Tiu lun cui k hc phn TOAN CU HOA

ĐẶT VẤN ĐỀ 767 triệu là số người sống trong cảnh đói nghèo cùng cực trên toàn thế giới, dưới mức 1,09 USD/ngày; 8 là số người nắm giữ khối tàn sản bằng với số tài sản của 3,6 tỷ người n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA LỊCH SỬ

-***-

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

ĐÓI NGHÈO

Học phần: Toàn cầu hóa Giảng viên: TS Đỗ Thị Hạnh Sinh viên thực hiện: VÕ PHẠM KHÁNH ĐĂNG

MSSV:1756040018

Thành phố Hồ Chí Minh, 2019

ĐẶT VẤN ĐỀ

767 triệu là số người sống trong cảnh đói nghèo cùng cực trên toàn thế giới, dưới mức 1,09 USD/ngày; 8 là số người nắm giữ khối tàn sản bằng với số tài sản của 3,6 tỷ người nghèo nhất (gần bằng một nửa dân số thế giới) gộp lại; 2030 là năm mà Liên Hợp Quốc đặt ra làm mục tiêu phát triển bền vững với cam kết là chấm dứt đói nghèo bằng mọi hình thức, tuy nhiên, chúng ta đang ở thời điểm năm 2019, tức là còn 11 năm để mục tiêu này đạt được Chỉ với ba con số nhưng lại nói lên muôn vàn thách thức và khó khăn cho nhân loại trong một nhiệm vụ lâu dài là xóa bỏ đói nghèo trên phạm vi toàn cầu Chỉ với ba con

số mà khái quát lên được bộ mặt của xã hội loài người thời hiện đại, dù phát triển đến đâu chăng nữa, dù lên tận mặt trăng cao xa hay xuống tận cùng của đáy biển, vẫn chưa thể khiến cho mọi nơi trên hành tinh, con người ai ai cũng hạnh phúc Trong thời đại mới, trước những biến đổi của xã hội và con người, nhiệm vụ ấy càng khó khăn gấp bội Đói nghèo, như đã nói ở trên, đã trở thành một trong những vấn đề toàn cầu đặt ra trước nhân loại và mọi quốc gia buộc phải giải quyết, phải khắc phục, và phải loại trừ vĩnh viễn nếu muốn bước tiếp trên con đường của văn minh và hiện đại Vậy đói nghèo là gì? Ở đây xin nêu ra 2 quan niệm về đói nghèo như sau:

- Theo cách hiểu trước đây: Người ta thường đánh đồng nghèo đói với mức thu nhập thấp Coi thu nhập là tiêu chí chủ yếu để đánh giá sự nghèo đói của con người Quan niệm này có ưu điểm là thuận lợi trong việc xác định số người nghèo dựa theo chuẩn nghèo, ngưỡng nghèo Nhưng thực tế đã chứng minh việc xác định đói nghèo theo thu nhập chỉ đo được một phần của cuộc sống Thu nhập thấp không phản ánh hết được các khía cạnh của đói nghèo, nó không cho chúng ta biết được mức khốn khổ và

cơ cực của những người nghèo Do đó, quan niệm này còn rất nhiều hạn chế

- Theo cách hiểu hiện nay: Do sự phát triển của nền kinh tế thế giới, quan điểm đói nghèo đã được hiểu rộng hơn, sâu hơn và cũng có thể được hiểu theo các cách tiếp cận khác nhau, cụ thể là vào tháng 09/1993, tại hội nghị bàn về xoá đói giảm nghèo do ESCAP tổ chức tại Bangkok (Thái Lan) đã đưa ra khái niệm về nghèo đói như sau: Đói nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu

cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của các địa phương Theo định nghĩa này thì mức độ nghèo đói ở các nước khác nhau là khác nhau

Như vậy, theo cách hiểu thứ hai, thì đói nghèo là một hiện tượng kinh tế xã hội mang tính chất toàn cầu Nó không chỉ tồn tại ở các quốc gia có nền kinh tế kém phát triển,

mà nó còn tồn tại ngay tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển Tuy nhiên tuỳ thuộc vào điều kiện tự nhiên, thể chế chính trị xã hội và điều kiện kinh tế của mỗi quốc gia

mà tính chất, mức độ nghèo đói của từng quốc gia có khác nhau Nhìn chung mỗi quốc gia đều sử dụng một khái niệm để xác định mức độ nghèo khổ và đưa ra các chỉ số nghèo khổ để xác định giới hạn nghèo khổ Giới hạn nghèo khổ của các quốc gia được

xác định bằng mức thu nhập tối thiểu để người dân có thể tồn tại được, đó là mức thu nhập mà một hộ gia đình có thể mua sắm được những vật dụng cơ bản phục vụ cho việc

