Khái niệm du lịch di sản - Du lịch di sản là loại hình du lịch trong đó lấy việc tìm hiểu, nghiên cứu và thưởng thức các giá trị văn hóa hàm chứa trong di sản làm mục đích và động lực -
Trang 1ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH
-TIỂU LUẬN MÔN: DU LỊCH VĂN HÓA
Giáo viên hướng dẫn : TS.Nguyễn Văn Hợp
Hà Nội 2021
Trang 2Chủ đề: Hãy trình bày các khái niệm và điều kiện để phát triển du lịch văn hóa? Trên cơ
sở tìm hiểu các tài nguyên du lịch của Việt Nam, anh/chị hãy nêu rõ những nguồn tài
nguyên du lịch căn bản của Việt Nam đối với hoạt động du lịch văn hóa
Mục lục
I Các khái niệm và điều kiện để phát triển du lịch văn hóa 3
1 Các khái niệm du lịch văn hóa 3
a Khái niệm văn hóa du lịch 3
b Khái niệm du lịch văn hóa 3
c Khái niệm du lịch di sản 3
2 Điều kiện để phát triển du lịch văn hóa 4
II Tìm hiểu các tài nguyên du lịch của Việt Nam 6
1 Khái niệm tài nguyên du lịch 6
2 Đặc điểm của tài nguyên du lịch 6
3 Vai trò của tài nguyên du lịch 7
4 Phân loại tài nguyên du lịch 8
a Tài nguyên du lịch tự nhiên 8
b Tài nguyên du lịch nhân văn 9
III Những nguồn tài nguyên du lịch căn bản của Việt Nam đối với hoạt động du lịch văn hóa 10
1 Tài nguyên du lịch tự nhiên 11
1.1 Về địa hình: 11
1.2 Về khí hậu 12
1.3 Tài nguyên nước 12
1.4 Tài nguyên sinh vật 13
2 Tài nguyên du lịch nhân văn: 13
2.1 Di sản văn hoá – lịch sử: 13
2.2 Các di tích văn hoá – lịch sử cách mạng: 13
2.3 Các lễ hội truyền thống: 14
2.4 Làng nghề 15
2.5 Các tài nguyên khác 16
3 Kết luận 16
Trang 3I Các khái niệm và điều kiện để phát triển du lịch văn hóa
1 Các khái niệm du lịch văn hóa
- Văn hóa là gì? Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người Văn hóa bao gồm tất cả những sản phẩm của con người, và như vậy, văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện, v.v Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa
- Du lịch là gì? Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác Mục đích của hoạt động du lịch không mang tính chính trị hay lợi ích kinh tế
a Khái niệm văn hóa du lịch
- Văn hóa du lịch là quá trình hoạt động của con người, xét về mặt phương thức biểu hiện, sáng tạo ra các giá trị vật chất và giá trị tinh thần trong hoạt động du lịch, và bản thân các giá trị vật chất và giá trị tinh thần đó
b Khái niệm du lịch văn hóa
- Du lịch văn hóa là loại hình du lịch trong đó các giá trị văn hóa là mục đích nghiên cứu, tiếp nhận và hưởng thụ của khách du lịch, là cơ sở để xây dựng sản phẩm du lịch đối với các tổ chức du lịch
c Khái niệm du lịch di sản
- Du lịch di sản là loại hình du lịch trong đó lấy việc tìm hiểu, nghiên cứu và thưởng thức các giá trị văn hóa hàm chứa trong di sản làm mục đích và động lực
- Du lịch văn hóa gồm : di sản văn hóa – di sản thiên nhiên
+ Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể,
là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác
Trang 4• Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác,
• Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, bao gồm di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh, di vật,
cổ vật, bảo vật quốc gia + Di sản thiên nhiên là các di tích do thiên nhiên tạo thành bởi các cấu trúc hình thể và sinh vật học hoặc bởi các cấu trúc địa chất học và địa lí tự nhiên, có giá trị đặc biệt về phương diện thẩm mĩ hoặc khoa học
2 Điều kiện để phát triển du lịch văn hóa
Trang 5Kinh doanh du lịch là một loại hình kinh doanh cao cấp không thể tách rời văn hoá
vì xét cho cùng thì du lịch là hoạt động văn hoá Văn hoá là nhu cầu thiết yếu trong đời sống xã hội đồng thời nó cũng là nhu cầu đặc trưng của con người khi đi du lịch do vậy văn hoá là yếu tố quyết định tính hấp dẫn của sản phẩm du lịch vì nó giải quyết nhu cầu về nhận thức thẩm mỹ Có nghĩa là điểm đến du lịch nên đi phải có cái gì cho người ta xem
và người ta làm Xét về hai khía cạnh: người đi du lịch và những nhà kinh doanh du lịch
để phát triển du lịch văn hoá thì yếu tố đó là tài nguyên văn hoá
