HỘI CHỨNG CHÈN ÉP KHOANG

 Sau này nhiều tác giả: Matsen, Mubarak, Hargen…còn tìm ra HC CEK ở nhiều nơi khác ngoài chi trên như đùi, cẳng chân…  Hội chứng chèn ép khoangHC CEK, được WOLKMANN mô tả đầu tiên năm

Phùng Ngọc Hoà - Bộ môn Ngoại

I.ĐẠI CƯƠNG

 Hội chứng chèn ép khoang(HC CEK), được

WOLKMANN mô tả đầu tiên năm 1881 ở bệnh nhân gãy hai xương cẳng tay Vì vậy HC này có tên

WOLKMANN cẳng tay.

 Sau này nhiều tác giả: Matsen, Mubarak, Hargen…còn tìm ra HC CEK ở nhiều nơi khác (ngoài chi trên) như đùi, cẳng chân…

 Hội chứng chèn ép khoang(HC CEK), được

WOLKMANN mô tả đầu tiên năm 1881 ở bệnh nhân gãy hai xương cẳng tay Vì vậy HC này có tên

WOLKMANN cẳng tay.

 Sau này nhiều tác giả: Matsen, Mubarak, Hargen…còn tìm ra HC CEK ở nhiều nơi khác (ngoài chi trên) như đùi, cẳng chân…

HC WOLKMANN

VỊ TRÍ HAY GẶP H.C C.E.K

 HC CEK có thể gặp bất kỳ mọi nơi , nhưng chủ yếu là tứ chi

 Chi trên : Cẳng tay, các ngón tay

 Chi dưới : Cẳng chân (chiếm 80% HC CEK

do gãy xương)

 HC CEK có thể gặp bất kỳ mọi nơi , nhưng chủ yếu là tứ chi

 Chi trên : Cẳng tay, các ngón tay

 Chi dưới : Cẳng chân (chiếm 80% HC CEK

do gãy xương)

 Cẳng chân:Hay gặp sau một chấn thương, 80% có gãy xương.

- Vị trí: gãy mâm chày, gãy cao thân xương

chày (đoạn có cơ bụng chân rất chắc & dày).

- Có 4 khoang: khoang trước, khoang bên,

khoang sau nông & sâu

 Đùi - rất hiếm gặp.

II.GIẢI PHẪU BỆNH

 Bình thường giữa các khối cơ của chi

có các bao xơ, ngăn cách chúng thành một khoang ảo

 Bao xơ này chắc, ít đàn hồi, bên trong

chứa đựng mạch máu & thần kinh

quan trọng đi qua để nuôi phía hạ lưu

Thiết đồ cắt ngang 1/3 trên cẳng chân

Các khối cơ, mạch máu & TK 1/3 cẳng chân

 Với gãy hở độ 3: các khoang đã mở rộng, nên

không còn CEK (nếu có tổn thương mạch =>gãy

hở độ 3c)

2 Cơ

 Cơ bị phù nề, đụng dập và tụ máu

 Giai đoạn muộn, cơ bị hoại tử do thiếu

máu nuôi

Các khối cơ cẳng chân bị hoại tử

3 Mạch máu

 Bị áp lực trong khoang chèn ép, làm

cho mạch máu bị co thắt

 Nếu để muộn, mạch máu không còn

đập và thương tổn sẽ không hồi phục

4 Thần kinh

 Bị chèn ép => TK thiếu máu nuôi

 Về sau: khi TK bị chèn ép hoàn toàn

gây nên mất cảm giác và liệt vận động

III.SINH LÝ BỆNH

TỔN THƯƠNG THẦN KINH Khi áp lực khoang tăng cao:đầu tiên phần

nhạy cảm nhất bị chèn ép là các dòng vi quản nuôi thần kinh => làm cho TK bị thiếu máu.Vì thế, các dấu hiệu lâm sàng sớm nhất & quan trọng nhất của HC CEK là dấu hiệu về TK: tê bì; tăng cảm giác đau và liệt

S ơ đồ cắt ngang sợi TKNV theo Sunderland đồ cắt ngang sợi TKNV theo Sunderland ắt ngang sợi TKNV theo Sunderland c t ngang s i TKNV theo Sunderland ợi TKNV theo Sunderland

S ơ đồ cắt ngang sợi TKNV theo Sunderland đồ cắt ngang sợi TKNV theo Sunderland ắt ngang sợi TKNV theo Sunderland c t ngang s i TKNV theo Sunderland ợi TKNV theo Sunderland

1 Bao ngoµi d©y thÇn kinh, 2 Bã sîi thÇn kinh, 3 Nhãm

bã sîi thÇn kinh, 4 Bao bã sîi thÇn kinh, 5 M« néi thÇn kinh, 6 M¹ch m¸u d©y thÇn kinh

Cơ chế chấn thương gây CEK

xuống nuôi hạ lưu càng kém =>cơ càng thiểu

dưỡng, phù nề, xuất tiết…Càng phù nề…càng gây tăng áp lực khoang.

