Tài liệu Đề cương kinh tế chính trị doc

Giá cả lên xuống xoay quanh GT.. Điều tiết lưu thông của QL GT cũng thông qua giá cả trên thị trường... Tuy nhiên để rút ngắn thời gian lđ tất yếu: tăng năng suất lđ tr

Câu 1 : Khái niệm hàng hóa và 2 thuộc tính của hàng hóa?

*KN hàng hóa:

+ĐN: HH là sản phẩm của lao động có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người và dùng để trao đổi với nhau.

+Như vậy 1 vật là hàng hóa khi thỏa mãn: _Là sản phẩm của lao động

_Thỏa mãn nhu cầu của con người, có ích tức là có giá trị sử dụng

_ Hàng hóa dùng để trao đổi (giá trị)

* 2 thuộc tính của HH: giá trị và giá trị sử dụng.

+Giá trị sử dụng: là công dụng của sản phẩm thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người

Đặc điểm:

_Giá trị sử dụng thể hiện ở việc sử dụng hay tiêu dùng, nó là nội dung vật chất của của cải, là phạm trù vĩnh viễn _Là thuộc tính của HH, nó ko phải là giá trị sử dụng cho bản thân người sx HH mà là giá trị sd cho người khác, cho

XH thông qua mua bán-trao đổi

_GTSD của HH chỉ được thể hiện trong tiêu dùng, trong KT HH là vật mang giá trị trao đổi

_GTSD do thuộc tính TN của vật chất quyết định

_KHKT phát triển người ta càng phát hiện thêm những thuộc tính mới của sản phẩm và lợi dụng chúng để tạo ra những giá trị sử dụng mới

=> GTSD rất phong phú đa dạng để thỏa mãn nhu cầu đa dạng của con người

+Giá trị hàng hóa:

_Để nghiên cứu giá trị hàng hóa thì ta phải bắt nguồn từ biểu hiện bên ngoài của nó tức là giá trị trao đổi

Giá trị trao đổi: là quan hệ tỷ lệ về số lượng mà GTSD này trao đổi với GTSD khác

VD: 1m vải= 10 kg thóc =>giá trị trao đổi

Hai HH khác nhau có giá trị sd khác nhau Để so sánh 2 HH này trao đổi được với nhau thì phải tìm được điểm chung: đều là sp của lao động, để sx ra những người lđ đã phải hao phí slđ của mình Và thực chất trao đổi ở đây là trao đổi slđ 1 lượng vải ít hơn trao đổi được với 1 lượng thóc nhiều hơn (1m vải = 10kg thóc) Nhưng lượng lđ hao phí để sx chúng là ngang nhau Hao phí slđ kết tinh trong hàng hóa là giá trị HH Và giá trị chính là ND, là cơ sở của giá trị trao đổi, còn GT trao đổi là hình thức biểu hiẹn của giá trị ra bên ngoài

_GT của HH là lđxh của người sx HH kết tinh trong HH Một vật có GTSD nhưng ko do lđ của con người thì vật đó

ko có giá trị VD: ko khí, nước, ánh sáng 1 vật có GTSD do lđ tạo ra nhưng ko đem ra trao đổi thì ko có giá trị (sản phẩm tự cung tự cấp)

Thực chất của quan hệ trao đổi là người ta trao đổi lượng lao động hao phí của mình chứa đựng trong HH Vì vậy GT

HH là biểu hiện quan hệ giữa nhưng người sx HH với nhau Đây là thuộc tính XH của HH GT HH là 1 phạm trù lịch sử gắn liền với nền sx HH Vì sx HH và có HH thì mới có GT HH Trong mối quan hệ trao đổi thì GT là cái cơ bản bên trong còn GT trao đổi là biểu hiện bên ngoài

=>Kết luận: Là HH thì phải có 2 thuộc tính là GT và GTSD, 2 thuộc tính này vừa thống nhất vừa mâu thuẫn nhau Chúng thống nhất vì với mọi HH đều có GT và GTSD Chúng mâu thuẫn thì biểu hiện ra ngoài bằng các cuộc khủng hoảng KT: HH ế, thừa, cung mâu thuẫn với cầu, do HH hình thức, mẫu mã ko phù hợp với nhu cầu Đối vói người sx