ăn, mặc, ở và các nhu cầu thiết yếu khác theo mức giá hiện hành

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhận thức đói nghèo từ chính những người nghèo Theo đó, tiếng nói của người nghèo cho ta những cảm nhận cụ thể, rõ ràng nhất về các khía cạnh của nghèo đói - nghèo đói không chỉ bao hàm sự khốn cùng về vật chất mà còn là sự thụ hưởng thiếu thốn về giáo dục và y tế Một người nghèo ở Kenya đã nói về

sự nghèo đói: “Hãy quan sát ngôi nhà và đếm xem có bao nhiêu lỗ thủng trên đó Hãy

nhìn những đồ đạc trong nhà và quần áo tôi đang mặc trên người Hãy quan sát tất cả

và ghi lại những gì ông thấy Cái mà ông thấy chính là nghèo đói” Một nhóm thảo

luận viên ở Brazil đã định nghĩa về đói nghèo là: “Tiền lương thấp và thiếu việc làm,

và cũng có nghĩa là không được hưởng thụ về y tế, không có thức ăn và quần áo”

Ngoài ra, khái niệm đói nghèo còn được mở rộng để tính đến cả nguy cơ dễ bị tổn thương, không có tiếng nói và quyền lực Từ tiếng nói của người nghèo, các nhà nghiên cứu đã đưa ra các khái niệm về đói nghèo Tuỳ thuộc vào cách tiếp cận, thời gian nghiên cứu và sự phát triển kinh tế của một quốc gia mà ta có các quan điểm khác nhau về nghèo đói

I THỰC TRẠNG:

Kể từ năm 1981 đến nay, Ngân hàng Thế giới (WB) và một số tổ chức chuyên môn của Liên Hợp Quốc luôn đóng vai trò chủ đạo trong việc thống kê và đưa ra các số liệu liên quan đến đói nghèo trên phạm vi thế giới, đưa ra các quy chuẩn về nghèo và mức độ nghèo của từng quốc gia, từng khu vực, cảnh báo đến các chính phủ về tình trạng của từng nước, khuyến nghị các giải pháp cũng như lộ trình phù hợp nhằm khắc phục đói nghèo Tuy nhiên, những gì diễn ra trước năm 1981 lại không được biết đến một cách rộng rãi, cho nên điều này đã thôi thúc các nhà nghiên cứu tìm cách phác họa lại mức sống của con người trong quá khứ xa xôi Tiêu biểu nhất phải kể đến đóng góp của Bourguignon và Morrison vào năm 2002 khi đã vẽ nên lịch sử của tình trạng đói nghèo trong 200 năm (1820 – 2002) Theo đó, vào năm 1820, đại đa số người dân các nước trên thế giới sống trong cảnh đói nghèo cùng cực và chỉ một bộ phận rất nhỏ hưởng thụ mức sống cao hơn Tăng trưởng kinh tế trong 200 năm qua đã làm thay đổi hoàn toàn thế giới với tỷ lệ người đói nghèo giảm liên tục – đây là điều đáng kinh ngạc còn hơn cả việc số dân toàn cầu tăng gấp 7 lần

so với trước đây (thời điểm năm 1820) Tuy nhiên, ta phải thừa nhận rằng sẽ rất khó khăn trong việc so sánh mức thu nhập hoặc mức tiêu thụ trong thời gian dài bởi vì hàng hóa và dịch vụ sẵn có luôn có xu hướng thay đổi đáng kể, thậm chí chưa nói đến sự xuất hiện của hàng hóa và dịch vụ mới Điều này quan trọng đến mức sẽ không sai khi ai đó tuyên bố rằng tất cả mọi người đều rất nghèo trong thế kỷ XIX Nathan Rothschild chắc chắn là người giàu nhất thế giới khi ông qua đời vào năm 1836, nhưng nguyên nhân cái chết của ông là do nhiễm trùng - một tình trạng hiện có thể được điều trị bằng kháng sinh được bán với giá ít hơn một vài xu Ngày nay, chỉ những người nghèo nhất thế giới mới chết theo

