Trên thực tế, chuẩn bị của thầy và trò tốt sẽ tạo điều kiện cần cho sự thành công của giờ dạy- học luyện nói. Vậy còn điều kiện đủ cho sự thành công này là gì ? Đó chính là cách tiến hàn[r]
Trang 1Chuyên đề:
Phần Thứ nhất: Đặt vấn đề
I Lý do chọn chuyên đề
Ngữ văn là một môn khoa học trong nhà trường Nó bình đẳng với các môn học khác, song lại có một vị trí hết sức quan trọng trong việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan của học sinh Tập làm văn lại là một phân môn quan trọng trong môn Ngữ văn Nó có tính chất thực hành tổng hợp của các giờ văn học, giờ tiếng Việt Khi làm văn học sinh phải vận dụng tổng hợp kiến thức về văn học, về tiếng Việt để diễn đạt, trình bày vấn đề được chính xác, lưu loát, hay và hấp dẫn (Tính tích hợp thể hiện rõ nhất) Do đó bài làm văn được coi như thước đo kết quả học tập Ngữ văn của học sinh một cách hiệu quả, chính xác Làm văn có hai dạng.:
Đó là làm văn nói và văn viết Cả hai dạng văn này đều quan trọng Nó góp phần phát triển năng lực làm văn, hành văn nói chung cho học sinh ở nhà trường và ngoài xã hội
Trong thực tế dạy - học Ngữ văn ở trường trung học cơ sở hiện nay số giờ luyện viết văn chiếm đa số, còn giờ thực hành văn nói chiếm thời lượng rất ít Thế nhưng thực tế cuộc sống lại đòi hỏi con người vừa có khả năng tạo lập văn bản hành văn vừa có khả năng tạo văn bản nói để đáp ứng yêu cầu, mục đích giao tiếp trong cuộc sống, đặc biệt là giao tiếp của con người trong thời đại mới Giờ luyện nói góp phần quan trọng vào quá trình đào tạo học sinh thành những con người phát triển toàn diện, có khả năng đáp ứng đòi hỏi của xã hội hiện đại Đó là con người không chỉ có tri thức mà phải đem tri thức hoà nhập một cách chủ động, tích cực hơn với môi trường sống, với xã hội tương lai khi các em ra trường
II Mục tiêu của việc đổi mới phương pháp tiết Luyện nói Ngữ văn 6.
Như chúng ta đã biết, mỗi tiết học, mỗi phân môn đều có vai trò, vị trí riêng Phân môn làm văn không chỉ thực hiện truyền tải nội dung kiến thức của tiết học mà
Trang 2thông qua giờ làm văn giáo dục toàn diện cho học sinh về tư tưởng tình cảm, thẩm
mỹ Bài tập làm văn phản ánh khá rõ nét nhận thức, tư duy, tình cảm của các em về những vấn đề văn học và đời sống Nhận thức đúng hay sai về vấn đề văn học, đời sống có liên quan chặt chẽ đến lập trường tư tưởng của học sinh Vì thế quá trình làm văn thể hiện vai trò chủ thể sáng tạo của học sinh đầy đủ và rõ ràng nhất
Mặt khác, xét trên lĩnh vực tiếng Việt, quá trình làm văn là quá trình học sinh trau dồi ngôn ngữ, câu, từ, cách diễn đạt…Hay nói cách khác, làm văn còn có vai trò giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, làm cho vốn tiếng Việt, khả năng sử dụng tiếng Việt của học sinh được nâng lên Đó cũng chính là làm tăng khả năng tư duy của học sinh bởi ngôn ngữ là cái vỏ, là biểu hiện của tư duy Điều đó có tác dụng lớn, tác dụng trực tiếp trong cuộc sống, trong giao tiếp, sinh hoạt và trong công tác sau này của mỗi học sinh khi rời ghế nhà trường