- Khách du lịch: Với ước muốn tìm tòi, hiểu biết thêm về những giá trị văn hoá, tinh thần của một dân tộc, một vùng, một địa phương nào đó và do vậy họ sẽ đến với du lịch văn hoá, du lịch văn hoá chỉ có thể phát triển ở một vùng, một địa phương, một đất nước nếu ở đó đã có tài nguyên văn hóa đa dạng phong phú, độc đáo mang đậm bản sắc dân tộc kết hợp với một số yếu tố khác tạo nên những địa điểm du lịch văn hóa đầy hấp dẫn thu hút Chính những yếu tố đó đã đưa khách du lịch tìm đến những nơi có tài nguyên văn hoá lôi cuốn và do đó tài nguyên văn hoá là yếu tố quan trọng nhất đối với lưu lượng đi du lịch văn hoá ngày càng tăng của khách du lịch
- Nhà kinh doanh: mục đích là thu hút được nhiều khách tham quan, vui chơi giải trí, tìm hiểu về các lĩnh vực văn hoá để từ đó có được doanh thu cao, lợi nhuận lớn, muốn đạt được mục đích đó để phục vụ khách du lịch đến tham quan tìm hiểu thì điều kiện đầu tiên là phải có tài nguyên du lịch thì mới có thể điều kiện du lịch được Khi có tài nguyên
du lịch thì khách mới có ước muốn tham quan và do đó các nhà kinh doanh du lịch mới có thể thu hút được lợi nhuận từ đây, ngành du lịch cũng vì thế mà phát triển hơn
Để phát triển du lịch văn hoá thì cũng cần phải có tài nguyên văn hóa, đây là yếu tố quyết định, tài nguyên văn hóa với đặc điểm kỳ diệu thú vị, đa dạng, độc đáo sẽ ngày càng thu hút đông đảo du khách đến tham quan nhằm thoả mãn trí tò mò cũng như phần nào đó đáp ứng được lòng mong muốn hiểu biết sâu rộng về cái hay, cái đẹp của mỗi vùng, mỗi địa phương Tài nguyên văn hoá bao gồm những tài nguyên có giá trị về văn hoá phi vật chất, nguồn tiềm năng du lịch phong phú đó là các loại hình nghệ thuật truyền thống: tuồng, chèo, múa rối nước, dân ca, quan họ, hát xẩm, ca trù hết sức độc đáo Đó là những nét
Trang 6đặc sắc dân gian và huyền thoại của các lễ hội, điển hình nhất là những nét đặc trưng về phong tục tập quán, tâm hồn, cốt cách của người Việt Nam nói chung và Bắc Bộ nói riêng
Khác với tài nguyên tự nhiên, tài nguyên văn hoá không hề bị can thiệp nếu chúng
ta biết duy trì, tôn tạo, bảo vệ và phát triển đừng để chúng bị suy thoái theo thời gian và không gian, khai thác hợp lý nguồn tài nguyên văn hoá cho phát triển du lịch là một hướng
đi đúng đắn hiện nay và trong tương lai
Vào thời đại toàn cầu hoá đang gia tăng như ngày nay, việc bảo vệ, bảo tồn, lý giải
và giới thiệu di sản và tính đa dạng văn hoá của bất kỳ một nơi Và đặc biệt, chúng ta phải nâng cao hiệu quả của công tác nghiên cứu và quảng bá các di sản văn hóa
II Tìm hiểu các tài nguyên du lịch của Việt Nam
1 Khái niệm tài nguyên du lịch
Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa (theo Khoản 4, Điều 3, Chương 1 Luật Du lịch Việt Nam năm 2017)
2 Đặc điểm của tài nguyên du lịch
- Tài nguyên du lịch có thể là đối tượng khai thác của nhiều ngành kinh tế - xã hội
Một số tài nguyên du lịch như địa hình địa chất, nước, sinh vật không chỉ được sử dụng cho ngành du lịch mà còn có ý nghĩa đối với nhiều ngành kinh tế cũng như nhu cầu của đời sống Chẳng hạn: tài nguyên nước đồng thời phục vụ cho đời sống, cho các hoạt động sản nông nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải hay tài nguyên sinh vật đồng thời cũng là đối tượng khai thác của các ngành lâm nghiệp, ngành thủy sản…
- Tài nguyên du lịch có phạm trù lịch sử Hay nói cách khác, sự hình thành, tồn tại
và biến đổi của tài nguyên du lịch thay đổi qua từng giai đoạn lịch sử Việc khai thác tài nguyên du lịch phụ thuộc rất lớn vào điều kiện kinh tế xã hội và sự phát triển của khoa học
kỹ thuật hiện đại Trước đây, khi điều kiện kinh tế xã hội và trình độ phát triển khoa học
kỹ thuật còn thấp, ta chỉ có thể khai thác được các nguồn tài nguyên du lịch đơn giản Và ngược lại, trong bối cảnh hiện tại ta có khả năng khai thác những nguồn tài nguyên du lịch phức tạp hơn
Trang 7- Tài nguyên du lịch mang tính biến đổi Tài nguyên du lịch không tồn tại vĩnh cửu
Nếu không được khai thác và sử dụng tiết kiệm theo hướng bền vững kết hợp với bảo vệ
và tôn tạo hợp lý, tài nguyên du lịch sẽ bị suy thoái, cạn kiệt cả về số lượng và chất lượng
