TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
D. TIẾN TRÌNH GIỜ DẠY
2. Kiểm tra bài cũ
Kết hợp kiểm tra kiến thức văn thuyết minh lớp 8 ở trong bài giảng 3. Bài mới
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH NỘI DUNG BÀI HỌC HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG:
- Mục tiêu: tạo hứng thú, tâm thế cho học sinh; tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập
- Phương pháp, kĩ thuật: câu hỏi, bài tập, quan sát , giải quyết tình huống - Thời gian : (3’)
- Cách thức tiến hành: áp dụng tùy địa phương
G Trải nghiệm ST:
Cho hs quan sát Video về hình ảnh hàng mai, hàng tùng ở Yên Tử. Viết đoạn văn miêu tả về chúng trong đó có sử dụng phép tu từ so sánh.(GV chiếu phần HS gửi đoạn văn chuẩn bị ở nhà trên trường học kết nối)
G Đoạn văn của học sinh:
Đến với Yên Tử ta không thể không đến với rừng mai. Vào mùa xuân, thường vào dịp khai hội(10/1) mai tưng bừng khoe sắc. Sắc vàng của hoa mai làm sáng bừng không gian nơi rừng thiêng Yên Tử. Sắc màu ấy như níu chân du khách khi hành hương về đất phật.
HS trình bày- nhận xét->giáo viên vào bài.
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC( 15 phút) -Mục tiêu:
+ Ôn tập khái niệm, đặc điểm, phương pháp trong văn thuyết minh, + Việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh.
- Phương pháp: nêu vấn đề, phát vấn, thuyết trình, khái quát, nhóm - Phương tiện: Máy chiếu( chiếu phiếu học tập, chiếu VD: văn bản Hạ Long- Đá và Nước)
- Kĩ thuật: động não, trình bày một phút
- Thời gian: 15 phút
* Ôn kiến thức văn thuyết minh.
Nhóm bàn( 3 phút)
Phiếu học tập Đặc điểm
Phương Pháp được sử dụng trong văn thuyết minh
Các biện pháp Nt, tác dụng
HS báo cáo- GV nhận xét
Khái niệm
Đặc điểm
Phương Pháp được sử dụng trong văn thuyết minh Cung
cấp tri thức về
hiện tượng,
sự vật trong tự
nhiên
Khách quan,
xác thực, chính
xác
định nghĩa
Giải thích
Số liệu So sánh Phân tích
Phân loại
Các biện pháp Nt, tác dụng
Kể chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối ẩn lối ẩn dụ, nhân
hóa-> làm rõ những đặc điểm của đối tượng được thuyết minh một cách sinh động nhằm gây hứng thú cho người đọc
G *Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
- GV đưa ví dụ lên màn hình máy chiếu.
* Gọi học sinh đọc văn bản “ Hạ Long - Đá và nước”.
? Văn bản này thuyết minh đối tượng nào?
? Bài văn thuyết minh đặc điểm gì của vịnh Hạ Long?
I Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
1.Phân tích ngữ liệu :
Văn bản “ Hạ Long - Đá và nước”.
H + Sự kỳ lạ vô tận của Hạ Long do đá và nước tạo nên. Đó chính là vẻ đẹp hấp dẫn kỳ diệu của Hạ Long.
+ Văn bản thuyết minh vấn đề: Sự kì lạ vô tận của Hạ Long.
+ Văn bản cung cấp tri thức khách quan về đối tượng đó là sự kỳ lạ của Hạ Long là vô tận.
+ Đối tượng thuyết minh:
Trừu tượng ( Giống như trí tuệ, tâm hồn, có tình cảm, đạo đức).
G ? Thông thường khi thuyết minh về cảnh đẹp Hạ Long, người ta sẽ thuyết minh những khía cạnh nào?
H + Lịch sử, vị trí địa lí, độ dài
+ Có bao nhiêu hòn đảo lớn, nhỏ, bao nhiêu động đá.
+ Có những hòn đấ mang hình thù kì lạ như thế nào, có những hang đá đẹp ra sao
G ? Nhà văn Nguyên Ngọc có thuyết minh theo những khía cạnh đó không?
* Gợi ý ? Nhà văn Nguyên Ngọc thuyết minh Hạ Long theo một phương diện ít ai nói tới, đó là phương diện nào?
H + Đó là: Đá và nước Hạ Long đem đến cho du khách những cảm giác thú vị.
G ? Văn bản có cung cấp được tri thức khách Quan về đối tượng không?
? Đặc điểm này có dễ dàng thuyết minh bằng Cách đo đếm, liệt kê không? Vì sao?
H + Không thể thuyết minh được đặc điểm này một cách dễ dàng bằng cách đo đếm, liệt kê được vì đối tượng thuyết minh rất trừu tượng.
G H
? Trong văn bản này, tác giả đã sử dụng phương pháp thuyết minh nào là chủ yếu?
+ Phương pháp liệt kê, phân tích, giải thích.
G ? Với các phương pháp thuyết minh này đã nêu ra được sự kỳ lạ của Hạ Long chưa? Tác giả hiểu sự kỳ lạ ở đây là gì? Thể hiện qua câu văn nào?
H + Với các phương pháp thuyết minh trên chưa thể nêu ra được sự kỳ lạ của Hạ Long.
