Những chiếc xe không kính không chỉ là chứng tích cho sự ác liệt của chiến tranh mà nó còn là minh chứng hào hùng, vẻ vang của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của tuổi trẻ VN thời[r]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT KỲ THI KS HỌC SINH GIỎI CẤP TRƯỜNG
NĂM HỌC 2018 – 2019
Môn: Ngữ văn lớp 9 Ngày thi:
Thời gian làm bài: 150 phút
VIẾT TIẾP: MẤY LỜI NHẮN BẠN NHỎ TO
- Sau khi gửi đề lên violet có nhiều bạn hỏi để “mua” tuy nhiên làm đề để phục vụ học sinh là chính chứ không phải để bán các bạn nhé
- Cũng có bạn bảo sao không đưa lên cả, xin trả lời là đưa lên cả hay đưa lên 1 đề cũng chỉ có một nhấp chuột thôi Tuy nhiên đề là tài sản nếu đưa lên cả thì lại không nên ôn những đề có trong này nữa vì người ra đề sẽ không bao giờ học lấy ngữ liệu của mình nữa, thậm chí né những nội dung mình đã có Vậy thì ôn cũng không trúng đâu Đó là lí do không đưa lên cả và chỉ dành cho người tâm huyết, trăn trở, dám học hỏi, không né tránh Đâu phải ai cũng có thời gian để
gõ đề, tìm đề đâu ạ Tuy nhiên mức độ hay, dở là tùy mỗi người cảm nhận còn tất cả đều như thế này thôi ạ.
- Vì thế ai cho mình vài li café, vài bao thuốc cũng đừng tiếc nhé.
- Nằm trên giường cũng gửi được cho các bạn mà 24/24: 0833703100
Đề1: (6 điểm) Đọc câu chuyện sau
Khi nói về sống tử tế, giáo sư Đặng Cảnh Khang đã kể câu chuyện sau:
Hôm đó, trên xe buýt có một người đàn ông cao tuổi Ông lên xe ở một trạm trên đường Nguyễn Trãi (Hà Nội) Xe chạy Sau khi lục lọi chiếc cặp đeo bên hông, lại móc hết túi quần, túi áo, ông già vẫn không thấy tiền để mua vé Ông ngồi lặng với khuôn mặt đỏ bừng Lúc này, một cô học sinh ngồi ở hàng ghế sau đã len lén nhét tờ 5.000 đồng vào túi quần của ông Khi nhân viên bán vé đến, theo phản xạ, ông lại đưa tay lục túi quần và thấy
tờ 5.000 đồng Ông mừng ra mặt, trả tiền vé và cứ tưởng đó là tiền của mình Còn cô gái thì lẳng lặng mỉm cười.
(Báo Gia đình và xã hội – Xuân Đinh Dậu 2017, trang 16)
Câu 1: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính trong câu chuyện trên
Câu 2: Câu “xe chạy” là câu đơn hay câu đặc biệt?
Câu 3: Tại sao cô gái không trực tiếp đưa tiền cho ông già mà phải lặng lẽ nhét vào túi quần?
Câu 4: Em hãy đặt nhan đề chuyện trên
ĐỀ CHÍNH THỨC
Trang 2Câu 5: Câu chuyện gợi cho em cảm xúc gì?
Câu 1: (6 điểm)
Ngạn ngữ Hi Lạp có câu: “ Học vấn có những chùm rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào.
Em hiểu ý nghĩa trên như thế nào? Hãy nói rõ quan niệm của em về vấn đề này
(Cũng có thể ra yêu cầu: Em hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ về vấn đề được gợi ra từ câu chuyện trên)
Câu 2: Phân tích Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
a, Mức tối đa: (4,0 điểm)
* Về nội dung(3,0 điểm): Bài văn của học sinh cần nêu được quan điểm riêng, hợp lí
về vấn đề nghị luận nhưng phải đảm bảo được các ý cơ bản sau:
- Giới thiệu vấn đề nghị luận: một câu chuyện ý nghĩa về lối sống đẹp trong cuộc sống
- Hoặc có thể rút ra: Sự sẻ chia, quan tâm trong cuộc sống, sống đẹp, lòng yêu thương, sẻ chia…
Bước 1: Tóm tắt và rút ra chủ đề của câu chuyện
(Chú ý đến hành động của bạn học sinh: lặng lẽ cho ông lão tiền đi xe buýt mà không cần ông lão biết đến, cảm ơn Đây là hành động xuất phát từ tình yêu thương, sự cảm thông, sẻ chia Một hành động nhỏ nhưng ý nghĩa lớn thể hiện một lối sống đẹp của một con người tử
tế, là biểu hiện của sự lương thiện, sự cao cả.)