Vì thế giờ luyện nói trong làm văn vừa phải đảm bảo cái chung của giờ làm văn, vừa đảm bảo cái riêng, cái đặc thù của giờ luyện nói
Giờ luyện nói nhằm bồi dưỡng, khắc sâu tri thức, rèn luyện kỹ năng làm văn, đồng thời tạo cho học sinh khả năng làm văn nói , kỹ năng thực hành, trình bày một vấn đề trước tập thể hay rèn tư duy ngôn ngữ, tư thế, tác phong…tạo sự tự tin, đĩnh đạc khi nói trước tập thể… Vận dụng phương pháp mới vào dạy-học Ngữ văn nói chung, dạy học giờ luyện nói nói riêng nhằm thực hiện tốt những mục tiêu trên
Phần thứ hai: Nội dung chuyên đề
I Đặc điểm của bài luyện nói
Đây là giờ thực hành thể hiện bằng ngôn ngữ nói trực tiếp trên lớp, học sinh thực hiện là chính, giáo viên chỉ là người dẫn dắt, định hướng nên qua giờ thực hành này học sinh bộc lộ tất cả các mặt ưu, khuyết điểm của mình trên nhiều phương diện như ngôn từ, câu, thái độ, phong cách biểu hiện….ở Tiểu học các em vẫn quen làm văn viết và đọc văn bản sẵn có, còn hành văn nói thì rất hạn chế, thậm chí có em còn
sợ làm văn nói … Do đó sự chủ đạo, định hướng, dẫn dắt của thầy đóng vai trò quan trọng , đòi hỏi thầy phải vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học
Trang 3II Một số phương pháp chính trong giờ luyện nói
Là loại bài có tính đặc thù cao, giờ luyện nói cần sự kết hợp nhiều phương pháp nhưng chủ yếu là sử dụng phương pháp điều tra phân loại đối tượng, phương pháp giám sát, phương pháp đàm thoại trực tiếp, phương pháp thảo luận và phương pháp thuyết trình:
1 Phương pháp điều tra phân loại đối tượng:
Trước khi tiến hành dạy- học luyện nói, giáo viên tiến hành điều tra phân loại học sinh theo từng loại: Giỏi, khá, trung bình và yếu kém Với mỗi loại đối tượng phân loại giáo viên có yêu cầu và phương pháp khác nhau khi tiến hành gọi phát biểu hoặc gọi trình bày vấn đề trước lớp Ngoài ra giáo viên cần chọn cán sự bộ môn tới từng tổ, nhóm để các em có thể hoạt động nhóm được tốt Làm như vậy giờ luyện nói trên lớp vừa rộng lại vừa sâu, học sinh có thể phát huy tối đa khả năng tham gia phát biểu, luyện nói
2 Phương pháp giám sát:
Với giờ thực hành làm văn nói, học sinh thực hiện là chính, giáo viên có vai trò định hướng, hướng dẫn nên 45 phút trên lớp giáo viên phải có khả năng bao quát tốt, thực hiện giám sát hoạt động của học sinh trong toàn lớp để có biện pháp thích hợp
cụ thể với mỗi tình huống khi cần và có thể hướng đẫn từng nhóm hoạt động; đồng thời đạt được nội dung, mục đích của giờ làm văn nói cũng như giáo dục tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ cho học sinh khi tham gia hoạt động nói
3 Phương pháp đàm thoại trực tiếp
Là giờ làm văn nói, thực hành ngôn ngữ nói, rèn khả năng trình bày vấn đề bằng văn bản nói nên phương pháp đàm thoại đóng vai trò quan trọng Không chỉ sử dụng phương pháp này đối với mối quan hệ thầy- trò mà còn thực hiện khi trò với trò hoạt động Sau mỗi văn bản nói học sinh lại có những lời phát biểu, nhận xét, đánh giá hay thảo luận với nhau về vấn đề vừa trình bày Giáo viên đóng vai trò định hướng đánh giá trên cơ sở thực tế để củng cố kĩ năng và kiến thức cho học sinh Phương pháp này làm cho giờ dạy- học đúng nội dung, tư tưởngvà hiệu quả
