Để giúp các em học tốt, tiếp thu nhanh và nhớ lâu thì giáo viên phải đổi mới phương pháp phù hợp với từng đối tượng học sinh nhằm phát huy tính tích cực, tạo hứng thú học tập của các e[r]
Trang 1MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
MÔN LỊCH SỬ 6
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ, đặc thù của môn học lịch sử là phải tiếp cận nhiều sự kiện lịch sử, với những vị anh hùng, những danh nhân văn hóa,… không chỉ của dân tộc mà còn cả thế giới, từ cổ đại cho đến hiện đại Khi học lịch sử yêu cầu các em phải nhớ sự kiện và hiểu nội dung bài học một cách chính xác, đầy
đủ Vì vậy, đòi hỏi các em phải cần cù, say mê, và chịu khó lĩnh hội kiến thức thì mới đạt được kết quả cao Do đó, mà bộ môn lịch sử chưa thật sự gây hứng thú học tập cho học sinh
Mặt khác, môn lịch sử có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống của dân tộc, tự hào với những thành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ hiện tại có thái độ đúng đắn đối với sự phát triển trong tương lai
Đối với các em lớp 6 bước vào môi trường học tập mới còn rất nhiều bở ngỡ, việc học tập, kiểm tra đánh giá có nhiều điểm khác biệt so với chương trình tiểu học,
vì vậy người dạy cần hướng các em đi đúng hướng, nếu không các lớp học tiếp theo việc học tập bộ môn sẽ không đạt kết quả theo mong muốn
Để giúp các em học tốt, tiếp thu nhanh và nhớ lâu thì giáo viên phải đổi mới phương pháp phù hợp với từng đối tượng học sinh nhằm phát huy tính tích cực, tạo hứng thú học tập của các em, để các em tiếp thu kiến thức mà không bị gò ép Vì vậy việc khơi dậy sự hứng thú học tập, phát triển ý thức, ý chí, năng lực bồi dưỡng, rèn luyện phương pháp tự học là con đường phát triển tối ưu của giáo dục
II THỰC TRẠNG:
1 Thuận lợi:
Được sự quan tâm, chỉ đạo xát xao của chi bộ, BGH, các đoàn thể của trường
về công tác quản lí, giáo dục học sinh Tập thể sư phạm một lòng đoàn kết quyết tâm thực hiện nhiệm vụ được giao Đội ngũ cán bộ, giáo viên đa số đều trên chuẩn, năng động, có chí cầu tiến, được bồi dưỡng thường xuyên về công tác giáo dục
Qua nhiều năm chất lượng mũi nhọn của trường luôn tăng lên, trở thành thương hiệu, cũng từ đó làm cho đội ngũ cán bộ, giáo viên yên tâm công tác hơn, tạo niềm tin cho phụ huynh đối với giáo viên, nhà trường lớn hơn
Đối tượng học sinh phần lớn đủ điều kiện hoàn thành nội dung của chương trình, theo yêu cầu đổi mới Đa số học sinh hứng thú học tập có sự tò mò khám phá kiến thức, tích cực hợp tác giúp Gv hoàn thành tốt nhiệm vụ
2 Khó khăn:
Nhiều em còn ham chơi, tỏ ra thờ ơ, chưa hứng thú trong việc học tập, chưa xác định mục tiêu học tập đúng đắn Nhiều em mất kiến thức căn bản ở lớp dưới,
Trang 2không có khả năng học tập, thiếu tự tin, trí nhớ kém Còn một số bộ phận học sinh ý thức tự giác, tích cực chưa cao
Một số phụ huynh còn lơ là trong việc quản lí, giáo dục học sinh, thiếu sự cộng tác với giáo viên chủ nhiệm, nhà trường Chưa tạo điều kiện tốt nhất để các em học tập
Trang thiết bị phục vụ cho việc giảng dạy còn thiếu, các tài liệu tham khảo thì rất ít,…
III NỘI DUNG:
1 Một số phương pháp dạy học tích cực:
1.1 Nguyên cứu SGK và chuẩn bị bài mới:
Việc nghiên cứu bài ở nhà là điều rất cần thiết, đặc biệt là đối với bài mới Hướng dẫn học sinh cách xem bài mới ở nhà bằng cách đọc đi đọc lại nhiều lần, hướng dẫn Hs khai thác kênh hình, hệ thống các câu hỏi màu xanh dương trong SGK để tự trả lời trước khi lên lớp,… Phương pháp này áp dụng cho tất cả các bài học trong SGK lớp 6
Ví dụ: Sẽ minh họa trong bài dạy thông qua sự chuẩn bị của Hs
1.2 Phương pháp tạo tình huống:
Phương pháp này nhằm thu hút sự chú ý của học sinh và tạo sự hấp dẫn cho
cả một tiết học, quá trình học tập lịch sử Phương pháp này áp dụng cho tất cả các bài học mới trong SGK lớp 6, việc này thực hiện ở phần giới thiệu bài mới hoặc chuyển các mục, kết thúc bài học định hướng các nội dung kế tiếp liên quan
Ví dụ: Sẽ minh họa trong bài dạy
1.3 Sự dụng phương pháp tích hợp môn học:
Môn lịch sử 6 có liên quan kiến thức với các môn học như: Ngữ Văn, Địa lý, GDCD,…Phương pháp này áp dụng cho hầu hết các bài học trong SGK lớp 6
VD: Bài 1: Giới thiệu về di tích Văn Miếu thông qua kênh H.2 SGK,…
- H.2 SGK thuộc loại tư liệu nào? Tư liệu đó giúp em hiểu thêm đều gì?
