Sản phẩm: Nêu được đặc điểm đời sống vừa ở nước vừa ở trên cạn của ếch Hoạt động 2:Tìm hiểu đặc điểm cấu tạo ngoài và di chuyển của ếch đồng thích nghi với đời sống vừa nước, vừa cạn - M[r]
Trang 1Ngày soạn: 08/01/2020 Ngày giảng:
Ngày
CHỦ ĐỀ: LỚP LƯỠNG CƯ Thời gian: 90 phút
I Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học:
Tên chủ đề: CHỦ ĐỀ: LỚP LƯỠNG CƯ
II Xây dựng nội dung bài học:
- Tiết 38- Bài 35: Ếch đồng
+ Đời sống
+ Cấu tạo ngoài và di chuyển
+ Sinh sản và phát triển
- Tiết 39- Bài 37: Đa dạng và đặc điểm chung của lớp Lưỡng cư
+ Đa dạng về thành phần loài
+ Đa dạng về môi trường sống và tập tính
+ Vai trò của lưỡng cư
(Thời lượng: 2 tiết)
III Xác định mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
+ Nêu được đặc điểm cấu tạo và hoạt động sống của lớp Lưỡng cư thích nghi với đời sống vừa ở nước vừa ở trên cạn
+ Phân biệt được quá trình sinh sản và phát triển qua biến thái
+ Trình bày được hình thái cấu tạo phù hợp với đời sống lưỡng cư của đại diện (ếch đồng)
+ Trình bày được hoạt động tập tính của ếch đồng
+ Mô tả được tính đa dạng của lưỡng cư Nêu được những đặc điểm để phân biệt ba
bộ trong lớp Lưỡng cư ở Việt Nam
2 Kỹ năng:
+ Quan sát, liên hệ
+ Sưu tầm tư liệu về một số đại diện khác của lưỡng cư như cóc, ễnh ương, ếch giun
+ Kĩ năng so sánh, phân tích, khái quát để rút ra đặc điểm chung của lớp lưỡng cư
- KNS:
+ Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin khi đọc SGK, quan sát tranh ảnh, để tìm hiểu
sự đa dạng về thành phần loài và môi trường sống, đặc điểm chung về cấu tạo, hoạt động sống và vai trò của lưỡng cư với đời sống
+ Kĩ năng tự tin trong trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp
Trang 2
+ Kĩ năng hợp tác lắng nghe tích cực.
3 Thái độ:
- Giáo dục ý thức học tập, yêu thích môn học, thích khám phá tự nhiên, thích tìm hiểu các loài ĐV
- GDMT: Giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ và gây nuôi những loài lưỡng cư có ích sống gần con người
4 Định hướng phát triển các năng lực cho học sinh:
- Năng lực chung:
+ Năng lực tự học
+ Năng lực giải quyết vấn đề
+ Năng lực sáng tạo
+ Năng lực giao tiếp
+ Năng lực hợp tác
- Năng lực chuyên biệt:
+ Năng lực kiến thức sinh học
+ Năng lực nghiên cứu khoa học:
+ Năng lực thực hiện trong phũng thớ nghiệm
5 Giáo dục đạo đức:
- GDĐĐ: Mỗi loài động vật co hình thái cấu tạo và chức năng sống liên hê chặt chẽ vơi điều kiên sống học sinh biết tôn trọng mối quan hê giữa sinh vật vơí môi trường
+ Có trách nhiệm trong bảo tồn các loài động vật quý hiếm, co nguy cơ tuyêt chủng
IV Xác định và mô tả mức độ yêu cầu:
BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC YÊU CẦU CẦN ĐẠT CHO CHỦ ĐỀ
Loại câu
hỏi/bài
tập
Nhận biết (mô tả mức độ cần đạt)
Thông hiểu (mô tả mức độ cần đạt)
Vận dụng (mô tả mức độ cần đạt)
Vận dụng cao (mô tả mức độ cần đạt)
Ếch đồng - Biết được nơi
