TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINHKHOA LUẬT BÁO CÁO THỰC TẬP CUỐI KHOÁ Đề tài: TÌM HIỂU VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BẢO VỆ TRẬT TỰ XÃ HỘI CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG NƠI THỰC TẬP – CỤ THỂ LÀ TÌN
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
CHUYÊN NGHÀNH: LUẬT
Trang 2Chi cục Hải quan cữa khẩu cảng Sài Gòn khu vực IV, năm 2018
Trang 3TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
KHOA LUẬT
BÁO CÁO THỰC TẬP CUỐI KHOÁ
Đề tài: TÌM HIỂU VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BẢO VỆ TRẬT TỰ
XÃ HỘI CỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG NƠI THỰC TẬP – CỤ THỂ LÀ TÌNH HÌNH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV
Họ và tên: Phạm Công Nguyên
Lớp: K 58E, Luật – QUẬN 9
Địa điểm thực tập: Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng
Sài Gon khu vực IV Thời gian thực tập: Từ 01/12/2018 - 31/12/2018
Cán bộ hướng dẫn: Nguyễn Thị Thanh Trâm
Trang 4Chi cục Hải quan cữa khẩu cảng Sài Gòn khu vực IV, năm 2018
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
PHẦN THỨ NHẤT 5
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 5
I CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 5
1 Tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn và triển khai thực hiện các quy định của Nhà nước về thủ tục Hải quan 6
II CƠ CẤU TỔ CHỨC CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 7
III VAI TRÒ CỦA HẢI QUAN TRONG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI 8
IV TỔ CHỨC BỘ MÁY, BIÊN CHẾ LỰC LƯỢNG ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA Chi CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 9
1 Về cơ cấu tổ chức: 9
2 Nhiệm vụ của Tổ Kiểm soát Hải quan: 10
PHẦN THỨ HAI 11
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 11
I KHÁI NIỆM VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ BUÔN LẬU 11
1 Khái niệm về gian lận thương mại 11
2 Các hình thưc gian lận thương mại 16
II THỰC TRẠNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA 18
1 Tuyết đường bộ 19
2 Tuyến biển 21
3 Tuyến hàng không 22
III CÁC THỦ ĐOẠN GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CHỦ YẾU TRÊN ĐỊA BÀN CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV 24 1 Gian lận thương mại qua lợi dụng chính sách thuế của Nhà nước 25
2 Gian lận thương mại qua giá hàng hóa xuất nhập khẩu 25
3 Gian lận thương mại thông qua việc khai báo sai về số lượng, trọng lượng, phẩm cấp hàng hóa xuất nhập khẩu 26
4 Gian lận thương mại qua việc cố ý xác định sai xuất xứ hàng hóa 26
Trang 55 Gian lận thương mại thông qua hàng chuyển tiếp 27
6 Gian lận thương mại trong lĩnh vực liên doanh đầu tư 27
7 Gian lận thương mại trong lĩnh vực hàng gia công và hàng sản xuất để xuất khẩu 28
8 Gian lận thương mại qua việc lợi dụng thời điểm đăng ký tờ khai 28
9 Gian lận thương mại thông qua việc lợi dụng hàng hóa gửi tại kho ngoại quan 28
10 Gian lận thương mại qua lợi dụng kinh doanh hàng chuyển khẩu, hàng tạm nhập tái xuất 29
IV MỘT SỐ KẾT QUẢ VỀ CÔNG TÁC CHỐNG BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 29
PHẦN THỨ BA 33
MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TRONG THỜI GIAN TỚI 33
1 Nhận xét chung 33
2 Biện pháp phòng ngừa, phát hiện vi phạm pháp luật Hải quan 34
3 Biện pháp đấu tranh 35
TÀI LIỆU THAM KHẢO 39
PHẦN MỞ ĐẦU
Chống buôn lậu, gian lận thương mại luôn là mối quan tâm chủa nhiều quốc gia trên thế giới Tệ nạn buôn lậu và gian lận thương mại ở nước ta trong những năm gần đây có nhiều chuyển biến phức tạp và đang là một trong những
Trang 6trở ngại lớn cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Chính vì vậy, Đảng
và Nhà nước ta hết sức coi trọng linh vực đấu tranh phồng, chống buôn lậu, gianlận thương mại và đã đề ra nhiều chủ trương, chinh sách để ngăn chặn, phòngngừa tệ nạn này
