Trong quyển Gia Định thành thông chí ông Trinh Hoai
TT. 45 33777” S74OTe ut Ma
&%& VAIve.
Phương nam thuộc que Ly, hành hỏa, là quẻ văn tỉnh, cho nên các sĩ phu chuộng tiết nghĩa, chuộng lý hoc.
Đất thuộc về Dương châu, gẩn rnặt trời, khí trời phái
dương, ở nơi chính khí, bao ngậm văn tỉnh, cho nên người
chuộng tiết nghĩa. Học các sách Ngũ kinh, Tứ thu, Thông _giám, tỉnh về nghĩa lý. (Quyển IV - Phong tục chi)”
“Chuộng lý học” “tinh về nghĩa lý; Lý học là một tông phái của Nho gia. Chúng ta biết kể từ đời nhà Hán, Hán Võ Đế độc tôn Nho thuật thì các học thuyết Khổng - Mạnh lên ngôi, giành vị trí chủ lưu trong dòng tư tưởng quốc gia, trị nước, mãi cho đến đời Đường, nhưng chủ yếu nặng về khảo cứu kinh điển. Cho đến đời Bắc Tống, Chu Đôn Di đã nổi lên như một người canh tân Nho học, sáng lập nên trường
phái Lý học hay còn được gọi là Tân Nho học, được Nhị
Trình (tức Trình Hạo và Trình Di) mở mang và phát triển, qua giao lưu tư tưởng với Phật giáo và Lão giáo, trường phái Lý học lấy việc thích nghĩa kinh điển Nho gia làm tông chỉ, từ đó giải thích những ý nghĩa của kinh điển Nho gia được mới hơn so với Nho giáo nguyên thủy, cũng chính vì tính chất này mà Nho gia thay đổi diện mạo, thậm chí có một số tư tưởng mới làm méo mó đạo Nho ban đầu bằng sự giải thích theo quan điểm cá nhân mình. Lý học còn được gọi là Lý học Téng Minh.
. .1. _ Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí, sảd, tr. 141.
2. _ Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thụng chớ, sọd, tr. 141-142.
80
hính quyển theo mô hình phong kiến, tức mị
x 1
ch
› giáo 0 phong kì ién thì người Việt Nam ta phần lớn
ị ị
Trịnh Hoài Đức theo K”nh địch và địa lý học thì cho rằng
“phương Nam thuộc quẻ Ly” “quẻ văn rninh; “chuộng lý học, “tỉnh nghĩa lý; “học các sách Tứ thư, Ngũ kinh, Thông giám” cho thấy cuộc đất phương Nam phát triển Nho học.
Nghĩa là tư tưởng Nho học thấm nhuần tư tưởng của sĩ phu, cả phong tục người miền Nam.
- Tại sao tôi nhắc đến Nho giáo ở đây trong khi đang bàn về vấn để âm nhạc. Chúng ta biết trong tư tưởng Nho giáo, Nhạc là một phạm trù quan trọng không thể thiếu đối với một nhà Nho, đối với một sĩ phu, đối với một bực quân tử. Nhạc đi song song với Lễ. Trong các kinh điển Nho gia gồm: Dịch, Thị, Thư, Lễ, Nhạc, Xuân Thu tức lục kinh, thì có Nhạc, sau khi Tần Thỉ Hoàng đốt sách chôn Nho, kinh Nhạc thất truyền, có còn chăng là sót lại ở thiên Nhạc ký trong sách Lễ ký, cho thấy vai trò của âm nhạc trong đời sống cũng như trong tư duy của một dòng tư tưởng lớn.
Mặc dù trong Lục kinh đã thất truyền kinh Nhạc, nhưng điều khẳng định sự tổn tại của kinh Nhạc là không thể phủ nhận được qua các thư tịch để cập đến kinh Nhạc, hoặc một phần của kinh Nhạc còn được giữ trong sách Lễ ký
chương Nhạc ký. Nếu ta nghiên cứu về Nho giáo, hẳn sẽ không thể nào xa lạ với những điều nói lên chức năng cũng
như vị trí của Nhạc như:
81
Nhân thị lễ nhạc chỉ bốn 4— 7 #8 #2 & (Long nhân là
gốc của lễ và nhạc).
Nhạc thi tam chi ban thể #3 Ê x› > 3 ủš (Nhạc là bản thể của tâm).
Vào lúc mà chế độ thông thường của xã hội cổ đại Trung
Quốc vẫn chưa hoàn bị, thì âm nhạc đã được coi trọng, đôi
bên không thể so sánh được. So với những sự kiến thiết văn hóa khác, có thể nói là từ xwa đến nay, nó đã phát triển một cách toàn diện. Nếu chúng ta xét về văn hóa Trung Quốc lúc bấy giờ, có thể hiếu được một điểu là âm nhạc không nam 6 vị trí phụ thuộc, tự bản thân nó đã có mot uy quyén,
mot stic manh cang day v6 dich.
Cho thấy sức mạnh của âm nhạc kể từ khi xã hội vẫn
chưa phát triển hoàn bị, do đó Nho gia đã không ngẩn ngại
mà để ý đến âm nhạc, xem âm nhạc như một sức mạnh tự nhiên. Từ đó mới có quan niệm “trị bằng âm nhac’, tri 6 day không phải là trừng trị hay là một định nghĩa phiến diện tiêu cực, trị ở đây là trị bình, trị an, từ nhân tâm đến xã hội, từ đó có phép tắc hơn (lễ):
Lé di dao ky chi, nhac di hoa ky thanh. 72 #2 3š 3E x
#4 VA Fa LAR o (LE noi lén cdi chi, nhac dé hoa hop am
thanh) |
Giang Văn Dã [Nhật]; Dương Nho Tân dịch [Trung], Luận về âm nhac của Không Tw, Dong A van minh nghiên cứu tùng thư, Trung tâm xuất bản Đại học Quốc Lập Đài Loan, 2004, tr. 3. Nguyên văn: +? BỊ # {24L — 4469 hị/š t9 + 7 ZN ! # Sear fe SEAL > Mat Fm o Fo Hey KER HEL RAR > EC TAS
Bb AR? r€,#2 6Ã ° Äfltn + Š š Hệ BỊ 49 34 4U : Py eRe RRBRAR VE? CHARRER › 75 TR#&HW, 0
Ngô Thọ Bình hiệu điểm, Thập tam kinh (thượng) - Lễ ký - Nhạc ký chương 19, Nxb Hiểu Viên, Đài Bắc, 1994, tr, 826.
82
Nhạc giả, thiên địa chỉ hòa đã; lễ gid, thiên địa chi tu đã. Hòa, cố bách vật giải hóa; tụ, cỗ quấn vật giai biệt. it
a ea (FL? AMAR o FO HAW