các tôn giáo, cuộc đấu tranh giữa các dòng, hệ, phái nhiều khi cũng mang tính chính trị Trong những cuộc đấu tranh ý thức hệ, thì tôn giáo thường là một bộ phận của đấu tranh giai cấp
1.2 Tình hình thực trạng và xu thế của đời sống tôn giáo thế giới hiện nay.
1.2.1 Tình hình:
Từ khi xuất hiện đến nay, tôn giáo luôn luôn biến động phản ánh sự biến đổi của lịch sử Một tôn giáo có thể hưng thịnh, suy vong, thậm chí mất đi nhưng tôn giáo luôn luôn song hành cùng với đời sống của nhân loại Tôn giáo là một hiện tượng xã hội sẽ còn tồn tại lâu dài
Về đánh giá thực trạng của tôn giáo, có nhiều ý kiến khác nhau Tựu trung lại
có ba ý kiến sau:
+ Tôn giáo đang khủng hoảng, suy tàn: những người đánh giá theo quan niệm này cho rằng trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân sẽ được cải thiện, tôn giáo sẽ bị suy thoái dưới nhiều hình thái khác nhau Họ cho rằng tôn giáo là một hiện tượng xã hội không có tương lai
+ Tôn giáo Tây Âu suy tàn nhưng tôn giáo ở các nước khác đang phát triển: đánh giá này xuất phát từ thực tế tôn giáo ở Tây Âu Sự suy giảm biểu hiện rõ nhất
Trang 7trong lĩnh vực thực hành tôn giáo: đi lễ và tuân thủ một số nghi lễ,
(nhạt đạo thậm chí khô đạo) Tuy nhiên cũng có người chỉ thừa nhận sự suy
chỉ diễn ra ở trung tâm châu Âu Trong khi đó tôn giáo ở các nước khác
Âu, đặc biệt là các nước đang phát triển
+ Tôn giáo, tín ngưỡng đang phục hồi và phát triển mạnh mẽ ở nhiều quốc gia, châu lục: cách đánh gia này được nhiều người thừa nhận Thực tế là trong mấy thập kỷ gần đây, tín ngưỡng, tôn giáo đang phục hồi và phát triển ở nhiều quốc gia, châu lục
Số lượng tín đồ hiện nay chiếm khoảng 3/4 dân số trên thế giới (có số liệu là 5/6)
1.2.2 Nguyên nhân:
Tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng tôn giáo là một điều không đơn giản Tuy nhiên có thể nêu lên một số nguyên nhân chủ yếu sau:
+ Những mâu thuẫn về kinh tế, chính trị, xã hội ngày càng gay gắt: chiến tranh lạnh kết thúc nhưng hoà bình không đến với nhân loại, trên thế giới hiện nay đang xảy
ra nhiều mâu thuẫn, xung đột về chính trị, kinh tế, xã hội và cả quân sự Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các quốc gia trên thế giới và khu vực
+ Trật tự thế giới đang xáo trộn, khó định trước: thế giới hai cực được thay bằng thế giới đơn cực do Mỹ chi phối và đang tiềm ẩn sự ra đời của trật tự thế giới đa cực với các cường quốc có tiềm lực mạnh về kinh tế, chính trị và quân sự
+ Khủng hoảng niềm tin vào mô hình xã hội tương lai: từ khi xã hội có giai cấp
và nạn bóc lột giai cấp, con người đã ước mơ về một xã hội bình đẳng, công bằng, tự
do và bác ái tôn giáo chính là sự phản ánh nguyện vọng ấy của nhân dân dù đó là sự phản ánh một cách hư ảo Khi chủ nghĩa xã hội hiện thực xuất hiện, sự hướng về thiên đường đã chuyển sang hướng về chủ nghĩa xã hội, góp phần tạo ra sự suy giảm của tôn giáo Tuy nhiên, khi chủ nghĩa xã hội hiện thực bị sụp đổ ở Đông Âu và Liên Xô trong khi chủ nghĩa tư bản không phải là lý tưởng mà con người vươn tới nên con người có thể đi tìm chỗ dựa tinh thần nơi tôn giáo