HH, họ tạo ra GTSD nhưng mục đích của họ ko phải là GTSD mà là GT HH Ngược lại đối vói người mua, họ quan tâm đến GTSD để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của mình nhưng muốn có GTSD thì phải trả GT cho người sx nó Vậy trước khi thực hiện GTSD phải thực hiện GT HH

*ý nghĩa : - nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa nước ta hiện nay cần chú ý 2 thuộc tính hh  biện pháp nâng

capo năng lực cạnh tranh

- Phải giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sp  hang hóa có giá cả hợp lý (bp cụ thể)

- phải nâng cao giá trị sử dụng của hàng hóa (bpct)

Câu 2 : Nội dung và tác dụng của quy luật giá trị?

*Nội dung quy luật GT:

_Tính tất yếu: Quy luật GT là quy luật căn bản của sx và trao đổi HH, Ở đâu có sx và trao đổi HH thì ở đó có sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật GT

_Nội dung: Theo quy luật GT sx và trao đổi HH phải dựa trên cơ sở hao phí SLĐ XH cần thiết Đối với sx: trong sx đẻ tồn tại và phát triển người sx phải có hao phí SLĐ vá biệt, sx ra HH phù hợp hao phí XH cần thiết để sx ra HH đó Trong lưu thông: việc trao đổi cũng phải dựa trên cơ sở hao phí lđ Xh cần thiết, nghĩa là trao đổi theo nguyên tắc ngang giá nhằm đảm bảo quyền lợi của mỗi bên tham gia trao đổi

_Biểu hiện của QL GT: Sự vận động của QL GT thông qua sự vận động của giá cả HH Vì GT là cơ sở của giá cả nên giá cả phụ thuộc GT HH nào nhiều thì giá cả cao và ngược lại Trên thị trường ngoài GT, giá cả còn phụ thuộc: cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền Các nhân tố này làm cho giá cả tách rời GT nhưng tổng giá cả = tổng giá trị Giá cả lên xuống xoay quanh GT Thông qua sự vận động của giá cả thị trường mà quy luật GT phát huy tác dụng

*Tác dụng của QL GT:

a)Điều tiết sx và lưu thông HH

Điều tiết sx là điều hòa, phân bố các yếu tố sx giữa các ngành, các lĩnh vực của nền KT thông qua sự biến động của giá cả HH trên thị trường dưới tác động của qui luật cung cầu Nếu cung <cầu, giá cả sữ > GT, HH bán chạy, lãi cao, thị trường sx sẽ đổ xô vào các ngành đó; TLSX và SLĐ được chuyển dịch vào ngành đó sẽ tăng lên Ngược lại nếu ngành có cung > cầu, giá cả HH giảm xuống, HH ế, người sx có thể lỗ nên phải thu hẹp quy mô sx hoặc chuyển sang ngành khác có giá cả cao hơn

Điều tiết lưu thông của QL GT cũng thông qua giá cả trên thị trường Sự biến động của giá cả thị trường làm HH dịch chuyển từ nơi có giá cả thấp (cung>cầu) đến nơi có giá cả cao (cung < cầu) làm cho lưu thông HH thông suốt Kết quả là các mặt hàng được phân bố 1 cách hợp lý giữa các vùng

b) Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sx, tăng NSLĐ, LLSX XH tăng nhanh

Để đứng vững trong thị trường cạnh tranh và tránh bị phá sản người sx HH phải tìm mọi cách để hạ hao phí lđ cá biệt xuống thấp hơn hoặc bằng hao phí lđ XH Muốn vậy người sx phải cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sx, nâng cao trình độ người lđ, thực hiện tiết kiệm nhờ đó làm tăng NSLĐ và LL SX XH được thúc đẩy mạnh mẽ

c) Thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sx HH thành kẻ giàu, người nghèo

