Nguyên lý về sự phát triển” trong triết học Mác – Lênin và ý nghĩa của việc nghiên cứu trong nghiên cứu đối với việc tìm hiểu xu thế vận động của đời sống kinh tế - xã hội hiện nay

LỜI MỞ ĐẦUNguyên lý về sự phát triển là một trong hai nguyên lý quan trọng của phépbiện chứng duy vật, là cơ sở khoa học cho sự hình thành quan điểm toàn diện.Nguyên lý về sự phát triển

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN LÝ VỀ “SỰ PHÁT TRIỂN” TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN 2

1.1 Phép biện chứng duy vật 2

1.1.1 Điều kiện ra đời của phép biện chứng duy vật 2

1.1.2 Nội dung cơ bản của phép biện chứng duy vật 2

1.2 Nguyên lý về sự phát triển 3

1.2.1 Nội dung nguyên lý về sự phát triển 3

1.2.2 Tính chất của sự phát triển 6

1.2.3 Ý nghĩa phương pháp luận 8

CHƯƠNG 2: Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU TRONG NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI VIỆC TÌM HIỂU XU THẾ VẬN ĐỘNG CỦA ĐỜI SỐNG KINH TẾ - XÃ HỘI HIỆN NAY 13

2.1 Thực trạng kinh tế - xã hội hiện nay 13

2.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu trong nghiên cứu đối với việc tìm hiểu xu thế vận động của đời sống kinh tế - xã hội hiện nay 23

KẾT LUẬN 28

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

LỜI MỞ ĐẦU

Nguyên lý về sự phát triển là một trong hai nguyên lý quan trọng của phépbiện chứng duy vật, là cơ sở khoa học cho sự hình thành quan điểm toàn diện.Nguyên lý về sự phát triển của phép biện chứng duy vật phản ánh đặctrưng phổ quát nhất của thế giới, mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới kháchquan đều có sự vận động và phát triển; sự vận động phát triển ấy là khôngngừng, có khi nhanh, khi chậm, khi tuần tự, có khi nhảy vọt, có lúc có nhữngbước thụt lùi, nhưng nếu nhìn ở cả một chặng đường thì tất cả đều là pháttriển Phát triển là những cái mới ra đời thay thế cái cũ, nhưng vẫn trên cơ sở

kế thừa những hạt nhân hợp lý của cái cũ, cải tạo và phát triển những hạt nhânhợp lý ấy để nó trở thành điều kiện, tiền đề vững chắc cho cái mới phát triểnnhanh, mạnh, vững hơn Phát triển là đặc trưng phổ biến, phát triển là một tấtyếu khách quan

Nhận thấy vai trò, ý nghĩa quan trọng của nguyên lý về sự phát triển trong

triết học Mác – Lênin; em đã chọn đề tài: “ Nguyên lý về “sự phát triển” trong

triết học Mác – Lênin và ý nghĩa của việc nghiên cứu trong nghiên cứu đối với việc tìm hiểu xu thế vận động của đời sống kinh tế - xã hội hiện nay”

Kết cấu của tiểu luận: gồm 2 chương

Chương 1: Lý luận chung về nguyên lý về “sự phát triển” trong triết học Mác – Lê nin

Chương 2: Ý nghĩa của việc nghiên cứu trong nghiên cứu đối với việc tìm hiểu xu thế vận động của đời sống kinh tế - xã hội hiện nay

Do kiến thức lý luận còn hạn hẹp, kinh nghiệm và sự hiểu biết thực tếchưa nhiều; thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên tiểu luận của em khôngtránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy cô đểtiểu luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn của TS Lê Ngọc Thông đãgiúp đỡ em hoàn thành chuyên đề này!

