Vận dụng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 11 trong bài 5 tiết 1 một số vấn đề của châu phi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HOẰNG HOÁ 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 11 TRONG BÀI 5, TIẾT 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HOẰNG HOÁ 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 11 TRONG BÀI

5, TIẾT 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI.

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Địa lí

THANH HOÁ NĂM 2019

MỤC LỤC 1.MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài: 2

1.2 Mục đích nghiên cứu: 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 NỘI DUNG 2.1.Cơ sở lí luận:` 4

2.1.1.Khái niệm năng lực, chương trình giáo dục định hướng năng lực: 4

2.1.2 Các năng lực trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực: 4

2.1.3 Một số phương pháp , kĩ thuật dạy học phát huy năng lực học sinh trong bộ môn Địa lí 5

2.2 Cơ sở thực tiễn: 6

2.3 Thiết kế kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực 7

2.4 Kết quả thực nghiệm: 16

3 KẾT LUẬN , KIẾN NGHỊ 3.1.Kết luận: 17

3.2.Kiến nghị: 17

1.MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đấtnước đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới toàn diện Trong đó đổi mới phươngpháp dạy học là một yêu cầu cấp bách Cốt lõi của đổi mới phương pháp dạyhọc là hướng tới hoạt động tích cực chủ động của học sinh, chống lại thói quenhọc tập thụ động Mặt khác thị trường lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở độingũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính tráchnhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợptrong những tình huống thay đổi, khả năng học tập suốt đời

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quantâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học đượccái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thànhcông việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sangdạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực

và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng vềkiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyếtvấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trongquá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạtđộng dạy học và giáo dục

Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều côngviệc trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt đượcnhững thành công bước đầu Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy của bản thân cũngnhư việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việcđổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh…chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức, việc rèn luyện kỹ năngchưa được quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá còn nhiều hạn chế, chú trọngđánh giá cuối kì chưa chú trọng đánh giá cả quá trình học tập Tất cả những điều

đó dẫn tới học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trongthực tiễn

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Vận dụng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 11 trong bài 5, tiết 1 :Một số vấn đề của Châu Phi” làm đối tượng nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng dạy học củabản thân, từ đó đóng góp một phần nhỏ bé vào công cuộc đổi mới căn bản, toàndiện của ngành giáo dục nước nhà

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu các vấn đề lí luận về dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực để vận dụng vào việc dạy – học một bàihọc cụ thể:Bài 5: Một số vấn đề của châu lục và khu vực- Tiết 1: Một số vấn đề của châu Phi - Địa lí 11 - THPT.

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm

Phương pháp so sánh

Phương pháp thực nghiệm khoa học

2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

2.1.1 Khái niệm năng lực, chương trình giáo dục định hướng năng lực

2.1.1.1 Khái niệm năng lực

Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và trách nhiệm các hànhđộng, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hộihay cá nhân trong các tình huống khác nhau trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo

và kinh nghiệm, cũng như sẵn sàng hành động [1]

2.1.1.2 Chương trình giáo dục định hướng năng lực.

Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực được bàn đếnnhiều từ những năm 90 của thế kỷ XX và ngày nay đã trở thành xu hướng giáodục quốc tế Giáo dục định hướng phát triển năng lực nhằm mục tiêu phát triểnnăng lực người học

Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học địnhhướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi

là ”sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy họcchuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả họctập của HS.[1]

2.1.2 Các năng lực trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực nói chung và dạy học Địa lí nói riêng.

2.1.2.1 Các năng lực chung

Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi… làmnền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghềnghiệp

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực nhằm bồi dưỡng và phát huycho học sinh các năng lực chung như: năng lực tự học ; năng lực giải quyết vấnđề; năng lực sáng tạo; năng lực tự quản lí; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác;năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông; năng lực sử dụng ngônngữ; năng lực tính toán.[2]

2.1.2.2 Các năng lực chuyên biệt trong môn Địa lí

Năng lực chuyên biệt là những năng lực được hình thành và phát triểntrên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong cácloại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiếtcho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạtđộng như Toán học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao, Địa lí,…