HẬU QUẢ CỦA H.C CHÈN ÉP KHOANG

 Toàn thân:

- Tăng áp lực trong khoang cơ-xương, gây chèn

ép tuần hoàn mao mạch =>hoại tử tổ chức như trong tắc mạch do nhiễm khuẩn.

- Nếu để muộn, chi bị hoại tử, BN bị nhiễm

toan chuyển hoá, nguy cơ tử vong cao.

 Tại chỗ:

mạch máu tốt thì BN có thể thoát được cụt chi, nhưng về sau chức năng chi kém vì thiếu máu cục bộ, gân; cơ; và các khớp bị xơ cứng.

sớm=>cụt chi=>tàn phế.

IV.LS HC CHÈN ÉP KHOANG

- Xảy ra sau một chấn thương.

- Cả chi căng cứng như một cái ống.

- Tăng cảm giác đau ngoài da.

- Đầu chi nề to, tím & lạnh hơn bình thường

- Yếu hoặc mất mạch ngoại vi

- Liệt vận động & mất cảm giác các ngón tay, ngón chân.

Matsen đưa ra 5 biểu hiện LS của

HC CEK cẳng chân:

Khoang bàn tay và ngón tay

HC chèn ép khoang bàn chân

V CẬN LÂM SÀNG

1 Đo áp lực khoang:

bằng Whitesides

- Bình thường Pk 8-10 mmHg.

- Khi Pk > 30 mmHg: Rạch cân, giải phóng khoang.

- Các phương pháp này chỉ chính xác khi thao tác và

dụng cụ chính xác.

Đo áp lực khoang bằng Whitesides

2 Đo giao động động mạch:

bằng siêu âm Doppler:

- Lưu thông máu phía hạ lưu giảm hoặc bị gián đoạn.

- Tốt nhất là dùng Doppler màu, quét ba chiều để

đo được áp lực dòng chảy một cách chính xác hơn.

3 Chụp film X.quang:

Lo i gãy và di l ch ại gãy và di lệch đầu xương ệch đầu xương đầu xương u x ương ng.

Lo i gãy và di l ch ại gãy và di lệch đầu xương ệch đầu xương đầu xương u x ương ng.

khoang?

4.Các Xét nghiệm:

PHÂN BIỆT H.C.C.EK VỚI R.L D.DƯỠNG

giác đau ngoài da.

Các ngón vẫn hồng , ấm.

VI ĐIỀU TRỊ

1 THEO DÕI H.C C.E.K

khung Braune nếu là cẳng chân.

động & cảm giác các đầu ngón bt => điều trị bảo tồn

2 PHẪU THUẬT GIẢI PHÓNG KHOANG

Khi LS rõ rệt, Pk >30 mmHg

Mở cân cẳng tay

- Đường rạch cân phía trước: đường

zich-zăc theo trục chi (

zăc theo trục chi (Đường mổ Henry

(gan) và McConnell ( gan-trụ)

- Đường sau: từ mỏm khuỷu hướng về

trâm quay

- Mở rộng cân – cơ theo dọc cẳng tay

Đường rạch cân

cẳng – bàn tay

Đường mổ Henry (gan) McConnell ( gan-trụ)

the treatment of

Compartment syndrome

Mở cân cẳng chân

 Rạch cân: Rạch cân 4 khoang bằng 2

đường rạch: đường ngoài (vào khoang

bên & khoang trước) & đường trong (vào khoang sau nông & sâu)

 Đường rạch đi suốt chiều dài cẳng chân, giải phóng mạch & thần kinh

Đường rạch cân cẳng chân

Đường rạch cân cẳng chân

 Cố định xương:

- Cố định ngoài

- Kéo liên tục qua xương gót

Rạch cân, giải phóng

khoang đùi

Khoang bàn chân và đường rạch cân

3 SAU MỔ

mọc tốt (7-10 ngày)

Khâu hoặc vá da sau mổ

KẾT LUẬN

dễ bỏ sót Tr/c gợi ý có ý nghĩa sớm nhất là rối loạn thần kinh.