Thành phố Hồ Chí Minh một trong trung tâm lớn về chinh trị, kinh tế,văn hóa của cả nước Hàng năm, khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và lưulượng phương tiện ận tải lớn, với khối lượng hàng xuất nhập khẩu và lưu lượngphương tiện vận tải lớn, có kim ngạch đầu tư nước ngoài lớn Hoạt động xuấtnhập khẩu trên địa bàn tp Hồ Chí Minh diễn ra rất sôi động, đa dạng và phứctạp với đủ loại hình của trên hàng nghìn doanh nghiệp, công ty trong và ngoàinước Nhưng cùng với sự phát triển về hoạt động xuất nhập khẩu , lưu thônghàng hóa cũng phát sinh không ít những hoạt động buôn lậu, gian lận thươngmại và những vi phạm phát luật Hải quan
Trước những tiêu cực đó, Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khuvực IV nói chung và Đội kiểm soát Hài quan chi cục Hải quan cửa khẩu cảngSài Gòn khu vực IV nói riêng đã từng bước khắc phục kịp thời những sơ hởthiếu sót trong công tác giam sát quản lý tăng cường công tác thuế, thanh kiểmtra đặc biệt đẩy mạnh công tác đấu tranh chống buôn lậu Phối hợp với các lựclượng ngoài Ngành để tổ chức điều tra, xác minh những vụ việc trong điểm,phát hiện phương thức, thủ đoạn mới của gian thương, để ngăn chặn và xử lý kịpthời, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, an toan xã hội
Được sự phân công của nhà trường, cùng sự giúp đở của các đồng chícán bộ công tác tại Đội Kiểm soát Hải quan – Chi cục Hải quan cửa khẩu cảngSài Gòn Khu vực IV, với kiến thức đã học tại trường, em xin viết chuyên đề:TÌM HIỂU VIỆC THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BẢO VỆ TRẬT TỰ XÃ HỘICỦA CÁC CƠ QUAN NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG NƠI THỰC TẬP – CỤTHỂ LÀ TÌNH HÌNH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠICỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV Dothời gian thực tập ngắn, hiểu biết còn hạn chế nên bài viết này không tránh khỏinhững thiếu sót, rất mong được sự đóng góp cũng như sửa chữa của quý thầy cô
Trang 7PHẦN THỨ NHẤTKHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG
SÀI GÒN KHU VỰC IV
Trang 8Hải quan Việt Nam có nhiêm vụ thục hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa,phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trai phép hàng hóa quabiên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhậpkhẩu; kiến nghị củ trương, biện pháp quản lý Nhà nước về Hải quan đối với hoạtđộng xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chinh sách thuếđối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Hải quan Việt Nam được tổ chức và hoạt động theo nguyên tác tậptrung, thống nhất
Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn Khu vực IV là đơn vị trực thộcCục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh, có chức năng tổ chức và thực hiện phápluật của Nhà nước về Hải quan và các văn bản pháp luật khác có liên quan đếnhoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hàng hóa, trênđịa bàn thành phố Hồ Chí Minh
I CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU
CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV
Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn Khu vực IV thực hiện nhiệm
vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Hải quan, các quy định khác của Pháp luật
có liên quan và những nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:
1 Tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn và triển khai thực hiện các quy định của Nhà nước về thủ tục Hải quan.
Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn Khu vực IV thực hiện nhiệm
vụ tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, triển khai thực hiện các quy định của Nhà nước
về thủ tục Hải quan trên địa bàn Thành phố, bao gồm:
a Thực hiện thủ tục Hải quan, kiểm tra, giám sát Hải quan đối với hànghóa xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo quyđịnh của pháp luật
b Thực hiện các biện pháp nghiệp vụ cần thiết để chủ động phòng,chống buôn lậu, vận chuyển trai phép hàng hóa qua biên giới trongphạm vi địa bàn hoạt động Phối hợp thực hiện nhiệm vụ phòng,chống buôn lậu, vận chuyển trai phép hàng hóa qua biên giới ngoài
Trang 9phạm vi địa bàn hoạt động của Chi cục Hải quan theo quy định củapháp luật và của Cục Hải quan thành phố Hồ Chí Minh.
c Thực hiện Pháp luật về thuế và thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu,nhập khẩu, đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời vào ngân sách Nhànước.’