cách mà người đàn ông giàu nhất thế kỷ XIX đã chết Việc dẫn Rothschild vài bài viết là một ví dụ cụ thể khi nói đến mức độ khó khăn khi tiến hành đánh giá và so sánh mức độ giàu sang hay nghèo đói, đặc biệt với đối tượng là quá khứ xa xôi Nhưng bất chấp những khó khăn khách quan và chủ quan mang lại, các chuyên gia đã tiến hành khảo cứu và nhận ra: xu hướng thay đổi này theo thời gian càng trở nên rõ ràng hơn khi người ta so sánh những nhu yếu phẩm sẵn có như thực phẩm, nhà ở, quần áo và nguồn năng lượng Khi ngày càng nhiều nước công nghiệp hóa và tăng năng suất làm việc, nền kinh tế của họ bắt đầu tăng trưởng và nghèo đói bắt đầu giảm Theo Bourguignon và Morrison, như đã thấy trong biểu đồ bên dưới, chỉ có hơn 1/4 dân số thế giới không sống trong nghèo đói vào năm

1950

Từ năm 1981 trở đi, chúng ta có đầy đủ những cơ sở dữ liệu thực nghiệm hơn về tình trạng nghèo đói toàn cầu Các tính toán của Bourguignon và Morrison trước đây đều dựa trên các báo cáo của các nước và thông tin được bổ sung về mức độ bình đẳng giữa các quốc gia, nhưng từ năm 1981 trở đi, Ngân hàng Thế giới tiến hành khảo sát theo hộ gia đình Và theo các khảo sát hộ gia đình này, thì vào năm 1981 có khoảng 44% dân số thế giới sống trong tình trạng cực kỳ nghèo khổ Kể từ đó, tỷ lệ người cực kỳ nghèo trên thế giới, trên thực tế, đã giảm rất nhanh, nhanh hơn bao giờ hết Trong 32 năm qua, tỷ lệ người sống trong nghèo đói cùng cực được chia cho 4, đạt mức dưới 10% trong năm 2015

Nếu làm một phép tính đơn giản khi quy ước tỷ lệ nghèo đói toàn cầu trong thế kỷ XIX

là 100% thì đến năm 2013 nó chỉ còn 10,7% Rõ ràng đây là một bước tiến vượt bậc, một thành tựu lớn mà loài người đạt được, nhưng chẳng ai lại đi tự hào – khi tỷ lệ 10,7% cũng

có nghĩa là tổng số người nghèo quy ra là 746 triệu Và câu hỏi đặt ra là: Họ (những người nghèo nhất) đang sống ở đâu trong hành tinh của chúng ta? Báo cáo gần đây đã cho chúng

ta những con số hết sức cụ thể và chân xác về phân bố người nghèo trên thế giới Tôi có thể khẳng định nó chân xác là vì báo cáo này được xây dựng dựa trên những điều chỉnh về khác biệt mức giá giữa các quốc gia, điều này được phản ánh bằng việc sử dụng đồng Dollar để tiện cho đo lường thu nhập Trong báo cáo (bên dưới), chúng ta có thể dễ dàng

thấy rằng, xét trên bình diện khu vực thì châu Phi là châu lục có số lượng người nghèo đói vào loại nhiều nhất trên thế giới, nhưng khi xét trên bình diện quốc gia thì không nước nào qua được Ấn Độ với 218 triệu người đói khổ, theo sau là Nigeria và Cộng hòa Dân chủ Congo (lần lượt là 86 và 55,1 triệu người) Những con số dưới đây là kết quả của những

nỗ lực thay đổi quan trọng trong suốt tiến trình phát triển, vì vào thời điểm năm 1990 thì khu vực châu Á là nơi có số dân đói nghèo nhiều nhất thế giới với 505 triệu ở Nam Á cộng với 966 triệu ở Đông Á và Đông Nam Á Tuy nhiên, với sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng ở châu Á trong hai thập kỷ qua, nghèo đói ở khu vực này đã giảm nhanh hơn so với châu Phi

Theo những báo cáo gần đây nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lương Nông Liên Hợp Quốc (FAO) về tình trạng an ninh lương thực và dinh dưỡng toàn cầu đã phác họa nên bức tranh nhân loại trong 4 tháng đầu năm 2019: hơn 821 triệu người trên toàn thế giới rơi vào cảnh đói nghèo, tình trạng mất an ninh lương thực khiến hơn 2 tỷ người trên thế giới thường xuyên không được tiếp nhận đủ dưỡng chất, thực phẩm an toàn; trong đó, đáng ngạc nhiên là tại Bắc Mỹ, châu Âu – những lục địa được coi là giàu có cũng

có tỷ lệ người đói nghèo chiếm 8% Tại Mỹ Latinh và Caribe, tình trạng suy giảm an ninh lương thực đã tác động đến 42,5 triệu người và làm gia tăng tỷ lệ người nghèo đói, chủ yếu

là tại Nam Mỹ (5,5%) Còn tình trạng suy dinh dưỡng diễn ra trên diện rộng trên thế giới; trong đó, tại châu Phi, tác động 20% dân số và tại châu Á, tác động 12% dân số Tại Trung Quốc, định nghĩa đói nghèo là kiếm được ít hơn 420 USD (2.800 nhân dân tệ) mỗi năm hoặc khoảng 1,1 USD/ ngày - thấp hơn ngưỡng nghèo khổ của Ngân hàng Thế giới (WB)

là 1,9 USD/ngày hoặc dưới 700 USD/năm và vào năm 2019, con số này là 16,6 triệu người