Các năng lực chuyên biệt của môn Địa lí gồm 5 năng lực sau:Năng lực tưduy tổng hợp theo lãnh thổ; năng lực học tập tại thực địa; năng lực sử dụng bản

đồ ; năng lực sử dụng số liệu thống kê; năng lực sử dụng tranh , ảnh địa lí (hình

vẽ, ảnh chụp gần, ảnh chụp vệ tinh…)[2]

2.1.3 Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học phát huy năng lực học sinh trong bộ môn Địa lí

2.1.3.1 Các phương pháp dạy học tích cực[1]

2.1.3.1.1 Dạy học nêu và giải quyết vấn đề

Nét đặc trưng của phương pháp này là sự lĩnh hội tri thức diễn ra thôngqua việc tổ chức cho học sinh hoạt động đặt và giải quyết các vấn đề Giáo viênhướng dẫn học sinh (hướng dẫn và điều khiển) học sinh tích cực, tự lực giảiquyết vấn đề, đi đến những kết luận cần thiết

2.1.3.1.2 Phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác bản đồ, lược đồ, Atlat địa lí

Bản đồ là một phương tiện dạy học đặc trưng của môn Địa lí Do đó kĩnăng khai thác bản đồ nói chung và Atlat Địa lí Việt Nam nói riêng là kĩ năng cơbản của môn Địa lí Nếu không nắm vững kĩ năng này thì khó có thể hiểu và giảithích được các sự vật, hiện tượng địa lí, đồng thời cũng rất khó tự mình tìm tòicác kiến thức Địa lí khác Do vậy, việc rèn luyện kĩ năng làm việc với bản đồ,lược đồ, Atlat là không thể thiếu khi học môn Địa lí

2.1.3.1.4 Dạy học nhóm

Dạy học nhóm là một hình thức xã hội của dạy học, trong đó học sinh củamột lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗinhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp táclàm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trướctoàn lớp

2.1.3.1.5 Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp giáo viên tổ chức cho học sinh thực hành làmthử một số cách ứng xử trong một tình huống đạo đức hoặc pháp luật giả định

2.1.3.1.6 Phương pháp bản đồ tư duy:

Bản đồ tư duy ( Mind map) không chỉ dơn thuần là một công cụ ghi chéphoàn chỉnh mà là một phương pháp tư duy nhằm nâng cao khả năng tiếp nhận ,ghi nhớ thông tin và kích thích khả năng sáng tạo của con người

Sử dụng bản đồ tư duy góp phần rèn luyện phương pháp học tập hiệu quảcho học sinh Trong dạy học môn Địa lí, bản đồ tư duy có thể sử dụng trongphương pháp thảo luận nhóm , trong củng cố kiến thức, ôn tập và trong kiểm tra,đánh giá

2.1.3.2 Các kĩ thuật dạy học theo định hướng phát triển năng lực[1]

2.1.3.2.1 Kĩ thuật “Khăn trải bàn”

Kĩ thuật "khăn trải bàn" là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp táckết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích thích, thúc đẩy sựtham gia tích cực, tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của người học và pháttriển mô hình có sự tương tác giữa người học với người học

2.1.3.2.2 Kĩ thuật mảnh ghép

Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm

và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp, kích thích

sự tham gia tích cực của học sinh, nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trìnhhợp tác

2.1.3.2.3.Kĩ thuật XYZ

Kỹ thuật XYZ là một kỹ thuật làm việc nhóm nhằm phát huy tính tích cựccủa mỗi thành viên trong nhóm, trong đó mỗi nhóm có X thành viên, mỗi thành viên cần đưa ra Y ý kiến trong khoảng thời gian Z

2.1.3.2.4 Kĩ thuật hỏi chuyên gia :

Kĩ thuật này giúp học sinh rèn một số kĩ năng như: đảm nhận trách nhiệm,

xử lí thông tin, tư duy sáng tạo, thể hiện tự tin, giao tiếp, tìm kiếm sự hỗ trợ…