Trong quá trình cạnh tranh dưới tác dụng của QL GT và 1 số quy luật KT khác dẫn đến 2 hiện tượng trái ngược nhau Những người sx có đk sx tốt, có trình độ, có KHKT nên có hao phí lđ cá biệt nhỏ hơn hao phí lđ XH cần thiết thì trở thành người giàu Ngược lại những người ko có đk thuận lợi , làm ăn kém cỏi thua lỗ, phá sản trở thành người nghèo Tác dụng này của QL GT có ý nghĩa:

_1 mặt QL GT chi phối sự lựa chọn TN, đào thải các yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực phát triển-> tác động tích cực

_Mặt khác phân hóa XH thành giàu nghèo, tạo sự bất bình đẳng trong XH-> tác động tiêu cực

* ý nghĩa việc nghiên cứu nd, tác động của QLGT :

=> Ý nghĩa lý luận : ở nước ta hiện nay quy luật giá trị vẫn còn tồn tại và phát huy giá trị, mang tính tất yếu khách

quan (gt)

=> Ý nghĩa thực tiễn:

Quy luật giá trị đã và đang phát huy tác dụng ntn (biểu hiện) và biện pháp cụ thể để phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của QLGT

+Với Nhà nước:

_NN ko nên áp đặt giá, cố định giá mà để giác cả tự biến theo mối quan hệ thị trường

_NN chỉ can thiệp giá khi cần thiết VD: trợ giá cho nông dân

_NN có biện pháp hạn chế tiêu cực của quy luật GT hạn chế phân hóa giàu nghèo

+Với doanh nghiệp: ko ngừng giảm GT cá biệt của HH theo giá cả thị trường để ko phá sản: giảm GT của HH và tăng NSLĐ

âu 3 : Hàng hóa SLĐ Phân tích 2 thuộc tính của nó?

*SLĐ và điều kiện biến SLĐ thành HH:

+SLĐ: hay năng lực lđ là toàn bộ những năng lượng thể chất, tinh thần tồn tại trong 1 cơ thể đem ra vận dụng mỗi khi sx

+Đk để biến SLĐ thành HH:

_Người lđ phải được tự do về thân thể, có quyền sở hữu SLĐ của mình thì mới đem bán SLĐ được Trong XH nô lệ: chiếm hữu nô lệ, pk người nô lệ và nông nô ko có 2 quyền trên=> phait thủ tiêu chế độ CHNL để biế SLĐ thành HH _Người có SLĐ nhưng họ mất hết TLSX -> buộc phải làm thuê bán SLĐ Vậy đk thứ 2 là người lđ phải là người ko có TLSX

* 2 thuộc tính của HH SLĐ

Gồm giá trị và GT sử dụng:

a)Giá trị HH SLĐ:

+GT HH là hao phí lđ XH cần thiết của người sx HH kết tinh trong HH

+GT HH SLĐ là hao phí lđ XH cần thiết để sx và tái sx SLĐ Nhưng SLĐ chỉ tồn tại như năng lực con người sống muốn tái sx ra năng lực đó người công nhân phải tiêu dùng 1 lượng tư liệu sinh hoạt nhất định Vậy GT SLĐ được xác định gián tiếp thông qua GT những tư liệu sinh hoạt để tái sx SLĐ

+GT HH SLĐ do 3 bộ phận sau hợp thành:

_GT những TLSH về vật chất và tinh thần cần thiết để tái sx SLĐ, duy trì đời sống công nhân

_GT những TLSH vật chất và tinh thần cần thiết cho con cái của công nhân

_Phí tổn để đào tạo công nhân để họ đạt đến trình độ nhất định

+Tiền lương cao hay thấp phụ thuộc vào đk đất nước trong từng thời kì do trình độ phát triển KT khác nhau, khí hậu thời tiết ảnh hưởng ->đk hoàn cảnh ls quyết định tiền lương nhiều hay ít

