* Về chính trị : - Thay thế dần các võ quan cao cấp do quý tộc, tôn thất nhà Trần nắm giữ bằng những người không phải họ Trần nhưng thân cận với mình - Đổi tên một số đơn vị hành chính c[r]
Trang 1Ngày soạn: 07/12/2018
Tiết 31 Bài 16 - SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỈ XIV
I – TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Sự yếu kém của vua quan cuối thời Trần trong việc quản lí và điều hành đất nước; tình hình kinh tế, xã hội (xuất hiện các cuộc đấu tranh của nông dân, nô tì)
2 Kĩ năng
- Bồi dưỡng cho HS kĩ năng so sánh, đối chiếu các sự kiện lịch sử và kĩ năng hệ thống, thống kê, sử dụng bản đồ trong khi học bài
3 Thái độ
- Thấy được sự sa đọa, thối nát của tầng lớp quý tộc, vương hầu cầm quyền cuối thời Trần
đã gây nhiều hậu quả tai hại cho đất nước, xã hội, bởi vậy cần phải thay thế vương triều Trần
để đưa đất nước phát triển
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- SGK, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Lược đồ “Khởi nghĩa nông dân nửa cuối thế kỉ XIV”
2 Học sinh
- sgk, vở ghi, chuẩn bị nội dung bài học,
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
2 Kiểm tra bài cũ (5p)
Trang 2- Trình bày vài nét về tình hình kinh tế thời Trần sau chiến tranh ?
3 Bài mới(35p)
* Giới thiệu bài mới:
Sau các cuộc kháng chiến chống quân Xâm lược Mông - Nguyên, tình hình kinh tế
và xã hội thời Trần đạt nhiều thành tựu rực rỡ đóng góp cho sự phát triển đất nước Nhưng đến cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy sụp nghiêm trọng.Vậy những biểu hiện của sự suy sụp đó
là gì? Nguyên nhân nào dẫn đến sự suy sụp đó?
Hoạt động 1
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Biết được tình hình kinh tế thời
Trần nửa cuối thế kỉ XIV
- Hình thức tổ chức: dạy học theo lớp, dạy
học phân hóa,
- Phương pháp dạy học: nêu vấn đề, thuyết
trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi,
GV: Tình hình kinh tế nước ta ở nửa cuối
thế kỉ XIV như thế nào ? Tại sao có tình
trạng đó ?
HS đọc “Vào nửa rồi”
GV: Hậu quả những việc làm đó của vua,
quan nhà Trần ?
GV: Nêu rõ sự thối nát của chính quyền
nhà Trần cuối TK XIV ?
HS : Quan lại ăn chơi xa xỉ, bóc lột nhân
dân, không quan tâm đến nông nghiệp và
đời sống nhân dân
→ đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn,
ngày càng bấp bênh, cực khổ
Gv dẫn chứng:
- Vua Trần Dụ Tông bắt nhân dân đào hồ
1 Tình hình kinh tế
- Từ nửa sau thế kỉ XIV, nhà nước không còn quan tâm tới sản xuất nông nghiệp, đê điều; các công trình thủy lợi không được chăm lo, tu sửa, nhiều năm xảy ra mất mùa.→ Nông dân phải bán ruộng, thậm chí cả vợ con cho quý tộc và địa chủ
- Quý tộc, địa chủ ra sức cướp ruộng đất công của làng xã
- Triều đình bắt dân nghèo mỗi năm phải nộp ba quan tiền thuế đinh
Trang 3lớn trong thành, chất đá giữa hồ thành núi,
bắt dân chúng múc nước biển vào hồ để
nuôi hải sản.Trần Khánh Dư có nói: Tướng
là chim ưng, dân là vịt, lấy vịt nuôi chim
ưng có gì lạ
Hoạt động 2
- Thời gian: 20p
- Mục tiêu: Biết được tình hình xã hội thời
Trần; trình bày trên lược đồ những cuộc
khởi nghĩa nông dân nửa cưới TK XIV
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Trước tình hình đời sống của nhân
dân như vậy, vua quan nhà Trần đã làm
gì ?