Thế nhưng, bất chấp sự giàu có ngày càng tăng của đô thị lớn như Thượng Hải hay Bắc Kinh, một phần của nông thôn Trung Quốc vẫn không có đầy đủ điện, nước ngọt hay thực phẩm, quần áo Tương tự, đói nghèo là thách thức ở nhiều cộng đồng nông thôn Mỹ, 70% trong số 473 hạt tại quốc gia này vẫn đang trong tình trạng đói nghèo dai dẳng Hiện có hơn 1/8 người Mỹ, tương đương với 40 triệu người, sống trong cảnh đói nghèo và gần một nửa trong số đó hiện ở mức được coi rất nghèo, hầu hết trong số họ chưa có phương pháp

gì để thoát khỏi cảnh ngộ này Cũng trong báo cáo mới, FAO khẳng định các nỗ lực hiện tại là không đủ để đạt mục tiêu giảm một nửa số trẻ em chậm lớn vì suy sinh dưỡng vào năm 2030 Hiện có khoảng 149 triệu trẻ em trên toàn thế giới được xác định chậm phát triển vì suy dinh dưỡng

II NGUYÊN NHÂN:

Khi nói tới nghèo đói hay sự loay hoay của người dân trước cái đói khổ của mình thì nhiều người (cụ thể là những người không ở trong hoàn cảnh của người khác) sẽ dễ dàng đưa ra nguyên nhân là do chính bản thân người nghèo không có ý thức tự vươn lên thoát nghèo, người nghèo lười biếng và rằng vì họ lười biếng nên chính phủ có hỗ trợ bằng chủ trương, chính sách bao nhiêu hay bao lâu cũng không khiến họ khá hơn Ở đây, chúng ta không nghi ngờ hay phủ nhận tình trạng đói nghèo và bất bình đẳng xuất phát từ chính bản thân chủ thể được nói đến, nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó thì thật là không ổn, bởi nguyên nhân của tình trạng này còn sâu xa hơn thế và vì nó là vấn đề toàn cầu đặt ra trước nhân loại nên để lý giải, ta cần phải đặt nó trong những biến động của toàn cầu

Đằng sau sự kết nối ngày càng tăng được hứa hẹn bởi toàn cầu hóa là các quyết định, chính sách và thực tiễn toàn cầu Chúng thường bị ảnh hưởng, thúc đẩy hoặc hình thành bởi những người giàu có và quyền lực Đây có thể là các nhà lãnh đạo của các nước giàu hoặc các chủ thể toàn cầu khác như các tập đoàn đa quốc gia, các tổ chức và cá nhân có ảnh hưởng lớn Và trước những tác động bên ngoài to lớn như vậy, chính phủ của các quốc gia nghèo và người dân của họ thường tỏ ra bất lực Kết quả là, trong bối cảnh toàn cầu hóa, một số ít trở nên giàu có trong khi đa số thì chống lại quá trình này

Ở đây, tôi tạm liệt kê và trình bày một số yếu tố là nguyên nhân trực tiếp gây nên nghèo đói ở cấp độ toàn cầu Cụ thể như sau:

Thứ nhất, đó là yếu tố lịch sử, hay cũng chính là quá khứ đầy bi thương của máu và

nước mắt mà nhân dân các quốc gia nghèo đói nhất hiện nay từng phải kinh qua Họ - những con người khốn cùng nhất, cư ngụ trên mảnh đất nghèo đói nhất lại là nạn nhân của chế độ thuộc địa và chủ nghĩa thực dân, bị khai thác tối đa toàn bộ sức người sức của cùng những tài nguyên quan trọng nhất, và khi chế độ thuộc địa chấm dứt cũng là lúc các nguồn tài nguyên cạn kiệt Mặc dù cũng có một số ngoại lệ (Úc, Canada, Mỹ, …) nhưng không nhiều, thì đối với hầu hết các nước, chủ nghĩa thực dân và những di sản mà nó để lại thật

sự đã kìm hãm và làm hạn chế khả năng tiếp cận của quốc gia đó với tài nguyên, giáo dục, khoa học – công nghệ và các hình thức đầu tư – kinh doanh khác Ở những quốc gia như vậy, nghèo đói trở thành di sản của một lịch sử đấy rối ren khi trở thành thuộc quốc