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN LÝ VỀ “SỰ PHÁT TRIỂN”

TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

1.1 Phép biện chứng duy vật

1.1.1 Điều kiện ra đời của phép biện chứng duy vật

Sự ra đời của phép biện chứng duy vật gắn liền với sự ra đời của chủnghĩa Mác Nó ra đời trong điều kiện phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩađang phát triển

Phép biện chứng duy vật là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duyvật với phương pháp biện chứng, giữa lý luận nhận thức với logic biện chứng

Sự ra đời của phép biện chứng duy vật là cuộc cách mạng trong phương pháp

tư duy triết học, là phương pháp tư duy khác về chất so với các phương pháp

tư duy trước đó; là “phương pháp mà điều căn bản là nó xem xét những sựvật và những phản ánh của chúng trong tư tưởng, trong mối liên hệ qua lại lẫnnhau của chúng, trong sự ràng buộc, sự vận động, sự phát sinh và sự tiêu vongcủa chúng”

Phép biện chứng duy vật có khả năng đem lại cho con người tính tự giáccao trong mọi hoạt động Mỗi luận điểm của phép biện chứng duy vật là kếtquả của sự nghiên cứu rút ra từ giới tự nhiên, cũng như lịch sử xã hội loàingười Mỗi nguyên lý, quy luật, phạm trù của phép biện chứng đều được kháiquát và luận giải trên cơ sở khoa học Chính vì vậy phép biện chứng duy vật

đã đưa phép biện chứng từ tự phát đến tự giác

1.1.2 Nội dung cơ bản của phép biện chứng duy vật

Sự phong phú và đa dạng của các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xãhội, tư duy quy định nội dung phép biện chứng duy vật Nội dung của phépbiện chứng duy vật bao gồm nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý

về sự phát triển

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến là nguyên tắc lý luận xem xét sự vật,

hiện tượng khách quan tồn tại trong mối liên hệ, ràng buộc lẫn nhau tác động,ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sựvật, của một hiện tượng trong thế giới Nguyên lý này biểu hiện thông qua 06cặp phạm trù cơ bản

Nguyên lý về sự phát triển là nguyên tắc lý luận mà trong trong đó khi

xem xét sự vật, hiện tượng khách quan phải luôn đặt chúng vào quá trình luônluôn vận động và phát triển (vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giảnđến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật) Nguyên lýnày biểu hiện thông qua ba quy luật cơ bản

Chính vì vậy Ph.Ăngghen đã khẳng định rằng phép biện chứng là lýluận về mối liên hệ phổ biến, là môn khoa học về những quy luật phổ biến của

sự vận động và phát triển của tự nhiên, của xã hội loài người và của tư duy.Lênin nhấn mạnh thêm: Phép biện chứng là học thuyết sâu sắc nhất, khôngphiến diện về sự phát triển

1.2 Nguyên lý về sự phát triển

1.2.1 Nội dung nguyên lý về sự phát triển

Trong phép biện chứng duy vật, nguyên lý về mối liên hệ phổ biếnthống nhất hữu cơ với nguyên lý về sự phát triển, bởi vì liên hệ tức là vậnđộng, mà không có vận động thì không có sự phát triển Nhưng “vận động”

và “phát triển” là hai khái niệm khác nhau Khái niệm “vận động” khái quátmọi sự biến đổi nói chung, không tính đến xu hướng và kết quả của nhữngbiến đổi ấy như thế nào Sự vận động diễn ra không ngừng trong thế giới và

có nhiều xu hướng

Nguyên lý về sự phát triển bao gồm: Quy luật mâu thuẫn, quy luậtlượng - chất và quy luật phủ định Trong đó:

Quy luật mâu thuẫn chỉ ra nguồn gốc của sự phát triển

Quy luật lượng - chất chỉ ra cách thức, hình thức của sự phát triển

Quy luật phủ định chỉ ra khuynh hướng của sự phát triển

Ba quy luật cơ bản này còn có ý nghĩa trong nhận thức và hành động.Những kết luận về mặt phương pháp luận của nó luôn được coi là "kim chỉnam" cho hoạt động cách mạng của những người cộng sản.