d Thực hiện kiểm tra sau thông quan theo quy định của Pháp luật
e Thực hiện thống kê Nhà nước về Hải quan đối với xuất khẩu, nhậpkhẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hàng hóa và phương tiện vậntải thuộc phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng SàiGòn Khu vực IV theo quy định của Cục Hải quan thành phố Hồ ChíMinh
2 Xử lý vi phạm hành chinh hoặc khởi tố đối với các vụ buôn lậu, vận
chuyển trái phép qua biên giới theo quy định của Pháp luật; giải quyếtkhiếu nại đối với các quyết định xử phạt hành chính thuộc Chi cục; giảiquyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền theo quy định của Pháp luật
3 Kiến nghị với Cục trưởng Cục Hải quan thành phố những vấn đề cần sữa
đổi, bổ sung các quy định của Nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu,nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, chính sách thuế đối với hànghóa xuất khẩu, nhậu khẩu; các quy định của Tổng cục Hải quan về chuyênmôn, nghiệp vụ và xây dựng lực lượng; kịp thời báo cáo với Cục trưởngnhững vướng mắc phát sinh, những vấn đề vượt quá thẩm quyền giảiquyết của Chi cục Hải quan
4 Tổ chức nghiên cứu, tiếp nhận và triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học
công nghệ và phương pháp quản lý Hải quan hiện đại các hoạt động củaChi cục Hải quan
5 Phối hợp chặc chẽ với các Chi cục Hải quan khác trên địa bản và các cơ
quan Nhà nước, tổ chức hữu quan, đơn vị trên địa bàn thực hiện nhiệm vụđược giao
6 Tổ chức tuyên truyền và hướng dẫn thực hiện chính sách, Pháp luật về
Hải quan trên địa bàn
Trang 107 Thực hiện nhiệm vụ hợp tác quốc tế về Hải quan theo phân cấp hoặc ủy
quyền của Cục trưởng và Tổng cục trưởng
8 Tổng kết, thống kê, đanh giá tổng hợp tinh hình và kết quả các mặt công
tác của Chi cục Hải quan; thực hiện báo cáo theo quỵ định của Tổng cục
9 Ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, giải thích các vấn đề thuộc
phạm vi quản lý của Chi cục Hải quan theo quy định của Tổng Cụctrưởng
10.Đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và quản lý đội ngủ cán bộ, công chức của
Chi cục Hải quan theo quy định của Nhà nước và theo phân cấp quản lýcán bộ
11.Quản lý, sử dụng có hiệu quả vật chất, phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật
và kinh phí hoạt động của Chi cục Hải quan theo đúng quy định của Nhànước
12.Thực hiện các nhiệm vụ khác được giao.
II CƠ CẤU TỔ CHỨC CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI
GÒN KHU VỰC IV
Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn Khu vực IV có các đội trực thuôcChi cục Hải quan Cụ thể: Đội Tổng hợp, Đội quản lý thuế, Đội thủ tục xuấtnhập khẩu , Đội giám xác, Đội kiểm soát Chi cục,…
Đội thủ tục xuất nhập khẩu thực hiện, quyền hạn theo quy định của Luật Hảiquan, các quy định khác của Pháp luật có liên quan và những nhiệm vụ, quyềnhạn cụ thể, trong đó có những nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến công tác đấutranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, cụ thể:
- Tiến hành thủ tục Hải quan, thực hiện kiểm tra và phối hợp với độigiám sát giám sát đối với xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhậpcảnh, quá cảnh hàng hóa và phương tiện vận tải theo quy định củaPháp luật
- Phối hợp với tổ kiểm soát cục Hải quan tiến hành kiểm soát Hải quan
đề phòng, chống buôn lậu, chống gian lận thương mại, vận chuyển
Trang 11trái phép hàng hóa qua biên giới trong phạm vi địa bàn hoạt động củaChi cục Hải quan.
- Thực hiện lập biên bản, ra quyết định tạm giữ hàng hóa, tang vật,phương tiện vi phạm hành chính về Hải quan và xử lý vi phạm hànhchính và giải quyết khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hànhchính và giải quyết tố cáo theo thẩm quyền Chi cục Hải quan đượcPháp luật quy định
III VAI TRÒ CỦA HẢI QUAN TRONG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH
CHỐNG BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI
Chức năng quản lý Nhà nước về Hải quan thể hiện ở hai mặt: quản lýbằng chính sách Pháp luật và bằng hoạt động kiểm tra, giám sát Nhà nước tạođiều kiện thuận lợi đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh qua biêngiới trên cơ sở tuần thủ Pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế có liên quan đếnhoạt động Hải quan mà Việt Nam ký kết và công nhận
Hải quan Việt Nam, khi tiến hành kiểm tra, giám sát, kiểm soát, cónhiệm vụ tổ chức đấu tranh chống buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa,ngoại hối, tiền Việt Nam qua biên giới; áp dụng các biện pháp phát hiện, ngănchặn, điều tra, xử lý các vi phạm theo quy định của Pháp luật
Xuất khẩu, nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi quốc
tế vì vậy, các nước đều phải có luật pháp và các cơ quan chức năng ngăn ngừa,phòng chống các tệ nạn trong lĩnh vực thương mại
Việc tăng cường giao lưu để hợp tác, trao đổi là một đòi hòi tất yếu đểhòa nhập với nền kinh tế thế giới Trong mối quan hệ đa phương đó, sự xâmnhập của các yếu tố tiêu cực có tinh quốc tế là không thể tránh khỏi được, vàmột khi có sự gian lận trong hoạt động xuất nhập khẩu, gian lận thương mại thìtinh trạng tham nhũng, tiêu cực vẫn còn xảy ra và phát triển
Công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại là một nhiệm vụquan trọng của ngành Hải quan, được tiến hành bằng các biện pháp nghiệp vụ,thực hiện đúng theo chính sách Pháp luật vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt
Trang 12động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh đồng thời phải quản lý chặtchẽ, chống buôn lậu và gian lận thương mại.
