Nỗi đau ấy,tâm trạng ấy được diễn tả một cách cụ thể, xúc động,trào dâng trong lòng, thể hiện lòng căm thù sục sôi của tác giả.. GV: Đến đây em thấy Trần Quốc Tuấn là người như thế nào[r]
Trang 1Tuần: 25 Ngày soạn: 20/2/2017
HỊCH TƯỚNG SĨ
(Trần Quốc Tuấn)
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bổ sung thêm kiến thức về văn nghị luận trung đại
- Thấy được chức năng, yêu cầu nội dung, hình thức của văn bản Hịch tướng sĩ.
- Cảm nhận được lòng yêu nước tha thiết, tầm nhìn chiến lược của vị chỉ huy quân sự đại tài Trần Quốc Tuấn
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC,KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ
1 Kiến thức
- Sơ giản về hịch
- Hoàn cảnh lịch sử liên quan đến sự ra đời của bài Hịch tướng sĩ
- Tinh thần yêu nước, ý chí quyết thắng kẻ thù xâm lược của quân dân thời Trần
- Đặc điểm văn chính luận ở Hịch tướng sĩ
2 Kỹ năng
- Đọc-hiểu một văn bản viết theo thể hịch
- Nhận biết được không khí thời đại sục sôi thời Trần ở thời điểm dân tộc ta chuẩn bị cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên xâm lược lần thứ hai
3 Thái độ
- Giáo dục lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc
C PHƯƠNG PHÁP
Thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1.Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Em hãy nêu ý nghĩa của văn bản Chiếu dời đô.
3 Bài mới:
Vừa rồi thầy và các em đã nhớ lại âm hưởng hào hùng trong một tác phẩm được coi là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước nhà Trong lịch sử văn học ta có rất nhiều áng văn chương bất hủ như thế Chẳng hạn như Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn, Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi, và sau này là Tuyên ngôn độc lập của Hồ CHí Minh Trong số đó , Hịch Tướng Sĩ được coi là bản anh hùng ca của thời đại Hôm nay thầy và các em sẽ cùng đi tìm hiểu tác phẩm này
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài dạy
Trang 2GV: Dựa vào chú thích sgk/58 em nào hãy cho
thầy biết vài nét về tác giả?
Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn năm sinh chưa rõ
ràng (1226, 1230 ), mất năm 1300
- Con của An Sinh Vương Trần Liễu, quê ở Nam
Định
- Là vị anh hùng văn võ song toàn
- Là người biết hy sinh quyền lợi bản thân, đoàn kết
nội bộ, thương yêu tướng sĩ
- Có công lớn trong công cuộc kháng chiến chống
quân Mông-Nguyên
- Ông là người biết vượt qua mọi hiểm khích cá nhân
để đặt lợi ích của quốc gia lên trên hết
- Đời Trần Anh Tông ông về trí sĩ ở Vạn Kiếp và mất
ở đó
GV: Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác của văn
bản?
- Sau chiến thắng 1258 đến 1285 là gần 30 năm.Một
thời hòa bình rất dài Đa số các tướng lĩnh của chúng
ta ngủ quên trong chiến thắng
- Một số thì mải mê hưởng lạc, một số khác sợ uy
của giặc nên dao động, muốn cầu hòa “Hịch tướng
sĩ” ra đời để khích lệ tướng sĩ học tập “Binh thư yếu
lược” và đánh tan tư tưởng thờ ơ, thái độ cầu an
hưởng lạc của họ
GV: Em hãy cho thầy biết văn bản thuộc thể loại
gì?
Hịch
GV: Em hiểu thế nào là Hịch?
Hịch – thể văn chính luận trung đại, có kết cấu chặt
chẽ, lí lẽ sắc bén, dùng để khích lệ tình cảm, tinh
thần đấu tranh chống kẻ thù
GV: Dựa vào sgk, một em hãy cho thầy biết bố
cục của một bài hịch?
- Phần mở đầu: Có tính chất nêu vấn đề.