- Hiệu quả khai thác tài nguyên thiên nhiên phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau Các yếu tố này có thể kể đến như: Khả năng nghiên cứu, phát hiện và đánh giá các nguồn tài nguyên tiềm ẩn chưa được khai thác, tình hình phát triển kinh tế – xã hội của các địa phương, các quốc gia, trình độ phát triển khoa học, công nghệ…
- Tài nguyên du lịch mang tính đa dạng, phong phú
- Tài nguyên du lịch có tính sở hữu chung Bất cứ công dân nào cũng có quyền
thưởng thức các giá trị của tài nguyên du lịch Cộng đồng dân cư có quyền tham gia và hưởng lợi ích hợp pháp từ hoạt động du lịch
- Hầu hết tài nguyên du lịch thường có tính mùa vụ Tính thời vụ trong du lịch được
hình thành từ tài nguyên khí hậu Do đó, việc khai thác tài nguyên cũng bị phụ thuộc vào tính mùa của khí hậu Ngoài ra, thời gian nghỉ ngơi của du khách cũng ảnh hưởng nhiều đến việc kinh doanh du lịch
- Việc khai thác tài nguyên du lịch gắn liền với vị trí địa lý Sự khác biệt giữa kinh
doanh du lịch và các lĩnh vực kinh tế khác là sản phẩm du lịch được bán tại chỗ do phần lớn tài nguyên du lịch (như cảnh quan thiên nhiên, các làng nghề truyền thống, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử…) đều gắn bó mật thiết với vị trí địa lý, không không thể di dời được
3 Vai trò của tài nguyên du lịch
Trong hoạt động du lịch, tài nguyên du lịch đóng một vai trò vô cùng quan trọng,
cụ thể:
- Tài nguyên du lịch là yếu tố quan trọng trong việc hình thành nên các sản phẩm
du lịch và là là cơ sở để phát triển các loại hình du lịch
- Tài nguyên du lịch đóng một vai trò quan trọng và là điều kiện thuận lợi để đáp ứng nhu cầu của du khách bởi tài nguyên du lịch chính là mục đích trong mỗi chuyến đi của du khách
Trang 8- Tài nguyên du lịch là một bộ phận cấu thành quan trọng của tổ chức lãnh thổ du lịch
4 Phân loại tài nguyên du lịch
a Tài nguyên du lịch tự nhiên
➢ Khái niệm tài nguyên du lịch tự nhiên là gì?
- Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm tất cả các yếu tố tự nhiên và các yếu tố có mức độ hấp dẫn cao, phản ánh môi trường địa lý của chúng và có thể được định giá cho mục đích du lịch
- Theo Khoản 1, Điều 15, Chương III của Luật du lịch Việt Nam năm 2017, tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm cảnh quan thiên nhiên, các yếu tố địa chất, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái và các yếu tố tự nhiên khác có thể được sử dụng cho mục đích
du lịch
➢ Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm:
- Tài nguyên địa hình – địa chất - địa mạo : Địa hình là thành phần quan trọng của
tự nhiên, là nơi diễn ra tất cả các hoạt động của con người Nó được hình thành từ quá trình địa chất, địa mạo lâu dài Trong hoạt động du lịch, địa hình là cơ sở quan trọng để hình thành nên các loại tài nguyên du lịch khác Các dạng địa hình thích hợp cho sự phát triển các hoạt động du lịch nổi bật như: địa hình đồng bằng, miền núi, địa hình vùng đồi, địa hình Karst, địa hình ven bờ biển
- Tài nguyên khí hậu : được xác định nhằm mục đích khai thác phục vụ cho hoạt
động du lịch bao gồm : nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, áp suất không khí, bức xạ mặt trời Khi khai thác tài nguyên khí hậu, ta cần đánh giá ảnh hưởng của nó đối với sức khỏe của con người Thông thường, những khu vực có khí hậu ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe con người sẽ được nhiều du khách ưa thích và lựa chọn làm nơi nghỉ ngơi
- Tài nguyên nước : bao gồm nước ngầm và nước mặt Trong đó, nước mặt bao gồm
đại dương, biển, suối, thác nước là nguồn tài nguyên có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động
du lịch Bên cạnh đó, nguồn nước ngầm cũng rất thích hợp cho các hoạt động du lịch nghỉ
dưỡng, chữa bệnh
Trang 9- Tài nguyên sinh vật : bao gồm nguồn động, thực vật có khả năng sử dụng nhằm
mục đích phát triển du lịch Trong hoạt động du lịch, tài nguyên sinh vật có ý nghĩa đặt biệt do tính đa dạng sinh học, tạo ra nhiều phong cảnh đẹp, sinh động Tài nguyên sinh vật bao gồm nhiều loại hình du lịch như : Du lịch sinh thái, du lịch bền vững, du lịch nghỉ dưỡng
b Tài nguyên du lịch nhân văn
➢ Khái niệm tài nguyên du lịch nhân văn là gì?