Bước 2 : + Giải thích sống đẹp là gì?
Bước 3 : Bàn luận về ý nghĩa của câu chuyện (trả lời câu hỏi: Sống đẹp là sống như thế nào? Sống đẹp có ý nghĩa gì với mỗi người, với xã hội?)
+ Câu chuyện giúp mỗi người có nhận thức đúng đắn về sống tử tế, sống đẹp Sống đẹp, tử
tế không nhất thiết phải làm những việc lớn lao mà có thể là những việc làm nhỏ trong đời sống hàng ngày: quan tâm, giúp đỡ người khác đúng lúc bằng thái độ, lời nói, việc làm có ý nghĩa (Nêu một số dẫn chứng cụ thể mà em biết qua đài, báo )
+ Câu chuyện giúp ta thấu hiểu giá trị của lối sống đẹp, tình yêu thương: giúp cho người khác vượt qua khó khăn trong cuộc sống, giúp bản thân cảm thấy thanh thản, vui vẻ, được
sự tin yêu, quý mến của mọi người
+ Câu chuyện đời thường giúp ta có niềm tin vào những điều tốt đẹp, vào cuộc sống Trong cuộc sống còn có rất nhiều người tốt, nhiều việc làm tốt mà ta có thể bắt gặp ở bất cứ đâu, bất cứ hoàn cảnh nào Niềm tin đó sẽ giúp ta hoàn thiện bản thân mình để trở thành người tử tế
Bước 4 : Bàn luận mở rộng, phản đề, liên hệ bản thân:
Trang 3- Bên cạnh biết bao lối sống đẹp, sống giàu tình yêu thương thì thực tế vẫn còn có rất nhiều những câu chuyện đau lòng về cách đối xử giữa người với người Đó là lối sống không đẹp (lấy dẫn chứng) Tất cả những hành động đó cần bị lên án, phê phán
- Liên hệ, rút ra bài học về cách sống, rèn luyện cho bản thân, mọi người
- Khái quát, khẳng định vấn đề
Một ánh lửa sẻ chia là 1 ánh lửa lan tỏa Một đồng tiền kinh doanh là 1 đồng tiền sinh lợi Đôi môi có hé mở mới thu được nụ cười Bàn tay có mở rộng trao ban, tâm hồn mới ngập tràn vui sướng
* Về hình thức (1,0 điểm): Bài làm của học sinh phải đảm bảo được các yêu cầu sau:
- Viết được một bài văn nghị luận xã hội có bố cục ba phần rõ ràng; lập luận chặt chẽ, thuyết phục; liên kết câu, liên kết đoạn hợp lí Hình thức trình bày đẹp, chữ viết rõ ràng, diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, diễn đạt
- Thể hiện được sự sáng tạo trong diễn đạt: dùng từ, viết câu, sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, tạo nhịp điệu cho lời văn
b, Mức chưa tối đa: Gv căn cứ vào các tiêu chí ở mức tối đa để xem xét đánh giá
mức chưa tối đa theo tổng điểm đạt là 3,75 điểm hoặc các điểm dưới 3,75 cho bài làm của học sinh
c, Không đạt: Học sinh làm lạc đề hoặc không làm bài.
* Lưu ý: Giám khảo cần trân trọng sự sáng tạo trong bài làm của học sinh để cho
điểm phù hợp, đặc biệt là những bài có cách cảm nhận mới mẻ, độc đáo về nội dung ý nghĩa câu chuyện, có sự khéo léo cách lập luận.
ĐỀ 2:
Đề bài: Bàn về học vấn, ngạn ngữ Hy Lạp có câu "Học vấn có những chùm
rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào" Em hiểu ý kiến trên như thế nào?
Hãy nói rõ quan niệm của mình về vấn đề này.
Bài làm
Trong lịch sử phát triển của thế giới suốt mấy ngàn năm qua, ở bất cứ quốc gia nào, dân tộc nào cũng có những tài năng xuất chúng, những học giả uyên bác đã cống hiến cho đời nhiều điều đem lại lợi ích lớn lao, làm thay đổi cơ bản cuộc sống vật chất và tinh thần của xã hội loài người Đó là kết quả của quá trình rèn luyện và không ngừng học tập vì thế
ngạn ngữ Hy Lạp có câu "Học vấn có những chùm rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào".