- Phần thứ hai: Nêu truyền thống vẻ vang trong sử
sách để gây lòng tin tưởng
I/Tìm hiểu chung 1/ Tác giả: Hưng Đạo Vương Trần
Quốc Tuấn (1231?-1300)
- Là một danh tướng đời Trần có công lao lớn trong ba cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
2/Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác: Viết trước cuộc kháng chiến chống quân Mông-Nguyên lần thứ hai (1285)
Thể loại: Hịch Hịch – thể văn chính luận trung đại, có kết cấu chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dùng để khích lệ tình cảm, tinh thần đấu tranh chống kẻ thù
Trang 3- Phần thứ ba: Nhận định tình hình, phân tích trái
phải để gây lòng căm thù giặc
- Phần kết thúc: Nêu chủ trương cụ thể và kêu gọi
đấu tranh
GV chuyển: Sau khi đã hiểu rõ về tác giả, tác
phẩm, chúng ta chuyển sang phần II
GV: hướng dẫn đọc: Với văn bản này chúng ta
cần đọc với giọng đọc khúc chiết, lúc thì căm giận,
đau xót ,uất ức; khi thì đằm thắm, xúc động; lại
có đoạn giọng dồn dập, dằn từng câu, nhấn từng
chữ Các em chú ý nghe thầy đọc mẫu (gv đọc
mẫu 1 đoạn rồi mời hs đọc 1 đoạn)
GV chú thích: Văn bản này là một thể văn nghị
luận cổ, có rất nhiều từ khó mà chúng ta cần tìm
hiểu Khi yêu cầu các em soạn bài ở nhà, thầy đã
hướng dẫn các em tìm hiểu trước phần chú thích
GV: Qua phần chuẩn bị bài ở nhà, em hãy cho
thầy biết văn bản này có thể chia làm mấy phần?
nội dung chính mỗi phần?
- Phần 1: Từ đầu… “còn lưu tiếng tốt” → Nêu
gương những trung thần nghĩa sĩ trong sử sách
_Phần 2: Tiếp theo… “cũng vui lòng”
→ Nhận định tình hình đất nước và nỗi lòng
của tác giả
_Phần 3: Tiếp theo… “phỏng có được không”
→ Lời phân tích phải trái cùng các tướng sĩ
_Phần 4: Còn lại → Những nhiệm vụ cấp
bách, khích lệ tinh thần chiến đấu
GV: Em hãy nêu phương thức biểu đạt của văn
bản này?
Nghị luận kết hợp biểu cảm
PTBĐ chính của văn bản này là nghị luận, bên
cạnh đó tác giả còn lồng ghép thêm phương thức
biểu đạt biểu cảm, nhằm bộc lộ cảm xúc, tình cảm
của ông.
II/ Đọc – hiểu văn bản
1/Đọc- tìm hiểu từ khó
2/Tìm hiểu văn bản
2.1Bố cục: 4 phần
2.2Phương thức biểu đạt: Nghị
luận + biểu cảm
2.3 Phân tích:
a) Nêu gương những trung thần nghĩa sĩ trong sử sách
Trang 4GV: Mở đầu bài hịch, tác giả đã nêu một số tấm
gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách của
Trung Quốc? Xưa có những ai? Còn nay có
những ai?
- Xưa: Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Thân
Khoái, Kính Đức, Cảo Khanh…
- Nay: Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột
Lang…
GV: Nêu tên hàng loạt những tấm gương như thế,
tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì trong
đoạn văn trên?
Phép liệt kê và câu cảm thán, sử dụng điển tích, điển
cố
GV: Vì sao họ được nêu gương? Họ có những đặc
điểm gì chung?
Vì họ là những trung thần nghĩa sĩ hi sinh vì chủ, vì
vua, vì nước
GV: Kỉ Tín chết thay cứu thoát cho Cao Đế, Do
Vu chìa lung chịu giáo, Dự Nhượng nuốt than báo
thù cho chủ, Thân Khoái chặt tay cứu nạn cho
nước… Tất cả họ đều là những người vì chủ, vì
vua, vì nước mà hi sinh thân mình.