Trang 44 Phương pháp vấn đáp:
Phương pháp này gần với phương pháp đàm thoại, song lại có đặc thù riêng Phương pháp này có tính chất trực tiếp đối thoại nhưng là hỏi - đáp Giáo viên gieo vấn đề, học sinh suy nghĩ và trả lời bằng văn bản nói Hoặc khi hoạt động nhóm, cán
sự bộ môn của tổ cũng có thể sử dụng phương pháp này khi điều khiển nhóm hoạt động
5 Phương pháp thảo luận:
Đây là phương pháp mà khi giáo viên gieo vấn đề để học sinh tiến hành trao đổi, thảo luận- bàn bạc để tìm ra đáp án chung nhất, đúng nhất Hay khi hoạt động tổ, nhóm, học sinh cũng tiến hành thảo luận theo tổ, nhóm để đi đến thống nhất ý kiến chung, cử đại diện cho tổ phát biểu, thực hiện bằng văn bản nói trước tập thể lớp Phương pháp này làm tăng tiến độ, hiệu quả của giờ luyện nói trên lớp
6 Phương pháp thuyết trình
Khi thực hành văn bản nói (trong đó có phát biểu ý kiến tranh luận của mình)
là học sinh đã áp dụng phương pháp thuyết trình Trình bày vấn đề sao cho rõ ràng, mạch lạc, liên kết và làm thế nào để thuyết phục được người nghe không thể không vận dụng phương pháp thuyết trình Đây là một trong những phương pháp cần có để thực hiện có hiệu quả giờ làm văn nói
Các phương pháp nêu trên cần được vận dụng một cách linh hoạt, chủ động và nhịp nhàng…Cùng với các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết của giờ thực hành dạy- học luyện nói Có như vậy giờ luyện nói mới có kết quả tối ưu như mong đợi
Nhưng muốn thực hiện tốt các phương pháp trên cần có sự chuẩn bị chu đáo của thầy và trò, đặc biệt là của trò trước giờ thực hành luyện nói trên lớp
III Các bước chuẩn bị cho giờ văn nói
1 Chuẩn bị của giáo viên
Muốn đạt kết quả dạy- học tốt giờ luyện nói trên lớp, trước tiên giáo viên cần
có sự chuẩn bị chu đáo và kỹ càng trước giờ lên lớp Cụ thể: giáo viên cần soạn giáo
Trang 5án chi tiết, đưa ra nhiều tình huống có thể xảy ra trong giờ luyện nói để có những phương án xử lý tốt, tránh sa vào bị động
Mặt khác, giáo viên cần giao đề cụ thể và hướng dẫn tỉ mỉ cho học sinh chuẩn
bị ở nhà theo yêu cầu của giờ luyện nói trên lớp Có như vậy học sinh mới có thể chủ động tham gia hoạt động nói trên lớp, trước tập thể Và như vậy là học sinh đã phát huy được tích cực, chủ động, sáng tạo cũng như các em có thể làm chủ hoạt động học trên lớp của mình
2 Chuẩn bị của trò:
Một giờ luyện nói đạt kết quả tốt không chỉ cần sự chuẩn bị chu đáo của thầy
mà còn có sự chuẩn bị tích cực của trò theo sự hướng dẫn của thầy Trên thực tế, em nào chuẩn bị tốt (cả về nội dung và tâm lí) em đó sẽ chủ động trong hoạt động học, hoạt động nói trước lớp Ngược lại, em nào không chuẩn bị hoặc chuẩn bị qua loa, đối phó sẽ rơi vào bị động, lúng túng, thậm chí không làm được văn nói trên lớp… Chính vì vậy sự chuẩn bị của học sinh là vô cùng quan trọng, nó có ý nghĩa quyết định đến việc thành hay bại của giờ luyện nói trên lớp.!