Giải thích học vấn là gì? Học vấn thường được hiểu là trình độ hiểu biết của người có
học Trình độ hiểu biết này được nâng cao dần dần qua từng cấp và quá trình tự học kéo dài suốt cả cuộc đời Học vấn của một con người không chỉ hạn chế trong một lĩnh vực nào đó
mà có thể mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau Học vấn đem lại niềm vui và hạnh phúc
Trang 4cho con người Ông cha ta xưa cũng đã từng giáo huấn con cháu: Bộ lông làm đẹp con công, Học vấn làm đẹp con người , nhân bất học bất tri lí
Học vấn có vai trò quan trọng ra sao trong đời sống con người?
Học học vấn, con người mới có điều kiện làm chủ thiên nhiên , xã hội, nhất là làm chủ vận mệnh của mình Trên cơ sở ấy, đời sống vật chất và tinh thần mới được nâng cao Học vấn cần thiết đối với mỗi con người như vậy, nhưng con người đến với học
vấn quả là gian nan, vất vả Việc tích lũy và nâng cao tri thức không phải là chuyện ngày một ngày hai mà là chuyện cả đời người Con đường học tập là con đường gian nan, khổ ải nhưng cuối con đường là ánh sáng, là tương lai.: Bể học không bờ (Khổng tử); Học, học nữa, học mãi (Lê-nin)
Muốn có học vấn, chúng ta phải có ý chí và nghị lực phấn đấu rất cao Hãy nhìn con kiến tha mồi, con ong làm mật Việc tích lũy kiến thức của con người giống như Kiến tha lâu cũng đầy tổ (tục ngữ) Nếu cố gắng học hành thì đến một ngày nào đó, chúng ta có
được một trình độ học vấn vững vàng, phong phú (Lí lẽ, lập luận bằng cách so sánh)
Thực tế lịch sử cho thấy những người nổi tiếng, uyên bác đều trải qua quá trình học tập, nghiên cứu lâu dài, lao tâm khổ trí; phải nếm trải không ít vị đắng cay của thất bại; thậm trí cả sự nguy hiểm đối với mạng sống của mình Nhưng với lòng đam mê hiểu biết
và khát vọng chinh phục, họ đã vượt qua tất cả để đi đến thành công
Trong quá trình tích lũy, nâng cao học vấn, chúng ta thấy rất ít người có đầy đủ điều kiện học tập mà phần lớn là gặp khó khăn Khó khăn khách quan như thiếu tài liệu , như bài giảng khó hiểu, bài tập khó hay những vấn đề phức tạp trong quá trình học tập và nghiên cứu Bên cạnh đó là những khó khăn chủ quan như gia đình nghèo túng, bản thân phải vừa học vừa làm thêm để kiếm sống Tất cả những cái đó ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình học tập của mỗi người, đòi hỏi chúng ta phải biết vượt lên để đi tới đích
Dẫn chứng: Xưa nay, ở nước ta có biết bao gương hiếu học đáng khâm phục Mạc Đĩnh Chi nhà nghèo đến mức phải hằng ngày kiếm củi đổi gạo nuôi thân Đêm xuống, không tiền mua dầu thắp sáng, phải bắt đom đóm bỏ vào vỏ trứng thay đèn để học bài Lương Thế Vinh từ một trẻ chăn trâu mà tu chí học hành để rồi trở thành nhà toán học Lê Quý Đôn với sức học, sức nhớ xuất chúng đã trở thành huyền thoại Gần hơn có Bác Hồ kính yêu -một tấm gương vượt khó trong học tập Thời trai trẻ, anh thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã xác định cho mình một quan niệm sống đúng đắn: phải đi nhiều nơi, phải học nhiều điều hay, điều mới để giúp ích cho đất nước và dân tộc Từ một anh Ba phụ bếp trên chiếc tàu buôn, đến người thợ quét tuyết trong công viên ở Luân Đôn Bác Hồ đã trải qua bao gian nan, thử thách để rèn luyện ý chí, không ngừng nâng cao hiểu biết về văn hóa và lịch sử nhân loại Từ đó rút ra những kinh nghiệm bổ ích, thiết thực phục vụ cho phong trào cách mạng đấu tranh giải phóng dân tộc Con đường học tập của Bác gian nan như thế nhưng thành của của nó thì vĩ đại vô cùng Trên thế giới có hàng ngàn, hàng triệu tấm gương sáng tiêu biểu cho giá trị của học vấn