- Gv: Giới thiệu và giải thích thêm: đây là tư liệu hiện vật và chữ viết có ý nghĩa hết sức quan trọng, ghi nhận của một chặn đường dài lịch sử Việt Nam Thông qua đó giáo dục việc bảo vệ các giá trị và di tích lịch sử
VD Bài: 4, 5, 8, 17, 18, 21, 24, 26, 27,…
- Giới thiệu các lược đồ H.10, H.24, H.43, H.44, H.47, H 48, H.49, H.51…
- Gv: Yêu cầu Hs xác định vị trí các địa danh trên bản đồ,…
- Qua đó định hướng vị trí địa lí, các kiến thức về địa lí, giúp cho các em tự tin thể hiện trên bản đồ, trước tập thể,…
1.4 Phương pháp đàm thoại:
Trang 3Đây là phương pháp dùng lời nhưng dưới hình thức trao đổi qua lại giữa thầy
và trò Thường giáo viên là người chủ động đề ra các câu hỏi và yêu cầu học sinh trả lời Với những câu hỏi theo cấp độ nhỏ, trong đó thầy hỏi với mục đích vừa kích thích học sinh suy nghĩ, vừa dẫn dắt, gợi ý để trò trả lời Phương pháp này áp dụng cho tất cả các bài học mới và sự dụng xuyên suốt trong quá trình dạy học lịch
sử lớp 6
Ví dụ: Sẽ minh họa trong bài dạy
1.5 Phương pháp thảo luận nhóm
Thảo luận nhóm giúp học sinh mở rộng, đào sâu kiến thức trong học tập, trên
cơ sở nhìn nhận một cách có suy nghĩ, phân tích có lí lẽ, có dẫn chứng minh họa, phát triển được tư duy khoa học Giúp học sinh phát triển các kĩ năng giao tiếp, tranh luận, bồi dưỡng các phương pháp nghiên cứu một cách vừa sức
VD Bài 3: Xã hội nguyên thủy
- Gv: Giới thiệu H 5 SGK, yêu cầu Hs quan sát, kết hợp với kênh chữ, cho biết sự khác nhau giữa Người tối cổ và Người tinh khôn ở điểm nào?
- Gv: Giúp Hs phân biệt sự khác biệt, đó là những yếu tố cơ bản giúp Người tinh khôn chuyển biến
VD Bài 9: Đời sống vật chất của người nguyên thủy trên đất nước ta?
- Giới thiệu sản phẩm đồ gốm, công cụ bằng đá,
- Yêu cầu Hs quan sát và nhận xét việc làm đồ gốm có gì khác so với việc làm công cụ bằng đá?
- Yêu cầu Hs liệt kê các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi? Nêu ý nghĩa của việc trồng trọt, chăn nuôi?
- Gv: Nhận xét, giáo dục tinh thần lao động tự giác, sự sáng tạo trong công việc, …
1.6 Phương pháp sự dụng đồ dùng trực quan:
Hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, lược đồ,… có ý nghĩa to lớn trong dạy học lịch sử: mắt thấy, tai nghe, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, có tác dụng giáo dục
tư tưởng, tính cách, phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ cho học sinh
VD: Bài 1: Sơ lược về môn lịch sử
- Nhìn lớp học ở H 1 SGK, em có thấy khác với lớp học ngày nay không?
