- Bố cục bài viết rõ ràng, cân đối.
- Luận điểm cụ thể, lận cứ và lập luận chặt chẽ.
- Lời văn lu loát, trong sáng bộc lộc đợc cảm xúc cá nhân một cách chân thành.
Ngày soạn:
Ngày giảng:
TuÇn 28
Bài 28
Văn bản: Bến quê
(NguyÔn Minh Ch©u)
TiÕt 136+137:
Đọc - Hiểu văn bản
A - Mục tiêu bài học
Giúp học sinh:
- Qua cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật Nhĩ trong truyện, cảm nhận đợc ý nghĩa triết lí mang tính trải nghiệm về cuộc đời của con ngời biết nhận ra những vẻ đẹp bình dị và quý giá trong những gì gần gũi của quê hơng, gia đình.
- Thấy và phân tích đợc những đặc sắc của truyện: tại tình huống nghịch lí trần thuật qua dòng nội tâm nhân vật, ngôn ngữ giọng điệu đầy chất suy t hình ảnh biểu tợng.
- Rèn luyện kỹ năng phân tích tác phẩm truyện có kết hợp tự sự, trữ tình và triết lí.
B - Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- ảnh chân dung nhà văn Nguyễn Minh Châu.
- Đèn chiếu, giấy trong, bài tập trắc nghiệm.
- HS soạn kỹ bài học
C - Các bớc lên lớp:
* Bớc 1: ổn định tổ chức
* Bớc 2: Kiểm tra bài cũ
Đọc thuộc lòng bài thơ Mây và sóng của Ta-go. Phát biểu cảm nhận của em về nhân vật em bé trong bài thơ.
* Bớc 3: Bài mới
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1: Hớng dẫn đọc - chó thÝch
- Khi đọc chú ý thể hiện tâm trạng của nhân vật với giọng trầm t suy ngẫm, xúc động, đợm buồn của con ngời sắp ở thời điểm từ giã cõi
đời.
- Học sinh đọc phần giới thiệu tác giả.
Nêu những nét nổi bật về tác giả
- GV đọc mẫu đoạn mở đầu - HS đọc
- HS đọc
- Gia nhập bộ đội từ kháng chiến
I. Đọc - chú thích 1. Đọc
2. Chó thÝch a. Tác phẩm
- Trớc 1975 là cây
- Sự nghiệp sáng tác của ông chia làm mấy giai đoạn?
(Nhà văn Nguyên Ngọc từng đánh giá: Nguyễn Minh Châu xứng
đáng thuộc trong số những ngời mở đờng tinh anh và tài năng đã đ- ợc đi xe nhất trong chặng mở đầu của công cuộc đổi mới văn học)
- Tác phẩm ra đời vào thời điểm nào?
- Em hãy tóm tắt nội dung cơ bản của tác phẩm?
- Híng dÉn H t×m hiÓu mét sè tõ khã theo SGK
* Hoạt động 2: Hớng dẫn tìm hiểu văn bản
- Truyện đợc trần thuật theo cái nhìn và tâm trạng của nhân vật nào?
chống Pháp và trở thành nhà văn quân đội.
- SNST chia 2 giai đoạn
+ Trớc 1975: Là một trong những cây bút văn xuôi tiêu biểu của nền văn học thời kỳ kháng chiến chống Mĩ với những tác phẩm (Dấu chân ngời lính, Cửa sông, Mảnh trăng cuối rừng) + Sau 1975: Nhất là những năm 80 của TK XX Nguyễn Minh Châu đã trăn trở tìm tòi mạnh mẽ về t tởng nghệ thuật mở ra chặng
đờng mới trong sáng tác của mình và thúc đẩy công cuộc đổi mới văn học.
- Nhân vật chính là Nhĩ từng đi khắp nơi trên trái đất, về cuối đời bị cột chặt trên giờng bệnh vì căn bệnh hiểm nghèo. Truyện đã ghi lại những gì nhìn thấy, nghe thấy, những suy ngẫm và mơ ớc, những quen hệ của Nhĩ khi nằm trên giờng bệnh qua 4 cảnh: Nhĩ
đợc Liên chăm sóc, Nhĩ sai Tuấn
đi sang bên kia sông, Nhĩ đợc các cháu nhỏ đến lót chăn, kê gối cho anh, ông giáo Khuyến hỏi thăm Nhĩ.
- H giải nghĩa theo SGK
- Tr đợc trần thuật theo cái nhìn và tâm trạng của nhân vật Nhĩ.
- Nhân vật đang ở trong hoàn cảnh đặc biệt: căn bệnh hiểm
bút xuất sắc của nền văn học thời kú chèng Mü.
- Sau 1975: Tìm tòi
đổi mới về t tởng nghệ thuật
b. Tác phẩm: xuất bản 1985
c. Tõ khã
II. T×m hiÓu v¨n bản
- Nhân vật đó ở trong hoàn cảnh nh thế nào?
- Đặt nhân vật vào hoàn cảnh đó có tác dụng gì?
- Vẻ đẹp thiên nhiên trong buổi sáng đầu thu qua cảm nhận của Nhĩ đợc gợi tả bằng những hình
ảnh nào?