+ Tác giả hiểu sự kỳ lạ của Hạ Long là:
“Chính nước làm cho đá sống dậy… hồn”.
G ? Để làm rõ “ Sự kỳ lạ của Hạ Long là vô tận”
một cách sinh động, hấp dẫn, tác giả còn vận dụng biện pháp nghệ thuật nào? Thể hiện cụ thể ra sao?
H - “ Chính nước làm cho đá sống dậy… tâm hồn”.
- “ Nước tạo nên sự di chuyển. Và di chuyển theo mọi cách” tạo nên sự thú vị của cảnh sắc.
- Tuỳ theo góc độ và tốc độ di chuyển của du khách, tuỳ theo cả hướng ánh sáng dọi vào các đảo đá, mà thiên nhiên tạo nên thế giới sống động, biến hoá đến lạ lùng: Biến chúng
từ những vật vô tri thành vật sống động có hồn.
=> Tác giả sử dụng biện pháp tưởng tượng và liên tưởng, tưởng tượng những cuộc dạo chơi với các khả năng dạo chơi (Tám chữ “Có thể”), khơi gợi những cảm giác có thể có (Thể hiện qua các từ: Đột nhiên, bỗng, bỗng nhiên, hoá thân).
- Giới thiệu Vịnh Hạ Long không chỉ là đá và nước mà còn là một thế giới sống có hồn.
G ? Như vậy, tác giả đã trình bày được sự kỳ lạ của Hạ Long chưa? Nhờ biện pháp gì?
? Để bài văn thuyết minh được sinh động, hấp dẫn ta cần phải làm gì ?Tác dụng của việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật đó?
* Giáo viên: cho HS xem video về Vịnh Hạ Long nhấn mạnh vẻ đẹp của cảnh quan này: Hạ Long là cảnh quan thiên nhiên kì thú được tạo hóa tạo ra từ 2 chất liệu: Đá và nước.
+ Sử dụng một số biện pháp nghệ thuật: tưởng tượng, liên tưởng, nhân hóa...
=> Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật: Làm cho cảnh vật có hồn sống động, bài văn hấp dẫn
G ?Cảnh quan đẹp đó đã được công nhận là Di sản thiên nhiên TG. Ý thức trách nhiệm của em với cảnh quan?( KN sống+ Tích hợp môi trường+ Nụ cười Hạ Long)
- HS tự bày tỏ.
* Gọi học sinh đọc ghi nhớ( SGK- 13)
2. Ghi nhớ: ( SGK-13)
G * Lưu ý: Khi sử dụng các BPNT tạo lập các VBTM, cần phải:
+ Đảm bảo T/chất của VB.
+ Thực hiện được mục đích thuyết minh.
+ Thể hiện các phương thuyết minh.
? Ngoài các biện pháp nghệ thuật như liên tưởng, tưởng tượng, nhân hóa còn có thể sử dụng biện pháp nghệ thuật nào khác?
H + Biện pháp tự thuật: Ví dụ thuyết minh về chiếc kèn, có thể để cho những chiếc kèn tự kể chuyện mình ( Chúng tôi là các kim khâu, bằng kim loại, bề ngang độ nửa mili mét + Biện pháp kể chuyện: Ngọc Hoàng xử tội ruồi xanh.
+ Vè: vè các chữ cái: O tròn như quả chứng gà
Ô thời thêm mũ Ơ thì thêm râu
G ? Biện pháp nghệ thuật có phải là yếu tố chủ
yếu trong một văn bản thuyết minh hay không? Vì sao?
H * Hs trả lời
G * GV nhận xét, bổ sung, kết luận
- Biện pháp nghệ thuật: có tác dụng phụ trợ làm cho văn bản thêm hấp dẫn, dễ nhớ, không thay thế được bản thân sự thuyết minh là của tri thức khách quan, chính xác về đối tượng
? Có những văn bản thuyết minh không thể sử dụng các yếu tố nghệ thuật? Hãy tìm Những kiểu văn bản thuyết minh đó? H khá
H - SGK, các mục từ trong các từ điển, các bản giới thiệu danh tính lịch sử
G ? Người ta thường vận dụng một số biện pháp nghệ thuật vào kiểu bài thuyết minh nào?
H + Những bài thuyết minh có tính chất phổ cập kiến thức hoặc một số bài có tính chất văn học
H
G H đọc ghi nhớ- G V khái quát lại nội dung ghi nhớ
HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
- Mục tiêu: củng cố kiến thức về sử dụng biện pháp nghệ thuật trong văn thuyết minh; rèn luyện kĩ năng áp dụng cách sử dụng biện pháp nghệ thuật trong văn thuyết minh.
- Phương pháp, kĩ thuật : động não, hỏi và trả lời - Thời gian: 15 phút
G * Gọi học sinh đọc và xác định yêu cầu của bài tập số Thảo luận nhóm lớn GV phát phiếu học tập
- Thời gian: (3 phút)
- Văn bản: Ngọc hoàng xử tội Ruồi Xanh
Học sinh đọc văn bản và điền phiếu học tập
- Tích hợp liên môn: sinh vật( bài 1, 2: đặc tính sinh học của loài ruồi)