Khái niệm “phát triển” không khái quát mọi sự biến đổi nói chung; nóchỉ là khái quát những vận động đi lên, cái mới ra đời thay thế cho cái cũ.Tiêu chuẩn để xác định sự phát triển là có xuất hiện “cái mới” trong nhữngbiến đổi của sự vật hiện tượng Sự phát triển trong thế giới theo các chiềuhướng cơ bản sau: phát triển về trình độ (từ thấp đến cao), phát triển về cấutrúc (từ đơn giản đến phức tạp), phát triển về bản chất (từ kém hoàn thiện đếnhoàn thiện hơn) Sự phân biệt đó về các chiều hướng chỉ là tương đối, một sựphát triển thường bao hàm cả các chiều hướng này

Sự liên hệ và tác động qua lại làm cho các sự vật vận động và pháttriển Khi xem xét vấn đề phát triển cũng xuất hiện sự đối lập về thế giới quan

và phương pháp luận: có quan điểm biện chứng và quan điểm siêu hình, cóquan điểm duy vật và quan điểm duy tâm về sự phát triển

Quan điểm siêu hình xem xét sự phát triển chỉ là sự tăng lên hay giảm

đi thuần về lượng, không có sự thay đổi về chất Tất cả tính muôn vẻ về chấtcủa các sự vật và hiện tượng trên thế giới là sự nhất thành bất biến trong toàn

bộ quá trình tồn tại của nó Sự phát triển chỉ là thay đổi số lượng của từng loạiđang có, không có sự nảy sinh những loại mới với tính quy định mới về chất;nếu có sự thay đổi về chất thì đó cũng chỉ diễn ra theo một vòng tròn khépkín Quan điểm siêu hình về sự phát triển cũng xem sự phát triển như một quátrình tiến lên liên tục, không có những bước quanh co phức tạp Lênin nhậnxét rằng, quan niệm siêu hình là cứng nhắc, nghèo nàn, khô khan, chỉ có quanniệm biện chứng là sinh động, mới cho ta chìa khóa của “sự tự vận động” củatất thảy mọi cái đang tồn tại, của những “bước nhảy vọt” và “sự gián đoạn củatính tiệm tiến”, của sự “chuyển hóa thành mặt đối lập”, của “sự tiêu diệt cái

cũ và sự nảy sinh ra cái mới” Cũng vì vậy mà ông nhấn mạnh rằng, phép biện

chứng là học thuyết “hoàn bị nhất, sâu sắc nhất và không phiến diện về sựphát triển”.

Đối lập với quan điểm siêu hình, quan điểm biện chứng xem xét sự pháttriển là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao Quá trình đó diễn ra vừa dầndần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ Dù trong hiệnthực khách quan hay trong tư duy, sự phát triển diễn ra không phải lúc nàocũng theo đường thẳng, mà rất quanh co, phức tạp, thậm chí có thể có nhữngbước lùi tạm thời

Theo quan điểm biện chứng, sự phát triển là kết quả của quá trình thayđổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theođường xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầunhưng ở cấp độ cao hơn

Quan điểm duy vật biện chứng đối lập với quan điểm duy tâm và tôngiáo về nguồn gốc của sự phát triển Quan điểm duy vật biện chứng khẳngđịnh nguồn gốc sự phát triển nằm trong bản thân sự vật Đó là do mâu thuẫntrong chính sụ vật quy định Quá trình giải quyết liên tục mâu thuẫn trong bảnthân sự vật, do đó cũng là quá trình tự thân phát triển của mọi sự vật

Phép biện chứng duy vật khẳng định rằng sự phát triển, đổi mới là hiệntượng diễn ra không ngừng trong tự nhiên, trong xã hội và trong tư duy, mànguồn gốc của nó là cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập trong bản thân sự vật

và hiện tượng Nhưng không nên hiểu sự phát triển bao giờ cũng diễn ra mộtcách đơn giản, theo đường thẳng Xét từng trường hợp cá biệt, thì có nhữngvận động đi lên, tuần hoàn, thậm chí đi xuống, nhưng xét cả quá trình, trongphạm vi rộng lớn thì vận động đi lên là khuynh hướng thống trị Khái quáttình hình trên đây, phép biện chứng duy vật khẳng định rằng, phát triển làkhuynh hướng chung của sự vận động của sự vật và hiện tượng

Quan điểm biện chứng xác định nguồn gốc bên trong của mọi sự pháttriển Cho nên thế giới phát triển là tự thân phát triển, là quá trình bao hàmmâu thuẫn và thường xuyên giải quyết mâu thuẫn, vừa liên tục vừa có gián