+Khác với HH thông thường giá trị HH SLĐ bao hàm cả yếu tố tinh thần và lịch sử vì ngoài nhu cầu vật chất người công nhân còn có nhu cầu về tinh thần, văn hóa vì nhu cầu đó phụ thuộc hoàn cảnh ls, trình độ văn minh phát triển kt của mỗi nước

+Sự biến đổi của GT SLĐ: một mặt sự tăng nhu cầu trung bình của XH về HH và dịch vụ, về học tập và trình độ lành nghề đã làm tăng GT SLĐ Mặt khác sự tăng NSLĐ XH cũng làm giảm GT SLĐ

b) Giá trị sd của HH SLĐ:

+Giá trị sd: Là công cụ để tjhỏa mãn nhu cầu nào đó của con người

+Giá trị sd của HH SLĐ: thỏa mãn nhu cầu người mua SLĐ, GT sd của HH SLĐ được sử dụng vào trong quá trình lao động

Giá trị sd của HH SLĐ có tính chất đặc biệt khác HH thông thường ở chỗ HH thông thường khi sd thì GT SD mất dần còn HH SLĐ tạo ra GT mới lớn hơn GT bản thân nó Hay nói cách khác HH SLĐ là nguồn gốc dinh ra GT thặng dư

Việc phát hiện ra HH SLĐ và 2 thuộc tính của HH SLĐ là vấn đề giải quyết mâu thuẫn CT chung của TB, xuất hiện trong lưu thông đồng thời ko phải trong lưu thông: TB xuất hiện trong lưu thông vì nhờ lưu thông người ta mua được

HH đặc biệt: HH SLĐ TB ko phải trong lưu thông vì quá trình tạo ra giá trị mới ko phải trong lưu thông mà trong quá trình sx

Đằng sau quan hệ mua bán bình đẳng là quan hệ bóc lột vì giá trị thặng dư thuộc về nhà TB, công nhân là người tạo

ra m nhưng ko được phần nào

SLĐ là nguồn gốc của cải GT, vì vậy để tích lũy, để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kT thì phải chăm lo phát triển nguồn lực con người cả về thể lực, trí lực và đồng thời phát triển thị trường SLĐ, sd nguồn lực SLĐ có hiệu quả, phát triển GD và đào tạo

=> KL: _Phải phát triển thị trường SLĐ thì SLĐ mới được phân bố vào các ngành, lĩnh vực cần thiết có hiệu quả _HH SLĐ là 1 phạm trù KT bộc lộ rõ nét dưới CNTB là điều kiện để tiền chuyển thành TB Tuy nhiên nó ko phải là cái quyết định có bóc lột hay ko có bóc lột

 Ý nghĩa lí luận : là chìa khóa giải thích mâu thuẫn chung trong công thức của tư bản

 Ý nghĩa thực tiễn : SLD chính là nguồn gốc tạo ra của cải nói chung và gt mới nói riêng => cần quan tâm đén

việc SX, tái SX, chất lượng lao động

Quan tâm nâng cao chất lượng cuộc sống người LD, cải thiện đời sống vật chất tinh thần chăm lo sức khỏe ng LD

Quan tâm công tác giáo dục và đào tạo đội ngũ LD để nâng cao chất lượng LD toàn XH

Câu 4 : Các phương pháp sx GT thặng dư?

*ĐN: Giá trị thặng dư là 1 bộ phận của GT mới dôi ra ngoài GT SLĐ do công nhân làm thuê tạo ra và bị nhà TB

chiếm không

*Các phương pháp sx GT thặng dư

a)Giá trị thặng dư tuyệt đối:

GT thặng dư được sx ra bằng cách kéo dài ngày lđ trong đk thời gian lđ tất yếu ko thay đổi, nhờ đó kéo dài thời gian

lđ thặng dư gọi là GT thặng dư tuyệt đối Đây là giai đoạn phát triển đầu tiên của sx TBCN khi kỹ thuật còn thấp, tiến bộ chậm chạp

