- Bài soạn, sách giáo viên, sách giáo khoa, sách chuẩn kiến thức kĩ năng, bản đồ Địa lí tự nhiên châu Phi; bản đồ kinh tế chung châu Phi, tham khảo số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giớ[r]
Trang 1Ngày dạy:…/… /2016 tại lớp:……
BÀI 5: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC
TIẾT 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Biết được tiềm năng phát triển kinh tế của các nước ở châu Phi khá giàu khoáng sản, song có nhiều khó khăn do khí hậu khô nóng, tài nguyên môi trường bị cạn kiệt, tàn phá,
- Kinh tế tuy có khởi sắc, nhưng cơ bản phát triển còn chậm
- Tích hợp SKSS, BVMT: trình bày được một số vấn đề cần giải quyết để phát triển KT-XH
- Dân số tăng nhanh, nguồn lao động khá lớn, song chất lượng cuộc sống thấp, bệnh tật, chiến tranh đe doạ, xung đột sắc tộc
- Khai thác TNTN ở các nước đang phát triển làm suy thoái môi trường, cần có giải pháp
khai thác TNTN hợp lí
2 Kĩ năng
- Phân tích lược đồ, bảng số liệu và thông tin để nhận biết các vấn đề của châu Phi
3 Năng lực
- Hình thành cho học sinh khả năng tư duy tổng hợp và phân tích, sử dụng, phân tích bản
đồ, cập nhật thông tin…
4.Thái độ:
- Chia sẻ với những khó khăn mà người dân châu Phi phải trải qua
II Phương pháp dạy học
- Phương pháp diễn giảng
Trang 2- Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan
- Phương pháp thảo luận nhóm
III Phương tiện dạy học
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Bài soạn, sách giáo viên, sách giáo khoa, sách chuẩn kiến thức kĩ năng, bản đồ Địa lí tự nhiên châu Phi; bản đồ kinh tế chung châu Phi, tham khảo số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới, tranh ảnh về cảnh quan và con người, một số hoạt động kinh tế tiêu biểu của người dân châu Phi, hình 5.1 trong sách giáo khoa (phóng to),
2 Chuẩn bị của học sinh
- Sách giáo khoa, vở ghi, tìm hiểu nội dung bài trước ở nhà,
IV Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp và kiểm tra sỉ số (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ ( không kiểm tra)
3 Dạy bài mới
3.1 Lời vào bài:
- Có thể dựa vào lời mở bài trong sách giáo khoa: Nói đến châu Phi, người ta thường
hình dung ra một châu lục đen nghèo nàn và lạc hậu Sự nghèo nàn và lạc hậu này chính hậu quả của sự thống trị của thực dân châu Âu trong suốt 4 thế kỉ( từ thế kỉ XVI đến thế
kỉ XX) Tại sao lại có thể khẳng định như vậy? Câu hỏi này sẽ được lí giải qua bài học Hoặc có cách giới thiệu bài khác tùy giáo viên đứng lớp.
3.2 Nội dung bài mới (40 phút)
Trang 3Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung chính của bài
Hoạt động 1 Tìm hiểu một số vấn đề về tự nhiên của
châu Phi (HS làm việc cá nhân: 15 phút)
I Một số vấn đề về tự nhiên
Bước 1: Giáo viên (GV) đặt
câu hỏi (CH) cho Học sinh
(HS): Những vấn đề cần tìm
hiểu trong tiết học hôm nay
là những vấn đề gì?
Bước 2: GV treo bản đồ tự
nhiên châu Phi và khái quát
về diện tích, vị trí địa lí,
phạm vi lãnh thổ của châu
Phi, như sau:
- Châu Phi là châu lục lớn
thứ ba trên thế giới sau châu
Á và châu Mĩ, diện tích lãnh
thổ là 30,3 triệu km2, gồm
55 quốc gia
- Châu Phi được bao bọc
bởi các biển (biển Đỏ, Địa
Trung Hải) và đại dương
(Ấn Độ Dương, Đại Tây
Dương), nối liền với châu Á
qua kênh đào Xuy-ê
Bước 3: GV đặt câu hỏi cho
HS: Vị trí châu Phi có ảnh
hưởng gì đến phát triển
kinh tế?
