Bảnh răng là một trong những chỉ tiết truyền động quan trọng và phổ biến của ngành cơ
khí, dạng răng được sử dụng nhiều nhất là dạng đường thân khai. Các thông số cợ bản của
tống la; m= 0,05 + 100 mm (môđun), D = 0,5 + 12000 mm (đường kính), Z = 8 + 1000 rng).
Hinh dang chung ctia cia banh rng (hinh 7.14) 06 hai loại chính: bánh răng hình trụ có
răng thẳng, răng xoắn, răng chữ V và bánh răng hinh côn răng thẳng, răng xoắn, rãng cong,
v.v.„.. Ngoài ra còn có các loại banh vít.
Hình 7.1A - Các dạng truyền động bánh răng
a} Bánh răng trụ răng thẳng; bỳ Bánh răng trụ răng nghiảng; c) Rặng chữ V: đ) Bánh tắng trụ răng xuắn:
fj Bánh răng côn răng thẳng; e.g) Bánh răng côn xoắn; h) Bánh răng ăn khớp trong; l} Bảnh răng - thanh răng
Để gia công chế tạo các loại bánh răng, có nhiều phương pháp gia công và nhiều loại máy khắc nhau.
7.1 PHUGNG PHAP GIA CONG BANH RANG VA PHAN LOAI MAY GIA CONG BANH
RANG.
7.1.1 Phương pháp gia công bánh răng.
Bánh răng bằng vật liệu kim loại thường được gia còng bằng các phương pháp bào, phay, chuốt. Ngoài ra côn có thể gia công bằng các phương pháp ép, đúc, cắn nguội hoặc cán nóng... Hiện nay, trong các nhá máy cơ khí đều dùng máy chuyên dùng để gia công banh rang. Phương pháp gia cóng cho chất lượng của bể mặt răng cao là phường pháp cán răng.
Về nguyễn lý hính thành bể mặt răng, có hai phương pháp có bản để gia công bánh
rằng:
- Phương phỏp chộp hỡnh (cũn gọi lọ phương phỏp định hỡnh).
- Phuong pháp bao hình (phương pháp lăn).
193
# Phương pháp chép hình
Phương pháp cháp hình là phương pháp tạo hình dáng bề mặt của răng bằng cách chép lại hình đáng răng của dao cắt, hoặc của bể mặt mẫu.
Ví dụ như khi phay răng bằng dao phay đĩa môđuni (hình 7.†B), bằng đao phay ngón rnôđun (hình 7.1B) hoặc bào theo mẫu (hình 71B).
"————ơ
Toi “Le
a) b)
Hình 7.1B — Sơ đỗ gia công bánh răng bằng phương pháp chép hình a-Da phay đĩa mụđun; b-Dao phay ngún rnửđun; c-Bào theo mẫu
5 Ưu điểm của phương pháp chép hình là không cần máy chuyên dùng, dao phay môđun dễ chế tạo.
Nhược điểm của phương pháp chép hình là :
Năng suất thấp vì mất thời nian phân độ, mất thời gian để dao trở về vị trí ban đầu, gia ông từng răng một. Tuỷ theo số răng của bánh răng cần cắt, cần rất nhiều dao phay môđụn
vì mỗi môđun cần phải có ít nhất từ 8+~-15 dao nhay môđun khác nhau, .
Khi dùng dao phay đĩa tiêu chuẩn để cắt bánh răng xoắn thí hình dáng của răng bị sái
lệch .
2/ Phương pháp hao hình
Phương pháp bao hình là phương pháp tạo nên hình dáng bể mặt của răng bằng cách lặp lại chuyển động tương đối của hai chỉ tiết ăn khớn nhau như chuyển động của hai bánh răng của thanh răng — bánh răng, chuyển động trục vít — bánh vít. Nếu một chỉ tiết có những
lưỡi cắt, trong quá trình chuyển động tương đối, nó sẽ tạo nên hình dáng của răng ở chỉ tiết
kia.