2.1.3.2.5 Kĩ thuật tổ chức Trò chơi (Game show)

Tổ chức các trò chơi (Game show) trong hoạt động học tập có tác dụng mởrộng, nâng cao hiểu biết và các kĩ năng hoạt động của học sinh Tổ chức trò chơitốt vừa phát huy được sự nhanh trí, sáng tạo, vừa rèn luyện tính tự lập và tinhthần tập thể của các em

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.2.1 Khái quát chương trình Địa lí 11

Chương trình địa lí lớp 11 được biên soạn theo mục tiêu đổi mới giáo dụcnhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản và phổ thông về địa lí gồmmột loạt các khái niệm chung về kinh tế thế giới hiện đại, toàn cầu hóa …và một

số vấn đề về tự nhiên, kinh tế - xã hội của một số quốc gia tiêu biểu

Chương trình của SGK Địa lí 11 có 2 phần lớn sau đây:

Phần A: Khái quát nền kinh tế - xã hội thế giới

Phần B: Địa lí khu vực và quốc gia [3]

Do mỗi tuần chỉ có 1 tiết và cứ trung bình 2 đến 3 tiết lại có 1 tiết thực hành nên

có thể nói , cấu trúc và nội dung chương trình địa lí 11 rất thuận lợi cho việc dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực

2.2.2 Thực trạng vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá nói chung và trường THPT Hoằng Hoá 3 nói riêng.

Trong những năm học vừa qua, nhận thức của đội ngũ giáo viên về tínhcấp thiết phải đổi mới phương pháp dạy học đã thay đổi và có nhiều chuyểnbiến Việc áp dụng những phương pháp dạy học tích cực đã được thực hiện,song không thường xuyên và còn mang nặng tính hình thức vì thế tính hiệu quảkhi sử dụng một số phương pháp còn nhiều hạn chế Dạy học vẫn nặng vềtruyền thụ kiến thức Việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cựcnhằm rèn luyện các kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễncho học sinh chưa được thực sự quan tâm Việc ứng dụng công nghệ thông tin,

sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy chưa được thực hiện rộng rãi (chủ yếu khi

có giáo viên dự giờ)

2.3 THIẾT KẾ KẾ HOẠCH BÀI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

BÀI 5: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC

TIẾT 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI

- Biết được kinh tế có khởi sắc song cơ bản phát triển chậm Nêu được cácnguyên nhân làm cho Châu Phi nghèo và lạc hậu nhất thế giới

- Tích hợp với bài 5: Các nước Châu Phi và Mĩ La Tinh (lịch sử 12) để hiểuđược các nguyên nhân khiến Châu Phi đến nay vẫn còn rất nghèo và lạc hậu

- Năng lực chuyên biệt: năng lực sử dụng bản đồ, năng lực sử dụng hình ảnh,

hình vẽ, video, năng lực sử dụng số liệu thống kê, năng lực tư duy tổng hợp theolãnh thổ

II Chuẩn bị của Giáo viên và học sinh

1 Giáo viên

- Bản đồ tự nhiên Châu Phi, lược đồ các cảnh quan và khoáng sản chính củaChâu Phi (sgk), Bản đồ kinh tế chung Châu Phi; tranh ảnh, video clip về tựnhiên, dân cư và xã hội, kinh tế Châu Phi; sơ đồ tư duy toàn bài, phòng máy…

+ Bước 1: Giáo viên thành lập 3 nhóm chuyên gia trong lớp.