+ Những hậu quả tiêu cực của sự phát triển của khoa học và công nghệ mới: Cuối thế kỷ XX, nhân loại có những thành tựu kỳ diệu trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Tuy nhiên sự phát triển ấy cũng để lại những hậu quả nặng nề mà nhân loại đang phải gánh chịu Đó là sự suy thoái về môi trường, sinh thái như phá rừng, ô nhiễm, tầng ôzôn bị thủng, trái đất nóng dần lên bên cạnh đó là các bệnh dịch mới xuất hiện (AIDS, SARS ) làm cho tiên tri về “nạn hồng thủy”, “ngày tận thế” lại có dịp phát triển, làm xuất hiện nhiều tôn giáo mới
1.2.3 Những xu thế chủ đạo của đời sống tôn giáo:
Các diễn biến trên thể hiện sự phức tạp tromg đời sống tôn giáo với nhiều xu thế diễn ra đan chéo rất khó phân định ngay trong bản thân từng tôn giáo Tuy nhiên có thể quy vào 4 xu thế sau đây:
Trang 8Xu thế toàn cầu hóa
+ Toàn cầu hóa là sự mơ tưởng của tất cả các tôn giáo dù là những tôn giáo thế giới có bề dày lịch sử lâu đời hay chỉ là những hiện tượng tôn giáo mới ra đời gần đây Chẳng hạn như đạo Cao Đài ở Việt Nam, ngay từ khi mới ra đời đã tuyên bố sẽ là tôn giáo của nhân loại
+ Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng sự tồn tại và phát triển của một tôn giáo phụ thuộc vào sự bành trướng của một thế lực chính trị có trong tay một tiềm lực kinh
tế nhất định
+ Trong thời đại ngày nay, vấn đề toàn cầu hoá tôn giáo chủ yếu phụ thuộc vào chính sách bá quyền của một số cường quốc, muốn gắn vấn đề nhân quyền với tự do tôn giáo cho từng quốc gia, dân tộc, tộc người để tìm cách can thiệp vào các nước không chịu đi theo con đường mà các cường quốc đã vạch ra cho họ
+ Tính toàn cầu hóa dẫn đến sự có mặt của hầu hết các tôn giáo lớn nhỏ trong một quốc gia Từng tôn giáo đều muốn và cố gắng có mặt trên khắp địa cầu
Xu thế đa dạng hóa
+ Từ xu thế toàn cầu hóa dẫn đến xu thế đa dạng hóa trong tôn giáo Điều này phản ánh được nguyên tắc của thời đại: thống nhất trong đa dạng
+ Ngày nay, dân trí được nâng cao, không gian xã hội của cá nhân đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia, của khu vực Con người không chỉ tiếp cận với các tôn giáo truyền thống mà còn với các tôn giáo khác Sự tiếp cận ấy không hề thụ động mà còn
có sự phê phán, tiếp thu Từ đó dẫn đến sự phân hóa tín đồ các tôn giáo thành 3 loại: khô đạo, nhạt đạo, đậm đạo và nảy sinh hiện tượng song hành tôn giáo trong một con người Nghĩa là một cá nhân cùng một lúc theo nhiều tôn giáo khác nhau, ngay cả ở những nước vốn có truyền thống độc thần Trong điều kiện đó từng tôn giáo cũng có
sự phân rẽ thành các giáo phái, thậm chí có giáo lý xa lạ với giáo lý ban đầu Nội bộ các tôn giáo bị phân rẽ thành 3 bộ phận: bộ phận toàn thống, bộ phận bảo thủ cực đoan, bộ phận ôn hòa