sống và hoạt động, sinh sản, dinh dưỡng của ếch
- Hiểu được các đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch thích nghi với đời sống nửa cạn, nửa nước
- Biết được tại sao khi bơi mắt
và mũi của ếch thường ló lên khỏi mặt nước
và nơi ghép đôi
- Hiểu và giải thích được tại sao không gặp ếch trong mùa đông và tại sao nói ếch là ĐV biến nhiệt
- Quan sát mẫu ếch di chuyển trong nước và trên cạn mô tả được động tác
- Giải thích được hiện tượng giao phối của ếch và
ý nghĩa của nó
- Giải thích được
vì sao cũng là thụ tinh ngoài
mà số lượng trứng ếch lại ít hơn cá
Trang 3
của ếch thường
là nơi ẩm ướt gần bờ vực nước
- Sờ tay lên bề mặt da, quan sát mặt bên trong da
và nêu được nhận xét
di chuyển đó
- Quan sát, nhận xét và giải thích được sơ đồ biến thái của ếch
Đa dạng
và đặc
điểm
chung của
lớp Lưỡng
cư - Phân biệt được 3 bộ lưỡng cư bằng
đặc điểm đặc trưng nhất
- Nhận xét về thành phần loài của lưỡng cư
Đặc điểm để phân biệt và cho
ví dụ
- Nhận xét gì về môi trường sống
và tập tính của lưỡng cư
- Nêu được đặc điểm chung của lưỡng cư
- Vai trò của lưỡng cư đối
với con người.
- Đề xuất được biện pháp bảo
vệ những loài lưỡng cư có ích
- Giải thích được
vì sao nói vai trò tiêu diệt sâu bọ của lưỡng cư bổ sung cho hoạt động của chim
- Hiểu và giải thích được nguyên nhân các loài lưỡng cư đang giảm sút và
đề xuất biện pháp bảo vệ
V Biên soạn các câu hỏi, bài tập theo mức độ yêu cầu:
VI Câu hỏi và bài tập theo các mức độ nhận thức
1 Câu hỏi nhận biết:
Câu 1 Em thường gặp ếch đồng ở đâu? Thường gặp nhiều vào mùa nào?
Câu 2 Vì sao ếch đồng thường sống ở nơi ẩm ướt gần vực nước?
Câu 3 Thức ăn của ếch là sâu bọ, cua, cá, chứng tỏ điều gì?
Câu 4 Ếch đồng sinh sản vào mùa nào? chúng thường có biểu hiện gì? Chúng thực hiện ghép đôi như thế nào? Trứng ếch có đặc điểm gì?
Câu 5 Hãy phân biệt 3 bộ lưỡng cư bằng đặc điểm đặc trưng nhất?
2.Câu hỏi Thông hiểu:
Câu 9 Thức ăn của ếch đồng là gì? Chúng thường bắt mồi vào thời gian nào? vì sao?
Câu 10 Nêu đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch thích nghi với đời sống ở cạn?
Câu 11 Nêu những đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch thích nghi với đời sống ở nước? Câu 12 Tại sao khi bơi mắt và mũi của ếch thường ló lên khỏi mặt nước?
Câu 13 Tại sao nơi ghép đôi của ếch thường là nơi ẩm ướt gần bờ vực nước?
Câu 14 Vì sao sự thụ tinh ở ếch được gọi là thụ tinh ngoài?
Trang 4
Câu 15 Vì sao ếch thường kiếm mồi vào ban đêm, gần các bờ vực nước?
Câu 16 Em có nhận xét gì về thành phần loài của lưỡng cư ? Đặc điểm để phân biệt? Cho ví dụ?
Câu 17 Em có nhận xét gì về môi trường sống và tập tính của lưỡng cư?
nêu đặc điểm chung của lưỡng cư
Câu 18 Sờ tay lên bề mặt da, quan sát mặt bên trong da và nhận xét
3.Câu hỏi Vận dụng thấp:
Câu 20 Các em có hay gặp ếch trong mùa đông không ? Vì sao ? Tại sao nói ếch
là ĐV biến nhiệt?
