*Giữa tro tàn của mất mát đau thương, bà vẫn cần mẫn nhóm lửa: Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn, Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng… - Thời gian sớm
Trang 1Bếp lửa
văn bản:
- Bằng Việt -
Trang 2- Sinh năm 1941.
- Quê Hà Nội – thuở nhỏ sống ở Huế.
- Là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ.
- Giọng thơ Bằng Việt trong trẻo, thiết tha Phù hợp với đề tài kỷ niệm, mơ ước của tuổi trẻ.
1 Tác giả
Bằng Việt
I Tìm hiểu chung
Trang 3Nhà thơ kể lại: “Những năm đầu theo học luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng Tháng
9 ở bên đó trời se se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa
sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà Mỗi buổi dạy sớm đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dạy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho cả nhà”.
Trang 42 Tác phẩm
I Tìm hiểu chung
Hoàn cảnh sáng tác:
- Bài thơ ra đời 1963, khi tác giả đang là sinh
viên học ngành Luật ở nước ngoài.
- In trong tập “ Hương cây – Bếp lửa”.
Trang 5Phần 2: Tiếp “dai dẳng” dai dẳng”
=>Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
- Phần 3: Tiếp “dai dẳng” bếp lửa”
=>Suy ngẫm về cuộc đời bà và hình ảnh bếp lửa.
- Phần 4: Còn lại
=> Nỗi nhớ của người cháu về bà và bếp
lửa.
Trang 6II Đọc – hiểu văn bản
1.Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm về bà.
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa * Hình ảnh bếp lửa:
Trang 7II Đọc – hiểu văn bản
1.Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc kỉ niệm về bà.
=> Gợi tình cảm, lòng biết ơn
của người cháu với bà.
- Cụm từ “dai dẳng” biết mấy nắng mưa” là những vất vả, trắc trở
bà phải vượt qua để nuôi đứa cháu trưởng thành
Trang 82 Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà
Kỉ niệm thời thơ ấu năm cháu lên 4 tuổi
Kỉ niệm về 8 năm kháng chiến cùng bà
Kỉ niệm về năm giặc
đốt làng
Trang 9Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói, Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
Đói mòn đói mỏi:
cái đói dai dẳng
và mòn mỏi khắp
chốn thôn quê
Khô rạc ngựa gầy : gợi lên cái
hắt hiu, cái gầy gò của người bố
và đồng thời gợi cả cái còm cõi
của con ngựa ấy
Khói hun nhèm mắt: là khói từ củi
ớt cay xè từ bếp lửa nhà nghèo
Còn cay: là
còn nguyên nỗi xúc động
Trang 10Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói, Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
*Kỉ niệm năm 4 tuổi:
- Hình ảnh tả thực, miêu tả rõ nét nhất về nạn đói- một thời lịch sử đau thương của dân tộc.
- Sâu đậm nhất trong kỉ niệm của cháu vẫn là mùi khói bếp
=>Tuổi thơ có nhiều gian khổ, thiếu thốn
Trang 11Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
*Kỉ niệm 8 năm kháng chiến cùng bà:
* Kỉ niệm của hai bà cháu:
+ Cùng bà nhóm lửa +Bà kể chuyện.
+Bà dạy cháu làm, chăm cháu học
Nghệ thuật: Điệp từ, liệt kê, dùng nhiều động từ.
=> Bà yêu thương, đùm bọc che chở dạy dỗ và là chỗ dựa tinh thần cho cháu.
Trang 12*Kỉ niệm 8 năm kháng chiến cùng bà:
- Nghệ thuật: Điệp ngữ
=>Tiếng kêu giục giã da diết, gợi hoài niệm nhớ mong
khao khát.
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Ấn tượng trong tâm khảm khắc chạm
là tiếng chim tu hú
người cháu chính
11 câu thơ mà âm vang tới 5 lần tiếng kêu của loài chim lẻ loi ấy
=> Nỗi nhớ thương bà và quê hương khắc khoải đến quặn lòng của người cháu.
Trang 13*Kỉ niệm về năm giặc đốt làng
Trang 14Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi, Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Cháy tàn, cháy rụi:
Xơ xác, tiêu điều - Ngọn lửa hung tàn đốt cháy ngôi nhà
của hai bà cháu.