Sơ đồ: Giả sử ngày lđ 8h: 4h là lđ tất yếu, 4h là thời gian lđ thặng dư

, _, _, _, _, _, _, _, _,

thời gian lđ thời gian lđ

tất yếu thặng dư

Tỷ suất GT thặng dư:

m’= 4 x100% = 100%

4

TB kéo dài ngày lđ thêm 2h : thời gian lđ tất yếu ko thay đổi 4h

, , , , , , , , , , ,

-, -

thời gian lđ thời gian lđ

tất yếu thặng dư

Tỷ suất GT thặng dư:

m’= 6 x100% = 150%

4

Vậy kéo dài thời gian lđ trong đó thời gian lđ tất yếu ko đổi => tỷ suất giá trị thặng dư tăng lên do thời gian lđ thặng

dư tăng VD trên m’ tăng từ 100%->150%

_Ngoài thời gian làm việc công nhân còn phải ăn ngủ nghỉ ngơi giải trí để phục hồi sức khỏe, công nhân lại có phong trào đình công đòi rút ngắn thời gian làm việc Vì vậy ko thể kéo dài ngày lđ, thời gian lđ chỉ kéo dài trong 1 giới hạn nhất định

b)Sản xuất giá trị thặng dư tương đối:

Khi sx TBCN phát triển đến giai đoạn công nghiệp cơ khí, ký thuật đã tiến bộ làm cho năng suất lđ tăng lên nhanh chóng thì các nhà TB chuyển sang phương thức bóc lột dựa trên cơ sở tăng năng suất lđ, bóc lột GT thặng dư tương đối

GT thặng dư được tạo ra bằng cách rút ngắn thời gian lđ tất yếu trong đk độ dài của ngày lđ ko đổi, nhờ đó kéo dài tương ứng thời gian lđ thặng dư

Sơ đồ: Giả sử ngày làm việc 8h: 4h là lđ tất yếu, 4h là thời gian lđ thặng dư

, _, _, _, _, _, _, _, _,

thời gian lđ thời gian lđ

tất yếu thặng dư

Tỷ suất GT thặng dư:

m’= 4 x100% = 100%

4

Giả định ngày lđ ko đổi: công nhân chỉ cần 3h lđ là thời gian lđ tất yếu, 5h thời gian lđ thặng dư

, _, _, _, _, _, _, _, _,

-, -

thời gian lđ thời gian lđ

tất yếu thặng dư

Tỷ suất GT thặng dư:

m’= 5 x100% = 166%

3

Như vậy tỷ suất GT thặng dư đã tăng từ 100% lên 166%

Tuy nhiên để rút ngắn thời gian lđ tất yếu: tăng năng suất lđ trong các ngành sx ra những tư liệu sinh hoạt thuộc phạm

vi tiêu dùng của công nhân hay tăng NSLĐ trong các ngành sx ra TLSX để sx ra những tư liệu sinh hoạt đó

c)Giá trị thặng dư siêu ngạch:

_Các Mác gọi GT thặng siêu ngạch là hình thức biến tướng của GT thặng dư tương đối vì chúng đều dựa trên cơ sở phát triển NSLĐ mặc dù GT thặng dư siêu ngạch dựa vào phát triển NSLĐ cá biệt còn GT thặng dư tương đối dựa vào phát triển NSLĐ XH

=>Vậy GT thặng dư siêu ngạch là GT thặng dư thu trội hơn GT thặng dư thông thường nhờ GT cá biệt của HH thấp hơn nhờ tăng NSLĐ bằng cách cải tiến kỹ thuật hợp lý hóa sx nó chỉ do 1 số nhà TB có kỹ thuật tiên tiến thu được Vậy nên nó ko biểu hiện mối quan hệ giữa TB với các nhà TB

* Ý nghĩa lí luận : giải quyết rõ hơn mâu thuẫn trong công thức chung của tư bản, m tạo ra ntn

* Ý nghĩa thực tiễn : nếu xem xét dưới góc độ nền kt thì đây chính là biện pháp kích thích phát triển sản xuất nâng

cao lợi nhuân của doanh nghiệp trong mọi nền kinh tế kể cả nc ta (bpct,VD: DN Việt Nam, nâng cao lợi nhuân bằng

bp sản xuất gt thặng dư trong đk chưa cải tiến kỹ thuật )

Câu 5 : Thực chất và động cơ tích lũy tư bản?