- Cảnh vật đợc miêu tả theo trình tự không gian nh thế nào? Tác dụng của việc miêu tả đó?
- Em có nhận xét gì về việc sử dụng từ ngữ có tác giả?
- Em cảm nhận gì về cảm xúc của nhà văn?
nghèo khiến Nhĩ hầu nh bị tê liệt toàn thân, không tự di chuyển.
Mọi sinh hoạt của anh đều phải nhờ vào sự giúp đỡ của ngời khác.
- Từ đó tác giả muốn tâm sự và khái quát những quy luật, triết lí cuộc đời bình thờng, giản dị nh- ng không phải lúc nào cũng sớm nhận ra mà phải trải qua bao trải nghiệm, có khi phải đến cuối đời, trong hoàn cảnh trớ trêu mà bản thân buộc phải nếm trải. Đó cũng chính là chủ đề về đặc sắc của truyện.
- Gần: Những bông hoa Bằng lăng đã tha thớt, còn sót lại trở nên đậm sắc hơn.
- Xa: Sắc nớc sông Hồng đỏ nhạt, mặt sông nh rộng thêm ra.
Vòm trời nh cao hơn bãi bồi phô
ra một thứ một vàng thau xen màu xanh non.
- Từ gần đến xa
Tạo thành một không gian có chiều sâu, rộng từ những bông bằng lăng ngay phía trớc cửa sổ
đến con sông Hồng với màu đỏ nhạt lúc vào thu, vòm trời nh cao hơn bãi bồi bên kia sông...
- Tác giả sử dụng những gam màu mạnh với những sắc màu tơi sáng.
- Nhĩ xúc động trớc những vẻ
đẹp bình dị của quê nhà, không gian và những cảnh sắc vốn quen thuộc, gần gũi ấy nhng lại rất mới mẻ với Nhĩ, tởng chừng lần
1. Những cảm nhËn, suy ngÉm của Nhĩ trớc cảnh sắc thiên nhiên.
- Qua đoạn văn miêu tả thiên nhiên ở phần đầu truyện Nguyễn Minh Châu muốn nhắn gửi mỗi chóng ta ®iÒu g×?
- Yêu cầu H đọc đoạn đối thoại giữa Nhĩ và vợ. Đọc những câu hỏi của Nhĩ với vợ.
- Những câu hỏi của Nhĩ với vợ cho anh biết anh đang nghĩ gì?
- Tìm những chi tiết thể hiện lời lói, cử chỉ của Nhĩ đối với vợ trong những ngày cuối đời?
- Qua đó anh đã cảm nhận đợc gì
về ngời vợ?
- Gọi H đọc đoạn đối thoại giữa Nhĩ và cậu con trai.
- GV nhận xét cách đọc của H - Tại sao anh lại nhờ con trai sang bên kia sông hộ mình?
đầu tiên anh cảm nhận đợc tất cả
vẻ đẹp và sự giàu có của nó.
- Tác giả muốn nhắc khẽ mọi ng- ời đừng vô tình mà phải biết gắn bó, trân trọng cảnh vật quê hơng vì những cái đó là máu thịt, là tâm hồn của mỗi chúng ta, phải biết phát hiện ra vẻ đẹp bình dị, thân thuộc của quê nhà để nâng niu, yêu quý.
- H đọc
- Trong buổi sáng đó Nhĩ đã
nhận ra bằng trực giác thời gian của đời mình chẳng còn bao lâu n÷a.
- Lần đầu tiên... vuốt ve bên vai anh
- Anh đã thốt lên... khổ em.
- Nhĩ đã nghe rõ cả tiếng bớc chân rén rén quen thuộc của ngời vợ. Nhĩ đã nhận ra tất cả tình yêu thơng, sự tần tảo và đức hy sinh thầm lặng của vợ. Chính trong những ngày cuối đời Nhĩ mới thấu hiểu sâu sắc với lòng biết ơn vợ.
- H đọc
- H có thể đa ra ý kiến riêng.
- Vì Nhĩ đang trong hoàn cảnh bệnh tật không thể đi đợc.
- Chính thời điểm này Nhĩ đã
nhận ra vẻ đẹp bình dị của bãi bồi bên kia sông. Anh muốn con trai thay mặt mình ngắm nhìn cảnh vật thân thuộc mà hầu nh suốt đời anh đã lãng quên.
(ghi bảng)
2. Những cảm nhận suy nghĩ của Nhĩ trong mối quan hệ với ngời th©n
a. Với vợ
(ghi bảng)
b. Víi con trai
- Qua ý nghĩ trên của Nhĩ tác giả
muốn gửi gắm chúng ta điều gì?
- Theo em ý nghĩ của Nhĩ có lạ lùng và kì quặc không? Vì sao?
- Theo dõi truyện em thấy Tuấn có hiểu đợc thấu đáo ớc muốn của cha không? Vì sao Tuấn lại thực hiện với thái độ miễn cỡng. Thái
độ đó có phù hợp với nhân vật Tuấn không?