Trang 5- Mở rộng, phản đề Liên hệ bản thân: Việc học hành vô cùng quan trọng Nó chi phối
và có tác dụng quyết định đến cả đời người Những đắng cay trên bước đường nâng cao học vấn giúp chúng ta hoàn thiện nhân cách và biết quý trọng hơn những hoa quả ngọt ngào mà học vấn mang lại cho cuộc sống Tiếc rằng trong cuộc sống chúng ta vẫn còn nhiều bạn trẻ chưa nhận thức đúng đắn vai trò của học vấn, thái độ thơ ơ trước việc học, thậm chí ỉ vào cha mẹ…thái độ đó chúng ta không những không học tập mà còn phải phê phán Bản thân khi đang ngồi trên ghế nhà trường, mỗi người chúng ta cần nhận thức đúng vai trò của việc học đồng thời không ngừng tu dưỡng, rèn luyện để trau dồi kiến thức, chuyên môn góp phần vào công cuộc đổi mới đất nước như Bác đã từng mong ước Phải biết vượt qua khó khăn thử thách bởi vì trên con đường chinh phục đỉnh cao trí tuệ nhân loại, mỗi người phải đối mắt với muôn vàn khó khăn, nếu không lường trướdc được chúng
ta dễ bị gục ngã
Ý nghĩa của câu ngạn ngữ Hy Lạp: Học vấn có những chùm rễ đắng cay nhưng hoa quả lại ngọt ngào đã trở thành chân lí trong mọi thời đại, nhất là trong thời đại hiện nay -nền kinh tế tri thức đang là vấn đề được đặt lên hàng đầu Vì thế mỗi người cần nhận thức rằng: vẻ đẹp của nhan sắc dù lộng lẫy đến mấy cũng tàn phai theo thời gian nhưng vẻ đẹp trí tuệ, tâm hồn thì luôn thách thức với thời gian Và ngân ngữ phương Đông có câu:
“người không học như ngọc không mài”.
Phân tích Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
Phạm Tiến Duật là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền văn học VN hiện đại Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông đã để lại nhiều tác phẩm đặc sắc “Bài thơ về tiểu đôi xe không kính” viết năm 1969 rút trong tập “ vầng trăng quầng lửa” là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của ông Bài thơ thể hiện thành công tinh thần dũng cảm, lạc quan yêu đời, giàu tình đồng chí đồng đội, ý chí chiến đấu vì miền Nam của người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
Luận điểm 1: Bèn c©u th¬ ®Çu lµ h×nh ¶nh chiÕc xe kh«ng kÝnh vµ tư thế ung dung của ngêi chiÕn sÜ l¸i xe
Xe không kính không phải vì xe không có kính Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Mở đầu bài thơ người đọc bắt gặp ngay một giọng tự nhiên, tinh nghịch pha chút ngộ nghĩnh về chiếc xe không kính “Xe không kính không phải vì xe không có kính”, đơn giản
vì “bom giật bom rung kính vỡ mất đi rồi” Nhận xét, đánh giá Lời giải thích tuy không nói rõ nhưng qua cách sử dụng động từ mạnh liên tiếp “bom giật, bom rung” kết hợp với điệp ngữ “không” cũng cho ta thấy được sự ác liệt, hiểm nguy nơi chiến trường Hình ảnh chiếc xe không kính, không đèn, không mui và đầy vết xước gợi lên sự hiểm nguy, mất an toàn khi phải ngồi trên một chiếc xe như thế nhưng những dòng thơ tiếp theo người đọc nhận thấy một thái độ bình tĩnh, tự tin của những người chiến sĩ
Ung dung buồng lái ta ngồi / Nhìn đất nhìn trời nhìn thẳng
Nhận xét, đánh giá Hai tiếng ung dung vừa gợi hình, vừa tả được thái độ tự tin, vẻ phớt
đời, lạc quan coi thường bom đạn của người chiến sĩ lái xe Thái độ ung dung ấy đối lập với những “ổ trâu, ổ voi” “bom giật, bom rung” trên đường Trường Sơn đầy khói lửa Nhịp thơ