*Thực chất tích lũy TB:

Hình thái điển hình của CNTB là tái sx mở rộng

Tái sx mở rộng TBCN là sự lặp lại quá trình tái sx với quy mô lớn hơn trước, muốn vậy phải biến 1 phần GT thặng dư thành TB phụ thêm Việc sd GT thặng dư làm TB hay sự chuyển hóa GT thặng dư trở lại thành TB được gọi là tích lũy TB

Thực chất của tích lũy TB là TB hóa giá trị thặng dư hay quá trình tái sx ra TB với quy mô ngày càng mở rộng VD:

năm 1: quy mô sx là 80c + 20v + 20m

10m: tiêu dùng

10m: tích lũy=8c + 2v

năm 2: quy mô sx là 88c + 22v + 22m

Nghiên cứu tích lũy TB Mac chỉ rõ:

_Một là: nguồn gốc duy nhất của tích lũy TB là giá trị thặng dư do công nhân làm thuê tạo ra TB tích lũy chiếm tỷ lệ ngày càng lớn trong toàn bộ TB

_Hai là: quá trình tích lũy TB đã làm cho quyền sở hữu trong nền KT HH biến thành quyền chiếm đoạt TBCN Nền sx TBCN dẫn đến kết quả là nhà TB ko những chiếm đoạt 1 phần lđ của công nhân mà còn là người sở hữu hợp pháp lđ

ko công đó Nhưng điều đó ko vi phạm qui luật giá trị

*Động cơ của tích lũy TB

Động cơ thúc đẩy tích lũy TB và tái sx mở rộng là quy luật KT tuyệt đối của CNTB – quy luật GT thặng dư Quy luật này chỉ rõ mục đích sx cỷa nhà TB là GT và sự tăng thêm GT Để thực hiện mục đích đó, các nhà TB ko ngừng tích lũy để mở rộng sx, là phương tiện căn bản để tăng cường bóc lột công nhân

Do tác động của quy luật cạnh tranh ngày càng gay gắt, khốc liệt

Câu 6 : Lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận Các nhân tố ảnh hưởng tới tỷ suất lợi nhuận?

*Lợi nhuận:

_Giữa GT HH và chi phí sx TBCN luôn luôn có 1 khoảng chênh lệch cho nên sau khi bán HH (giá cả = giá trị) nhà

TB ko những bù đắp đủ số TB đã ứng ra mà còn thu được số tiền lời ngang bằng với giá trị thặng dư Số tiền này gọi là lợi nhuận: P

G = c + v + m = k + m -> G = k + p

ĐN: Lợi nhuận là giá trị thặng dư, là kết quả của TB ứng trước, là hình thức biến tướng của GT thặng dư (m).

So sánh p – m:

+Giống nhau:

_Về lượng đều có chung 1 nguồn gốc là kết quả lđ ko công của công nhân làm thuê

_Về chất: Thực chất lợi nhuận và GT thặng dư đều là một, lợi nhuận chẳng qua chỉ là 1 hình thái thần bí hóa của GT thặng dư

Theo Cac Mac: GT thặng dư hay là lợi nhuận chính là phần GT dôi ra của GT HH so với chi phí sx của nó nghĩa là phần dôi ra của tổng số lượng lđ chứa đựng trong HH so với số lượng lđ được trả công chứa đựng trong HH

+Khác nhau:

_Lợi nhuận che dấu nguồn gốc của nó, cho rằng GT thặng dư ko phải chỉ do lđ làm thuê tạo ra, che dấu bản chất bóc lột

_GT thặng dư vạch rõ nguồn gốc, bản chất bóc lột, GT thặng dư do công nhân làm thuê tạo ra