- HS đọc tiêu đề mục I, II, III để trả lời:
+ Một số vấn đề về tự nhiên
+ Một số vấn đề về dân cư
và xã hội
+ Một số vấn đề về kinh tế
- HS cả lớp quan sát, lắng nghe và ghi nhớ
- HS suy nghĩ trả lời Yêu cầu nêu được: diện tích giáp biển lớn thuận lợi phát triển giao thông vận tải biển, là con đường ngắn nhất từ châu Âu sang châu Á qua kênh đào Xuy-ê, thúc đẩy phát triển kinh tế Khó khăn: chịu ảnh hưởng của bão
Trang 4Bước 4: GV chuẩn kiến
thức và bổ sung thông tin về
mặt địa hình: Địa hình châu
Phi là khối cao nguyên
khổng lồ trên đó chủ yếu là
các sơn nguyên (Đông Phi,
Êtiôpi, ) và bồn địa (Nin
Thượng, Côngô, Sat,
Calahari, )
Bước 5: GV treo hình 5.1
Các cảnh quan và khoáng
sản chính ở châu Phi lên
bảng
Bước 6: GV yêu cầu HS:
Dựa vào hình 5.1 SGK,
kênh chữ trong SGK và kiến
thức bản thân, hãy trả lời
câu hỏi: Nêu các cảnh quan
chính châu Phi và nhận xét
đặc điểm khí hậu?
Bước 7: GV chuẩn kiến
thức và bổ sung thông tin:
- Châu Phi có khí hậu khắc
nghiệt 40% diện tích có
lượng mưa < 200mm
- Sông ngòi thưa thớt, sông
Nin là con sông dài nhất
- HS lắng nghe và ghi nhớ
- HS quan sát hình trên bảng hoặc có thể quan sát trong sách giáo khoa (SGK)
- Đại diện 1 HS trả lời, yêu cầu trả lời được:
+ Cách cảnh quan chính gồm: Rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm, rừng cận nhiệt đới khô, xa-van và xa-van rừng, hoang mạc và bán hoang mạc
+ Phần lớn lãnh thổ châu Phi có khí hậu khô nóng với cảnh quan hoang mạc, bán hoang mạc và xa-van
- HS cả lớp lắng nghe và ghi nhớ Ghi nội dung bài học
1 Đặc điểm tự nhiên
- Các loại cảnh quan đa dạng: Rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm, rừng cận nhiệt đới khô, xa van và xa van rừng, hoang mạc và bán hoang mạc
- Cảnh quan chiếm ưu thế: Hoang mạc, bán hoang mạc
và xa van
- Khí hậu đặc trưng: Khô nóng
Trang 5- Hoang mạc Namip nhiệt
độ ban ngày mùa hè từ 50
-600C
- Nhiều quốc gia châu Phi
không đủ nước để canh tác
nên nạn thiếu lương thực
diễn ra trầm trọng
- Trong khi ở bồn địa
Công-gô có nơi lượng mưa lên
đến 10.000mm gây lũ lụt
- GV liên hệ cảnh quan bán
hoang mạc ở Bình Thuận
của Việt Nam
Bước 8: GV yêu cầu HS:
GV đặt CH cho HS: Dựa
vào kênh chữ trong SGK và
hình 5.1, em hãy kể tên và
xác định trên lược đồ sự
phân bố của các khoáng
sản chính ở châu Phi Qua
đó em có nhận xét gì?
+ Nêu hiện trạng khai thác
tài nguyên rừng và khoáng
sản ở châu Phi?
+ Biện pháp khắc phục tình
trạng khai thác quá mức
các nguồn tài nguyên trên?