Nói cách khác lá lưỡi dao khi chuyển động ăn khớp sẽ vẽ trong khóng gian hình dáng răng của mội bánh răng hay một thanh răng náo đó gọi là bánh zăng sinh hay thanh răng sinh. Kết quả của chuyển động ăn khớp nói trên lá cắt được các răng ở trên phôi, hình dáng của răng là những vị trí bao hình kể tiếp nhau của iưỡi đao (hình 7.2 b).
Tôm lại, phương phản bao hình gia công bánh răng là nhắc lại sự ăn khúp truyền động thao kiểu cỏc cặp bỏnh răng ơ bảnh răng hay thanh răng ~ bỏnh răng mà trong đú một đụng
vai trò của dao và một đồng vai trò của phôi một cách cưỡng bức.
Hình 7.2 trình bảy sơ đồ gia công bánh răng bằng phương pháp bao hình với dao phay
trục vít.
Những vị trí kế tiếp liên tục nhau của lưỡi dao phay có dạng răng thẳng, tạo nên hình bao thân khai của răng ( hình 7.2 c). Các vị trí di động 1, 2, 3, 4 của lưỡi cắt, tương ứng với lớp kim
loại được lấy đi từ chỉ tiết gia công dể hình thành dạng răng.
196
Hình 7.2 — Sơ đỗ phương pháp gia công răng bao hình
Ưu điểm của phương pháp bao hình so với phương pháp chép hình là :
- Năng suất cao hơn, độ chính xác cao hơn.
- Mức độ tự động cao hơn.
Một con dao có một môổun nhất định, cô thể cắt được nhiều bánh răng cùng tmôđun với số Yắng bất kỳ.
7.1.2 Phân loại máy gia công bánh răng.
Máy gia công bánh răng hiện đại có thể được phân loại theo các nguyên tắc sau đây:
theo công dụng, theo dạng gia công.
Phân loại theo công dụng; méy gia céng bánh răng trụ có răng thẳng và răng xoắn, máy gia công bánh răng cồn có răng thẳng và răng xoắn, máy gia công bảnh vít, thanh răng.
Phân loại theo dạng gia công: máy phay răng, máy lăn răng, máy xọc răng, máy bào
rang, may chuét răng, may mai ring, vv...
7.2 MAY GIA CONG BANH RANG TRU
Tương ứng với hai phương pháp gia céng banh rang, may gia céng banh rang oling cd hai loại chính: máy gia công răng chép hình và máy gia công răng bao hình.
7.2.1 Máy chép hình gìa công bánh răng trụ
Máy gia công răng chép hình thường dùng dao phay đĩa hay dao phay ngón định hình.
Dạng đường sinh của dao cắt náy sẽ trùng với dạng profln của răng. Vì thế, kết cấu động học của máy đơn giản. Chuyển động của máy lả những nhóm chuyển động tạo hình đơn gián để hình thành dạng răng trên chiều dài. Dạng răng do dao cắt hình thánh, cho nên chuyển động chính tạo ra tốc độ cắt chính là chuyển động vòng của dao và phói có chuyển động phân độ
riêng. .
ˆ : Để hình thanh dang rng trén suét chiéu dai cla rang, dao hoặc phôi phải thực hiện chuyển động chạy dao tịnh tiến. Máy làm việc theo nguyên lý này được gọi là máy phay răng.
$ơ đồ kết cấu động học của máy phay răng được trình bày trên hình 7.3.
Máy phay răng cô 3 nhóm chuyển động đơn giản:
Chuyển động chính quay tròn của dao để hình thành bề mặt răng được thực hiện qua
chạc thay đổi tốc độ ¡,.
Chuyển động tịnh tiến thẳng của bàn đao để hình thành bề mặt răng trên suốt chiều dài răng được thực hiện qua chạc thay đổi lượng tiến đao ì,.
Chuyển động phán độ để phân răng được thực hiện qua chạc thay đổi lượng phấn độ ¡,.
197