IV TỔ CHỨC BỘ MÁY, BIÊN CHẾ LỰC LƯỢNG ĐẤU TRANH CHỐNG
BUÔN LẬU, GIAN LẬN THƯƠNG MẠI CỦA Chi CỤC HẢI QUANCỬA KHẨU CẢNG SÀI GÒN KHU VỰC IV
Trong công tác đấu tranh chống buôn lậu, chống gian lận thương mại,nhìn chung,mọi đơn vị, mọi bộ phận, mọi cán bộ công chức của ngành Hải quanđiều có đóng góp sức minh cả trực tiếp và gian tiếp Trong phạm vi báo cáo này,chỉ xin tóm tắt một số nét chính về lực lượng có chức năng chính về điều trachống buôn lậu trong hoạt động của Hải quan Về cơ cấu tổ chức, ở Tổng cụcHải quan có Cục Điều tra chống buôn lậu, ở Cục Hải quan các tỉnh thành phố cóĐội Kiểm soát Hải quan, ở Chi cục Hải quan có Tổ Kiểm soát Hải quản
1 Về cơ cấu tổ chức:
Tổ Kiểm soát Hải quan là đơn vị trực thuộc Chi cục Hải quan cửa khẩucảng Sài Gòn Khu vực IV có chức năng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm soátHải quan để phòng, chống buôn lậu, chống gian lận thương mại, vaanjnj chuyểntrái phép hàng hóa qua biên giới trong phạm vi hoạt động của Hải quan do CụcHải quan thành phố Hồ Chí Minh quản lý
Về cơ cấu tổ chức: Đội Kiểm soát gồm 3 tổ công tác nghiệp vụ, 1Đồi trưởng và 1 Phó đội trưởng
2 Nhiệm vụ của Tổ Kiểm soát Hải quan:
Tổ Kiểm soát thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Hảiquan, các quy định khác của Pháp luật có liên quan và những nhiệm vụ quyềnhạn, cụ thể
2.1.Trong phạm vi địa bàn hoạt động của Hải quan do Chi cục Hải quan
cửa khẩu cảng Sài Gòn Khu vực IV quản lý, Tổ Kiểm soát thựchiện các nhiệm vụ:
- Thực hiện các biện pháp nghiệp vụ cơ bản, tổ chức nắm tinh hình,xây dựng trình Chi cục trưởng phương án, kế hoạch trọng tâm,trọng điểm để phòng ngừa và đấu tranh chống buôn lậu, gian lận
Trang 13thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, các hành
vi vi phạm Pháp luật Hải quan, chống móc nối với nội bộ Hải quan
và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt
- Thu thập thông tin về buôn lậu, gian lận thương mại để Chi cụctrưởng chỉ đạo các Đội trực thuộc Chi cục Hải quan cửa khẩu cảngSài Gòn Khu vực IV thực hiện kiểm tra, giám sát Hải quan và kiểmsoát phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua cửakhẩu
- Tiến hành các biện pháp tuần tra, điều tra hoặc biện pháp nghiệp vụkhác nhằm ngăn ngừa, phát hiện, bắt giữ các vụ buôn lậu, gian lậnthương mại, vận chuyển trái phép hành hóa qua biên giới theo kếhoạch phương án được Chi cục trưởng phê duyệt
- Phối hợp với các lực lượng chống buôn lậu trên địa bàn để thựchiện nhiệm vụ chống buôn lậu, chống gian lận thương mại, vậnchuyện trái phép hàng hóa qua biên giới theo chỉ đạo của Chi cụctrưởng, Đội trưởng Đội kiểm soát Cục Hải quan thành phố Hồ ChíMinh và yêu cầu của Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu Tổngcục Hải quan
2.2 Ngoài địa bàn hoạt động Hải quan, Tổ Kiểm soát Hải quan phối
hợp với các lực lượng chức năng khác trên địa bàn để ngăn ngừa,phát hiện, điều tra, bắt giữ các hành vi buôn lậu, gian lận thươngmại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, bao gồm:
- Xử lý vi phạm hành chính về Hải quan theo thẩm quyền được Phápluật quy định
- Thực hiện chế độ báo cáo định kỳ, đột xuất theo quy định củangành về tinh hình và kết quả công tác phòng, chống buôn lậu hoặcvận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới
- Thực hiện các quy định về quản lý cán bộ, công chức và quản lý tàichính, tài sản, trang thiết bị của Đội theo phân cấp
- Thực hiện các nhiệm vụ khác được cấp trên giao
Trang 14PHẦN THỨ HAITHỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐẤU TRANH CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIANLẬN THƯƠNG MẠI TẠI CHI CỤC HẢI QUAN CỬA KHẨU CẢNG SÀI
GÒN KHU VỰC IV
I KHÁI NIỆM VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI VÀ BUÔN LẬU
1 Khái niệm về gian lận thương mại
Gian lận thương mại là hành vi dối trá, manh khoe, lừa lọc trong lĩnh vựcthương mại thông qua hoạt đọng mua, bán, kinh doanh, xuất nhập khẩu hànghóa, dịch vụ nhằm mục đích thu lợi bất chính Mục đích của hành vi gian lậnthương mại là nhằm thu lợi bất chính do thực hiện trót lọt hành vi lừa đảo, dốitrá Chủ thể tham gia hành vi gian lận thương mại bao gồm: người mua, ngườibán, hoặc cả người mua và người bán thông qua đối tượng là hàng hóa