Bước 9: GV chuẩn kiến
- HS dựa vào hình 5.1 để trả lời: Than, dầu mỏ, khí tự nhiên, sắt… ở Bắc Phi;
Vàng, kim cương, sắt, dầu
mỏ, đồng… ở Tây và Nam Phi => khoáng sản châu phi
đa dạng, giàu có
- Hiện trạng khai thác TNTN: Khai thác quá mức, bừa bãi, khoáng sản cạn kiệt, môi trường bị tàn phá
Biện pháp: Khai thác và sử dụng TNTN hợp lí
- Học sinh cả lớp lắng nghe
và ghi nội dung chính vào vở
- Tài nguyên thiên nhiên (TNTN) nổi bật:
+ Khoáng sản: Giàu kim loại đen, kim loại màu, đặc biệt là kim cương
+ Rừng chiếm diện tích khá lớn
2 Hiện trạng
- Sự khai thác tài nguyên quá mức, môi trường bị tàn phá, hiện tượng hoang mạc hóa, nguồn lợi nằm trong tay Tư Bản nước ngoài
3 Biện pháp
- Khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lí
- Tăng cường thủy lợi hóa
- Trồng rừng
- Liên kết các nước cùng hợp tác phát triển
Trang 6thức và bổ sung thông tin:
- Châu Phi, sở hữu 1/2 trữ
lượng vàng thế giới, đạt sản
lượng hơn 600 tấn, chiếm
1/4 sản lượng toàn cầu năm
2010 Nam Phi, với sản
lượng 300 tấn/năm, Ghana
(75 tấn/năm) và Mali (50
tấn/năm) là 3 nước sản xuât
vàng lớn nhất của lục địa
đen
- Khai thác TNTN ở các
nước đang phát triển trong
đó có các quốc gia châu Phi
làm suy thoái môi trường,
cần có giải pháp khai thác
TNTN hợp lí
* Chuyển ý: Về mặt dân cư
và xã hội châu Phi có
những vấn đề gì? Ta tiếp
tục nghiên cứu mục II.
Hoạt động 2 Tìm hiểu về dân cư và xã hội của châu
Phi (HS làm việc theo cặp: 15 phút)
II Một số vấn đề về dân
cư và xã hội
- Bước 1: GV cung cấp
thông tin cho HS: Dân số
châu Phi là 1,17 tỉ người
chiếm 15% dân số Thế giới
(2015), có 55 quốc gia
Quốc gia trẻ nhất trên Thế
giới là Nam Sundan
(9/7/2011)
Bước 2: GV yêu cầu HS
dựa vào bảng 5.1, kênh chữ
trong SGK: So sánh và
nhận xét đặc điểm tỉ suất
sinh (TSST), tử (TSTT), gia
tăng dân số tự nhiên (Tg)
và tuổi thọ trung bình của
Châu Phi so với nhóm nước
phát triển, nhóm nước đang
- HS lắng nghe và ghi nhớ
- Học sinh dựa vào bảng 5.1 Một số chỉ số về dân số
- năm 2005 trả lời Yêu cầu nêu được:
- TSST: TSST của Châu Phi
là 38%0, cao hơn nhóm nước ĐPT là 14%0, cao hơn
Trang 7phát triển và thế giới
Bước 3: HS trình bày, GV
chuẩn kiến thức và bổ sung
thông tin:
- Châu Phi dẫn đầu Thế giới
cả về tỉ lệ sinh, tỉ lệ tử, tỉ lệ
gia tăng dân số tự nhiên
2,6% (2015)
- Sự gia tăng dân số rất
nhanh gây ra nhiều bất lợi
cho sự phát triển KT-XH
châu Phi về nhiều mặt như:
việc làm, chất lượng cuộc
sống, kìm hãm phát triển
KT
Bước 4:GV đặt CH cho HS:
Hãy dựa vào kiến thức đã
học và thông tin SGK, hãy
cho biết nguyên nhân gia
tăng dân số và tuổi thọ TB
nhóm nước PT là 27%0, cao hơn TG là 17%0 => châu Phi có TSST cao nhất
- TSTT: TSTT của châu Phi
là 15%0, cao hơn nhóm nước ĐPT là 7%0, cao hơn nhóm nước PT là 5%0, cao hơn TG là 6%0 => châu Phi
có TSTT cao nhất
- Tg: Tg của châu Phi là 2,3%, cao hơn nhóm nước ĐPT là 0,7%, cao hơn nhóm nước PT là 2,2%, cao hơn
TG là 1,1% => châu Phi có
Tg cao nhất
-Tuổi thọ TB: Tuổi thọ TB của châu Phi là 52 tuổi, thấp hơn nhóm nước ĐPT là 13 tuổi, thấp hơn nhóm nước
PT là 24 tuổi, thấp hơn TG
là 15 tuổi => châu Phi có tuổi thọ TB thấp nhất
- Học sinh lắng nghe, ghi nhớ
1 Dân cư
a Đặc điểm
- Tỷ suất sinh cao.