Trang 62/2/2 đó gợi lờn như nhịp xúc của chiếc xe Phõn tớch từ ngữ Tư thế ung dung lại càng được khẳng định khi ta dừi theo cặp mắt người chiến sĩ “nhỡn đất, nhỡn trời, nhỡn thẳng” Một tư thế đàng hoàng, chững chạc, tự tin Nhỡn đất, nhỡn trời, nhỡn thẳng là cỏi nhỡn nghiờm trang, bất khuất như lời thề Nhỡn thẳng cũng là cỏi nhỡn về phớa trước, nhỡn vào khú khăn, nhỡn vào sự hi sinh, gian khổ nhưng khụng hề run sợ, khụng hề nộ trỏnh Bỡnh luận
Đú cũng là cỏi nhỡn của người chiến thắng mà đạn bom quõn thự khụng thể nào cản được
Ba điệp ngữ “nhỡn” liờn tiếp như một lời thề “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
Luận điểm 2: Chiếc xe không kính lại tạo điều kiện cho ngời chiến sĩ lái xe đợc tiếp xúc với thiên nhiên với thế giới bên ngoài
Nhỡn thấy giú vào xoa mắt đắng //
…Như sa như ựa vào buồng lỏi
Bỡnh luận Thỡ ra chiếc xe khụng kớnh đó giỳp người chiến sĩ được giú mỏt Trường
Sơn xoa dịu đi những cơn mất ngủ vỡ phải lỏi xe thõu đờm Phõn tớch từ ngữ “ Xoa” là cử chỉ nhẹ nhàng vuốt ve õu yếm Giú khụng làm đau, làm rỏt mắt của người lỏi xe mà ngược lại giú cũn vỗ về nhố nhẹ vào đụi mắt Điệp ngữ “nhỡn” kết hợp với nhịp thơ nhanh dồn dập như muốn nhấn chỡm người chiến sĩ Cỏc anh vẫn xem thường tất cả thử thỏch gian nguy để tiếp tục đưa xe vào chiến trường
Chưa cần rửa, phỡ phốo chõm điếu thuốc
Bỡnh luận Khụng phải “bụi” hay “ướt” làm cỏc anh khú chịu mà cỏi chớnh là tuổi trẻ
ngang tàng, niềm tin chiến thắng và lũng dũng cảm khiến cỏc anh chịu đựng một cỏch dễ dàng và cú phần thỏch thức “ chưa cần rửa….chưa cần thay” Thiờn nhiờn, đất trời luụn sỏt cỏnh với người chiến sĩ lỏi xe trờn suốt chặng đường dài ra trận Bằng nghệ thuật nhõn hoỏ , Phạm Tiến Duật đó biến những khú khăn trở ngại khi lỏi những chiếc xe khụng kớnh trở thành một cơ hội để thử thỏch lũng dũng cảm, ý chớ của cỏc anh Giọng điệu thơ cú khi
ngang tàng, tự nhiờn như bất chấp gian khổ được thể hiện rừ trong cấu trỳc đựơc lặp lại “ Ừ thỡ ”, “Chưa cần rửa”, “Chưa cần thay” , “Lỏi trăm cõy số nữa ” Nhận xột, đỏnh giỏ
Dường như gian khổ nguy hiểm, ỏc liệt của chiến tranh khụng làm ảnh hưởng đến tinh
thần của họ, trỏi lại, những người lớnh lỏi xe xem như là một nhịp để rốn thử thỏch sức mạnh
và ý chớ của mỡnh Lời thơ khụng văn vẻ mà bỡnh dị mộc mạc đầy chất lớnh trỏng thật đỏng yờu “Khụng cú kớnh ừ thỡ cú bụi…ừ thỡ ướt ỏo” Một tiếng "ừ" quả quyết, ngắn gọn, bất chấp
tất cả, cả mưa tuụn, cả giú thổi, cả ướt ỏo, tiếng “ ừ thỡ” cứ lặp lại thật nhẹ nhàng như một tiếng đựa vui Chỉ một tiếng “ừ thỡ” thụi nhưng hàm chứa cả bao nhiờu thỏch thức với khú khăn, gian khổ Nờu suy nghĩ, cảm nhận riờng Ai đó từng được sống, được đọc hoặc được nghe kể về cuộc chiến tranh ỏc liệt ở Trường Sơn cú lẽ sẽ hiểu hơn về cuộc sống của
họ Người lớnh trong bài thơ được tỏc giả thể hiện thật chõn thực Trờn đầu là hàng tấn bom của giặc Mỹ khụng ngừng dội xuống, họ lại phải đối mặt với bao nhiờu thỏch thức và hiểm nguy “ mưa tuụn, mưa xối” “ giú vào xoa mắt đắng” …rồi những trận sốt rột vậy mà họ cú
hề chi, vẫn “ phỡ phốo chõm điếu thuốc” vẫn “ lỏi trăm cõy số nữa” vẫn “cười ha ha”
Luận điểm 3: Những khổ thơ tiếp theo Phạm Tiến Duật cho ta biết thêm về cuộc sống tuy gian khổ hiểm nguy nhng các anh rất lạc quan yêu đời
Nhỡn nhau mặt lấm cười ha ha //
Những chiếc xe từ trong bom rơi
…Bắt tay qua cửa kớnh vỡ rồi Khú khăn gian khổ là thế vậy mà người lớnh vẫn cười ha ha Cười ha ha là tiếng cười tự tin, cười sảng khoỏi, cười vào thử thỏch… Họ vẫn lạc quan, yờu đời đấy thụi và những khú khăn, nguy hiểm kia đõu cú làm gỡ được họ Nhận xột, đỏnh giỏ Những cõu thơ mộc mạc như lời núi hàng ngày nhưng đẫ diễn tả đỳng tõm trạng chung của người chiến sĩ lỳc đú Thỡ