Em có hiểu vì sau có sự khác biệt đó?
- Giới thiệu các lược đồ H.10, H.24, H.43, H.44, H.47, H 48, H.49, H.51,…
- Giúp Hs trình bày diễn biến trên lược đồ, biết được nhiều thông tin trên lược
đồ mà kênh chữ không có, giúp các em tự tin thể hiện trước đám đông, nắm chắc các kiến thức
Trang 41.7 Kĩ thuật sơ đồ tư duy:
hoặc bằng biện pháp thủ công,…tổng thể của vấn đề được chỉ ra dưới dạng một hình trong đó các đối tượng được liên hệ với nhau bằng các đường nối Với cách thức đó, các dữ liệu được ghi nhớ và nhìn nhận dễ dàng và nhanh chóng hơn, là cách ghi nhớ tốt nhất Phương pháp này áp dụng cho một số bài học trong SGK lớp 6
Ví dụ: Sẽ minh họa trong bài dạy
1.8 Ngoài ra việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy, hoặc trở giảng là rất cần thiết, đặc biệt là cho tiết dạy không có đồ dùng, bên cạnh đó cần có
sự kết hợp giới thiệu các câu truyện lịch sử liên quan đến chương trình, thông qua đi tham quan các di tích lịch sử ở địa phương, đi du lịch, tham quan các khu di tích lịch
sử quốc gia, xem tư liệu lịch sử, xem phim lịch sử,… Qua đó giúp các em dễ hình dung và cảm nhận tốt về lịch sử, tránh sự khô khan, gò bó,…
- Phương pháp này áp dụng cho các bài học trong SGK lớp 6
2 Hoạt động dạy học với phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực:
Trong quá trình dạy học việc sử dụng phương pháp và các kỹ thuật tích cực để dạy học gồm có nhiều hoạt động nhưng đối với bài Cuộc khởi nghĩa Hai Bà
Trưng(năm 40) chỉ áp dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy học sau:
VD: Phần 1 Nước Âu Lạc từ thế kỉ II TCN đến thế kỉ I có gì thay đổi?
Trong nội dung này áp dụng kĩ thuật động não, kết hợp phương pháp trả lời vấn đáp, thảo luận nhóm, giáo dục bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên,….với các hoạt động cá nhân, cặp, nhóm,…
- Hãy cho biết tình hình nước ta vào năm 179 TCN?
-> Triệu Đà sáp nhập Âu Lạc vào Nam Việt, chia Âu Lạc thành 2 quận: Giao Chỉ và Cửu Chân
- Đến năm 111 TCN nuớc ta có gì thay đổi?
-> nhà Hán gộp Âu Lạc với 6 quận của Trung Quốc thành châu Giao
- Việc nhà Hán gộp Âu Lạc với 6 quận của Trung Quốc thành châu Giao nhằm âm mưu gì?
-> nhằm xóa tên nước ta biến thành quận, huyện của Trung Quốc
- Em có nhận xét gì về cách đặt quan lại cai trị thời Hán?
-> Thể hiện người Hán là chủ, quyết định về các mặt,…
- Nhân dân châu Giao bị nhà Hán bốt lột như thế nào?
- Bắt dân ta phải nộp thuế nhất là thuế muối và thuế sắt Hằng năm phải lên rừng, xuống biển tìm kiếm những sản vật quý như ngà voi, sừng tê, ngọc trai, đồi mồi… để cống nạp cho nhà Hán Họ còn đưa người Hán sang ở các quận Giao Chỉ, Cửu Chân và bắt dân ta phải theo phong tục của họ
- Nhà Hán đưa người Hán sang châu Giao nhằm mục đích gì?
-> Nhà Hán muốn thực hiện mưu đồ đồng hóa nhân dân ta và nhanh chóng biến nước ta trở thành quận, huyện của chúng
Trang 5VD: Phần 2 Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ?
Trong nội dung này áp dụng kĩ thuật động não, kết hợp phương pháp trả lời vấn đáp, thảo luận nhóm, sơ đồ tư duy, trình bày trên lược đồ,,… với các hoạt động
cá nhân, cặp, nhóm,…
- Hãy cho biết nguyên nhân cuộc khởi nghĩa?