GV: Em có nhận xét gì về cuộc sống của
vua, quan nhà Trần nửa cuối thế kỉ XIV ?
HS : Đó là cuộc sống ăn chơi sa đọa làm
cho triều chính lũng loạn
GV: Nhà giáo Chu Văn An đã làm gì
trước tình cảnh đó ? Việc làm của ông đã
chứng tỏ điều gì ?
HS : ông xin “treo mũ” từ quan về quê
Ông là vị quan thanh liêm, không vụ lợi,
biết đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết
GV: Sự suy sụp của nhà Trần còn biểu
hiện ở điểm nào?
HS : Sau khi Dương Nhật Lễ lên ngôi
HS đọc : Trần Dụ Tông rượu chè
GV: Sự bất lực của triều đình còn thế hiện
ở những điểm nào ?
HS : Nhà Trần còn bất lực trong việc đối
phó với các cuộc tấn công của Cham-pa và
các yêu sách ngang ngược của nhà Minh
GV: Em có nhận xét gì về cuộc sống của
vua quan nhà Trần nửa cuối TKXIV?
2 Tình hình xã hội
- Vua, quan, quý tộc địa chủ thả sức
ăn chơi xa hoa, xây dựng nhiều dinh thự, chùa chiền…
- Trong triều nhiều kẻ gian tham, nịnh thần làm rối loạn kỉ cương phép nước…
- Chu Văn An dâng sớ xin chém 7 tên nịnh thần nhưng vua không nghe
- Khi vua Trần Dụ Tông mất (1369), Dương Nhật Lễ lên thay, tình hình càng trở nên rối loạn, nông dân nổi dậy khởi nghĩa khắp nơi :
Trang 4GV: Nêu những nguyên nhân dẫn đến các
cuộc đấu tranh của nông nông cuối TK
XIV ?
HS : Đời sống nhân dân ngày càng khổ cực
→ Mâu thuẫn giữa nhân dân với giai cấp
thống trị ngày càng sâu sắc ND vùng dậy
đấu tranh mạnh mẽ:
GV: Em hãy nêu tên, thời gian, địa bàn
hoạt động của các cuộc khởi nghĩa ở nửa
cuối thế kỉ XIV ?
GV: Các cuộc khởi nghĩa nổ ra liên tiếp
cuối thời Trần báo hiệu điều gì ?
HS : Đó là những phản ứng mãnh liệt của
nhân dân đối với nhà Trần → Nhà Trần
không thể tránh khỏi suy vong
- Cuộc khởi nghĩa của Ngô Bệ ở Yên Phụ-Hải Dương (1344-1360)
- Cuộc khởi nghĩa của Phạm Sư Ôn ở Quốc Oai - Sơn Tây (1390),
4 Củng cố(3p)
a Nêu tóm tắt tình hình KT, XH nước ta nửa sau TK XIV.
b Em có nhận xét gì về vương triều Trần nửa cuối thế kỉ XIV?
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
- HS học bài cũ, trả lời các CH trong SGK / tr 77
- Lập bảng thống kê các cuộc KN
- Soạn tiếp mục II “Nhà Hồ và cải cách của Hồ Quý Ly”, chuẩn bị các CH sau :
+ Nhà Hồ thành lập trong hoàn cảnh nào ?
+ Nhà Hồ đã có những chính sách cải cách gì ?
+ Em có nhận xét gì về các chính sách đó của Hồ Quý Ly ?
+ Em có nhận xét, đánhgiá như thế nào về nhân vật Hồ Quý Ly ?