Gian lận thương mại là một hiện tượng mang tinh lịch sử, chi khi có sản xuấthàng hóa, các sản phẩm được mang ra trao đổi trên thị trường, có người mua,người bán nhằm thực hiện phầm giá trị được kết tinh trong hàng hóa thì gian lậnthương mại cũng mới xuất hiện Sản xuất hàng hóa ngày căng phát triển, thịtrưởng ngày căng mở rộng, các sản phẩm đưa ra trao đổi, buôn bán trên thịtrường ngày càng nhiều, tiêu chuẩn và chủng loại hàng hóa ngày càng đa dạng,phong phú thì gian lận thương mại cũng ngày càng phức tạp và tinh vi hơn.Ngày nay, mặc dù người ta khó có thề tiến hành xã hội hóa toan cầu nhưng toancầu hóa về kinh tế lại là một quá trình tất yếu khách quan dẫn đến gian lậnthương mại mang tinh toan cầu trên cơ sở khác biệt các Nhà nước, quốc gia độclập
Gian lận thương mại ở Việt Nam không phải là vấn đề mới, từ xa xưa, ông cha
ta đã đúc kết hành vi gian lận thương mại thành câu: “Buôn gian, bán lận” để chỉnhững mặt trái của việc buôn bán, để mọi người cảnh giác với thủ đoạn, manhkhoe, lừa dối khách hàng của các gian thương Hiện nay chúng ta đang pháttriển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có
sự điều tiết của Nhà nước Chấp nhận cơ chế thị trường tất yếu phải chấp nhậncạnh tranh Cạnh tranh là động lực để phát triển Nguyên nhân và động cơ cuối
Trang 15cùng của cạnh tranh là lợi nhuận Trong cạnh tranh chắc chắn sẽ xuất hiện hìnhthức và thủ đoạn gian lận thương mại phức tạp và tinh vi thể hiện ở các hành vitrốn thuế, lẩn tránh sự kiểm soát của Nhà nước, buôn lậu, lừa đảo, hối lộ, lấy cấp
bí mật sản xuất, cạnh tranh tiêu cực phi kinh tế… Như vậy, có thể thấy mục đíchhành vi gian lận trong lĩnh vực thương mại nhằm thu được lợi nhuận khôngchính đáng
Ở nước ta hiện nay chưa có một văn bản Pháp luật nào đề cập một cách đầy đủkhai niệm về gian lận thương mại cũng như gian lận thương mại trong lĩnh vựcHải quan Mặc dù vậy, thuật ngữ gian lận thương mại được sử dụng một cáchrộng rãi ở các Bộ, ngành, các tổ chức khác nhau Sau đây, chúng ta xem xétquan điểm của tổ chức Hải quan Thế giới định nghĩa về gian lận thương mại
1.1 Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan
Khác với gian lận thương mại nói chung, gian lận thương mại trong lĩnhvực Hải quan đã được Hội đồng hợp tác Hải quan quốc tế (nay là tổ chức Hảiquan thế giới đã được Hội đồng hợp tác Hải quan quốc tế (nay là tổ chức Hảiquan thế giới World Customs Organization – WCO) thảo luận nhiều lần Ngày9/6/1977, các nước thành viên hợp tại Nairobi (CH Kenya) đã đưa ra định nghĩa:
“gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm Pháp luật Hảiquan, lừa dối Hải quan để lẩn tránh một phần hoặc toan bộ việc nộp thuế xuấtnhập khẩu, vi phạm các biện pháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải quan quyđịnh, để thu được một khoản lợi nào đó qua việc vi phạm Pháp luật này”
Hiện nay trong xu thế toan cầu hóa, thương mại quốc tế ngày càng pháttriển, gian lận thương mại ngày càng phức tạp và tinh vi hơn Vì vậy, tại hộinghị quốc tế lần thứ 5 về chống gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan doWCO triệu tập tại Brussels, Bỉ ngày 9/10/1995 đã thống nhất đưa ra một địnhnghĩa mới như sau: “gian lận thương mại trọng lĩnh vực Hải quan là hành vi viphạm các điều khoản Pháp luật Hải quan nhằm trốn tránh hoặc cố ý trốn tránhnộp thuế Hải quan, phí và các khoản thu khác đối với việc di chuyển hàng hóathương mại hoặc nhận và có ý định nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấphoặc phụ cấp cho hàng hóa không thuộc đối tượng đó hoặc đạt được hoặc cố ý
Trang 16đạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp gây hại cho các nguyên tắc và tập tụccạnh tranh thương mại chân chính” Hội nghị cũng đã phân tích, tổng hợp, đúckết và liệt kêt 16 loại hành vi gian lận thương mại chủ yếu.