=> Bà cháu là nạn nhân của chiến tranh.
* Con người quê hương:
- Hình ảnh hàng xóm hiện lên qua
từ láy “dai dẳng” đỡ đần”
=> Trong bom đạn chiến tranh ngời
lên vẻ đẹp tình đoàn kết xóm làng.
Trang 15- Bà vẫn vững lòng trước mọi tai
hoạ thử thách, để các con yên tâm công tác.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố, Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
=> Người mẹ Việt Nam yêu nước đầy lòng hy sinh.
* Lời dặn của bà với cháu:
Trang 16*Giữa tro tàn của mất mát đau thương, bà vẫn cần
mẫn nhóm lửa:
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…
- Thời gian sớm, chiều: bền bỉ, không đứt gẫy
- Bếp lửa chuyển hóa thành ngọn lửa : Đó là ngọn lửa của tình yêu thương vô bờ bến, lửa của niềm tin bất diệt, lửa mà bà thắp lên trong tâm hồn cháu.
Ủ sẵn: Sự bất diệt của ngọn lửa
Trang 173 Suy ngẫm về cuộc đời bà và hình ảnh bếp lửa.
a Suy ngẫm về bà
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
-Vẻ đẹp tần tảo, nhẫn nại
+ Lận đận suốt một đời vì con cháu.
+ Đến tận bây giờ vẫn chẳng nghỉ ngơi
=> Cuộc đời bà quanh năm vất vả, giàu đức hi sinh.
Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa – ngọn lửa của sự sống niềm tin cho các thế hệ nối tiếp Ngọn lửa mang ý nghĩa biểu tượng.
- Điệp từ “dai dẳng” nhóm”
Trang 18b,Suy ngẫm về bếp lửa:
“Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa”
+ Kỳ lạ: Vì không gì có thể dập tắt được bếp
lửa Bếp lửa vẫn cháy lên trong mọi cảnh ngộ.
+ Thiêng liêng: Bếp lửa là tổ ấm, là cội nguồn
gia đình, là cội nguồn quê hương đất nước.
Trang 194 Nỗi nhớ của người cháu về bà và bếp lửa.
- Điệp từ: “dai dẳng” Trăm”
→ Khẳng định thế giới rộng lớn, với những điều mới mẻ.
- Câu hỏi tu từ: “Sớm mai này bà nhóm bếp lên
chưa?”
=> Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm của bà.
Trang 201 Nghệ thuật :
- Xây dựng hình ảnh thơ vừa
cụ thể, gần gũi, vừa gợi nhiều
liên tưởng, mang ý nghĩa biểu
tượng.
- Viết theo thể thơ 8 chữ phù
hợp với giọng điệu cảm xúc
hồi tưởng và suy ngẫm.
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa
miêu tả, tự sự, nghị luận và
biểu cảm
2 Ý nghĩa:
- Từ những kỉ niệm tuổi
thơ ấm áp tình bà cháu, nhà thơ cho ta hiểu thêm
về những người bà, những người mẹ, về nhân dân nghĩa tình.
III Tổng kết
Trang 21Đọc kĩ phần văn bản sau vá thực hiện các
yêu cầu bên dưới:
“Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm,
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi,
Nhóm nồi xôi gạo mới, sẻ chung vui,
Câu 3: Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 15 câu nếu cảm nhận của em
về hình ảnh người bà được thể hiện trong đoạn thơ trên
Cáu 4: Hãy kể tên hai bài thơ khác viết về tình cảm gia đình trong chương trình Ngữ văn lớp 9 Từ hiểu biết của mình về hai tác phẩm, em có suy ngẫm gì (không quá 5 dòng) về tình cảm gia đình?
Câu 1: Em hiểu như thế nào về cụm từ “dai dẳng” biết
mấy nắng mưa” trong câu thơ đầu đoạn?
Hãy tìm một câu thành ngữ có chưa hai từ
“dai dẳng” nắng”, “dai dẳng” mưa” và giải thích ngắn gọn ý
nghĩa câu thành ngữ em vừa tìm được
Phiếu số 1
Trang 22Câu 1: Em hiểu như thế nào về cụm từ “dai dẳng” biết mấy nắng mưa” trong câu thơ đầu đoạn? Hãy tìm một câu thành ngữ có chưa hai từ “dai dẳng” nắng”, “dai dẳng” mưa” và giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu thành ngữ em vừa tìm được.
