§ Thời gian: 476 - thế kỷ 14
§ Chủ đề nghiên cứu: giải thích có tính thần học về thế giới chính trị
§ Nội dung lí luận: nghiên cứu các vấn đề chính trị trong khuôn khổ thần học; tìm kiếm giải thích có tính cuối cùng về các hiện tượng tổ chức chính trị, trật tự chính trị, và các hiện tượng chính trị khác trong hiện thực xã hội
§ Cống hiến: biện hộ cho thiên chúa giáo, chủ trương thần quyền ở cao nhất, quân quyền do thần thánh giao phó - tư tưởng chính thống
St. Augustine (354-430)
§ Giáo chủ, được giới thần học đương thời coi là trụ cột, là sự khẳng định chân lý của đạo Cơ đốc.
Tư tưởng được các Giáo hoàng suy tôn suốt thời trung cổ
§ 232 tác phẩm, song những tư tưởng chính trị được trình bày chủ yếu trong tác phẩm viết trong 13 năm “Về thành đô của thượng đế”
Bản chất & phẩm chất của con người
§ Con người không phải chỉ có mặt “đời thường” công dân, mà còn cả một thế giới tinh thần bên trong được sản sinh từ Chúa và theo mẫu hình của Chúa mà quyền lực nhà nước không được can thiệp vào. Phải giới hạn quyền lực nhà nước, loại bỏ sự áp đặt, đè nén, can thiệp nhà nước vào phần “hồn” của con người
§ Con người sinh ra đều như nhau (bình đẳng trước Chúa) nên không có phân chia sang hèn, giàu nghèo, cao thấp, phải sống với nhau theo tình yêu và lòng khoan dung
Nguồn gốc & bản chất của quyền lực
§ Con người do bản chất tự nhiên cần đến một xã hội và một xã hội cần đến một quyền uy
§ Hai yêu cầu - hai phẩm chất quan trọng của quyền lực:
§ Là sở hữu chung của cả cộng đồng xã hội. “Quyền lực là sở hữu cá nhân thì là một sai lầm cơ bản”
§ Có sứ mệnh làm cho sự công bằng ngự trị, không có công bằng, quyền lực trở nên sai lạc
Chính trị & phẩm chất của người làm chính trị
§ Chính trị phải để cho công bằng chi phối chứ đừng để cái khác chi phối
§ Người cầm quyền chính trị trước hết phải biết chỉ huy mình trước khi chỉ huy người khác. Ít nhất cũng phải:
§ Có trí tuệ, có nhân cách, biết quyết đoán vì lợi ích chung
§ Thấy trước và phòng bị ngăn chặn những thói hư tật xấu, xa lánh và bắt mọi người xa lánh việc ăn chơi xa xỉ dẫn đến thoái hóa, thoái hóa dẫn đến đổ vỡ nhà nước
§ Quyền lực là công cụ thực hiện tình yêu và sự công bằng
§ Cầm quyền không chỉ là một vinh dự, mà còn là một gánh nặng.
§ Cầm quyền phải biết phân biệt những lợi ích thực sự của quốc gia với những đòi hỏi có khi sai lạc của thần dân
Nhà nước & Nhà thờ
§ Xã hội loài người gồm hai vương quốc: vương quốc điều ác là nhà nước trần thế và vương quốc của thượng đế trên trái đất là nhà thờ.
Luôn đấu tranh nhau
§ Nhà nước cần phải lệ thuộc vào nhà thờ. Thành đô trần thế phải lệ thuộc vào thành đô thượng đế. Nhà nước không lệ thuộc vào nhà thờ thì chẳng khác gì một toán cướp lớn
§ Nhà thờ mang lại cho nhà nước cái chủ yếu trong tồn tại của nhà nước: đó là phẩm hạnh của các công dân. Nhà thờ là một trường học về tư cách công dân và tình hữu ái
§ Nhà thờ thống trị lĩnh vực “tinh thần” còn nhà nước thống trị phần
“vật chất” của nhân loại
St. Thomas Aquinas (1225-1274)
§ Nhà thần học Thiên chúa giáo, nhà triết học kinh viện nổi tiếng của chế độ phong kiến Tây Âu
§ Học thuyết của ông được nhà thờ Thiên chúa giáo coi là duy nhất đúng đắn và lấy làm hệ tư tưởng của mình
Bản chất của con người & xã hội loài người
§ Con người là động vật xã hội, động vật chính trị
§ Xã hội chính trị là sản phẩm tự nhiên của con người, không phải là kết quả thuần tuý của bản năng, mà là của ý chí và của lý trí con người, vì thế cao hơn xã hội của các động vật khác (an ninh, trật tự, pháp lý,…)
§ Cộng đồng chính trị được cấu thành bởi những con người xã hội
§ Con người xã hội chỉ giới hạn ở những người tự do, không bao gồm những nông nô
Nguồn gốc, bản chất của quyền lực
§ Nguồn gốc của quyền lực là từ Thượng đế. Quyền lực chính trị của con người không phải sinh ra từ một quyền lực nhân loại khác cao hơn nó mà có nguồn gốc từ Thượng đế
§ Tuy nhiên, nhân dân là chủ thể trao quyền lực đó (gọi là “quyền tối thượng khởi thủy” hay “quyền tối thượng có thể chuyển nhượng được”) cho một số người nhất định trong một thời gian hạn chế hoặc trong một thời kỳ không xác định
Phân biệt các loại quyền lực
§ Quyền lực “chính trị”: trong tay một hoặc nhiều người nhưng theo một số luật lệ hay thoả ước
§ Quyền lực “độc tài”: chỉ trong tay một người, không giới hạn, tương tự như quyền lực của chủ nô đối với nô lệ
§ “Vương quyền”: không phải là “chính trị”, cũng không phải “độc tài”. Người quân vương cai trị không theo pháp luật, nhưng khôn khéo, bắt chước thiên mệnh thánh thần
Thể chế chính trị hợp lý
§ Là thể chế chính trị hỗn hợp, kết hợp nền quân chủ, chế độ quí tộc và chính phủ nhân dân
§ Sự kết hợp để hạn chế, tương hỗ lẫn nhau. Có thống nhất hành động tập trung của chế độ quân chủ với tài năng của chế độ quí tộc và sự bình đẳng của chế độ dân chủ
§ Nhà nước sử dụng luật của đạo đức, có một người duy nhất đứng đầu và một số pháp quan trung gian tham gia vào công việc hành chính, công dân có quyền bầu cử, ứng cử vào vị trí các pháp quan và người đứng đầu