*Tỷ suất lợi nhuận:

+Là tỷ lệ tính theo % giữa GT thặng dư và toàn bộ TB ứng trước hay bộ phận chi phí sx TBCN:

p’ = m x100% = p 100% ;

c+v k

m’ = m 100%

v

+ Lợi nhuận là hình thức chuyển hóa của GT thặng dư nên tỷ suất lợi nhuận cũng là sự chuyển hóa của tỷ suất GT thặng dư => chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Nhưng m’, p’ có sự khác nhau:

_Về mặt lượng: p’ < m’ (suy ra từ công thức)

_Về mặt chất:

-m’ phản ánh trình độ bóc lột của nhà TB với công nhân làm thuê

- p’ chỉ phản ánh mức doanh lợi của việc đầu tư TB

+Tỷ suất lợi nhuận cho nhà TB biết TB của họ đầu tư vào đâu thì có lợi hơn Vì vậy việc thu lợi nhuận và theo đuổi tỷ suất lợi nhuận là động lực thúc đẩy các nhà TB, là mục tiêu cạnh tranh của các nhà TB

*Những nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận:

+Tỷ suất GT thặng dư: tỷ suất lợi nhuận (P’) tỉ lệ thuận với tỷ suất GT thặng dư (m’) => P’ cao khi m’ cao và ngược lại

+Tiết kiệm tư bản bất biến: trong đk m’ và TB khả biến (v) ko đổi, nếu TB bất biến (c) càng nhỏ thì tỷ suất lợi nhuận P’ càng lớn CM dựa vào công thức: P’ = m

c + v

+Cấu tạo hữu cơ của TB: trong đk m’ ko đổi cấu tạo hữu cơ c/v tỷ lệ nghịch với P’ Nghĩa là cấu tạo hữu cơ càng cao thì tỷ suất lợi nhuận càng giảm và ngược lại

+Tốc độ chu chuyển của TB: P’ tỷ lệ thuận với tốc độ chu chuyển Vì nếu tốc độ chu chuyển càng lớn thì tỷ suất GT thặng dư hàng năm càng tăng lên -> P’ càng tăng

Như vậy lí luận nghiên cứu vạch rõ thực chất bóc lột của quan hệ sx TBCN:-thực tiễn: m’ và p’ là những chỉ tiêu KT quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Nó cũng là mục tiêu của các doanh nghiệp DN nào cũng muốn tối đa hóa lợi nhuận

Câu 7 : Bản chất địa tô TBCN và các hình thức địa tô TBCN:

*Bản chất địa tô TBCN:

_Bản chất: nó là 1 phần giá trị thặng dư còn lại sau khi đã khấu trừ đi phần lợi nhuận bình quân mà nhà TB kinh doanh nông nghiệp phải trả cho địa chủ

_Vì vậy TB kinh doanh nông nghiệp muốn kinh doanh họ phải thuê ruộng đất, thuê công nhân để sx Ngoài lợi nhuận bình quân nhà TB kinh doanh nông nghiệp phải thu thêm được 1 phần GT thặng dư dôi ra nữa : lợi nhuận siêu ngạch Lợi nhuận siêu ngạch này tương đối ổn định và lâu dài, và nhà TB phải trả cho địa chủ dưới hình thái địa tô TBCN

So sánh địa tô pk và địa tô TBCN:

+Giống nhau:

_Quyền sở hữu ruộng đất được thực hiện về mặt kinh tế

_Là kết quả của sự bóc lột đối với người lđ

+Khác nhau:

Về

lượng

Gồm toàn bộ giá trị thặng dư do nông

nghiệp tạo ra, có khi lạm cả phần sản

phẩm cần thiết

Là 1 phần giá trị thặng dư ngoài

Về

chất

Phản ánh mối quan hệ giữa 2 giai cấp:

điạ chủ và nông dân; g/c địa chủ trực

tiếp bóc lột nd

phản ánh mối quan hệ giữa 3 g/c: địa chủ, TB kinh doanh ruộng đất, cn làm thuê; Địa chủ bóc lột cn gián tiếp thông qua hoạt động TB