ra kớnh vỡ đõu chỉ giỳp người chiến sĩ cú cơ hội để gần gũi với thiờn nhiờn mà cũn Phõn
tớch hỡnh ảnh “ bắt tay qua cữa kớnh vỡ rồi” đú là cỏi bắt tay nhau hỏi thăm nhau õn cần,
cỏi bắt tay truyền cho nhau niềm tin và sức mạnh Đú là hỡnh ảnh vừa ngộ nghĩnh nhưng
Trang 7cũng rất đời thường các anh trong hoàn cảnh chiến tranh Trên đường đi, họ bắt tay nhau qua cửa kính, lúc nghỉ cùng nhau châm điếu thuốc, đến bữa chung bát đũa Tất cả xem nhau
là người cũng 1 gia đình, để rồi họ lại cùng nhau lên đường:" lại đi lại đi trời xanh thờm"
Cảm xúc riêng Câu thơ không chỉ chan chứa hy vọng về 1 tương lai tốt đẹp đang tới gần
mà còn thể hiện tinh thần lạc quan của người lính
Luận điểm 4: Vẽ đẹp kiêu hùng, khí phách hiên ngang, ý chí sắt đá, tinh thần dũng cảm bất chấp hiểm nguy của người lính lái xe được khắc họa rõ nét ở khổ thơ cuối.
…Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước //
… Chỉ cần trong xe có một trái tim
Phân tích từ ngữ Chỉ 2 câu thơ mà điệp từ “không” được vang lờn 3 lần, “không có kính,
không có đèn, không có mui”, chiếc xe chỉ cú một thứ duy nhất là “có xước” nhưng đó thực chất cũng là một tổn thất đấy thôi- không lành lặn Nhận xét, đánh giá về nghệ thuật Hai dòng thơ ngắt làm bốn khúc " không có kính, không có đèn, không có mui / thùng xe có xước" như bốn chặng gập ghềnh, khúc khuỷu, đầy chông gai bom đạn Nói cái “không” 1 mặt để nhấn mạnh sự khó khăn, mức độ ác liệt của chiến tranh, mặt khác lại khẳng định quyết tâm của những người chiến sĩ lái xe Nhà thơ nói cái “không” về vật chất là để khẳng định cỏi “có” về tinh thần Đó là ý chí, là là niềm kiêu hãnh của người lính giải phóng quân Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng xe nhưng không thể đè bẹp được tinh thần chiến đấu của những người lính lái xe Xe chạy không chỉ vì có 1 động cơ máy móc mà còn có 1 động cơ tinh thần " vì miền Nam phía trước" Nhận xét, đánh giá về nghệ thuật Đối lập với tất cả những cái “không” ở trên là một cái “có” đó là “chỉ cần trong xe có một trái tim” trái tim yêu nước nồng nàn, trái tim đầy tinh thần trách nhiệm trước vận mệnh của đất nước,
vì miền Nam ruột thịt, vì hòa bình thống nhất của đất nước Nhận xét, đánh giá Đến đây
ta hiểu vì sao người chiến sĩ lái xe có thể bất chấp hiểm nguy để lái chiếc xe “trần trụi” kia băng ra chiến trường Đó là cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe, gốc rễ anh hùng của mỗi người cầm lái tích tụ, kết đọng ở hình ảnh hán dụ "trái tim" gan gúc, kiên cường, chứa chan tình yêu nước này Ẩn sau ý nghĩa câu thơ "chỉ cần trong xe có một trái tim" là chân lý của thời đại: sức mạnh quyết định, chiến thắng không phải là vũ khí, công cụ mà là con người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, quyết thắng như Tố Hữu đó ca ngợi :
Thiếu tất cả, ta rất giàu dũng khí Sống chẳng cúi đầu, chết vẫn ung dung Giặc muốn ta nô lệ, ta lại hóa anh hùng Sức nhân nghĩa mạnh hơn cường bạo Thì ra chiếc xe không kính trên kia là cái nền để tôn thêm vẽ đẹp của người lính Chiếc xe càng trần trụi bao nhiêu thì khí phách kiên cường, dũng cảm của người lính càng được tôn thêm bấy nhiêu Nhận xét, đánh giá về nghệ thuật Lời thơ không phô trương mà giản
dị, không bóng bẩy mà trần trụi như chính chiếc xe không kính Đó là độc đáo trong cách nói của nhà thơ Phạm Tiến Duật
Bài thơ đã khép lại với một hình ảnh thơ thật đẹp “ chỉ cần trong xe có một trái tim”