đoạn; là quá trình bao hàm sự phủ định cái cũ và ra đời cái mới Sự phát triểnnhư là vận động đi lên ra đời cái mới, nhưng cái mới không đoạn tuyệt với cái

cũ mà kế thừa tất cả những gì tích cực của cái cũ Tất cả những điều đó nóilên tính chất phức tạp của sự phát triển, nhưng bao giờ cũng theo khuynhhướng đi lên

Nghiên cứu nguyên lý về sự phát triển, giúp cho chúng ta nhận thứcrằng, muốn thực sự nắm được bản chất của sự vật hiện tượng, nắm được quyluật và xu hướng của chúng phải có quan điểm phát triển, khắc phục tư tưởngbảo thủ trì trệ

Quan điểm này yêu cầu khi phân tích sự vật phải xét nó như một quátrình; đặt nó trong sự vận động, sự phát triển mới nắm được quy luật vànhững xu hướng của nó Quan điểm phát triển còn bao hàm yêu cầu xét sự vậttrong từng giai đoạn cụ thể của nó nhưng không được tách rời với các giaiđoạn khác mà phải liên hệ chúng với nhau mới có thể nắm được logic củatoàn bộ tiến trình vận động sự vật Quan điểm phát triển cũng đòi hỏi tinhthần lạc quan tích cực trong thực tiễn, khắc phục mọi sụ trì trệ bảo thủ

1.2.2 Tính chất của sự phát triển

a) Tính khách quan

Theo quan điểm duy vật biện chứng, nguồn gốc của sự phát triển nằmngay trong bản thân sự vật Đó là quá trình giải quyết liên tục những mâuthuẫn nảy sinh trong sự tồn tại và vận động của sự vật Nhờ đó sự vật luônluôn phát triển, Vì thế sự phát triển là tiến trình khách quan, không phụ thuộcvào ý thức của con người

b) Sự phát triển có tính phổ biến

Tính phổ biến của sự phát triển được hiểu là nó diễn ra ở mọi lĩnh vực:

tự nhiên, xã hội và tư duy; ở bất cứ sự vật, hiện tượng nào của thế giới kháchquan Ngay cả các khái niệm, các phạm trù phản ánh hiện thực cũng nằmtrong quá trình vận động và phát triển; chỉ trên cơ sở của sự phát triển, mọi

hình thức của tư duy, nhất là các khái niệm và các phạm trù, mới có thể phảnánh đúng đắn hiện thực luôn vận động và phát triển.

Sự phát triển diễn ra trong tất cả các mặt, các lĩnh vực của xã hội, tư duy vàcon người, diễn ra trong tự nhiên, trong bản thân của tất thảy sự vật, hiệntượng của thế giới khách quan Quá trình phát triển ở mỗi sự vật, hiện tượng

là không giống nhau và ngay trong bản thân của sự vật, hiện tượng đó, quátrình phát triển cũng không giống nhau Quá trình sinh trưởng và phát triểncủa cây lúa khác với cây ngô (hình thức phát triển, thời gian phát triển, điềukiện phát triển…); sinh trưởng và phát triển của con người khác với nhữngloài động vật khác Và ngay trong bản thân của con người, các loài động, thựcvật cũng khác nhau trong từng giai đoạn phát triển, chu kỳ phát triển Nhưng

dù bước phát triển của các sự vật, hiện tượng có tuần tự hay nhảy vọt thì nhìnchung tất cả đều nằm trong trạng thái phát triển, kể cả tư duy, ý thức của conngười cũng vậy

Trong tư duy, ý thức của con người, ta thấy sự phát triển của con người

là không ngừng Đứa trẻ sinh ra từ chỗ biết khóc, biết cười, dần dần qua thờigian, không gian sống, với những dưỡng chất nuôi bé lớn khôn, bé đã biết nói,rồi nhận biết đồ vật, định hình đồ vật giản đơn trong những trò chơi, kế đến lànhững sự vật, hiện tượng trong thế giới tự nhiên, xã hội như: mưa, nắng,buồn, vui…sự phát triển đó là không ngừng hoàn thiện, từ giản đơn đến phứctạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện

