Sử dụng các từ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi, hỡi ơi, biết bao, thay… với mục đích bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói người viết.... Hãy thêm những từ ngữ cảm thán và dấu chấm than để c[r]
Trang 1? Em hãy đặt các câu phù hợp với các hình ảnh sau:
- Ôi, số phận của cô bé bán
diêm thật bất hạnh !
- Chao ôi, cảnh Tràng An đẹp xiết bao !
Trang 2Tiết 89: Câu cảm thán
Trang 3b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Nhớ rừng – Thế Lữ)
a) Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết… Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng… Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có
ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn…
Cao)
I Đặc điểm hình thức và chức năng
1 Ví dụ: SGK/ 43: Xác định câu cảm thán trong câu? Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cảm thán? Tác dụng của câu cảm thán.
Than ôi!
Hỡi ơi lão Hạc!
Trang 4a) Hỡi ơi lão Hạc!
b) Than ôi! Câu cảm thán
-> Chức năng:
-> Hình thức:
Có chứa từ ngữ cảm thán, cuối câu có dấu chấm than (!)
Để bộc lộ cảm xúc
I Đặc điểm hình thức và chức năng.
1 Ví dụ: SGK/ 43
*Lưu ý : Những từ ngữ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ôi, trời ơi,…
có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.
- Ví dụ: + Chao ôi! (câu đặc biệt)
+ Chao ôi, ba tháng hè sao mà dài như một thế kỉ (một bộ phận
biệt lập trong câu)
Trang 5* Giống nhau: Đều sử dụng dấu chấm than cuối câu.
Sử dụng các từ cầu khiến: hãy,
đừng, chớ…đi, thôi, nào,…
hay ngữ điệu cầu khiến; dùng
để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị,
khuyên bảo…
Sử dụng các từ cảm thán: ôi, than
ôi, hỡi, hỡi ơi, biết bao, thay… với mục đích bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết).
Câu hỏi: Những điểm giống nhau và khác nhau của câu cầu khiến và câu cảm thán?
Tiết 89: CÂU CẢM THÁN
* Khác nhau:
Trang 6* Bài tập nhanh:
a Hãy thêm những từ ngữ cảm thán và dấu chấm than
để chuyển đổi các câu sau thành câu cảm thán.
- Buổi chiều thơ mộng.
- Mặt trời rực rỡ.
b Trong hai câu sau, câu nào là câu cảm thán? Vì sao?
1, Những người lính hi sinh vì độc lập tự do của đất nước
thật cao đẹp biết bao!
(Từ ngữ cảm thán) Bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc.
Câu cảm thán
2, Trong chiến tranh, có biết bao người lính ra trận và mãi
mãi không trở về (Từ ngữ chỉ số lượng)
Câu trần thuật
Trang 7Câu cảm thán là câu:
- Đặc điểm hình thức:
+ Có những từ ngữ cảm thán như: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao
ơi, xiết bao, biết chừng nào,
+ Cuối câu thường kết thúc bằng dấu chấm than (!)
- Chức năng:
+ Dùng để bộc lộ cảm xúc trực tiếp của người nói (người viết)
+ Thường được dùng trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương
? Nêu đặc điểm hình thức và chức năng của câu cảm thán
2 Nhận xét
* Ghi nhớ: SGK/ 44
Trang 8Bài tâp 1: Tìm các câu cảm thán có trong đoạn trích và giải thích vì sao đó là câu cảm thán?
a) Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi sức trời! Thế đê
không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay!
Khúc đê này hỏng mất
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
c) Chao ôi, có biết đâu rằng; hung hăng, hống hách láo chỉ
tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh như thế Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi
II Luyện tập.
=>Bởi vì: Chúng có chứa các từ ngữ cảm thán để bộc lộ cảm xúc
Trang 9
Bài tập 2: Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không ? Vì sao ?
a) Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con ?
(Ca dao)
=> Bộc lộ sự than thở, bị áp bức của người nông dân
dưới chế độ phong kiến.
b) Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này ?
(Chinh phụ ngâm khúc)
=> Bộc lộ nỗi uất ức, khổ đau của người chinh phô trước nỗi truân chuyên do chiến tranh gây ra
Trang 10c) Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
(Chế Lan Viên – Xuân)
=> Bộc lộ tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống (trước Cách mạng tháng Tám)
d) Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ?
(Tô Hoài – Dế Mèn phiêu lưu kí)
=> Bộc lộ cảm xúc ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm thương, oan ức của Dế Choắt.
* Nhận xét: Các câu trên có bộc lộ cảm xúc nhưng không
có các dấu hiệu đặc trưng của câu cảm thán (từ ngữ cảm
thán, dấu chấm than)
=> Không phải là các câu cảm thán
Trang 11Bài tập 3: Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ cảm xúc với các tình huống sau:
a Trước tình cảm của một người thân dành cho mình
b Khi nhìn thấy mặt trời mọc
- Tình yêu mà mẹ đã dành cho con thiêng liêng biết bao !
- Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh !
Trang 12Câu nghi vấn Câu cầu khiến Câu cảm thán
Đặc điểm
hình thức
(từ ngữ đặc
trưng, dấu
câu)
Chức năng
? Nhắc lại đặc điểm hình thức và chức năng của các kiểu câu sau:
Trang 13PHÂN LOẠI CÁC KIỂU CÂU
Câu nghi vấn Câu cầu khiến Câu cảm thán
Đặc
điểm
hình
thức
- ai, gì, nào, sao, tại sao, đâu, bao giờ, bao nhiêu, à,
ư, hả, chứ (có)…
không, (đã)…
chưa… hoặc có từ hay
- Dấu chấm hỏi
- hãy, chớ, đừng, …
đi, thôi, nào…
- Ngữ điệu cầu khiến
- Dấu chấm than hoặc dấu chấm.
- ôi, than ôi, hỡi
ơi, chao ơi (ôi), trời ơi, thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào…
- Dấu chấm than.
Chức
năng
Dùng để hỏi Dùng để ra lệnh,
yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,…
Dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói
(người viết)
Trang 14Cho tình huống sau: Trong giờ ra chơi, các em thấy một bạn học sinh đang vứt rác bừa bãi
Mỗi đội chơi hãy đặt 3 câu (một câu nghi
cùng nội dung để bạn ấy dừng lại
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Trang 15HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Học thuộc ghi nhớ sgk / 44
- Hoàn thành các bài tập còn lại
- Tìm thêm một số ví dụ về câu cảm thán
- Chuẩn bị bài mới: “Câu trần thuật”.
+ Đọc trước nội dung bài học sgk
+ Trả lời đầy đủ nội dung yêu cầu của bài học
+ Có thể giải quyết trước bài tập phần luyện tập