.Nhóm 1: Các chuyên gia nghiên cứu về các vấn đề tự nhiên của Châu Phi Nhóm 2: Các chuyên gia nghiên cứu về các vấn đề dân cư – xã hội Châu Phi Nhóm 3: Các chuyên gia nghiên cứu về các vấn đề kinh tế Châu Phi

Các nhóm được thành lập ở hai lớp thực nghiệm là 11C3 và 11C5

+ Bước 2: Các nhóm sẽ tự bầu trưởng nhóm, thư kí, tự lên kế hoạch nghiên cứu

tìm hiểu nội dung, tổ chức thực hiện dựa vào các tài liệu

+ Bước 3: Ngoài việc cùng tìm hiểu các nội dung liên quan đến nhóm chuyên

gia của mình, các nhóm cũng thảo luận để đưa ra các câu hỏi cho chuyên gia củacác nhóm khác hoặc giáo viên của mình

+ Bước 4: Giáo viên hướng dẫn, kiểm tra tiến độ làm việc của các nhóm chuyên

gia qua email…

2 Phương pháp, kĩ thuật dạy học

- Phương pháp hoạt động nhóm, phương pháp đóng vai

- Kĩ thuật hỏi chuyên gia, kĩ thuật 321

III.MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH THEO CHỦ ĐỀ

- Liên hệ kiến thứclịch sử để hiểu được

nguyên nhân khiến

cho tài nguyên thiênnhiên của châu Phi

bị khai thác dẫn đếncạn kiệt

- Giải thíchđược vì saoChâu Phi cókhí hậunóng và rấtkhô hạn,diện tíchhoang mạclớn…

- Đưa racác giảipháp đểbảo vệtài

nguyênmôitrường,bảo vệ

sự pháttriển bềnvững ởChâuPhi

Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợptác, sử dụng công nghệ thông tin

- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, hình ảnh, video clip, tư duytổng hợp theo lãnh thổ

dân cư xã hội của

Châu Phi :dân số

tế Châu Phi

- Đưa ra các

nhằm giảiquyết các vấn

đề bùng nổdân số, giáo

chiến…ởChâu Phi

Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợptác, sử dụng công nghệ thông tin, tính toán

- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, hình ảnh, video clip, số liệuthống kê

III Một

số vấn

đề về

kinh tế

- Biết được Châu

Phi là châu lục kinh

tế chậm phát triển

nhất thế giới

- Hiểu đượccác nguyênnhân làm choChâu Phinghèo và lạchậu nhất thếgiới

Đưa ra cácgiải pháp đốivới phát triểnkinh tế ChâuPhi

Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợptác, sử dụng công nghệ thông tin, tính toán

- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, hình ảnh, số liệu thống kê

IV Tiến trình giờ học

A Tình huống xuất phát (Khởi động) (5').

1 Mục tiêu: Học sinh huy động vốn hiểu biết của bản thân về châu Phi, biết

được những nét nổi bật về châu Phi, hiểu được tại sao châu Phi lại được xem là “Lục địa đen”, đồng thời tạo ra hứng thú khi tiếp cận bài học mới

2 Phương pháp/ kĩ thuật: đàm thoại gởi mở, kĩ thuật 321

3 Phương tiện: Ảnh chụp vệ tinh Trái Đất

4 Các bước tiến hành:

Bước 1: Giáo viên đưa ra hình ảnh vệ tinh chụp Trái Đất vào ban đêm Hỏi học

sinh “ Hình ảnh trên cho em liên tưởng đến vấn đề gì của châu Phi?Tại sao

châu Phi lại được xem là‘ lục địa đen”?

- Học sinh trả lời

- Giáo viên: Thời cổ đại Châu Phi đã từng có nền văn minh sông Nin rực

rỡ do người Ai Cập xây dựng Châu Phi cũng được biết đến là Châu lục giàu tài nguyên khoáng sản bậc nhất thế giới Vậy tại sao cho đến ngày nay Châu Phi vẫn là châu lục nghèo, lạc hậu và chậm phát triển nhất thế giới?3 nhóm chuyên gia đến từ Châu Phi hôm nay sẽ giúp chúng ta trả lời câu hỏi đó.