IV Cách tiến hành bài Luyện nói
Trên thực tế, chuẩn bị của thầy và trò tốt sẽ tạo điều kiện cần cho sự thành công của giờ dạy- học luyện nói Vậy còn điều kiện đủ cho sự thành công này là gì ?
Đó chính là cách tiến hành giờ luyện nói, là việc vận dụng các phương pháp dạy học của thầy Đây là phương diện thể hiện vai trò chủ đạo, vai trò định hướng, dẫn dắt của thầy Một giờ luyện nói thành công là một giờ có phương pháp tốt, cách thực hiện tối ưu GV nên tập cho HS về cách nói như lời đầu tiên, cuối lời, cảm ơn
Minh họa
Tiết 43: LUYỆN NÓI KỂ CHUYỆN
*Hoạt động 1: HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ
Trang 61) GV kiểm tra các dàn bài của học sinh đã chuẩn bị ở nhà; nêu yêu cầu các bước tập nói trong tiết học,chia tổ , nhóm, cử tổ trưởng, nhóm trưởng
2) Học sinh đọc các đề trong SGK
Đề 1: Kể lại một chuyến thăm quê của em
Đề 2: Kể về một cuộc thăm hỏi gia đình liệt sĩ (thương binh) neo đơn
Đề 3: Kể về một cuộc đi thăm di tích lịch sử hoặc danh lam thắng cảnh
Đề 4: kể về một chuyến ra thăm thành phố
3)Đọc dàn bài và bài viết tham khảo trong SGK
Dàn bài tham khảo đề 2
A Mở bài:
- Đi thăm vào dịp nào?
- Ai tổ chức?Đoàn gồm những ai?
- Dự định đến thăm gia đình nào?ở đâu?
B Thân bài:
- Chuẩn bị những gì cho cuộc đi thăm?
- Tâm trạng của em trước cuộc đi thăm?
- Tâm trạng và cảnh vật của mọi người trên đường đi
- Quang cảnh gia đình?
- Cuộc gặp gỡ diễn ra như thế nào?Lời nói?Việc làm?Quà tặng?
- Thái độ của các thành viên trong gia đình?
C.kết bài: ấn tượng của em về cuộc đi thăm?
4)Học sinh tự xây dựng dàn bài của mình, các bạn trong nhóm đọc, góp ý,bổ sung
*Hoạt động 2: HƯỚNG DẪN TẬP NÓI Ở NHÓM,TỔ
- Mỗi nhóm,tổ do nhóm trưởng điều khiển.Gv giám sát hoạt động của các nhóm
- Các học sinh trình bày bài của mình (mỗi người không quá 3 phút)
- Nhóm cử một đại diện lên kể chuyện trước lớp
*Hoạt động 3: KỂ CHUYỆN TRƯỚC LỚP
Trang 7Lớp truởng điều khiển lần lượt đại diện các nhóm lên trình bày
- Học sinh trình bày bài của mình trước lớp
- Học sinh nhận xét lẫn nhau
- GV tổng kết các mặt: Nội dung truyện, cách kể, giọng kể….Sau đó cho điểm cho từng nhóm
*Hoạt động 4: HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
Tập kể lại đề đã chuẩn bị, làm dàn ý và tập kể các đề còn lại
Trên đây là những ý tưởng của tôi về việc vận dụng các phương pháp dạy học mới trong giờ luyện nói Rất mong sự đóng góp ý kiến quý báu của các đồng nghiệp để chuyên đề có thể thực hiện thành công Xin chân thành cảm ơn!
Tân Phong, ngày 26 tháng 11 năm 2016
Ý kiến của HĐKH: Người thực hiện
Chuyên đề xế loại:
Ngày tháng năm 2016
P Chủ tịch HĐKH
Lê Văn Danh
Lâm Phi Long