Nhà thơ Phạm Tiến Duật với tất cả tình cảm yêu mến, trân trọng của người trong cuộc đã viết về các anh thật chân thực mà cũng rất khoẻ khoắn, hào hùng Có thể nói rằng “ Bài thơ
về tiểu đội xe không kính” là “một nốt trầm xao xuyến” trong bản hòa ca trầm hùng của đất nước vang tên tuổi của những con người bất tử
(Vì khuôn khổ của giấy nên bài văn đã lược bỏ trích dẫn thơ và một số ý )
ĐỀ THI HSG CẤP TỈNH
(Bài làm đạt giải nhất kì thi chọn HS giỏi TP Hải Phòng năm 2007- 2008)
Trang 8Bài này mình gõ lại trên báo văn học tuổi trẻ năm 2008
ĐỀ BÀI: Sức hấp dẫn của cách nói “không có” trong bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật
Bài thơ bề tiểu đội xe không kính được viết năm 1969, trích trong tập thơ “vầng trăng quầng lửa” là tác phẩm đầu tay và cũng là tập thơ giá trị nhất trong đời thơ Phạm Tiến Duật Bài thơ đã có một tứ thơ độc đáo Tứ thơ ấy được xây dựng trên cơ sở tương phản đối lập giữa cái “không” và cái “có” của những chiếc xe không kính, gợi lên nhiều liên tưởng thú vị
và ý nghĩa sau xa
Trước hết từ cách nói “không có” nhà thơ Phạm Tiến Duật được xây dựng một hình tượng thơ lạ: hình tượng những chiếc xe không kính Qua đó phản ánh hiện thực khốc liệt của chiến tranh Từ xưa đến nay, hình ảnh xe cộ trong thơ ca thường được lí
tưởng hóa, lãng mạn hóa và mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là tả thực Với Phạm Tiến Duật nhà thơ đã chọn cho mình một lối đi riêng Những chiếc xe trong thơ ông được dặc tả bằng những chi tiết hiện thực xù xì đến thô ráp gây ấn tượng cho người đọc ngay từ khổ thơ đầu tiên
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kinh vỡ đi rồi Chỉ với hai câu thơ ngắn ngủi mà điệp từ “không” xuất hiện đến ba lần cùng với điệp ngữ “không có, không phải không có” Phải chăng đây là cách tác giả lựa chọn để tạo ấn
tượng cho những chiếc xe không kính? Chỉ với điệp ngữ “không” ấy thôi mà người đọc cảm nhận được cái thản nhiên, ngang tàng trong ngữ điệu của hai dòng thơ này Đi
dọc tứ thơ “bài thơ về tiêu đội xe không kính’ đến tận khổ thơ cuối, cái “không” ngày càng gia tăng để hiện lên trong thơ Phạm Tiến Duật hình ảnh chiếc xe tồi tàn, xơ xác, trần trụi
Không có kính rồi xe không có đèn Không có mui xe thùng xe có xước Chính bom đạn tàn khốc ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn đã hủy hoại những chiếc xe thành biến dạng, méo mó Những chiếc xe không kính đã trở thành chứng tích của bom đạn
và tội ác quân thù
Những chiếc xe không kính không chỉ là chứng tích cho sự ác liệt của chiến tranh mà
nó còn là minh chứng hào hùng, vẻ vang của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của
tuổi trẻ VN thời chống Mĩ cứu nước.Vậy nên nói về cái” không có” Phạm Tiến Duật nhằm tôn thêm những cái “có” trong vẽ đẹp tâm hồn của những người lính Cho dù
khó khăn, cho dù thiếu thốn, các anh vẫn luôn giữ được một tâm thế ung dung, bình thản, coi thường thử thách, gian khổ
Không có kính ừ thì có bụi Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc Nhìn nhau mặt lấm cưới ha ha Không có kính ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay lái trăm cây số nữa Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi Tinh thần lạc quan, dũng cảm vượt qua gian khó ấy được thể hiện rõ nét qua hai câu thơ mang ngữ điệu khẳng dịnh : không có - ừ thì Ở đây nghệ thuật đối lập được sử dụng rõ nét, gian khổ càng lớn, tình thần càng cao Xe không có kính bảo vệ là tăng thêm bội phần nguy hiểm Nhưng người lính vẫn nắm vững vô lăng, đưa xe lao ra tiền tuyến, vượt qua mưa bom bão đạn, vượt qua đèo dốc mưa rừng Mỗi một thời tiết, mỗi một vòng bánh xe lăn là một gian lao nguy hiểm Vậy mà, người lính luôn tìm thấy trong khó khăn, gian khổ những nét đẹp để yêu hơn cuộc sống Ngang tàng làm sao ngạo nghễ làm sao cái hành động” phì