Trong tự nhiên, tất cả các động, thực vật, từ vô cơ đến hữu cơ, từ thựcthể đơn bào hay đa bào, từ những động vật chưa có hệ thần kinh trung ươngđến có đầy đủ, tất cả đều trong trạng thái vận động và phát triển không ngừng.Trong xã hội, sự phát triển thể hiện qua những thay đổi về kết cấu giai cấp, cơcấu ngành, lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất…

c) Sự phát triển có tính kế thừa

Sẽ thiếu sót nếu chúng ta không nói tới tính kế thừa - một trong những tínhchất của sự phát triển trong quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin Theo chủ

nghĩa Mác – Lênin thì phát triển không chỉ là sự ra đời của cái mới; cái mớiloại bỏ, triệt để cái cũ mà còn cần phải có sự kế thừa và phát triển Vậy kếthừa cái gì? Đó là kế thừa những mảng, những nhân tố còn hợp lý, có ý nghĩatích cực đối với sự phát triển của cái mới Không có bất cứ cái mới nào ra đời,tồn tại và phát triển mà không dựa một phần nào đó vào những yếu tố tích cựccủa cái cũ Sự vật, hiện tượng ra đời không phải là ngẫu nhiên, tự nhiên mà

có, nó hình thành và phát triển trên cơ sở chọn lọc những yếu tố còn hợp lý và

có thể cải tạo được cái cũ

d) Sự phát triển có tính đa dạng, phong phú

Phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật, mọi hiện tượng, songmỗi sự vật, mỗi hiện tượng lại có quá trình phát triển không giống nhau Tồntại ở không gian khác nhau, ở thời gian khác nhau, sự vật phát triển sẽ khácnhau Đồng thời trong quá trình phát triển của mình sự vật còn chịu tác độngcủa các sự vật, hiện tượng khác, của rất nhiều yếu tố, điều kiện, Sự tác động

đó có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sự vật, đôi khi có thể làmthay đổi chiều hướng phát triển của sự vật, thậm chí làm cho sự vật thụt lùi

Ví dụ, nói chung, ngày nay trẻ em phát triển nhanh hơn cả về thể chất lẫn trítuệ so với trẻ em các thế hệ trước do chúng được thừa hưởng những thànhquả, những điều kiện thuận lợi mà xã hội mang lại Trong thời đại hiện nay,thời gian công nghiệp hoá và hiện đại hoá của các quốc gia chậm và kém pháttriển sẽ ngắn hơn nhiều so với các quốc gia đã thừa hưởng kinh nghiệm và sự

hỗ trợ của các quốc gia đi trước Song vấn đề còn ở chỗ, sự vận dụng kinhnghiệm và tận dụng sự hỗ trợ đó như thế nào lại phụ thuộc rất lớn vào nhữngnhà lãnh đạo và nhân dân của các nước chậm phát triển và kém phát triển

1.2.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Tự nhiên, xã hội và tư duy đều nằm trong quá trình vận động và pháttriển không ngừng Bản chất khách quan đó của quá trình đòi hỏi chúng ta, đểphản ánh đúng đắn hiện thực khách quan, cần có “quan điểm phát triển” Điều

đó có nghĩa là, khi xem xét các sự vật và hiện tượng phải đặt nó trong sự vận

động, trong sự phát triển; và phát hiện ra các xu hướng biến đổi, chuyển hoácủa chung Liên quan đến vấn đề này, V.I Lênin đã viết: “Logic biện chứngđòi hỏi phải xem xét sự vật trong sự phát triển, trong “sự tự vận động”, trong

sự biến đổi của nó”

Quan điểm phát triển đòi hỏi không chỉ nắm bắt những cái hiện đang tồntại ở sự vật, mà còn phải thấy rõ khuynh hướng phát triển trong tương lai củachung, phải thấy được những biến đổi đi lên cũng như những biến đổi có tínhchất thụt lùi Song điều cơ bản là phải khái quát những biến đổi để vạch rakhuynh hướng biến đổi chính của sự vật