- Tỷ suất tử cao
- Tỷ suất gia tăng dân số tự nhiên cao
- Tuổi thọ trung bình thấp
b Ảnh hưởng
- Hạn chế đến phát triển kinh tế
- Giảm chất lượng cuộc sống
- Ô nhiễm môi trường
- Chất lượng nguồn lao
Trang 8thấp ở châu Phi.
Bước 6: GV chuẩn kiến
thức Yêu cầu HS ghi nội
dung chính
Bước 7: GV đặt CH cho
HS: Dựa vào bảng chỉ số
HDI của châu Phi và TG
năm 2003, em có nhận xét
gì về chỉ số HDI của châu
Phi so với mức TB TG.
Bước 8: GV bổ sung kiến
thức:
- Chỉ số HDI của châu Phi
còn thấp hơn nhiều so với
Thế giới
- Trên 50% dân số châu Phi
không được sử dụng nước
sạch, tỉ lệ dân số biết chữ
>14 tuổi rất thấp (chỉ
khoảng 50%)
- Sau khi giành được độc
lập nhiều cuộc xung đột sắc
- HS nghiên cứu SGK và kiến thức hiểu biết để trả lời
+ Trình độ dân trí thấp
+ Trình độ phát triển kinh tế thấp do bị các nước thực dân, đế quốc thống trị trong thời gian dài Hầu hết là các nước mới dành độc lập sau chiến tranh thế giới thứ II
+ 2/3 tổng số người nhiễm HIV trên TG
+ Các cuộc xung đột tại Bờ Biển Ngà, Côngô, Xu Đăng,
- HS tìm hiểu bảng số liệu
để trả lời: Chỉ số HDI của các nước châu Phi thấp hơn mức trung bình thế giới
+ Đạt mốc 0,7 có 3 quốc gia
+ Từ 0,5 – 0,7 có 13 quốc gia
động thấp
2 Xã hội
a Đặc điểm
- Nhiều hủ tục lạc hậu
- Xung đột sắc tộc
- Bệnh tật hoành hành: HIV, sốt rét
- Trình độ dân trí thấp
- Chỉ số HDI thấp
b Ảnh hưởng
- Gây tổn thất lớn đến sức
người, sức của Làm chậm
sự phát triển kinh tế - xã hội
Trang 9tộc, tôn giáo diễn ra cướp đi
sinh mạng hàng triệu người
(mùa xuân Ả - rập từ năm
2008 đến nay)
- Dịch bệnh tràn lan (dịch
sốt rét, vi rút Ebola, ) Châu
Phi chỉ chiếm 14% dân số
Thế giới nhưng chiếm 2/3
số người mắc HIV trên toàn
cầu hiện nay (trên Thế giới
mỗi ngày có 7500 người
nhiễm HIV mới thì châu Phi
chiếm 3500 người)
Bước 5: GV đặt câu hỏi cho
cả lớp: Trên Thế giới, trong
đó có Việt Nam đã có các
hoạt động gì để giúp đỡ
châu Phi thoát khỏi tình
trạng trên?