Trang 5Ngày soạn: 07/12/2018
Tiết 32 BÀI 16 - SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỈ XIV
( tiếp theo)
II NHÀ HỒ VÀ CẢI CÁCH CỦA HỒ QUÝ LY
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Vương triều Trần đã bước vào thời kì suy sụp Nhà Hồ thay thế nhà Trần là cần thiết Nắm được mặt tích cực và hạn chế cơ bản của những cải cách của Hồ Quý Ly
2 Kĩ năng
- So sánh, đối chiếu các sự kiện lịch sử
- Biết đánh giá một nhân vật lịch sử
3 Thái độ
- Có thái độ đúng đắn về phong trào nông dân nô tì cuối thế kỉ XIV, về nhân vật lịch sử Hồ Quý Ly : một người có tư tưởng cải cách để đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng lúc bấy giờ
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sgk, giáo án, tư liệu tham khảo, máy chiếu,
- Ảnh: Di tích thành nhà Hồ
2 Học sinh: sgk, vở ghi, vở bài tập,…
Trang 6III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Vấn đáp, quan sát, trình bày, phân tích,…
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
2 Kiểm tra bài cũ(5p)
- Trình bày tóm tắt tình hình kinh tế, xã hội nước ta ở nửa sau thế kỉ XIV?
- Các cuộc KN nông dân, nô tì ở nửa sau thế kỉ XIV
3 Bài mới(35p)
Hoạt động 1
- Thời gian: 5p
- Mục tiêu: Trình bày được sự thành lập nhà
Hồ
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Cuối TK XIV, các cuộc đấu tranh
của nhân dân diễn ra mạnh mẽ đã dẫn
đến điều gì?
HS đọc “Hồ Quý Ly thành lập”
GV: Hồ Quý Ly là người như thế nào?
HS:
GV: Nhà Hồ được thành lập trong hoàn
cảnh nào?
HS: Nhà Trần suy sụp, xã hội khủng hoảng,
ngoại xâm đang đe dọa Việc nhà Hồ lên
thay nhà Trần là tất yếu và phù hợp với tình
hình lúc bấy giờ
GV: Sau khi lên nắm chính quyền, Hồ
Quý Ly đã làm gì ?
HS : Đổi quốc hiệu mới
………
………
Hoạt động 2
1 Nhà Hồ thành lập (1400)
- Các cuộc khởi nghĩa của nông dân
đã làm cho nhà Trần không còn đủ sức giữ vai trò của mình → sự sụp
đổ là khó tránh khỏi
- Năm 1400, Hồ Quý Ly một viên quan đã từng giữ chức vụ cao nhất trong triều, phế truất vua Trần và lên làm vua, lập ra nhà Hồ
- Quốc hiệu Đại Việt đổi thành Đại Ngu
2 Những biện pháp cải cách của
Hồ Quý Ly
Trang 7- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Trình bày được những cải cách
của Hồ Quý Ly
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp, dạy học theo nhóm,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút, chia nhóm,
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm (5
phút)
N1 : Về mặt chính trị Hồ Quý Ly đã thực
hiện những biện pháp gì ? Tại sao Hồ
Quý Ly lại bỏ những quan lại thời Trần ?
HS đọc : Năm 1397 Thanh Hóa
GV: Việc quan lại triều đình thăm hỏi đời
sống nhân dân có ý nghĩa gì ?
N2 : Về mặt kinh tế tài chính, Hồ Quý Ly
đã thực hiện các chính sách gì? Em có
nhận xét gì về các chính sách kinh tế của
triều Hồ ?
HS đọc bảng tra cứu thuật ngữ :hạn điền tr
153
HS đọc : Năm 1396 phải đóng
N3 : Về mặt xã hội, Hồ Quý Ly đã ban
hành các chính sách gì? Nhà Hồ thực
hiện chính sách hạn điền, hạn nô để làm
gì ?
HS:
N4 : Về mặt văn hóa, giáo dục, nhà Hồ đã
đưa ra những chính sách gì? Cải cách
văn hóa, giáo dục nói trên có tác dụng
như thế nào ?