Câu 21 Quan sát mẫu ếch di chuyển trong nước và trên cạn trả lời câu hỏi: Theo
em ếch đồng có mấy cách di chuyển? Hãy mô tả động tác di chuyển trên cạn của ếch đồng?
Câu 22 Quan sát sơ đồ biến thái của ếch, nhận xét các giai đoạn phát triển của ếch đồng?
Câu 23 Tại sao nói sự phát triển của ếch là phát triển có biến thái? Em có nhận xét
gì về cấu tạo của nòng nọc trong từng giai đoạn phát triển ?
Câu 24 Hệ tiêu hoá của ếch có đặc điểm gì khác so với cá?
Câu 25 Lưỡng cư có vai trò gì đối với con người
Câu 26 Muốn bảo vệ những loài lưỡng cư có ích ta cần làm gì?
4 Câu hỏi Vận dụng cao:
Câu 27 Trong hiện tượng giao phối: “ếch đực ôm lưng ếch cái” Cho biết sự thụ tinh trong trường hợp này là sự thụ tinh trong hay ngoài? Ý nghĩa của hiện tượng đó?
Câu 28 Vì sao cũng là thụ tinh ngoài mà số lượng trứng ếch lại ít hơn cá?
Câu 29 Vì sao ở ếch đã xuất hiện phổi mà vẫn trao đổi khí qua da?
Câu 30 Vì sao nói vai trò tiêu diệt sâu bọ của lưỡng cư bổ sung cho hoạt động của chim?
Câu 31 Để có thể nuôi được ếch ta cần chuẩn bị những điều kiện gì về ao nuôi? Tại sao cần những điều kiện đó?
Câu 32 Số lượng các loài lưỡng cư đang giảm sút theo em số lượng lưỡng cư giảm sút do nguyên nhân nào ? Để bảo vệ các loài lưỡng cư có ích ta phải làm gì?
VI Thiết kế tiến trình dạy và học:
1 Chuẩn bị của GV và HS:
1.1 Chuẩn bị của GV:
- Tranh hình 35.1, 35.2, 35.3, 35.4 SGK trang 113, 114
- Mẫu ếch đồng sống ( nếu có)
- Bảng phụ kẻ nội dung như bảng “ Các đặc điểm thích nghi với đời sống của ếch đồng ” SGK trang 114
Đặc điểm hình dạng và cấu tạo ngoài Thích nghi với đời
Trang 5
Ở nước Ở cạn
Đầu dẹp nhọn khớp với thân thành một khối thuôn nhọn về
phía trước
X
Mắt và lỗ mũi nằm ở vị trí cao trên đầu (mũi ếch thông với
khoang miệng và phổi vừa để ngửi, vừa để thở)
x
Da trần phủ chất nhày và ẩm để dễ thấm khí X
Các chi sau có màng bơi căng giữa các ngón (giống chân
vịt)
X
Mắt có mi (giữ nước mắt cho tuyến lệ tiết ra, tai có màng
nhĩ)
x
- Các hình vẽ trong SGK: Các hình trong hình 37.1, hình 37.2
- Sưu tầm một số tranh ảnh tư liệu một số loài lưỡng cư
- Bảng phụ ghi nội dung như bảng “Một số đặc điểm sinh học của Lưỡng Cư” trong SGK trang 121
Tên đại diện Đặc điểm nơi sống Hoạt động Tập tính tự vệ
1 Cá Cóc Tam
Đảo
Chủ yếu sống trong nước
Chủ yếu vào ban đêm
Trốn chạy, ẩn nấp
2 Ễnh Ương lớn Ưa sống ở nước
hơn
Vào ban đêm Dọa nạt
3 Cóc nhà Ưa sống trên cạn Chiều và đêm Tiết nhựa độc
4 Ếch cây Chủ yếu sống trên
cây, bụi cây
Ban đêm Trốn chạy, ẩn
nấp
5 Ếch giun Sống chui luồn
trong hang đất
Cả ngày và đêm Trốn chạy, ẩn
nấp
- Máy chiếu
1.2 Chuẩn bị của HS:
- Nghiên cứu trước hình vẽ, nội dung bài học Soạn các câu trả lời cho các câu hỏi gợi ý trong bài
- Mỗi nhóm một con ếch đồng sống để trong lọ thủy tinh
- Mỗi HS kẻ sẵn bảng như bảng trong SGK trang 114 vào vở bài tập.