- Em cã nhËn xÐt g× vÒ mét sè hình ảnh đợc tác giả sử dụng trong
đoạn văn? (nh trò chơi phá cờ thế trên hè phố, chuyến đò ngang duy nhÊt)
- Từ sự việc trên, Nhĩ đã nghiệm ra quy luật phổ biến của đời ngời đó là quy luật gì?
- Hành động Nhĩ cố hết sức gọi
- Cũng có thể đến bên kia sông là nơi cất giữ biết bao kỉ niệm đẹp
đẽ của một thời.
- Cuộc sống và cảnh vật quanh ta rất đẹp và đáng yêu. Hãy biết trân trọng những gì bình dị quanh ta.
- §èi víi 1 ngêi b×nh thêng ý nghĩ ấy đúng là kì quặc. Nhng
đây là một ngời bệnh hiểm nghèo, thời gian sống rất ngắn ngủi. Đó là một khao khát đáng trân trọng.
- Đến đây, Nhĩ lại gặp phải một nghịch lí nữa: Đứa con không hiểu đợc ớc muốn của cha nên đã
làm một cách miễn cỡng rồi lại bị cuốn hút vào trò chơi hấp dẫn nó gặp trên đờng đi để rồi có thể:
lỡ chuyến đò sang ngang duy nhất trong ngày.
- Tác giả sử dụng những hình
ảnh mang nhiều lớp ý nghĩa.
- Thức tỉnh mọi ngời hãy sống khẩn trơng, sống có ích, đừng la cà, chùng chình dềnh dàng ở những cái vòng vèo mà chúng ta rất dễ sa đà để dứt ra khỏi nó để hớng tới những giá trị đích thực, vốn rất giản dị, gần gũi và bền v÷ng.
- Thể hiện khát khao, ớc muốn một sự khám phá, trắc nghiệm của Nhĩ trong những ngày ngắn ngủi của cuộc đời. Nôn nóng thúc giục cậu con trai hãy mau
bọn trẻ hàng xóm giúp mình gợng dậy để dõi theo con đờng mà con mình sẽ qua mang ý nghĩa gì?
- Từ hành động của Nhĩ tác giả
muốn nhắn gửi chúng ta điều suy ngÉm g×?
- Gọi H đọc đoạn đối thoại giữa Nhĩ và những đứa trẻ.
- Nhĩ có cảm nhận nh thế nào khi
đợc sự quan tâm của những đứa trẻ?
- Gọi HS đọc đoạn cuối.
- Trình bày cảm nhận của em về tình cảm con ngời qua đoạn văn cuèi?
- Hình ảnh con đò chở khách trên S.Hồng cập bến mang ý nghĩa biểu tợng gì?
- Truyện ngắn có những nét nổi bật gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật? ngôn ngữ kể chuyện hình ảnh?
- Yêu cầu H đọc ghi nhớ?
* Hoạt động 3: Luyện tập
- Bức thông điệp mà tác giả gửi tới
kẻo lỡ chuyến đò duy nhất trong ngày.
- Hãy cố gắng bứt ra khỏi những cái vòng vèo, chùng chình để h- ớng tới những giá trị đích thực bền vững của đời ngời.
H đọc.
- Y nh một chú bé mới đẻ đang toét miệng cời với tất cả.
- Hình ảnh ông cụ kháo Khuyến sáng nào cũng tạt vào thăm Nhĩ là một hình ảnh ân tình, ân nghĩa nuôi dỡng tâm hồn. Một câu hỏi thăm, một lời động viên còn gì
cao quý hơn, tình nghĩa hơn.
Đựơc sống trong tình yêu thơng
đồng loại mới thật là hạnh phúc.
Đó là "Bến quê" của tâm hồn chóng ta.
- Nhĩ sắp ra đi. Con đò sẽ đa Nhĩ tới cõi h không của một kiếp ng- ời. Nhĩ là nhân vật t tởng mà tác giả đã gửi gắm qua nhân vật nhiều điều, suy ngẫm về cuộc đời con ngêi.
- Những triết lí đó đợc chuyển hoá vào đời sống nội tâm nhân vật với diễn biến tâm trạng dới sự tác động của tình cảm đợc miêu tả tinh tế. Ngôn ngữ đa nghĩa, hình ảnh mang 2 lớp nghĩa... đợc gợi ra từ hình ảnh thực.
- H đọc - Luyện tập
- HP khi đợc sống trong tình th-
ơng của gia đình, của quê hơng.
c. với những đứa trẻ
d. Với cụ giáo KhuyÕn
II. Ghi nhí 1. Néi dung 2. Nghệ thuật III. Luỵên tập
bạn đọc là gì?
- BT trắc nghiệm
- Phải biết nâng niu, trân trọng những vẻ đẹp và giá trị bình dị của cuộc sống quê hơng. Nh thế mới thật là hạnh phúc
* Bớc 4: Hớng dẫn về nhà
- Học ghi nhớ. Phân tích đợc diễn biến tâm trạng của nhân vật Nhĩ - Soạn bài: Ôn tập tiếng Việt
Ngày soạn:25/3/2007 Ngày giảng:28/3/2007 Bài 27. Tiết 138,139
ôn tập tiếng việt lớp 9