GV: Vậy, theo em vì sao tác giả lại nêu gương đời
trước và đời nay? Cách nêu gương như vậy nhằm
mục đích gì?
Tăng sức thuyết phục với các tì tướng, binh lính
GV: Sau khi nêu gương sử sách để khích lệ lòng
trung quân ái quốc của các tướng sĩ, tác giả quay
về với thực tế trước mắt, đó là lột tả tội ác của
giặc và nỗi lòng của tác giả Để hiểu sâu hơn thầy
và các em cùng nhau phân tích phần 2 của văn
bản.
- Xưa: Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Thân Khoái, Kính Đức, Cảo Khanh…
- Nay: Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang…
→ Phép liệt kê, câu cảm thán, sử dụng điển tích, điển cố
→ Những tấm gương hi sinh vì chủ,vì vua,vì nước
=> Khích lệ lòng trung quân ái quốc của các tướng sĩ thời Trần.
b) Hình ảnh quân giặc và nỗi lòng của tác giả
Trang 5GV: Em hãy tìm những chi tiết thể hiện hành
động lột tả tội ác của giặc trên đất nước ta?
- Đi lại nghênh ngang
- Uốn lưỡi cú diều, sỉ mắng triều đình
- Đem thân dê chó, bắt nạt tể phụ
- Thác mệnh Hốt Tất Liệt đòi ngọc lụa, lòng
tham không cùng
- Giả hiệu Vân Nam Vương, thu bạc vàng, vét
của kho
GV: Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
để nói đến tội ác của giặc?
Ẩn dụ, văn biền ngẫu
(Từng cặp câu cân xứng với nhau)
GV: Nghệ thuật ẩn dụ trong đoạn văn trên cho
thấy hình ảnh quân giặc như thế nào?
Ngang ngược, lòng tham không cùng
GV: Trần Quốc Tuấn hẳn đã rất căm phẫn trước
những hành động bạo ngược của giặc
Mông-Nguyên, đi tới đâu giết người dân vô tội vạ, hãm
hiếp phụ nữ trẻ em, vơ vét tài sản của người dân
lẫn triều đình ta Thật là tham lam, ngang
ngược… tội ác của chúng kể khôn xiết Tác dụng
của việc nêu ra những tội ác của giặc là gì?
Khơi dậy lòng căm thù giặc, nỗi nhục mất nước
GV: Sự ngang ngược và tội ác của giặc đã được
lột tả qua ngòi bút của Trần Quốc Tuấn Đây
chính là hình ảnh có thực trong lịch sử Chúng đã
xúc phạm đến đất nước và lòng tự tôn dân tộc với
những:
- Hành động khiêu khích bạo ngược
- Về chính trị: xúc phạm quốc thể
- Về kinh tế: ra sức vơ vét
Những hành động đó chỉ là cái cớ để chúng
đạt được mục đích cuối cùng là: bằng mọi
* Tội ác của giặc:
- Đi lại nghênh ngang
- Uốn lưỡi cú diều, sỉ mắng triều đình
- Đem thân dê chó, bắt nạt tể phụ
- Thác mệnh Hốt Tất Liệt đòi ngọc lụa, lòng tham không cùng
- Giả hiệu Vân Nam Vương, thu bạc vàng, vét của kho
→ Ẩn dụ, văn biền ngẫu
→ Tham lam, hống hách, ngang ngược
=> Khơi dậy lòng căm thù giặc, nỗi nhục mất nước.
Trang 6cách phải xâm lược cho được Đại Việt.
GV: Sau khi nhìn thấu dã tâm của giặc, nhận
định được thảm họa của đất nước, tác gải đã bộc
bạch nỗi lòng của mình Tâm sự đó như thế nào,
cô và các em cùng nhau tìm hiểu tiếp
GV: Trước tội ác của giặc, tác giả đã thể hiện nỗi
lòng của mình qua những chi tiết nào?
Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau
như cắt, nước mắt đầm đìa
GV: Ở đây tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì để thể hiện nỗi lòng của mình?