Trên cơ sở đó với thực tiễn ở Việt Nam, khai niệm gian lận thương mạiđược biết đến như sau: “Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vigian lận các luồng sản phẩm xuấ nhập khẩu bằng cách lợi dụng sơ hở của luậtpháp, chính sách và quản lý của các cơ quan Nhà nước để lẩn tránh việc kiểm trakiểm soát của Hải quan nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước và thu lơibất chính cho riêng minh”
1.2 Sự khác nhau giữa buôn lậu và gian lận thương mại
Căn cứ vào điều 153 Bộ luật hình sự có thể, rút ra khai niệm buôn lậu
“Buôn lậu là hành vi buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam,ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử văn hóa”
Theo tổ chức Hải quan Thế giới WCO: “Gian lận thương mại trong lĩnhvực Hải quan là hành vi vi phạm Pháp luật Hải quan lừa dối Hải quan để lẩntránh một phần hoặc toan bộ việc nộp thuế xuất, nhập khẩu, vi phạm các biệnpháp cấm hoặc hạn chế do luật pháp Hải quan quy định, để thu được khoản lợinào đó trong vi phạm này”
So sánh khái niệm gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan với kháiniệm buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới có thểthấy có những điểm khác nhau sau:
- Gian lận thương mại thực chất đó là tiến hành hoạt động xuất nhậpkhẩu có phép tắc, công khai đến cơn quan Hải quan để làm thủ tục(khai báo, kiểm tra, nộp thuế) và công khai, hợp pháp đưa hàng hóaqua cửa khẩu Nhưng lợi dụng những kẽ hở để khai báo gian dốinhư về mẩu mã, về số lượng, về chất lượng… Nhằm đạt được kếtquả cuối cùng là gian lận về mức thuế phải nộp Hành vi này có khichỉ là thủ đoạn riêng của chủ hàng khi có sự tiếp tay của một sốnhân viên Hải quan biến chất
Trang 17- Buôn lậu là hành vi lén lút đưa hàng hóa xuất nhập khâu qua biêngiới trốn tránh hoặc chống lại sự kiểm tra, kiểm soát của Hải quanbằng cách không đi qua cửa khẩu, hoặc tuy có đi qua cửa khẩunhưng dùng thủ đoạn bí mật bất hợp pháp như trà trộn hàng lậutrong các hàng hóa khác có làm thủ tục, cấu tạo chỗ bí mật để giấuhàng lậu Để che dấu hàng hóa, trốn tránh, chống lại sự kiểm tracủa Hải quan, nhằm đạt được lợi ích cuối cùng là thu được lợinhuận thăng dư siêu ngạch Hành vi buôn lậu có khi chỉ có giá trịnhỏ, nhưng hầu hết phải do những tổ chức bất hợp pháp có đườngdâu bất hợp pháp qua biên giới, có khi xuyên quốc gia thực hiện.Vấn đề đặc ra là ở Việt Nam cũng như nhiều nước thế giới, hai kháiniệm này chưa được phân định rõ ràng Nhiều nước coi buôn lậu cũng là hành vigian lận thương mại đã xếp buôn lâu vào một trong những hình thức gian lậnthương mại nhưng coi đó là loại hình gian lận thương mai đặc biệt nguy hiểm.
Ở Việt Nam hiện nay, buôn lậu được coi là hành vi vi phạm pháp luậtkhông đồng nhất với gian lận thương mại
Theo Bộ Luật hình sự 2000 quy định tại Điều 153 và Điều 154, buôn lậu
và vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, là hành vi vi phạm Phápluật hình sự và bị coi là tội phạm Hai tội danh này tương ứng với hai khunghình phạt khác nhau Tội buôn lậu (Điều 153) hình phạt thấp nhất là phạt tiền 10triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng, cao nhất là tử hình Tội vận chuyển trái phéphàng hóa, tiền tệ qua biên giới (Điều 154) hình phạt thấp nhất là phạt tiền từ 5triệu đồng, cải tạo không giam giữ 2 năm hoặc vào tù 3 tháng, hình phạt caonhất là phạt thù 10 năm
Trong Bộ luật hình sự 2000, hành ci gian lận thương mại được đề cậpđến, như vậy có thể nói gian lận thương mại có sự tách biệt với tội danh buônlậu Xét về gốc độ áp dụng luật pháp có thể khởi tố hình sự tất cả các chủ thể cóhành vi thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội “vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệqua biên giới” (Điều 154 Bộ luật hình sự ) Điều này cho phép xác định ranh
Trang 18giới giữa buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới với hành vi gianlận thương mại.