- Tài nguyên du lịch nhân văn là loại tài nguyên có nguồn gốc nhân tạo, do con người sáng tạo ra Tuy nhiên, để được coi là tài nguyên du lịch nhân văn, các loại tài nguyên này cần thỏa mãn điều kiện có sức hấp dẫn với du khách và có khả năng khai thác phát triển du lịch để tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường
- Theo Khoản 1, Điều 15, Chương III của Luật du lịch Việt Nam năm 2017, tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, di tích cách mạng, khảo cổ, kiến trúc; giá trị văn hóa truyền thống, lễ hội, văn nghệ dân gian và các giá trị văn hóa khác; công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng cho mục đích du lịch
➢ Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm:
- Tài nguyên du lịch nhân văn vật thể : ( hay Tài nguyên du lịch nhân văn thực chất)
là các di sản văn hóa (bao gồm các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật bảo vật quốc gia, các công trình đương đại…) hấp dẫn khách du lịch có thể bảo tồn khai thác vào mục đích phát triển du lịch, mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường
- Tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể : Ngược lại với tài nguyên du lịch nhân
văn vật thể, tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể bao gồm các di sản văn hóa phi vật thể
có giá trị hấp dẫn khách du lịch Tài nguyên du lịch nhân văn phi vật thể có thể bảo tồn, khai thác nhằm phục vụ mục đích phát triển du lịch, mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội
và môi trường Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm: Các lễ hội truyền thống, nghề và làng nghề thủ công cổ truyền, văn hóa ẩm thực, văn hóa ứng xử, phong tục, tập quán, văn hóa các tộc người, trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian…
Trang 10III Những nguồn tài nguyên du lịch căn bản của Việt Nam đối với hoạt động du lịch văn hóa
Việt Nam, quốc gia với nền văn hoá lịch sử lâu đời, có nhiều di sản văn hóa vật thể
và phi vật thể giá trị Điều đó được thể hiện ở những con số: 85 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, 3.329 di tích quốc gia và 9.875 di tích cấp tỉnh, hàng chục nghìn di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh khác, bên cạnh đó là những lễ hội văn hoá đặc sắc, làng nghề truyền thống, tiết mục nghệ thuật dân gian… gắn bó với đời sống người dân Việt Nam từ hàng ngàn năm nay Đặc biệt, Việt Nam đã có 5 di sản văn hoá vật thể và 1
di sản hỗn hợp văn hoá – thiên nhiên được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, đó là Quần thể tích Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn, Phố cổ Hội An, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, Thành Nhà Hồ và Quần thể danh thắng Tràng An Và 11 di sản văn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận là kiệt tác của nhân loại: Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Ca trù, Lễ hội Đền Gióng, Hát Xoan, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Đàn ca tài tử Nam Bộ, Dân
ca ví dặm Nghệ Tĩnh, Kéo co, Tín ngưỡng thờ Tam Phủ
Với ngành du lịch đang được chú trọng và tập trung đẩy mạnh để trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam đặc biệt trở thành nguồn tài nguyên vô cùng quý giá để phát triển du lịch Tiềm năng của các di sản văn hóa
đã và đang phát huy mạnh mẽ, đóng góp vào sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc
Chính phủ Việt Nam cũng định hướng khai thác các di sản văn hoá phục vụ phát triển du lịch Mục tiêu phát triển du lịch văn hóa cũng được nêu ra trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong năm 2016 Đến năm 2020, ngành du lịch văn hóa chiếm từ 10-25% trong tổng số 18-19 tỷ USD doanh thu từ khách du lịch Đến năm
2030, du lịch văn hóa chiếm từ 15-20% trong tổng số 40 tỷ USD doanh thu từ khách du lịch Vì vậy, du lịch văn hoá cũng được xác định là 1 trong 4 sản phẩm du lịch chính của Việt Nam tại Chiến lược phát triển sản phẩm du lịch