Bước 6: GV chuẩn kiến
thức, liên hệ việc các kỹ sư
nông nghiệp Việt Nam sang
châu Phi dạy canh tác nông
nghiệp (Giáo sư Võ Tòng
Xuân sang dạy kĩ thuật canh
tác lúa )
+ Dưới 0,5 có đến 28 quốc gia
- HS nghiên cứu nội dung SGK trả lời Yêu cầu nêu được: Các nước nghèo châu Phi nhận được nhiều sự giúp đỡ của các tổ chức thế giới, trong đó có Việt Nam
đẫ gửi chuyên gia sang giảng dạy và tư vấn kĩ thuật
3 Biện pháp
- Nâng cao trình độ dân trí
- Tăng cường biện pháp giáo dục sinh sản, tuyên truyền kế hoạch hóa giao đình
- Nhiều tổ chức quốc tế giúp đỡ
- Việt Nam hỗ trợ về giảng dạy, tư vấn kĩ thuật
Hoạt động 3 Tìm hiểu một số vấn đề về kinh tế (HS
Bước 1: GV cung cấp thông
tin: GDP đạt 790.2 tỉ USD
(2004)
Bước 2: Dựa vào bảng 5.2
và kênh chữ trong SGK
hãy: Nhận xét về tình hình
phát triển kinh tế châu Phi?
- HS nghiên cứu nội dung mục III SGK tr22 và kiến thức bản thân trả lời
- HS quan sát bảng 5.2 SGK
1 Thực trạng
- Kinh tế kém phát triển: + Tỉ lệ đóng góp vào GDP toàn cầu thấp (1,9% GDP toàn cầu năm 2004)
+ GDP/người thấp + Cơ sở hạ tầng kém
Trang 10Gợi ý:
- So sánh tốc độ tăng trưởng
kinh tế của một số quốc gia
châu Phi với thế giới
- Đóng góp vào GDP toàn
cầu của châu Phi cao hay
thấp?
- Những nguyên nhân làm
cho nền kinh tế châu Phi
kém phát triển?
Bước 3: GV chuẩn kiến
thức: Mức tăng trưởng
không đều, song nhìn chung
đã bắt kịp tỉ lệ tăng trưởng
của thế giới, một số nước có
mức tăng trưởng cao hơn
như Angiêri, Nam Phi,
Bước 4: GV bổ sung thông
tin:
- Châu Phi hiện có 350 triệu
người sống trong cảnh
nghèo đói (thu nhập <
1USD/1 người/ngày)
- Để kinh tế có thể phát
triển được thì các các quốc
gia châu Phi cần:
+ Hạ thấp tỉ lệ gia tăng dân
số
+ Đẩy mạnh giáo dục và
tr22 rút ra nhận xét cần thiết HS khác góp ý, bổ sung Yêu cầu nêu được:
Một số nước châu Phi có tốc độ tăng trưởng GDP khá cao và tương đối ổn định trong những năm gần đây
VD: An-giê-ri: Năm 1985 thấp hơn thế giới 1,2%, năm
2004 cao hơn thế giới 1,1%
1985-2004, tốc độ tăng GDP gấp đôi tăng 2,7%
- HS đọc 3 dòng đầu mục III SGK tr22 để trả lời HS dẫn chứng: kinh tế châu Phi kém phát triển, chỉ đóng góp 1,9% GDP toàn cầu – năm 2004
HS tổng hợp kiến thức nội dung mục III SGK tr22 trả lời Yêu cầu nêu được :
- Hậu quả của sự thống trị nhiều thế kỉ chủ nghĩa tư bản
- Một số nước vẫn còn tình trạng xung đột sắc tộc, phân biệt chủng tộc, chịu ảnh hưởng của quá trình biến đổi khí hậu… làm cuộc sống còn gặp nhiều khó khăn và cần sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế
+ Gần đây đang phát triển theo chiều hướng tích cực, GDP tăng tương đối cao trong thập niên qua
2 Nguyên nhân
- Chế độ thực dân để lại
- Xung đột sắc tộc
- Khả năng quản lí kém
- Dân số tăng nhanh
Trang 11đào tạo.
+ Lựa chọn cơ cấu kinh tế
hợp lí
+ Thu hút đầu tư nước
ngoài
+ Giành lại quyền kiểm soát
tài nguyên
4 Củng cố bài học (3 phút)
- Hãy nêu những nét cơ bản về tự nhiên châu Phi?
- Nêu những giải pháp khắc phục khó khăn trong quá trình khai thác và vệ tự nhiên ở châu Phi?
5 Dặn dò ( 1 phút)
- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới Bài 5 Một số vấn đề châu lục và khu vực (tiếp theo) Tiết 2 Một số vấn đề của Mĩ la tinh
V Rút kinh nghiệm