Tuy nhiên, đối với trường hợp chủ hàng giấu diếm hàng hóa hoặc không
có giấy tờ hợp lệ khi xuất nhập khẩu hoặc khai báo gianm dối khi qua biên giới,thì cũng có thể coi là vận chuyển trái phép hàng hóa để khởi tố theo Điều 153
Bộ luật hình sự hoặc xử phạt theo quy định tại Điều 12, 13 Nghị định 138/2004/NĐ-CP về xử phạt hành vi trong lĩnh vực Hải quan Ở đây, một vấn đề nổi cộm
là cùng một hành vi vi phạm như không khai báo hoặc khai báo không đúng khivận chuyển hàng hóa qua biên giới… việc xử lý có thể áp dụng điều 153 Bộ luậthình sự ghép vào tội danh “tội buôn lậu”, nhưng cũng hành vi đó cũng có thể ápdụng Điều 12 Nghị định 130/2004/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hànhchính trong lĩnh vực quan lý Nhà nước về Hải quan Do đó, việc phân định rõràng ranh giới để xác định tội danh buôn lậu và gian lận thương mại là một vấn
đề bức xúc cần được nghiên cứu giải quyết
Theo Pháp luật Việt Nam, gian lận thương mại không phải là một tộidanh trong Bộ luật hình sự, nhung các biểu hiện đặc trưng của nó lại trùng hợpvới tội buôn lậu, một bộ phận của gian lận thương mại là buôn lậu va buôn lậubao gồm cả gian lận thương mại Hai khái niệm này thường đi đôi, gắn liền vớinhau trong tiềm thức xã hội, chúng có phần giao thoa với nhau nhưng không baohàm tất cả Đặc biệt là gian lận thương mại, ngoài buôn lậu, gian lận thương mạicòn bao gồm nhiều yếu tố khác như: buôn bán hàng giả, ăn cắp mẩu mã, khaibáo sai về số lượng, chất lượng hàng hóa…
Sự khác nhau cơ bản giữa gian lận thương mại và buôn lậu là buôn lậutrước hết là:
- Hành vi gian lận thương mai nhưng ở mức độ cao hơn, tinh chấtphức tạp va nghiêm trọng hơn Nó là trường hợp đặc biệt của gianlận thương mại
- Về bản chất của những kẻ buôn lậu là mạo hiểm, sử dụng “cơ bắp”
và các phương tiện cần thiết để đưa hàng qua biên giới
Trang 19- Bản chất của gian lận thương mại là “ cơ mưu, trí nảo” lợi dụng sự
sơ hở, không rõ ràng, không chính xác khoa học và đầy đủ của luậtpháp, chính sách của các cơ quan quản lý chức năng để thực hiệnhành vi gian dối, lừa gạt qua cửa khẩu một cách công khai nhằm thulợi bất chính Phạm vi của khái niệm gian lận thương mại rộng hơnkhái niệm buôn lậu
- Nếu xét ở mức độ nguy hiểm đối với nền kinh tế thì hành vi buônlậu mang ảnh hưởng nghiêm trọng hơn nhiều
- Nếu xét ở khía cạnh xử lý thù xữ lý gian lận thương mại trong lĩnhvực Hải quan khó khăn hơn và khung hình phạt nhẹ hơn
- Nếu xét ở góc độ nhận biết thì buôn lậu dễ nhận biết hơn còn gianlận thương mại thông thường núp dưới vỏ bọc hợp pháp
Có thể nói, buôn lậu trước hết là hành vi gian lận thương mại trong lĩnhvực Hải quan có mức độ nguy hiểm cho xã hội đáng kể Điều đó có nghĩa lànguy hiểm đáng kể, phải xử lý hình sự (về tội buôn lậu hoặc vận chuyển tráiphép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới) Dưới mức đó thì bị coi là gian lận thươngmại nguy hiểm chưa đáng kể chỉ bị xử lý hành chính
2 Các hình thưc gian lận thương mại
Trong nhiều năm, hiện tượng gian lận thương mại trong hoạt động quốc
tế đã trở nên phổ biến trên toan thế giới và trở thành mối đe dọa thực sự đối với
sự phát triển về kịnh tế, văn hóa, xã hội và an ninh chính trị của các quốc gia.Nhưng hậu quả xấu của nó có tác động rõ rệt và nghiêm trọng đến mọi mặt củađời sống xã hội, đi ngược lại với lợi ích của Nhà nước, làm tổn hại đến quyền lợicủa người dân, phá hoại moi trường cạnh tranh lành mạnh của nền kinh tế Thếgiới, đồng thời gây tốn kém không nhỏ cho ngân sách các quốc gia trong việcthực hiện các biện pháp phòng chống gian lận thường mại
Vì những tác hại nghiêm trọng của tệ nạn này, tổ chức của Hải quan Thếgiới đã triêu tập Hội nghị chông gian lận thương mại với sự tham gia của đạidiện Hải quan từ hơn 59 nước và tổ chức quốc tế Hội nghị đã xác định các hìnhthức gian lận thương mại và đề ra các biện pháp cụ thể phòng chống tệ nạn này