Cụm từ “dai dẳng” biết mấy nắng mưa”;
- Cụm từ “dai dẳng” biết mấy nắng mưa” trong câu thơ
đầu đoạn: không chỉ nói về những ngày nắng
ngày mưa đợi bà từng trải qua mà còn nói tới
những vất vả nhọc nhằn mà bà từng nếm trải
(đói nghèo, bom đạn, thay con nuôi cháu )
- Một câu thành ngữ có chứa hai từ “dai dẳng” nắng”,
“dai dẳng” mưa” và giải thích ngắn gọn ý nghĩa câu thành
ngữ vừa tìm được:
- Ví dụ: Giãi nắng dầm mưa, năm nắng mười
mưa: chỉ những khó khăn, vất vả
Trang 23Câu 2: Tìm trong khổ thơ chi tiết nào được tác giả nhắc đi, nhắc lại nhiều lần? Việc nhắc lại nhiều lần chi tiết này có ý nghĩa gì?
Chi tiết được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong đoạn thơ, ý nghĩa cùa việc nhắc đi nhắc lại đó:
- Chi tiết được nhắc đi nhắc lại: Tiếng tu hú
- Ý nghĩa: Trong 11 câu thơ mà âm vang đến 4 lần tiếng chim tu hú ở những cung bậc khác nhau như:
+ Than thở, chia sẻ với cảnh ngộ quạnh hiu của 2 bà cháu
+ Khiến hình ảnh người bà thêm đậm nét vả tình bà cháu thêm sâu lắng trong lòng đứa cháu khi hồi tưởng về bà kính yêu.
Trang 24Câu 3: Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 15 câu nếu cảm nhận của
em về hình ảnh người bà được thể hiện trong đoạn thơ trên
- Người bà tảo tần, lam lũ cả cuộc đời hi sinh vì con cháu lận đận đời bà biết mấy nắng mưa, mấy chục năm rồi đến tận bây giờ, bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
- Người bà hết lòng yêu thương cháu, người bà đã nhóm lên trong lòng cháu bao điều tốt đẹp, đó là tình yêu thương,
là niềm tin yêu hi vọng Chú ý phân tích các câu thơ
“dai dẳng” nhóm bếp lửa, nhóm niềm yêu thương” Tác giả đã dùng điệp từ “dai dẳng” nhóm” với những nét nghĩa khác nhau để giúp ta vừa hình dung đôi bàn tay khéo léo, chăm chút giữ lửa của
bà vừa giúp ta hiểu được những điều đẹp đẽ, thiêng liêng
và đã nhóm lên trong tâm hồn của cháu
- Người bà hiện ra trong nỗi nhớ, trong tình yêu thương, lòng biết ơn vô bờ của cháu Bà chính là gia đình, là tuổi thơ, lả quê hương, là bếp lửa “dai dẳng” kì lạ và thiêng liêng” nơi tâm hồn cháu
Trang 25Câu 4: Hãy kể tên hai bài thơ khác viết về tình cảm gia đình trong chương trình Ngữ văn lớp 9 Từ hiểu biết của mình về hai tác phẩm, em có suy ngẫm gì (không quá 5 dòng) về tình cảm gia đình?
Hai bài thơ viết về tình cảm gia đình trong chương trình Ngữ văn lớp 9:
- Kể tên tác phẩm:
+ Bài thơ “dai dẳng” Nói với con” của tác giả Y Phương
+ Bài thơ “dai dẳng” Con cò” của Chế Lan Viên
- Viết đoạn nêu suy ngẫm về tình cảm gia đình:
+ Là thiêng liêng, bất diệt.
+ Là nơi chắp cánh ước mơ, là nơi neo đậu khi ta mệt mỏi
Trang 26Nhớ về những kỉ niệm tuồi thơ, trong
bài thơ Bếp lửa, Bằng Việt viết:
“Lên bốn tuồi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏị,
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy,
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay.”