- Kẻ sẵn bảng như bảng SGK trang 121 vào vở bài tập nghiên cứu thực hiện
- Tìm hiểu đặc điểm nơi sống, tập tính tự vệ của một số loài lưỡng cư ở địa phương như : Cóc, Ễnh Ương, Chẫu Chàng, Nhái,
2 Phương pháp:
- Phương pháp: Dạy học dự án, thảo luận nhóm, vấn đáp tìm tòi
- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ – cặp đôi - chia sẻ, trình bày 1 phút, Vấn đáp, so sánh
3 Tổ chức các hoạt động học:
Trang 6
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG: (7’)
a Mục tiêu hoạt động: Nêu được khái niệm sự lưỡng cư Hào hứng sôi nổi để
chuẩn bị vào bài mới
b Phương thức tổ chức hoạt động:
- GV, Cho HS xem 1 đoạn video về một số loại lưỡng cư, yêu cầu trả lời các câu hỏi sau:
? Kể tên các tên những động vật quan sát được?
? cho biết môi trường sống của chúng?
? Vì sao gọi các động vật trên là lưỡng cư?
- HS Xem đoạn video
- Nghiên cứu TT SGK
- Trả lời: + Kể tên các động vật quan sát được
+ Sống ổ những nơi ẩm ướt
+Vừa sống ở nước vừa ở cạn
Gv: Lưỡng cư có đặc điểm cấu tạo thế nào mà có đời sống như vạy chúng ta cùng vào bài học ngày hôm nay
c Sản phẩm HĐ:
- GV giới thiệu chủ đề
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động 1: Tìm hiểu về đời sống ếch đồng
- Mục tiêu HĐ:
+ Nêu được đặc điểm đời sống của ếch đồng
+ Trình bày được đời sống lưỡng cư của đại diện (ếch đồng)
- Phương pháp – KT: Hoạt động nhóm, cặp đôi, trách nhiệm cùng nhóm hoàn
thành BT được giao, nêu và giải quyết vấn đề
- Phương thức tổ chức hoạt động:
G- Yêu cầu HS đọc thông tin SGK→ thảo luận
- HS tự thu nhận thông tin SGK (113) rút ra nhận
xét
? Thông tin cho em biết điều gì về đời sống của ếch
đồng?
- 1 HS phát biểu lớp bổ sung
G- Cho HS giải thích 1 số hiện tượng :
I Đời sống
- Ếch có đời sống vừa ở nước vừa ở cạn: nơi ẩm ướt gần bờ ao
- Kiếm ăn vào ban đêm
- Có hiện tượng trú đông
- Là động vật biến nhiệt
Trang 7
? Thức ăn của chúng là gì? thức ăn đó nói lên điều
gì?
- Sâu bọ, cua, cá con, giun ốc -> con mồi vừa ở cạn
vừa ở nước
? Vì sao ếch thường kiếm mồi vào ban đêm ?
- Nhiệt độ môi trường thấp
? Thường gặp ếch đồng vào mùa nào ?
- Cuối mùa xuân ấm áp
? Mùa đông thì sao?
- Mùa đông lạnh giá chúng thường ẩn trong hang
trong bùn để tránh rét
? Vì sao ?
c Sản phẩm:
Nêu được đặc điểm đời sống vừa ở nước vừa ở trên cạn của ếch
Hoạt động 2:Tìm hiểu đặc điểm cấu tạo ngoài và di chuyển của ếch đồng thích nghi với đời sống vừa nước, vừa cạn
- Mục tiêu HĐ:
+ Nêu được điểm cấu tạo ngoài và di chuyển của ếch đồng thích nghi với đời sống vừa nước, vừa cạn
- Phương pháp – KT: Hoạt động nhóm, cặp đôi, trách nhiệm cùng nhóm hoàn
thành BT được giao, nêu và giải quyết vấn đề
- Phương thức tổ chức hoạt động:
1- Di chuyển
G- Yêu cầu HS quan sát cách di chuyển của ếch
trong lồng nuôi và Hình 35.2 (SGK- 113)
? Ếch có mấy cách di chuyển ? Mô tả động tác di
chuyển ?