-> Do chính sách đô hộ và cai trị hà khắc của nhà Hán, nhân dân ta không chịu nổi, họ đã vùng lên đấu tranh
- Hãy nêu đôi nét về gia thế của Hai Bà Trưng và Thi Sách?
-> Hai Bà Trưng là con gái của Lạc tướng thuộc dòng dõi Hùng Vương ở huyện Mê Linh Thi sách là con trai Lạc tướng huyện Chu Diên
- Qua 4 câu thơ của trên SGK, em hãy cho biết mục tiêu của cuộc khởi nghĩa? -> Giành lại độc lập cho Tổ quốc, nối tiếp sự nghiệp của vua Hùng
- Theo em, việc khắp nơi đều kéo quân về Mê Linh nói lên đều gì?
-> Thể hiện sự đoàn kết, quyết tâm đánh đuổi kẻ thù,…
- Dựa vào lược đồ trình bày diễn biến trên lược đồ?
-> Hs kết hợp thông tin trên chữ thể hiện trên lược đồ
- Kết quả của cuộc khởi nghĩa như thế nào?
-> Cuộc khởi nghĩa thắng lợi hoàn toàn Khôi phục độc lập dân tộc sau hơn hai thế kỷ bị đô hộ
- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng?
-> Sự lãnh đạo tài tình của Hai Bà Trưng, sự ủng hộ của nhân dân,
- Nêu ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa?
-> Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất quật cường của dân tộc ta
- Củng cố kiến thức bằng sơ đồ tư duy
- Việc nhân dân ta lập đền thờ Hai Bà Trưng và các vị tướng ở khắp nơi nói lên điều gì?
-> Thể hiện lòng biết ơn, học tập ở nơi họ trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước
3 Bài học kinh nghiệm:
-Trước khi lên lớp, giáo viên cần phải chuẩn bị chu đáo cho tiết dạy có như thế thì hệ thống kiến thức, kĩ năng của giáo viên được củng cố và nâng cao
- Kết hợp tốt các phương pháp dạy học và nội dung lồng ghép phải phù hợp Tạo ra một giờ học thật thoải mái, nhẹ nhàng, không gượng ép học sinh
- Để giúp học sinh nâng cao ý thức học tập thì người giáo viên phải có tâm huyết, yêu nghề Biết gợi mở động viên kịp thời để học sinh ham học hơn Nắm bắt được đối tượng học sinh và tình hình thực tế ở địa phương từ đó đưa ra biện pháp khắc phục
- Việc kiểm tra đánh giá phải thường xuyên, hệ thống câu hỏi phải phù hợp từng đối tượng, vừa phát huy tính tích cực của Hs khá giỏi, vừa tạo điều kiện cho Hs đại trà đạt kết quả theo yêu cầu
III KẾT LUẬN:
Trang 6- Phương pháp dạy học rất đa dạng, có tầm quan trọng trong quá trình dạy học, người giáo viên phải biết lựa chọn nghiên cứu, phối hợp các phương pháp dạy học sao cho phù hợp với mục tiêu chung của bài học, gây hứng thú, từ đó đi đến chủ động học tập, tìm tòi sáng tạo và thêm yêu thích môn học
nâng cao chất lượng bộ môn Chính vì vậy, đòi hỏi người giáo viên phải khơi gợi tính tích cực của học sinh, phải thực sự tâm huyết, phải tìm tòi, nghiên cứu, đầu tư vào bài giảng và vận dụng các phương pháp sáng tạo, phù hợp với từng đối tượng học sinh
- Tạo sự hứng thú học tâp cho các em, có hứng thú thì mới phát huy được tính tích cực, chủ động học tập, phát triển tư duy sáng tạo, khắc sâu kiến thức và từ đó sẽ nâng cao chất lượng bộ môn lịch sử
- Chuyên đề này về mặt nội dung cũng như hình thức chắc chắn còn nhiều hạn chế, rất mong được lãnh đạo, hội đồng bộ môn, cũng như đồng nghiệp đóng góp để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy cho huyện nhà
IV KIẾN NGHỊ:
- Trang bị thêm những tư liệu bằng kênh hình, những tư liệu làm phim gắn liền với sự kiện lịch sử, các anh hùng dân tộc, các danh nhân văn hóa,
- Trang bị thêm các tài liệu lịch sử cho Gv và Hs đọc tham khảo, các sách nâng cao,
- Các phong trào, các chủ đề, các ngày lễ, các hoạt động khác tổ chức cần
có sự lồng ghép với lịch sử