HS quan sát H 40
N5 : Nhà Hồ đã cải cách quân sự, quốc
phòng như thế nào? Em có nhận xét gì về
chính sách quân sự, quốc phòng của Hố
Quý Ly ?=-> Tích cực sản xuất vũ khí,
* Về chính trị :
- Thay thế dần các võ quan cao cấp
do quý tộc, tôn thất nhà Trần nắm giữ bằng những người không phải
họ Trần nhưng thân cận với mình
- Đổi tên một số đơn vị hành chính cấp trấn và quy định cách làm việc của bộ máy chính quyền các cấp
- Cử quan lại triều đình về các lộ để nắm sát tình hình
* Về kinh tế - tài chính :
- Phát hành tiền giấy thay cho tiền đồng
- Ban hành chính sách “hạn điền”
- Quy định lại biểu thuế đinh, thuế ruộng
* Về xã hội :
- Ban hành chính sách “hạn nô”
- Năm đói kém bắt nhà giàu phải bán thóc cho dân
* Về văn hóa, giáo dục :
- Bắt các nhà sư dưới 50 tuổi phải hoàn tục Cho dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm
- Sửa đổi quy chế thi cử, học tập
* Về quân sự :
- Thực hiện một số biện pháp nhằm tăng cường củng cố quân sự và quốc phòng
Trang 8phòng thủ nơi hiểm yếu, XD thành kiên cố
HS tiến hành thảo luận, cử đại diện trình
bày trước lớp, đại diện nhóm khác nhận xét,
bổ sung
GV nhận xét, bổ sung và chuẩn kiến thức
GV: Em có nhận xét gì về các cải cách
của Hồ Quý Ly ?
=> GV giáo dục cho HS biết được các cải
cách của Hồ Quý Ly có tác dụng giải phóng
sức lao động của nhân dân, phát triển sản
xuất
………
………
Hoạt động 3
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Trình bày được ý nghĩa, tác
dụng cũng như các mặt hạn chế của các
chính sách cải cách của Hồ Quý Ly
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GV: Những cải cách của Hồ Quý Ly có ý
nghĩa như thế nào ?
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm
/bàn/dãy ( 3 phút)
Dãy 1 : Hãy nêu những mặt tiến bộ các
cải cách của Hồ Quý Ly ?
Dãy 2 : Hãy nêu những mặt hạn chế các
cải cách của Hồ Quý Ly ?
Đại diện từng nhóm trình bày kết quả trước
3 Ý nghĩa, tác dụng của cải cách
Hồ Quý Ly
* Ý nghĩa: Nhằm đưa đất nước
thoát khỏi khủng hoảng
* Tác dụng :
- Góp phần hạn chế tệ tập trung ruộng đất của quý tộc, địa chủ, làm suy yếu thế lực quý tộc, tôn thất nhà Trần
- Tăng cường nguồn thu nhập của nhà nước & tăng cường quyền lực của nhà nước quân chủ trung ương tập quyền
- Cải cách văn hóa, giáo dục có nhiều tiến bộ
* Mặt hạn chế :
- Một số chính sách chưa triệt để, chưa phù hợp với tình hình thưc tế
- Chính sách cải cách chưa giải
Trang 9lớp -> nhận xét -> nhận xét, chốt ý
GV: Em có nhận xét, đánh giá như thế
nào về nhân vật Hồ Quý Ly ?
HS : Ông là một nhà cái cách tài ba và là
người yêu nước thiết tha
quyết được những yêu cầu bức thiết của cuộc sống đông đảo nhân dân
4 Củng cố(3p)
- GV khái quát lại nội dung bài học
- Chọn những đáp án đúng về các cải cách của Hồ Quý Ly
A Những cải cách của Hồ Quý Ly đã đưa nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng và tiếp tục phát triển
B Những cải cách của Hồ Quý ly đã làm suy yếu thế lực quý tộc, tôn thất nhà Trần
C Những cải cách của Hồ Quý Ly đã làm giảm nguồn thu nhập của nhà nước
D Những cải cách của Hồ Quý Ly đã giải quyết được những yêu cầu bức thiết của đông đảo cuộc sống nhân dân
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
-HS học bài cũ và trả lời các CH trong SGK/ tr 80
-Ôn tập tất cả các bài đã học
-Chuẩn bị tiết “Ôn tập ”