- HS quan sát mô tả được
G- Chi sau to dài hơn chi trước, khi ếch ngồi chi
sau gập theo hình chữ Z, lúc nhảy chi sau bật
thẳng rất mạnh tung mình về phía trước( nhảy cóc)
- Khi bơi ếch dùng chi sau đẩy nước, chi trước bẻ
lái
2- Cấu tạo ngoài
G- Sử dụng mô hình ếch và Hình 35.1(113)
- HS quan sát
II- Cấu tạo ngoài và sự di chuyển
1 Di chuyển
- Ếch có 2 cách di chuyển + Nhảy cóc( trên cạn) + Bơi( dưới nước)
2 Cấu tạo ngoài
- Ếch đồng có các đặc điểm cấu tạo ngoài thích nghi đời sống vừa ở nước vừa ở cạn
Trang 8
Phiếu học tập: Thảo luận nhóm 5 phút
Quan sát hình 35.1, mô hình, mẫu ếch hoàn thành bảng sau:
? Hình dạng?
? Cấu tạo của chi ?
? Đặc điểm của chi sau?
? Vị trí của mắt và mũi ?
? Đặc điểm của mắt và mũi ?
? Da có đặc điểm gì ?
HS- Thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập
- Đại diện nhóm trình bày
G- Sử dụng bảng phụ HS trả lời G ghi vào bảng phụ
nội dung như bảng sgk ( 114)
Bảng phụ:
Gợi ý Đặc điểm cấu tạo ngoài Ý nghĩa thích nghi
? Hình dạng? 1- Đầu dẹp nhọn khớp với thân
thành 1 khối thuôn nhọn về phía trước
Giảm sức cản của nước khi bơi
? Cấu tạo của chi
?
2- Chi gồm có 5 phần, có ngón chia đốt linh hoạt
Thuận lợi cho việc di chuyển
? Đặc điểm của
chi sau?
3- Chi sau có màng bơi căng giữa các ngón
Tạo chân bơi để đẩy nước
? Vị trí của mắt
và mũi ?
4 – Mắt và lỗ mũi ở vị trí cao trên đầu( mũi ếch thông với khoang miệng và phổi vừa để ngửi, vừa
để thở)
Khi bơi vừa thở vừa quan sát
? Đặc điểm của
mắt và mũi ?
5- Mắt có mí giữ nước mắt do tuyến lệ tiết ra, tai có màng nhĩ
Bảo vệ mắt không bị khô, nhận biết được âm thanh trên cạn
? Da có đặc điểm
gì ?
6- Da trần phủ chất nhày ẩm dễ thấm khí
Giúp hô hấp trong nước
G – Bổ sung thêm các thông tin:
- Thân ngắn thuận lợi cho động tác nhảy
- Chi gồm 5 phần ( cánh tay , ống , cổ , bàn , ngón
tay) khớp với nhau theo kiểu khớp động tăng khả
năng cử động của chi theo mọi chiều tạo sự hoạt
động linh hoạt cho cơ thể
? So sánh đặc điểm của chi trứơc với chi sau ?
- Chi trước 4 ngón chi sau to khoẻ có 5 ngón chịu
đựng trọng lượng cơ thể khi ếch ngồi hoặc dùng
Trang 9
đẩy cơ thể khi nhảy
- Mắt ếch lồi có 2 mí, mí dưới trong suốt cử động
được , mí mắt che chở cho mắt, giữ nước mắt, làm
cho mắt không bị khô -> ếch chỉ thấy các vật và
mồi cử động không phân biệt được mồi tĩnh
- Mũi có 2 lỗ mũi thông với hốc mũi và với
khoang miệng, mũi là cơ quan khứu giác đồng
thời là cơ quan hô hấp
- Tai ếch bắt đầu có màng nhĩ, âm thành làm rung
động màng nhĩ truyền qua xương tai vào tai trong
- Da trần có tuyến tiết chất nhày -> luôn ẩm ướt ở
giữa lớp da và lớp cơ có những xoang chứa dịch
đó là xoang bạch huyết, mặt trong da có nhiều
mao mạch -> hiện tượng trao đổi khí ( hô hấp
bằng da)
- Khí oxi hoà tan trong chất dịch trên da ngấm vào
máu, khí cacbonic từ máu thấm qua da và tan vào
dịch trên da
Khi ếch bơi trong nước hoặc rúc mình trong bùn
tránh rét sự hô hấp qua da đã đảm bảo đủ nhu cầu
oxi cho cơ thể
? Cho biết ý nghĩa thích nghi của các đặc điểm đó
?