(Trích Ngữ văn 9, tập một)Câu 1: Chỉ ra số từ mà tác giả sử dụng
trong đoạn thơ và cho biết sự kiện lịch
sử nào được nhắc tới trong những câu
thơ trên? Sự kiện này giúp em hiểu
thêm điều gì về tuổi thơ của người
cháu?
Câu 2: Xét thẹo mục đích nói, câu “dai dẳng” Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay” thuộc kiểu câu nào và thực hiện hành động nói gì?
Cáu 3: Năm tháng và thời gian có trôi qua nhưng trong tâm trí của mình, người cháu vẫn khắc ghi lời dặn dò của bà “dai dẳng” Bổ ở chiến khu, bố còn việc bố Mày có vỉểt thư chớ kể này, kể nọ Cứ bảo nhà vẫn được bình yên” Vì sao vậy?
Câu 4: Từ nội dung bài thơ, kết hợp với những hiểu biết xã hội, hãy viết một đoạn văn (khoảng 2/3 trang giấy thi) trình bày suy nghĩ của em về những sự hi sinh thầm lặng trong cuộc sống
Trang 27Câu 1: Chỉ ra số từ mà tác giả sử dụng trong đoạn thơ và cho biết sự kiện lịch sử nào được nhắc tới trong những câu thơ trên? Sự kiện này giúp em hiểu thêm điều gì về tuổi thơ của người cháu?
- Số từ: bốn
- Sự kiện: Nạn đói lịch sử năm 1945 khiến 2 triệu người chết.
- Cho thấy tuổi thơ cơ cực, thiếu thốn của người cháu
Trang 28Câu 2: Xét thẹo mục đích nói, câu “Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay” thuộc kiểu câu nào và thực hiện hành động nói gì?
Trang 29Câu 3: Năm tháng và thời gian có trôi qua nhưng trong tâm trí của mình, người cháu vẫn khắc ghi lời dặn dò của bà “Bổ ở chiến khu, bố còn việc bố Mày có vỉểt thư chớ kể này, kể nọ Cứ bảo nhà vẫn được bình yên” Vì sao vậy?
Trang 30Câu 4: Từ nội dung bài thơ, kết hợp với những hiểu biết xã hội, hãy viết một đoạn văn (khoảng 2/3 trang giấy thi) trình bày suy nghĩ của
em về những sự hi sinh thầm lặng trong cuộc sống
a Giải thích đức hi sinh:
- Đức hi sinh lả tình cảm cao quý và đẹp đẽ.
- Đức hi sinh hi sinh vì đất nước, con người và người thân.
- Là sự đánh đồi bản thân để giành lại cuộc sống cho người khác Đức hi sinh còn là sự hi sinh cả thời gian, tình mạng của mình cho người khác
b Bỉểu hiện của đức tính hi sinh:
b.1 Trong tình cảm gia đình:
- Cha mẹ hi sinh cả cuộc đời vì con cái, nuôi em ăn học không quàng khó khăn.
- Anh chị em trong nhà yêu thường, đùm bọc lẫn nhau, anh chị nghỉ học kiếm tiền nuôi em ăn học.
- Sự hi sinh, phường nhịn quà bánh cho nhau.
Trang 31b.2 Tronq chiến tranh:
- Bác Hồ đã hi sinh của tuổi thanh xuân của minh để bảo vệ độc lập dân tộc, mang lại tự do và thẳng lợi cho dân tộc
- Các anh hùng dân tộc như Lê Lai đã hi sinh thân mình để cứu Lê Lợi
- Các anh hùng liệt sĩ đã hi sinh tính mạng, tuồi thanh xuân để mang lại độc lập cho dân tộc
- Bây giờ thì những chú công an vẫn canh giữ bình yên cho xã hội
c Bàn bạc, mỡ rộng:
Nếu không có những người biết hi sinh vì người khác thì mọi người
đã không có đươc cuộc sống bình yên tươi đẹp như hôm nay
b.3 Liên hệ bản thân về đức hi sinh:
- Cần phát huy đức hi sinh để ngày cáng có nhiều người biết “dai dẳng” sống
vì mọi người” hay “dai dẳng” một người vì mọi người, mọi người vì một người”.
- Là học sinh còn ngồi trên ghế nhà trường cần rèn luyện đức hi sinh ngay từ những việc làm nhỏ nhất