Xu thế thế tục hóa
+ Hướng chủ yếu của xu thế này là những hành vi nhập thế của mọi tôn giáo bằng cách tham gia vào những hoạt động trần tục phi tôn giáo như xã hội, đạo đức, giáo dục, y tế nhằm góp phần cứu nhân độ thế
+ Xu thế thế tục hóa cũng biểu hiện trong cuộc đấu tranh của bộ phận tiến bộ trong từng tôn giáo muốn xóa bỏ những điểm lỗi thời trong giáo lý, những khắt khe trong giáo luật, muốn tiến tới sự đoàn kết giữa các tín đồ các tôn giáo khác nhau
+ Xu thế thế tục hóa biểu hiện ở vai trò của tôn giáo bị giảm sút, đặc biệt là ở các nước công nghiệp, nhất là ở các cư dân thành thị và tầng lớp thanh niên Họ cho
Trang 9rằng cuộc sống bản thân được quyết định chủ yếu là là tự thân, ít
phụ thuộc vào thần linh
+ Xu thế thế tục hóa còn biểu hiện ở chỗ con người dường như ra khỏi tôn giáo Một số tín đồ vẫn tiến hành những nghi lễ và cầu xin, có khi còn hành hương nhưng lại không hẳn theo giáo lý hay giáo luật đã được định sẵn
+ Xu thế thế tục hóa cũng có mặt trái, thể hiện rất rõ trong việc tham gia vào các hoạt động chính trị của một số tổ chức tôn giáo nhằm bảo vệ trực tiếp hay gián tiếp quyền lợi của các thế lực chính trị phản động
Xu thế dân tộc hóa
+ Biểu hiện của xu thế này là hướng trở về với tôn giáo truyền thống, phổ biến
ở các nước đang phát triển, lan rộng sang cả châu Âu Các tôn giáo dân tộc không có tính phổ quát nhưng lại gắn chặt và bền vững với từng dân tộc
+ Hiện nay có hiện tượng các tôn giáo được truyền bá một cách nhanh chóng sang các quốc gia khác với nhiều cách thức khác nhau vì vậy tôn giáo dân tộc hay tôn giáo truyền thống được coi là một thứ vũ khí để bảo vệ bản săùc của dân tộc trước sự
uy hiếp của các tôn giáo thế giới, thường được các thế lực chính trị sử dụng như một phương tiện để đồng hóa văn hóa, đồng thời là chỗ dựa để để các tôn giáo ngoại sinh được dân tộc hóa
Tóm lại: Bốn xu thế trình bày ở trên trong thực tế đan quyện vào nhau, xu thế
nọ là hệ quả của xu thế kia, ta chỉ có thể phân tích rành rẽ trong từng trường hợp ở từng thời điểm, từng nơi cụ thể Nhưng trong các xu thế ấy thì hiện nay xu thế thế tục hoá là nổi trội hơn cả và biểu hiện của nó rất phong phú và rất đa dạng
1.2.4 Tình hình tôn giáo hiện nay ở Việt nam:
Việt Nam có thể coi là bảo tàng về tôn giáo, tín ngưỡng của thế giới Ở đây có
đủ từ các tín ngưỡng truyền thống như đồng, cốt, xem bài, xóc thẻ đến các tôn giáo hiện đại Có tôn giáo ngoại nhập như Công giáo, Hồi giáo, Tin lành, Phật giáo, Baha’i
Có tôn giáo nội sinh như Cao đài, Hoà hảo, Tứ ân hiếu nghĩa, Bửu sơn kỳ hương Theo số liệu của Ban tôn giáo Chính phủ năm 2011, nước ta có hơn 25 triệu tín đồ (chiếm hơn1/4 dân số), trong đó Phật giáo khoảng 10 triệu người, Công giáo 6,1 triệu, Cao đài 2,4 triệu, Hoà hảo 1,2 triệu, Tin lành 1,5 triệu và Hồi giáo khoảng 100.000 tín