Thứ hai, đó là chiến tranh và xung đột Dù cho nguyên nhân của chiến tranh và xung

đột có là gì đi chăng nữa, thì rõ ràng, sự an toàn, ổn định và an ninh là điều cần thiết để con người sinh sống và hơn thế nữa là sự thịnh vượng và tăng trưởng kinh tế Không có những điều kiện cơ bản này, tài nguyên thiên nhiên dù giàu có đến đâu cũng không thể được khai thác, giáo dục sẽ không được triển khai thì tài năng nào sẽ nở rộ hay thành tựu công nghệ nào sẽ ra đời cho phép con người làm việc hiệu quả hơn? Luật pháp là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích của mọi người, và không có pháp luật thì người dân và doanh nghiệp sẽ phải dựa vào gì để tiếp tục đầu tư và làm kinh tế? Và những câu hỏi vừa rồi tôi đưa ra cũng chính là bài toán, là dấu hiệu cho thấy rằng các nước nghèo nhất trên thế giới đã từng phải trải qua biết bao cuộc chiến tranh lớn nhỏ và bất ổn chính trị trong một số thời điểm của thế kỷ trước, và nhiều nước trong số đó có bộ máy quản lý yếu kém không thể hoặc không

có khả năng bảo vệ người dân trước bạo lực Thực tế đã cho thấy, mọi cuộc xung đột đều

có thể gây ra nghèo đói theo nhiều cách khác nhau Ở những cuộc xung đột lớn và kéo dài, như trường hợp Syria chẳng hạn, đã khiến toàn bộ xã hội đình trệ, cơ sở hạ tầng bị phá hủy

và người dân phải bỏ xứ Ở Syria, 70% dân số sống dưới mức nghèo khổ - điều này là rất hiếm ngay cả đối với những nước nghèo nhất hiện nay Ở những cuộc xung đột nhỏ hơn, thì người dân (đặc biệt là phụ nữ và trẻ em) cũng không khá hơn, tình trạng bạo lực gia tăng, nhiều nhất là bạo lực tình dục và bạo lực gia đình – chúng là “phế thải” bất đắt dĩ của xung đột và chiến tranh tại các quốc gia nghèo đói

Thứ ba, đó là nợ công Các quốc gia nghèo đói trên thế giới hiện nay lệ thuộc nhiều

vào các nước giàu có và các tổ chức tài chính quốc tế (WB, IMF, …) thông qua các khoản

nợ hay quỹ tài trợ phát triển Các nước nghèo nợ trung bình 2,3 USD cho 1 USD được nhận viện trợ Đó là chưa kể, các chính sách điều chỉnh cơ cấu của các tổ chức quốc tế thường kèm theo điều kiện buộc các nước nghèo phải mở rộng thị trường, tăng cơ hội cho doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư, do đó càng tạo nên sức ép cạnh tranh cho doanh nghiệp nội địa, và theo nhiều ý kiến, đây là thách thức lớn, có nguy cơ phá hoại sản xuất trong nước khi năng lực cạnh tranh chưa cao Trong những năm gần đây, các lời kêu gọi giảm nợ và xóa nợ ngày càng tăng, vì hầu hết các nhà hoạt động xã hội cho rằng đó là một trong những phương tiện chính để giảm nghèo Liên Hợp Quốc cũng ưu tiên tiến hành kiểm tra các chính sách điều chỉnh cơ cấu kinh tế có thể được thiết kế sao cho hiệu quả nhất, tối ưu nhất nhằm giảm áp lực lên dân số vốn dễ bị tổn thương tại các nước nghèo