- Các nhóm chuyên gia ra mắt (mỗi nhóm 4 học sinh-có thể hóa trang chophù hợp để tạo không khí sôi nổi và hứng thú trong lớp học)

-Bước 2: Giáo viên giới thiệu 3 nội dung chính của bài học và cách thức tổ

chức:

+ Các nhóm chuyên gia sẽ lần lượt được phỏng vấn, đặt câu hỏi

+ Sau khi trả lời các câu hỏi, đại diện nhóm chuyên gia sẽ tóm tắt lại những nétnổi bật nhất về tự nhiên, dân cư – xã hội và sự phát triển kinh tế của Châu Phi

HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu về các vấn đề tự nhiên của Châu Phi (15’)

1 Mục tiêu: Học sinh hiểu và trình bày được những vấn đề nổi bật nhất về tự

nhiên từ đó đưa ra các giải pháp nhằm khắc phục khó khăn và bảo vệ, sử dụnghợp lí tài nguyên ở châu Phi

2 Phương pháp/ kĩ thuật: đàm thoại gợi mở, kĩ thuật hỏi chuyên gia.

3 Phương tiện: Bản đồ thế giới, lược đồ các cảnh quan và khoáng sản chính

của Châu Phi, lược đồ tự nhiên Châu Phi, hình ảnh về sự khô hạn, hoang mạcSa-ha-ra

4 Các bước tiến hành:

Bước 1: Đặt câu hỏi cho Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm giáo dục thiên

nhiên Châu Phi.

- Câu 1: Châu Phi rất giàu tài nguyên khoáng sản đặc biệt là các khoángsản quý, hiếm: vàng, kim cương, dầu mỏ, khí tự nhiên Vậy tại sao các nướcChâu Phi vẫn nghèo nhất thế giới?

- Câu 2: Khí hậu Châu Phi nóng và khô hạn như thế nào? Giải thích nguyênnhân? Tại sao khu vực Bắc Phi cùng vĩ độ địa lí với nước ta mà lại biến thànhhoang mạc?

Bước 2: Các thành viên trong nhóm chuyên gia sử dụng các bản đồ, lược đồ,

hình ảnh,… đã chuẩn bị trước để giải đáp các câu hỏi

Bước 3: Đại diện nhóm chuyên gia nhấn mạnh lại những vấn đề nổi bật nhất về

tự nhiên ở Châu Phi, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm bảo vệ, khai thác, sử dụnghợp lí và khắc phục những khó khăn về tự nhiên

- Khí hậu: rất khô, nóng =>phần lớn diện tích là hoang mạc, bán hoang mạc

=> Khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và thiếu nước sinh hoạt

- Tài nguyên khoáng sản: rất giàu có, đặc biệt là kim loại quý, hiếm (vàng,kim cương, dầu mỏ, khí tự nhiên) nhưng bị chủ nghĩa thực dân khai thác cạnkiệt

- Tài nguyên rừng: khai thác mạnh, môi trường bị biến đổi nhiều

Giải pháp: Khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên, áp dụng các biện pháp

thủy lợi

HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu một số vấn đề về dân cư – xã hội (17’)

1 Mục tiêu: Học sinh biết được các đặc điểm nổi bật về dân cư- xã hội của các

nước châu Phi Phân tích được ảnh hưởng của các đặc điểm đó đến sự phát triểnkinh tế, từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục

2 Phương pháp/ kĩ thuật: đàm thoại gợi mở, kĩ thuật hỏi chuyên gia.

3 Phương tiện: Bảng số liệu 5.1( SGK), các hình ảnh về tình trạng bùng nổ dân

số, nạn đói, suy dinh dưỡng trẻ em, xung đột , hủ tục, chiến tranh…

4 Các bước tiến hành:

Bước 1: Đặt câu hỏi cho Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm dân số và các vấn

đề xã hội Châu Phi.

- Câu 1: Năm 1950 dân số Châu Phi chiếm 9% dân số thế giới, đến năm 2005chiếm 14% Hiện nay dân số Châu Phi khoảng 1,2 tỉ người, dự báo đến cuối thế

kỉ XXI, dân số Châu Phi sẽ chiếm khoảng 40% dân số thế giới Các chuyên gia

có thể giải thích vì sao dân số Châu Phi lại tăng nhanh như vậy và điều này sẽảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh tế - xã hội các nước này?

Câu 2: Tại sao Châu Phi lại là nơi bùng phát của nhiều dịch bệnh nguy hiểm (sốtxuất huyết, E-bo-la, đại dịch HIV- AIDS)?