Quan điểm phát triển đúng đắn về sự vật chỉ có được khi bằng tư duykhoa học của mình, chủ thể khái quát để làm sáng tỏ xu hướng chủ đạo của tất

cả các biên đổi khác nhau đó

Xem xét sự vật theo quan điểm phát triển còn phải biết phân chia quátrình phát triển của sự vật ấy thành những giai đoạn Trên cơ sở ấy để tìm raphương pháp nhận thức và cách tác động phù hợp nhằm thúc đẩy sự vật tiếntriển nhanh hơn hoặc kìm hãm sự phát triển của nó, tuy theo sự phát triển đó

có lợi hay có hại đối với đời sống của con người

Quan điểm phát triển góp phần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ,định kiến trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của chúng ta Nếuchúng ta tuyệt đối hoá nhận thức, nhất là nhận thức khoa học về sự vật hayhiện tượng nào đó thì các khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn sẽkhông thể phát triển và thực tiễn sẽ dậm chân tại chỗ Chính vì thế, chúng tacần phải tăng cường phát huy nỗ lực của bản thân trong việc hiện thựchoáquan điểm phát triển vào nhận thức và cải tạo sự vật nhằm phục vụ nhucầu, lợi ích của chúng ta và của toàn xã hội

Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài,khó khăn, nhiều thử thách và cũng có lúc sự lãnh đạo của Đảng mắc phảinhững bệnh chung của các nước xã hội chủ nghĩa như : bệnh giáo điều, bệnhbảo thủ trì trệ, chủ quan duy ý chí … dẫn đến sự suy thoái, khủng hoảng kinh

tế xã hội Tuy nhiên, Đảng vẫn khẳng định ““CNXH trên thế giới từ nhữngbài học thành công và thất bại cũng như từ những khát vọng và sự thức tỉnhcủa các dân tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới Theoquy luật tiến hóa của lịch sử loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”(Văn kiện Đại hội IX, trang 65) Nhận định này xuất phát từ nguyên lý về sựphát triển và quan điểm phát triển trong triết học Mác Lênin và thực tiễn tìnhhình thế giới cũng như tình hình xây dựng CNXH ở Việt Nam.

Nguyên lý về sự phát triển là một trong hai nguyên lý cơ bản của phépbiện chứng duy vật Phát triển là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự vậnđộng có định hướng từ thấp đến cao, từ giản đơn đến phức tạp, từ chưa hoànthiện đến hoàn thiện hơn mà kết quả là cái mới tiến bộ ra đời thay thế cái cũlạc hậu Sự phát triển của sự vật mang tính phổ biến vì trong thế giới kháchquan, không có sự vật hiện tượng nào đã đứng im, tĩnh tại mà nó luôn vậnđộng, phát triển không ngừng Sự mất đicủa một sự vật hiện tượng này làđiều kiện ra đời của sự vật hiện tượng khác

Nguyên lý này cũng khẳng định rằng nguồn gốc của sự phát triển là sựthống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong chính bản thân sự vật hiệntượng hay nói cách khác đó là do mâu thuẩn nội tại bên trong sự vật hiệntượng, nó vạch ra cách thức của sự phát triển là vừa có tích lũy dần về lượng,vừa có sự chuyển hóa về chất, tức là sự phát triển chẳng qua là sự tăng giảm

về lượng và chất (vừa có tính liên tục, vừa có tính gián đoạn) Nguyên lý về

sự phát triển cũng chỉ ra rằng không phải chỉ có khuynh hướng đi lên mớiđược coi là sự phát triển mà quá trình phát trển thường được diễn ra quanh co,phức tạp qua những khâu trung gian mà có lúc bao hàm cả sự thụt lùi đixuống tạm thời : đó là khuynh hướng tiến lên của đường “xoáy tròn ốc”.Trong xu hướng của sự phát triển luôn có tính kế thừa và sự đi lên này là mộtquá trình có tính lặp lại

Sự phát triển của các sự vật và hiện tượng trong thực tế là quá trình biệnchứng đầy mâu thuẫn Do vậy, quan điểm phát triển được vận dụng vào quá

trình nhận thức cũng đòi hỏi chúng ta phải thấy rõ tính quanh co, phức tạp củaquá trình phát triển như là một hiện tượng phổ biến Thiếu quan điểm khoahọc như vậy người ta rất dễ bi quan, dao động khi tiến trình cách mạng nóichung và sự tiến triển của từng lĩnh vực xã hội cũng như của cá nhân nóiriêng tạm thời gặp khó khăn, trắc trở.