Thứ tư, đó là phân biệt đối xử và bất bình đẳng Nghèo đói và bất bình đẳng, thoạt

nhìn thì thấy dường như chúng không liên quan gì đến nhau, nhưng không, bất bình đẳng làm lan rộng sự đói nghèo trong dân cư bằng cách hạn chế và ngăn chặn các nhóm cộng đồng có địa vị xã hội thấp hơn tiếp cận các phương tiện và tài nguyên để cung cấp cho

mình Theo Phòng Phát triển và Chính sách Xã hội của Liên Hợp Quốc, “Sự bất bình đẳng

trong phân phối thu nhập và tiếp cận các nguồn lực sản xuất, các dịch vụ xã hội cơ bản,

cơ hội, thị trường và thông tin đang gia tăng trên toàn thế giới, thường gây ra và làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo đói” Có nhiều loại bất bình đẳng khác nhau trên thế giới, từ

bất bình đẳng kinh tế đến bất bình đẳng xã hội mà cụ thể là về giới tính, về hệ thống đẳng

cấp hoặc các liên kết giữa các nhóm với nhau (quốc gia, dân tộc) Nhưng bất kể là sự bất bình đẳng nào thì nó thường chỉ có duy nhất một nghĩa: không đồng đều hoặc không có quyền truy cập vào các nguồn lực cần thiết để giữ hoặc đưa một gia đình thoát khỏi đói nghèo Đôi khi sự bất bình đẳng là rõ ràng, nhưng trong các tình huống khác, nó có thể mơ

hồ - ví dụ, tiếng nói của một số người hoặc một nhóm người nhất định có thể không được nghe thấy trong các cuộc họp, có nghĩa là họ không thể nói ra chủ kiến của mình hoặc số đông không lắng nghe nỗi khổ tâm của họ

Thứ năm, đó là sự biến đổi khí hậu Tôi thực sự choáng váng khi biết được rằng

trong báo cáo thường niên của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2018 đã phát ra cảnh báo về những tác động của biến đổi khí hậu sẽ đẩy hơn 120 triệu người rơi vào nghèo đói vào năm

2030 Như vậy có nghĩa là, các sự kiện khí hậu như bão, lũ, hạn hán sẽ ảnh hưởng mạnh

mẽ lên các nhóm cộng đồng vốn dễ bị tổn thương tại mọi nơi trên thế giới WB tiến hành một nghiên cứu tại Indonesia để chỉ ra rằng, rủi ro phải đối mặt với lũ lụt của người nghèo cao hơn 30% so với thành phần có thu nhập trung bình, và tỷ lệ đó lên tới 50% khi có hạn hán Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) vừa công bố báo cáo mới nhất, cảnh báo biến đổi khí hậu đang ngày một tác động tiêu cực hơn đến sản lượng nông nghiệp trên toàn thế giới, từ đó gây thiếu hụt lượng lương thực cần thiết để nuôi sống loài người Tổ chức này cũng đồng thời dự báo về khả năng xảy ra một nạn đói trên quy mô toàn cầu nếu thiếu những biện pháp kịp thời nhằm giảm tốc độ ấm lên của Trái đất Theo tính toán của WFP, nếu nhiệt độ Trái đất tăng lên 20C, thế giới sẽ có thêm 189 triệu người rơi vào cảnh đói ăn Hơn nữa, số người đói ăn có khả năng sẽ còn tăng theo cấp số nhân nếu không có những biện pháp kịp thời và hiệu quả để ngăn chặn hiện tượng nóng lên của Trái đất Ảnh hưởng của lũ lụt ở Bangladesh, hạn hán ở vùng Sừng châu Phi và trận động đất năm 2005 ở Haiti

là những ví dụ điển hình về mức độ dễ tổn thương của người dân nghèo trước các hiện tượng khí hậu cực đoan Trong mỗi trường hợp này, những người nghèo khổ đã trở thành những người tị nạn trong chính đất nước họ, mất đi bất cứ thứ gì họ có, bị buộc rời khỏi không gian sống và trở nên phụ thuộc gần như hoàn toàn vào người khác để sinh tồn Theo

WB, hai năm sau khi bão Nargis tấn công Myanmar (2008), ngư dân ở đây đã gồng gánh

số nợ tăng gấp đôi so với trước Quần đảo Solomon đã trải qua một trận động đất - sóng thần vào năm 2007 và thiệt hại từ thảm họa đó bằng 95% ngân sách quốc gia Nếu không

có viện trợ nước ngoài, chính phủ ở các quốc gia này sẽ không thể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tối thiểu của người dân và nghèo đói là hiện tượng tất yếu sinh ra sau đó