Trang 20Theo tài liệu số 36 623 ngày 28/5/1995 của Hội nghị Quốc tế lần thứ Vchống gian lận thương mại do WCO họp tại Brussels (Bỉ) đã khẳng định gianlận thương mại tồn tại đuôi 16 hình thức sau:
1- Buôn lậu hàng hóa qua biên giới hoặc ra khỏi khp Hải quan2- Khai báo sai
3- Khai tăng, giảm giá trị hàng hóa4- Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất xứ (kể cả chế độ hạn ngạch thuế)5- Lợi dụng chế độ ưu đãi hàng gia công
6- Lợi dụng chế độ tạm nhập tái xuất7- Lợi dụng yêu cầu về giấu phép xuất nhập khẩu (qua thỏa thuậnlợi dụng giấy phép nhập hàng dệt cho trang bị quân đội để nhậphàng dệt nói chung)
8- Lợi dụng chế độ quá cảnh (mang hàng hóa quá cảnh để tiêudùng ở nước hàng đi qua)
9- Khai sai về số lượng, trọng lượng, chất lượng hàng hóa10- Lợi dụng chế độ mục đích sử dụng, kể cả buôn bán trái phéphàng được ưu đãi thuế (Lợi dung ưu đãi thuế của Chính phủ vềthuế xuất khẩu danh cho những đói tượng sử dụng nhất định)11- Vi phạm đạo luật về diễn giải thương mại hoặc quy định vềbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
12- Sản xuất và lưu thông hàng giả, hàng ăn cắp mẩu mã13- Hàng giao dịch buôn bán không có sổ sách
14- Yêu cầu giả, khống việc hoàn hoặc truy hoàn thuế Hải quan(kể cả làm chứng từ giả về hàng đã xuất khẩu)
15- Kinh doanh “ma”, đăng ký kinh doanh lậu nhằm hưởng tíndụng trái phép
16- Thanh lý có chủ đích (nghĩa là thành lập Công ty kinh doanhmột thời gian ngắn, để nợ thuế, khi số tiền nợ thuế lên cao thìtuyên bố thanh lý để tránh nộp thuế, giám đốc Công ty đó thành
Trang 21lập Công ty mới ngay sau đó với cùng ý định Loại gian lận nàycòn gọi là “Hội chứng phượng hoàng”)
Ngoài ra, gian lận thương mại còn biểu hiện trong việc chuyển tải hànghóa Đó là việc thông qua một nước thứ 3 để che dấu nguồn gốc thực sự củahàng hóa nhằm che mắt Hải quan nước nhập khẩu Trong trường hợp này, nướcthứ 3 là nước cung cấp tài liệu giả hoặc dùng các thủ đoạn thay đổi nguồn gốchành từ nước xuất khẩu sang nước quá cảnh Đến khi hàng được nhập vào nướcnhập khẩu sẽ tránh được các quy định hạn chế mặt hàng của nước nhập khẩunhư: hạn ngạch, chế độ ưu đãi, bản quyền sản xuất…
Cách phân loại trên thể hiện cái nhìn khoa học và là kết quả nghiên cứucác vấn đề thực tiển trong nhiều năm của hoạt động thương mại quốc tế ở nhiềunước trên Thế giới Nó mang những nét chung của tinh hình gian lận thương maiThế giới, trong đó có Việt Nam Tinh hình thực tế ở nước ta thời gian qua cũngcho thấy các thủ đoạn gian lận thương mại trong hoạt động thương mại quốc tếcũng chính là các hình thức mà tổ chức Hải quan Thế giới đã xá định như trên
II THỰC TRẠNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI Ở VIỆT
NAM THỜI GIAN QUA
Hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại trong cả nước diễn biến hết sứcphức tạp và sôi động đặc biệt ở khu vự các cửa khẩu cới nhiều thủ đoạn tinh vixảo quyệt để qua mặt Hải quan Bọn gian thương lợi dụng lợi thế về địa hình vànhững khó khăn của Hải quan vung biển để tuồn hàng lậu và trốn thuế
Thực trạng gian lận thương mại trên các tuyến đường, các kênh tiêu thụ
ở Việt Nam biến động thùy thuộc vào mức độ kiểm tra và kiểm soát trên cáctuyến đường, tại mỗi cửa khẩu, tuy nhiên dong vận động của hàng hóa gian lậnđược dịch chuyển tới nơi nào đó nó được bồi hoàn tốt nhất Dòng hàng hóa gianlân lẩn tránh các khu vực cửa khẩu ngặt nghèo và tìm đến nơi nào cho phépchúng thịnh vượng lâu hơn Các con số thống kê có thể là rất xác thực, songcũng chỉ mang tính chất tương đối bởi vì chúng chỉ được nhìn nhận trên nhữngcon số thu được, còn phần không nắm bắt được lại muôn hình, muôn vẻ Hơn