Câu 3: Tại sao tuổi thọ trung bình của người dân Châu Phi đặc biệt là khu vựcTây Phi và Đông Phi lại thấp nhất thế giới? Ở Châu Phi còn tồn tại rất nhiều hủtục lạc hậu, vậy các chuyên gia có thể kể 1 vài ví dụ cụ thể được không?

Bước 2: Các thành viên trong nhóm chuyên gia sử dụng các bảng số liệu, hình

ảnh,… đã chuẩn bị trước để giải đáp các câu hỏi

Bước 3: Đại diện nhóm chuyên gia nhấn mạnh lại những vấn đề nổi bật nhất về

dân cư – xã hội các nước Châu Phi

Bước 4:

+ Các nhóm khác nhận xét, đánh giá phần chuẩn bị và trình bày của nhóm 2

+ Giáo viên nhận xét, đánh giá.

THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG 2 Một số vấn đề về dân cư – xã hội

- Bùng nổ dân số: Dân số tăng nhanh,tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên cao nhấtthế giới

- Nạn đói, tỉ lệ suy dinh dưỡng trẻ em còn nhiều

- Đại dịch HIV- AIDS: số người nhiễm HIV- AIDS chiếm 2/3 của thế giới

- Xung đột sắc tộc, tôn giáo, nội chiến: xảy ra thường xuyên

- Tuổi thọ trung bình rất thấp, dân trí thấp, nhiều hủ tục lạc hậu còn tồn tại

HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu một số vấn đề về kinh tế (8’)

1 Mục tiêu:Học sinh biết được tình hình kinh tế châu Phi đang có nhiều khởi

sắc song cơ bản phát triển chậm Nêu được các nguyên nhân làm cho châu Phinghèo và lạc hậu nhất thế giới

2 Phương pháp/ kĩ thuật: đàm thoại gợi mở, kĩ thuật hỏi chuyên gia, thảo luận

3 Phương tiện:Bảng số liệu 5.2( SGK), lược đồ các nước trên thế giới tính theo

thu nhập bình quân, lược đồ sử dụng năng lượng thế giới

4 Các bước tiến hành:

Bước 1: Đặt câu hỏi cho Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm phát triển kinh tế

Châu Phi.Nhóm chuyên gia đến từ trung tâm dân số và các vấn đề xã hội Châu Phi.

Câu 1: Người ta nói Châu Phi là: “Lục địa đen” cả theo nghĩa đen và nghĩabóng, điều đó có nghĩa là gì?

Câu 2: Những nguyên nhân nào làm cho các nước Châu Phi nghèo và chậm pháttriển nhất thế giới?

Bước 2: Các thành viên trong nhóm chuyên gia sử dụng các bảng số liệu, bản

đồ, lược đồ,… đã chuẩn bị trước để giải đáp các câu hỏi

Bước 3: Đại diện nhóm chuyên gia nhấn mạnh lại những vấn đề nổi bật nhất về

kinh tế các nước Châu Phi

Bước 4:

+ Các nhóm khác nhận xét, đánh giá phần chuẩn bị và trình bày của nhóm 3.+ Giáo viên nhận xét, đánh giá hoạt động của các nhóm vàcủng cố nội dung bài học

THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG 3 Một số vấn đề về kinh tế

- Châu lục nghèo và lạc hậu nhất thế giới: chỉ chiếm 1,9 % GDP thếgiới( 2004)

- Nguyên nhân

+ Hậu quả sự thống trị của chủ nghĩa thực dân trong nhiều thế kỉ

+ Sự yếu kém trong quản lí, lãnh đạo của các nhà nước Châu Phi non trẻ.+ Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt

+ Dân trí thấp, bùng nổ dân số, chiến tranh, xung đột xảy ra thường xuyên

- Gần đây, một số nước Châu Phi đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế khácao

C.Luyện tập, vận dụng, mở rộng: Kiểm tra, đánh giá ngắn sau bài học (10'

ra chơi).