So sánh, nói quá
GV: Hình ảnh ẩn dụ, so sánh đó gợi lên tâm trạng
của tác giả như thế nào?
Tâm trạng đau xót đến tột độ
GV: Hình ảnh “nửa đêm vỗ gối/ ruột đau như
cắt/nước mắt đầm đìa” là những hình ảnh ẩn dụ,
ước lệ đã quen dùng trong văn chương cổ Mượn
hình ảnh này,tác giả đã bộc lộ trực tiếp tình cảm
của mình
Đó là một tâm trạng nhiều đau đớn Đó là nỗi lo
lắng, dằn vặt, trằn trọc, nặng lòng vì Tổ quốc của
vị thống lĩnh.
GV: Cùng với việc thể hiện nỗi đau tác giả đã bộc
lộ thái độ một cách cụ thể, em hãy tìm những chi
tiết ấy?
Căm tức chưa xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu
quân thù…
GV: Ở đây tác giả đã sử dụng loại từ gì để có thể
lột tả được sự căm tức của mình đối với giặc?
Động từ mạnh
* Nỗi lòng của tác giả:
- Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm
vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa
→ So sánh
=> Tâm trạng đau xót đến tột độ
- Căm tức chưa xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu quân thù…
→ Động từ mạnh, nói quá
Trang 7GV: Phải có lòng căm thù giặc sâu sắc lắm thì ông
mới mong muốn dùng những hành động có phần
ghê rợn (xả thịt, lột da, nuốt gan…) để trừng phạt
giặc Vậy theo em thái độ cùa tác giả đối với quân
thù như thế nào?
Thể hiện lòng căm thù sục sôi của tác giả
GV: Với lòng căm thù sục sôi, tác giả khao khát
được trả thù và phải dùng những hình thức trừng
phạt mạnh nhất, ghê gớm nhất như: xả thịt, lột
da, nuốt gan, uống máu đối với kẻ thù thì mới hả
lòng căm giận.
Nỗi đau ấy,tâm trạng ấy được diễn tả một cách cụ
thể, xúc động,trào dâng trong lòng, thể hiện lòng
căm thù sục sôi của tác giả.
GV: Đến đây em thấy Trần Quốc Tuấn là người
như thế nào?
Yêu nước, căm thù giặc sâu sắc
GV: Em có nhận xét gì về giọng điệu và cách lập
luận của tác giả trong đoạn văn văn?
Giọng điệu thống thiết
Cách lập luận: đi từ nhận định tình hình đất nước,
vạch rõ bản chất, dã tâm của giặc để từ đó bộc bạch
tâm sự chân thành
GV: Vậy theo em , những lời bộc bạch của tác giả
đã có tác động như thế nào đối với các tướng sĩ ?
Khơi gợi lòng yêu nước và tinh thần sẵn sang xả thân
vì tổ quốc ở các tướng sĩ
GV bình: Cách lập luận của đoạn văn trên rất
chặt chẽ, từ tâm trạng mà thể hiện thái độ, từ thái
độ mà biểu thị ý chí hành động Tất cả các trạng
thái tâm lí, các khía cạnh tình cảm đều được đẩy
tới cực điểm, đau xót thì tận cùng, căm giận thì
ngùn ngụt, khát vọng hành động thì cuồn cuộn
=> Lòng căm thù giặc sâu sắc
Tấm lòng yêu nước của Trần Quốc Tuấn có tác dụng động viên, cổ vũ đối với các tướng sĩ.
Trang 8mãnh liệt.
Cách lập luận chặt chẽ Từng câu từng chữ là tâm
huyết của tác giả Đây là áng văn chính luận hùng
hồn đanh thép, sục sôi nhiệt huyết, tràn đầy khí
thế, mang sức mạnh của muôn vạn hùng binh.
GV: Bài học này chúng ta sẽ tìm hiểu trong 2 tiết, ở
tiết sau chúng ta sẽ tìm hiểu phần còn lại
E Rút kinh nghiệm:
………
………
………
………
………
………
………