Tuân theo những đòi hỏi đó của quan điểm phát triển sẽ góp phần khắcphục bệnh bảo thủ trì trệ và bệnh giáo điều trong tư duy cũng như trong hànhđộng thực tiễn Bệnh bảo thủ trì trệ là tình trạng ỷ lại, chậm đổi mới, ngại thayđổi, dựa dẫm, chờ đợi, thậm chí cản trở cái mới, bằng lòng thỏa mãn với cái

đã có Đôi khi bệnh bảo thủ biểu hiện qua những định kiến Bệnh bảo thủ trìtrệ cũng gắn liền với bệnh giáo điều, đó là khuynh hướng tuyệt đối hóa lýluận, coi thường kinh nghiệm thực tiễn, coi lý luận là bất di bất dịch, việc nắm

lý luận chỉ dừng lại ở những nguyên lý chung trừu tượng, không chú ý đếnnhững hoàn chỉnh lịch sử cụthể của sự vận dụng lý luận Bệnh giáo điều có 2dạng : giáo điều lý luận và giáo điều kinh nghiệm Bệnh giáo điều lý luận làviệc thuộc lòng lý luận, cho rằng áp dụng lý luận áp dụng vào đâu cũng đượckhông xem xét điều kiện cụ thể của mình Ví dụ như theo Mác thì phải xóa bỏ

tư hữu dẫn đến việc ta tiến hành cải tạo XHCN xóa tất cả các thành phần kinh

tế nhằm mục đích chỉ còn 2 thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể màkhông thấy được rằng "Nền kinh tế nhiều thành phần là một đặc trưng củathời kỳ quá độ", sự có mặt của nhiều thành phần kinh tế vớicác mối quan hệtác động qua lại của nó sẽ tạo động lực cho sự phát triển kinh tế trong giaiđoạn này Bệnh giáo điều kinh nghiệm là việc áp dụng nguyên si rập khuôn

mô hình của nước khác, của địa phương khác vào địa phương mình mà khôngsáng tạo, chọn lựa … Ví dụ như trước đây ta bắt chước rập khuôn mô hìnhCNXH ở Liên Xô trong việc thành lập các bộ ngành của bộ máy nhà nước (ởLiên Xô có bao nhiêu Bộ, Ngành ta cũng có bấy nhiêu Bộ ngành), hoặc vềcông nghiệp hóa cũng vậy, ta chỉ chú ý tập trung phát triển công nghiệp nặng

mà không chú ý phát triển công nghiệp nhẹ … Bệnh bảo thủ trì trệ và bệnh

giáo điều cùng với bệnh chủ quanduy ý chí là những căn bệnh chung của cácnước XHCN và nó gây ra hậu quả tất yếu là làm cản trở, thậm chí kéo lùi sựphát triển của kinh tế - xã hội, đưa chúng ta đến sai lầm nghiêm trọng.

Trong quá trình đổi mới và xây dựng đất nước, Đảng ta luôn đấu tranhphê phán với quan điểm bảo thủ, trì trệ, định kiến Văn kiện Đại hội Đảng lần

IX có viết : “ Xóa bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ, giaicấp, thành phần, xây dựng tinh thần cởi mở, tin tưởng lẫn nhau hướng tớitương lai

Việc Đảng ta kiên trì đổi mới xây dựng đất nước phát triển theo conđường XHCN là căn cứ vào quan điểm phát triển của chủ nghĩa duy vật biệnchứng trên cơ sở tin tưởng vào sự tất thắng của chủ nghĩa cộng sản mặc dùtrong bối cảnh lịch sử hiện nay CNXH trên thế giới đang ở giai đoạn thoáitrào và công cuộc quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội của đất nước ta cũng như cácnước XHCN

CHƯƠNG 2

Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU TRONG NGHIÊN CỨU ĐỐI VỚI VIỆC TÌM HIỂU XU THẾ VẬN ĐỘNG CỦA ĐỜI SỐNG