Trang 9phèo châm điếu thuốc” Táo tếu làm sao, lạc quan làm sao cái điệu cười ha ha đầy sảng khoái Thơ Phạm Tiến Duật là thế, cứ rạo rực một niềm tin tất thắng
Chính những cái “không có”, chính những cái khó khăn, hiểm nguy đã tạo ra nơi tầm hồn người lính sự lãng mạn, sự mộng mơ Thật thú vị khi từ những chiếc xe
không kính lại hòa nhập được với vẽ đẹp thiên nhiên đầy chất thơ của núi rừng Trường Sơn
Thấy sao trời và độ ngột cánh chim Như sa như ùa vào buồng lái Qua khung cửa của những chiếc xe không kính, các anh cảm nhận được khoảng cách giữa bầu trời và mặt đất như ngắn lại Dường như cả sao trời và cánh chim đều hòa làm một,
ùa vào buồng lái người chiến sĩ Có lẽ cả thiên nhiên vạn vật: gió, sao trời, cánh chim… đều theo người lính ra trận Điều đó thể hiện một tâm hồn trẻ trung, tươi vui nơi những chàng
lính xế Vượt lên mọi gian khổ, vượt lên những cái không có là tình đồng chí, đồng đội cao đẹp, thiêng liêng mà xúc động Chính khung cả kính vỡ lại là điều thú vị để những
người lính gặp mặt nhau với cái bắt tay ân cần thắm thiết qua cửa kính vỡ rồi
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Có thể nói đây là một chi tiết rất độc đáo thú vị mà nếu không phải là một người quan sát đến từng chi tiết nhỏ, từng động tác nhỏ thi khó có thể phát hiện được Phạm Tiến Duật là như thế, một chi tiết nhỏ cũng có thể làm nên một nghệ sĩ lớn Và trên mọi cái “không”, trên
những điều đối lập tương phản đã hiện rõ một cái “có”: một trái tim yêu nước, một ý chí quyết thắng của những người lính trẻ:
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước Chỉ cần trong xe có một trái tim Vẫn là cấu trúc thơ đối lập tương phản giữa cái không và cái có, giữa vẽ bề ngoài và giá trị bên trong mỗi chiếc xe Câu thơ mang ngữ điệu khẳng đinh, nhấn mạnh “chỉ cần trong xe có một trái tim” Hình ảnh trái tim cầm lái là một nghệ thuật hoán dụ đầy ý nghĩa
Trái tim yêu nước, trái tim cháy bỏng, khát khao được độc lập, thống nhất nước nhà.
Có được một trái tim như thế thì khó khăn gian khổ và những điều không có kia có hề gì Phải chăng đó là sức mạnh được tạo ra từ tinh thần, từ ý chí nghị lực của những người lính,
từ chính những cái không có thiếu thốn kia
Ai đó khi đọc thơ Phạm Tiến Duật đã khẳng định: “thơ ông độc đáo trong tứ thơ, say
mê trong tình cảm” Bài thơ về tiểu đội xe không kính quả thật là một tứ thơ độc đáo vì cách nói “không” chính là nghệ thuật đòn bẩy làm đậm nét hơn những cái ‘có” Tứ thơ độc đáo bởi nghệ thuật đối lập tương phản, tất cả những cái “không có” chỉ là bức phông làm tôn nổi người sáng vẽ đẹp tâm hồn người lính Cách nói “không có” cũng đã tạo nên một giọng điệu hào hùng, kiêu bạc, hóm hỉnh, tếu táo rất lính – nét đặc sắc trong thơ Phạm Tiến Duật thời kháng chiến chống Mĩ
Vậy là Phạm Tiến Duật – người hiệp sĩ Trường Sơn đã trở về cói vĩnh hằng Song trong trái tim hàng triệu con người Việt Nam yêu thơ ông thì “gửi em cô thanh niên xung phong” “Trường sơn Đông, Trường Sơn Tây” hay “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” sẽ mãi mãi được khắc ghi vì đó là những bài ca không quên, bài ca di cùng năm tháng