HS thảo luận đưa ra ý nghĩa thích nghi
G- Yêu cầu HS quan sát kĩ Hình 35.1-35.3(113)
hoàn chỉnh bảng (114- SGK)→ thảo luận nhóm
bàn:
- HS dựa vào kết quả quan sát tự hoàn chỉnh bảng
1
Bảng- các đặc điểm thích nghi với đời sống của ếch
Đặc điểm hình dạng và cấu tạo ngoài Thích nghi với đời sống
1- Đầu dẹp nhọn khớp với thân thành 1 khối thuôn nhọn
về phía trước
x
2 – Mắt và lỗ mũi ở vị trí cao trên đầu( mũi ếch thông với
khoang miệng và phổi vừa để ngửi , vừa để thở)
x
4- Mắt có mí giữ nước mắt do tuyến lệ tiết ra, tai có màng
nhĩ
x
Trang 10
6- Chi sau có màng bơi căng giữa các ngón x
- HS thảo luận trong nhóm thống nhất ý kiến
? Nêu những đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch thích nghi
với đời sống ở cạn?
+ Đặc điểm ở cạn 2,4,5
? Những đặc điểm ngoài thích nghi với đời sống ở nước?
+ Đặc điểm ở nước 1,3,6
G- Treo bảng phụ ghi nội dung các điểm thích nghi
- HS khuyết tật: Nhắc lại đặc điểm cấu tạo ngoài của ếch
đồng thích nghi với đời sống vừa ở cạn và ở nước?
G- Chốt lại bằng bảng kiến thức chuẩn
c Sản phẩm:
- Sản phẩm của nhóm bảng “ Các đặc điểm thích nghi với đời sống của ếch đồng ”
Hoạt động 3: Tìm hiểu đặc điểm sinh sản và phát triển của ếch
- Mục tiêu HĐ:
+ Trình bày được sự sinh sản và phát triển của ếch
- Phương pháp – KT: Hoạt động nhóm, cặp đôi, trách nhiệm cùng nhóm hoàn
thành BT được giao, nêu và giải quyết vấn đề
- Phương thức tổ chức hoạt động:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
G- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin
- HS tự thu nhận thông tin SGK(114) nêu được các
đặc điểm sinh sản
- HS khác nhận xét bổ sung
? Ếch thường sinh sản vào mùa nào ?
- Sinh sản vào cuối mùa xuân Sau những trận mưa
rào
? Trình bày đặc điểm sinh sản của ếch ?
- Có tập tính ghép đôi: Đến mùa sinh sản ếch đực
gọi ếch cái để ghép đôi Ếch cái cõng ếch đực trên
lưng, ếch đực ôm ngang ếch cái và tìm đến bờ nước
để đẻ trứng
? Hình thức thụ tinh?
- Ếch cái đẻ tới đâu ếch đực ngồi trên tưới tinh dịch
đến đó, sự thụ tinh xẩy ra bên ngoài cơ thể
? Trứng ếch có các đặc điểm gì?
Trúng tập trung ở các bờ nước thành đám chất nhầy
nổi trên mặt nước
? So sánh sự thụ tinh của cá và ếch?
? Vì sao cùng là thụ tinh ngoài mà số lượng trứng
III Sinh sản và phát triển của ếch.
- Sinh sản vào cuối mùa xuân
- Tập tính: ghép đôi (ếch