Thứ sáu, đó là tình trạng thiếu hụt các khoản dự trữ cần thiết và cơ sơ hạ tầng yếu

kém Người dân sống trong cảnh nghèo đói không có đầy đủ các phương tiện để giúp chính

họ vượt qua những khó khăn của cuộc sống Vì vậy, khi có hạn hán, lũ lụt, xung đột hay bệnh tật, họ có rất ít tiền tiết kiệm hoặc tài sản trong tay để tự cứu mình Ví dụ, ở Ethiopia, các đợt hạn hán cứ lặp đi lặp lại đã khiến vụ mùa sau khi thu hoạch hoàn toàn trắng tay, cứ thế, nó gây ra một cuộc khủng hoảng trầm trọng trên diện rộng Và để đối phó với nó, không ít người nghèo đã bắt con cái bỏ học và bán hết mọi thứ họ có chỉ để kiếm chút tiền hay lương thực sống qua ngày Điều đó có thể giúp một gia đình vượt qua một mùa vụ tồi

tệ, nhưng không phải là những mùa vụ sau Đối với các cộng đồng liên tục phải đối mặt với sự khắc nghiệt của khí hậu hoặc xung đột kéo dài, những cú sốc lặp đi lặp lại có thể khiến một gia đình quay cuồng với cảnh nghèo đói cùng cực và ngăn họ thoát nghèo Chưa

kể, hãy thử tưởng tượng rằng chúng ta phải đi làm, hoặc đến cửa hàng, nhưng không có con đường nào để đưa chúng ta đến đó, hoặc một cơn mưa lớn làm ngập các tuyến đường

và làm cho con đường đó khó mà vượt qua Chúng ta sẽ làm gì sau đó? Việc cơ sở hạ tầng yếu kém và thiếu hụt, từ đường xá, cầu cống, đến hệ thống điện chiếu sáng và mạng lưới thông tin cũng là tác nhân không nhỏ dẫn đến đói nghèo Nó cô lập người dân khi có nhu cầu tiếp cận với những gì hiện đại và tân tiến, nó cướp đi cơ hội được hòa nhập với xã hội rộng lớn hơn, khoét sâu hơn hố ngăn cách và kìm hãm người nghèo tìm kiếm vận may thoát nghèo

III GIẢI PHÁP:

Trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, xóa bỏ tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng xã hội không còn là mục tiêu của riêng một quốc gia nào mà đã trở thành mục tiêu phấn đấu của toàn thế giới Để giải quyết tận gốc sự đói nghèo, biện pháp duy nhất là phát triển kinh tế Tuy nhiên phát triển và tăng trưởng kinh tế không phải lúc nào cũng đi kèm với công bằng xã hội Để kết hợp hài hòa hai mục tiêu này và tiến đến xóa đói giảm nghèo thì cần có vai trò điều tiết của Nhà nước Để lựa chọn con đường và giải pháp thực hiện mục tiêu phát triển, nhất là phát triển bền vững đang là mối quan tâm của các quốc gia, dân tộc

Sự khác nhau về chế độ chính trị, kinh tế - xã hội, về hệ tư tưởng, truyền thống, đặc điểm văn hóa, lịch sử, trình độ phát triển của mỗi quốc gia, khiến cho việc lựa chọn mô hình và giải pháp phát triển cũng khác nhau Đói nghèo về kinh tế luôn dẫn tới những sức ép căng thẳng về xã hội Sự lệ thuộc của nó đối với các nước giàu sẽ khó tránh khỏi, bắt đầu từ kinh

tế rồi xâm nhập vào văn hóa, hệ tư trưởng và chính trị Thực tế cho thấy, trong thời đại kinh tế thế giới đang phát triển như hiện nay, mỗi quốc gia dân tộc chỉ có thế giữ vững chế

độ chính trị, độc lập chủ quyền với một tiềm lực kinh tế mạnh Tuy nhiên, không phải bất

cứ tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nào cũng có lợi cho người nghèo mặc dù tăng trưởng nhanh là yếu tố chung cần thiết và quan trọng nhất trọng mọi chiến lược phát triển

Ở đây, xin đưa ra 3 giải pháp chính mà nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng và đã thu về nhiều tín hiệu tích cực nhằm xóa nghèo bền vững:

Thứ nhất, đó là tạo cơ hội cho người nghèo Ở trường hợp của Trung Quốc, ngay từ

Đại Hội XII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (1984), chính phủ nước này đã thực hiện cải cách trên nhiều lĩnh vực, nhưng cái chính là cải cách cơ cấu nông nghiệp nông thôn Năm

1985 Đặng Tiểu Bình đã nói: “Sự nghiệp của chúng ta sẽ không có ý nghĩa gì nhiều nếu

không có sự ổn định ở nông thôn ” Trong đó, ở giai đoạn đầu của chương trình giảm

nghèo (1978 – 1985), một loạt các chính sách cải cách được ban hành như cải cách hệ thống quản lý ruộng đất, nới lỏng kiểm soát giá nông sản, tập trung phát triển xí nghiệp tại các khu đô thị nhằm mở ra các hướng mới giải quyết đói nghèo ở vùng nông thôn Những cải cách này đã đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế, đồng thời đem lại lợi ích cho người

nghèo theo nhiều cách, góp phần giảm nghèo ở nông thôn Kinh nghiệm Trung Quốc là giảm nghèo theo ình thức cuốn chiếu trên cơ sở đúng đối tượng hỗ trợ Xác định đối tượng

hỗ trợ là huyện nghèo bao gồm huyện nghèo trọng điểm quốc gia và huyện nghèo trọng điểm tỉnh đã giúp cho việc phân cấp hỗ trợ thuận lợi hơn Hay như trường hợp của