*Các hình thức địa tô TBCN:

a)Địa tô chênh lệch:

+Xuất phát từ đặc điểm của sx nông nghiệp khác so với sx CN Ruộng đất là tư liệu sx chủ yếu của nông nghiệp, bị giới hạn cả về số lượng và chất lượng

+Bản chất: Địa tô chênh lệch là phần lợi nhuận vượt ra ngoài lợi nhuận bình quân, thu được trên những ruộng đất có

đk sx thuận lợi hơn; nó là số chênh lệch giữa giá cả sx chung được quyết định bởi đk sx trên ruộng đất xấu nhất và giá cả sx cá biệt trên ruộng đất tốt và trung bình

+Thực chất của địa tô chênh lệch là lợi nhuận siêu ngạch, nguồn gốc của nó là 1 phần GT thặng dư do công nhân nông nghiệp tạo ra Địa tô chênh lệch gắn liền với độc quyền kinh doanh ruộng đất theo lối TBCN

Có 2 hình thức địa tô chênh lệch:

+Địa tô chênh lệch 1: gắn liền với ruộng đất có độ màu mỡ tự nhiên và vị trí địa lý thuận lợi

+Địa tô chênh lệch II: gắn với thâm canh, nó là kết quả của đầu tư thêm TB trên cùng 1 đơn vị diện tích nhằm để tăng thêm độ màu mỡ của đất đai -> nâng cao NSLĐ-> giá trị cá biệt nông sản phẩm giảm -> thu được lợi nhuận siêu ngạch

_Loại địa tô này xuất hiện do: khi còn thời hạn hợp đồng thuê ruộng thì nhà TB kinh doanh thu lợi nhuận siêu ngạch nhưng khi hết hạn hợp đồng thì chủ ruộng tìm cách nâng cao mức địa tô để chiếm lấy lợi nhuận siêu ngạch đó => TB muốn thuê dài hạn ruộng đất nhưng địa chủ chỉ cho thuê ngắn hạn Chính vì vậy đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng đất đai bị cằn cỗi

b) Địa tô tuyệt đối:

+Là địa tô mà tất cả các nhà TB kinh doanh nông nghiệp đều phải nộp cho địa chủ dù ruộng đất đó tốt hay xấu Đây là loại địa tô thu trên tất cả mọi thứ ruộng đất

+Nguyên nhân xuất hiện: do có sự độc quyền về tư hữu ruộng đất đã cản trở tự do cạnh tranh làm cho nông nghiệp lạc hậu hoen CN cả về mặt KT lẫn kĩ thuật Vì vậy cấu tạo hữu cơ nông nghiệp thấp hơn cấu tạo hữu cơ công nghiệp => giá trị thị trường của nông sản phẩm cao hơn giá cả sx: vì lĩnh vực nông nghiệp ko tham gia bình quân hóa lợi nhuận Phần lợi nhuận siêu ngạch dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân trở thành địa tô tuyệt đối Vậy địa tô tuyệt đối là phần lợi nhuận lợi nhuận siêu ngạch dôi ra ngoài lợi nhuận bình quân được hình thành do cấu tạo hữu cơ trong nông nghiệp thấp hơn cấu tạo hữu cơ trong công nghiệp Nó là số chênh lệch giữa giá trị nông sản phẩm và giá cả sx chung của nông sản phẩm

*So sánh địa tô chênh lệch và địa tô tuyệt đối:

+Giống nhau: đều là lợi nhuận siêu ngạch, nguồn gốc của chúng đều là 1 bộ phận GT thặng dư do lđ của công nhân làm thuê trong lĩnh vực nông nghiệp tạo ra

+Khác nhau:

_Độc quyền kinh doanh ruộng đất là nguyên nhân sinh ra địa tô chênh lệch

_ Độc quyền sở hữu ruộng đất là nguyên nhân sinh ra địa tô tuyệt đối