đồ Song nếu kể các hành vi thờ cúng tổ tiên, thành hoàng, vua Hùng thì hầu hết người Việt có tâm linh tôn giáo
Nhiều tôn giáo xuất hiện cũng đồng nghĩa với sự gia tăng số lượng tín đồ các tôn giáo Năm 1999, ở ta có 14,7 triệu tín đồ chiếm 19,4% dân số Năm 2001, riêng 6 tôn giáo lớn là Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Hoà Hảo, Cao đài đã là 18,3 triệu tín
đồ Một số địa phương có số lượng phát triển nhanh không bình thường Tin lành ở Đắc Lắc trong các năm từ 1975-2001 tăng 10 lần, Gia Lai tăng 25 lần, Kon Tum tăng
Trang 104 lần Tại Lai Châu năm 1996 có 26.419 người theo đạo Vàng Chứ,
36.102 người Tín đồ Công giáo ở Tây Nguyên cũng tăng mạnh Trước năm
có chưa đầy 130.000 tín hữu mà năm 2005 đã tới hơn 300.000 Số liệu của
Kon Tum cho biết tỷ lệ tăng trưởng số tín hữu từ năm 1977-2001 là 17,6%
là 137,7% Có những nơi như An Mỹ năm 1990 tăng 369,2% Trong 9 năm
(1995-2004) tín hữu người Gia rai tăng 473%
Các tôn giáo ở Việt Nam dù khác nhau về nguồn gốc, giáo lý nhưng lại không thuần nhất mà đan xen, vay mượn nghi lễ của nhau Đạo Tổ tiên vừa cúng khấn như đạo Lão nhưng chọn ngày rằm, mùng một như đạo Phật Trên bàn thờ của đạo Cao đài
có thờ đủ Khổng Tử, Lão Tử, Đức Phật, Chúa Giêsu và Khương Tử Nha Đạo Công giáo bây giờ cũng thắp hương trước ảnh người quá cố và ghi điều khấn nguyện ra giấy rồi đốt đi trước bàn thờ Đức Mẹ Tâm lý người Việt cũng chi phối cả niềm tin tôn giáo Trong đạo Công giáo, Chúa là trên hết và chỉ thờ một Chúa nhưng ở Việt Nam, Đức Mẹ được sùng bái hơn Nhiều nhà thờ, đền thánh dâng kính Đức Mẹ Nhiều nữ giáo dân lấy quan thày là Maria Phật giáo cũng thế Phật Bà Quan âm được dựng tượng nhiều hơn và sùng bái hơn ở các chùa chiền Tín đồ tôn giáo này nhưng cũng tham gia nhiều sinh hoạt của tôn giáo khác Ví dụ, người Công giáo vẫn thắp hương ngày rằm, mùng 1 và đi xem bói Một số tín đồ Phật tử vẫn đến xin khấn ở các nhà thờ Công giáo
Những vấn đề tiêu cực mà VN đã và đang đối mặt về vấn đề tôn giáo:
+ Lợi dụng tôn giáo để hoạt động chống Đảng và Nhà nước Việt Nam, gây mất
ổn định chính trị - xã hội.
+ Lợi dụng các hoạt động tôn giáo vi phạm pháp luật để gây chia rẽ đoàn kết
dân tộc, gây mất an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.
+ Thành lập các hội, nhóm mang danh tôn giáo, đạo lạ, gây mất đoàn kết dân
tộc và đe dọa ổn định chính trị - xã hội.
Ví dụ như việc nước ta những năm trước đây nổi lên sự việc về “Hội thánh đức chúa trời mẹ” Hội thánh này không chỉ xuyên tạc, mê tín dị đoan mà còn lôi kéo, bắt
ép những người cả tin vào hội, bắt thành viên trong hội phá bỏ bàn thờ, dụ dỗ thêm nhiều người và rời bỏ gia đình Điều này đi ngược lại với truyền thông văn hóa người Việt Nam, gây nên sự tổn thất lớn và hoang mang đối với xã hội
2 GIẢI PHÁP CHO VẤN ĐỀ TÔN GIÁO
Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, Đảng và Nhà nước ta rất chú trọng