Bangladesh, nước này được ca tụng trong những năm qua nhờ vào sự thành công của dịch

vụ tín dụng tại ngân hàng Grameen – tổ chức do chính những người vay làm chủ, thông qua việc góp cổ phần của khách hàng với mục đích chính là đem tín dụng đến với người nghèo vùng nông thôn chủ yếu là phụ nữ trong nỗ lực xóa đói giảm nghèo Ngân hàng cung cấp các khoảng vay phục vụ mục đích sản xuất kinh doanh và nhà ở Tất cả các khoản vay đều không cần thế chấp và không áp dụng các công cụ pháp lý, nhờ thế, không chỉ sản xuất được phục hồi mà giáo dục quốc dân cũng phát triển hơn bao giờ hết, chính sách này làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt nông thôn Bangladesh

Thứ hai, đó là cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản Lấy Colombia làm ví dụ, với chương trình “cấp thẻ đi học”, quốc gia Nam Mỹ này là một trong số ít quốc

gia trên thế giới thành công với công cuộc phổ cập giáo dục cho trẻ em nghèo Chương trình được triển khai từ năm 1991 – là một phần trong chính sách cải cách nhằm phi tập trung hóa cách tổ chức và quản lý hệ thống giáo dục ở Colombia Sự ra đời của chương trình này đã giải quyết được tính phi hiệu quả trong hoạt động của hệ thống giáo dục công, đặc biệt là tỷ lệ chuyển đổi thấp giữa cấp tiểu học và trung học của học sinh nghèo Từ đó đến nay, chương trình cấp thẻ đi học đã mang lại sư thay đổi lớn cho xã hội Colombia, phổ cập giáo dục đến với tất cả mọi người, không phân biệt giài – nghèo hay sang – hèn, không phân biệt trường công hay trường tư, ai ai cũng có điều kiện tiếp cận giáo dục Nếu như

Colombia được biết đến với chương trình cấp thẻ đi học thì Mehico lại được người ta nói nhiều về chương trình “giáo dục, y tế và dinh dưỡng” (Progresa) Đây là một chương trình

giảm đói nghèo tổng hợp được đề xướng từ năm 1997, nhằm trợ cấp giáo dục, dinh dưỡng

và y tế cho các hộ gia đình ở nông thôn Nó đặt ra mục tiêu vào giảm đói nghèo hiện tại và tăng đầu tư vào vốn con người, chấm dứt đói nghèo triền miên qua nhiều thế hệ Chương trình này ra đời trong bối cảnh xã hội Mehico đang chật vật với tình trạng trẻ em bỏ học ở những vùng nông thôn và tỷ lệ tiếp cận các dịch vụ y tế cực thấp của người dân, nhưng chỉ trong vòng 10 năm, mọi thứ đã thay đổi: số lượng học sinh đi học ở tất cả các cấp tăng liên tục, đặc biệt là tỷ lệ trẻ em gái; cải thiện tình trạng còi xương và suy dinh dưỡng của trẻ

em các hộ nghèo; không chỉ tạm thời tăng thu nhập mà còn giúp tăng năng suất và thu nhập trong tương lai khi những đứa trẻ được thụ hưởng nền giáo dục tiến bộ hơn

Thứ ba, đó là quản lý rủi ro, hạn chế nguy cơ bị tổn thương của người nghèo Tiêu biểu cho giải pháp phải kể đến Singapore thông qua “hệ thống bảo hiểm y tế phổ cập – hỗ

trợ người nghèo”, gồm 3 cấp (Medisave, Medishield, Medifund) Trong đó, Medisave và

Medishield có chức năng là những chương trình bảo hiểm đề phòng mọi rủi ro sức khỏe từ trung bình đến nặng, còn Medifund được thiết lập với chức năng đảm bảo tính công bằng dọc – khắc phục tính phi lũy tiến của các khoản Medisave và Medishield Từ khi thoát

khỏi thân phận thuộc địa, Indonesia nhanh chóng bắt tay vào xây dựng kinh tế, tuy nhiên,