KINH TẾ - XÃ HỘI HIỆN NAY

2.1 Thực trạng kinh tế - xã hội hiện nay

Qua 20 năm tiến hành công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhữngthành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Kinh tế tăng trưởng khá nhanh; sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa đang đẩy mạnh Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt Hệ thốngchính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường.Chính trị - xã hội ổn định Quốc phòng và an ninh được giữ vững Vị thế nước

ta trên trường quốc tế không ngừng nâng cao Sức mạnh tổng hợp của quốcgia đã tăng lên rất nhiều, tạo ra thế và lực mới cho đất nước tiếp tục đi lên vớitriển vọng tốt đẹp Nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủnghĩa xã hội ngày càng sáng tỏ hơn; hệ thống quan điểm lý luận về công cuộcđổi mới, về xã hội xã hội chủ nghĩa và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ởViệt Nam đã hình thành trên những nét cơ bản

Bên cạnh những thành tựu đạt được, nền kinh tế Việt Nam cũng bộc lộnhững điểm yếu cần khắc phục Nguyên nhân bao trùm là sự quá chậm chạptrong việc loại bỏ các thói quen của một nền quản lý bao cấp Điều này chẳngnhững tạo ra sự trì trệ, kém năng động trong sản xuất kinh doanh mà còn gâycản trở cho việc điều hành, triển khai đầu tư Điều đầu tiên, với sự gia nhậpWTO, chúng ta đã quá nôn nóng muốn xây dựng một nền kinh tế hiện đại,trong đó hạt nhân là tạo dựng được một nền công nghiệp tiên tiến Chính vìthế, chúng ta đã lãng quên đặc thù và cũng là thế mạnh của nền kinh tế ViệtNam là nông nghiệp Sự chấp nhận đầu tư ồ ạt, thiếu chọn lọc hàng loạt dự áncông nghiệp, hàng loạt khu công nghiệp mọc ra một cách thiếu qui hoạchkhông những không tạo ra hiệu quả kinh tế như mong muốn mà còn gây ra

những hệ luỵ buồn Đồng vốn đầu tư không đạt hiệu quả trong khi số nợ lạităng lên Đất canh tác bị thu hẹp gây khó khăn cho người nông dân, môitrường bị xâm phạm…, tất cả thực trạng này đã làm cho nền kinh tế thiếu sựvững chắc trong phát triển và bất ổn về an sinh.

Điều thứ hai, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường lại vẫn coitrọng kinh tế quốc doanh Dồn quá nhiều vốn cho các tập đoàn Nhà nướctrong khi hầu hết các đơn vị trong lĩnh vực này lại làm ăn không hiệu quả.Theo thống kê thì vốn dành cho các các tập đoàn này lên đến hơn 50% ngânsách để họ cho ra chưa đầy 15% lãi Điều này vô hình chung đã làm mất đitính bình đẳng của các thành phần khác, ảnh hưởng lớn đến sức mạnh tổnghợp của nền kinh tế Trong khi đó, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ làm ăn hiệuquả nhưng lại thật sự khó khăn về vốn trong giai đoạn Chính phủ thi hànhbiện pháp kiềm chế lạm phát

Điều thứ ba, là trong quá trình xây dựng và điều hành kinh tế chúng tachưa bao giờ coi trọng tính tổng thể Thế cho nên trong những năm qua, tìnhtrạng hỗn độn trong phát triển kinh tế ngành, địa phương càng tăng, sự chồngchéo và ngăn cản nhau bởi lợi ích cục bộ của ngành, của địa phương ngàycàng phát sinh và tạo ra những rào cản lớn

Ngoài 3 khiếm khuyết trên, vẫn còn những khuyết điểm cố hữu của nềnkinh tế Việt Nam, như tham nhũng, chất lượng nguồn nhân lực và bố trí nhânlực chưa đúng vị trí Nếu chúng ta không nhanh chóng có những biện phápgiải quyết những khuyết điểm này thì nó sẽ trở thành căn bệnh kìm hãm đàphát triển của kinh tế Việt Nam

Nắm chắc phép biện chứng duy vật khoa học về sự phát triển chính lànắm chắc cơ sở khách quan và nguyên lý vận động của sự phát triển, chophép những chủ thể xã hội (các đảng chính trị, nhà nước, ) chủ động xâydựng các lý thuyết (triết lý) phát triển xã hội một cách đúng đắn, khoa học,phù hợp; tích cực hoạt động xây dựng xã hội, thúc đẩy xã hội tiến nhanh theomục đích của chủ thể, của loài người đặt ra