Tài liệu dành cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh và luyện thi vào lớp 10 trường THPT chuyên của giáo viên và học sinh cấp THCS.. Tài liệu tham khảo dành cho giá[r]
Trang 1Nguyễn Văn Công
Giáo viên trờng THCS Đào S Tích – Trực Ninh – Nam Định
Điện thoại (ZALO) liên hệ: 01243771012
chuyên đề
di truyền học phân tử
bồi dỡng học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh và luyện thi vào lớp 10
trờng thpt chuyên
Môn
sinh học 9
Biờn soạn trờn nền kiến thức “Chương 3: ADN và gen” trong chương trỡnh Sinh học 9 cú mở rộng và phỏt triển tiệm cận tới chương trỡnh Sinh học 12 – thi THPT Quốc gia
Tài liệu dành cho cụng tỏc bồi dưỡng học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh và luyện thi vào lớp 10 trường THPT chuyờn của giỏo viờn và học sinh cấp THCS
Tài liệu tham khảo dành cho giỏo viờn và học sinh cấp THPT luyện thi THPT Quốc gia.
Thành công là một hành trình chứ không phải là điểm đến! Trên con đờng thành công không có dấu chân của ngời lời biếng!
MớI
Trang 5môc lôc
VẤN ĐỀ 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CƠ BẢN VÀ NÂNG CAO 1
A NUCLÊÔTIT 1
I Phân loại nuclêôtit 1
II Đặc điểm chung của các nuclêôtit 1
III Đặc điểm riêng về cấu trúc của từng loại nuclêôtit 1
1 Cấu trúc của từng loại nuclêôtit 1
2 Lưu ý 2
IV Chức năng của các nuclêôtit 2
B CẤU TẠO HÓA HỌC VÀ CẤU TRÚC KHÔNG GIAN CỦA ADN 2
I Cấu tạo hóa học của phân tử ADN 2
II Cấu trúc không gian của phân tử ADN 2
1 Mô hình cấu trúc không gian của phân tử ADN do J.Oatxơn và F.Crick công bố năm 1953 2
2 Nguyên tắc bổ sung (NTBS) trong cấu trúc không gian của phân tử ADN 3
III Tính đa dạng và đặc thù của phân tử ADN 4
1 Biểu hiện 4
2 Ý nghĩa 4
C QUÁ TRÌNH TỰ NHÂN ĐÔI VÀ CHỨC NĂNG CỦA PHÂN TỬ ADN 4
I Quá trình tự nhân đôi của phân tử ADN (còn gọi là tự sao, tái bản hay tổng hợp) 4
1 Địa điểm và thời điểm diễn ra 4
2 Các yếu tố tham gia 4
3 Diễn biến cơ bản 4
4 Kết quả 5
5 Các nguyên tắc 5
6 Ý nghĩa 5
II Bản chất của gen và chức năng của ADN 5
1 Bản chất của gen 5
2 Chức năng của ADN 6
D ARN VÀ QUÁ TRÌNH TỔNG HỢP ARN 6
I Cấu trúc và chức năng của các loại ARN 6
1 Các loại ARN và chức năng của chúng 6
2 Cấu trúc chung của các loại ARN 6
3 Đặc điểm đặc trưng về cấu trúc của mARN, tARN và rARN 6
II Quá trình tổng hợp ARN (còn gọi là quá trình phiên mã) 8
1 Địa điểm và thời điểm xảy ra 8
Trang 66 Ý nghĩa 9
III Mối quan hệ giữa gen và ARN 9
1 Sơ đồ: Gen (1 đoạn ADN) Phi ªn m· ARN 9
2 Bản chất 9
E CẤU TRÚC VÀ CHỨC NĂNG CỦA PRÔTÊIN 9
I Cấu trúc của prôtêin 9
1 Cấu trúc hóa học của prôtêin 9
2 Các bậc cấu trúc không gian của prôtêin 10
3 Tính đa dạng và đặc thù trong cấu trúc của prôtêin 10
II Chức năng của prôtêin 10
F MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN VÀ TÍNH TRẠNG 11
I Mối quan hệ giữa ARN và prôtêin 11
1 Quá trình hình thành chuỗi axit amin - chuỗi pôlipeptit 11
2 Sơ đồ và bản chất của mối quan hệ giữa ARN và prôtêin 12
II Mối quan hệ giữa gen và tính trạng 13
1 Sơ đồ của mối quan hệ giữa gen và tính trạng 13
2 Bản chất của mối quan hệ giữa gen và tính trạng 13
VẤN ĐỀ 2: CÁC DẠNG CÂU HỎI LÝ THUYẾT 13
VẤN ĐỀ 3: CÁC DẠNG BÀI TẬP TỰ LUẬN 45
A BÀI TẬP VỀ CẤU TRÚC CỦA ADN VÀ GEN 46
I Các công thức cơ bản liên quan tới việc giải các bài tập về cấu trúc của ADN và gen 46
1 Các công thức về mối tương quan giữa số lượng, tỉ lệ % từng loại nuclêôtit và tổng số nuclêôtit trong 1 phân tử ADN hoặc gen 46
2 Công thức tính chiều dài, khối lượng và số chu kỳ xoắn (hay vòng xoắn) có trong 1 phân tử ADN hoặc gen 46
3 Công thức tính số liên kết hiđrô và số liên kết hóa trị (còn gọi là liên kết phôtphođieste) có trong 1 phân tử ADN hoặc gen 46
4 Công thức về mối tương quan giữa số lượng và tỉ lệ % từng loại nuclêôtit trong mỗi mạch của 1 phân tử ADN hoặc gen 47
5 Công thức tính số bộ ba (triplet) trên mạch khuôn (mạch gốc) của 1 gen cấu trúc 47
II Bài tập vận dụng 47
1 Bài tập có hướng dẫn giải 47
2 Bài tập tự giải 59
B BÀI TẬP VỀ CƠ CHẾ TỰ NHÂN ĐÔI (TỰ SAO, TÁI BẢN) CỦA ADN VÀ GEN 64
Trang 7II Bài tập vận dụng 65
1 Bài tập có hướng dẫn giải 65
2 Bài tập tự giải 80
C BÀI TẬP VỀ ARN VÀ CƠ CHẾ PHIÊN MÃ (MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN VÀ ARN) 85
I Các công thức liên quan 85
1 Công thức tính số nuclêôtit, khối lượng, chiều dài và số liên kết hóa trị của 1 phân tử ARN (thường là mARN) 85
2 Công thức tính số bộ ba mã sao và số bộ ba mã hóa axit amin có trong 1 phân tử mARN 85
3 Công thức về mối tương quan giữa số lượng và tỉ lệ % từng loại nuclêôtit trong 1 phân tử ARN và gen 86
4 Công thức tính số phân tử ARN được tạo ra và số lượng từng loại nuclêôtit mà môi trường nội bào cung cấp cho 1 gen phiên mã k lần 86
5 Công thức tính số liên kết hiđrô bị phá hủy và số liên kết hóa trị giữa các nuclêôtit được hình thành khi gen thực hiện k lần phiên mã 86
II Bài tập vận dụng 86
1 Bài tập có hướng dẫn giải 86
2 Bài tập tự giải 101
D BÀI TẬP PRÔTÊIN VÀ CƠ CHẾ DỊCH MÃ (MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN, ARN VÀ PRÔTÊIN) 106
I Mối quan hệ và các công thức liên quan giữa gen, mARN với chuỗi axit amin - prôtêin 106
1 Sơ đồ và bản chất của mối quan hệ giữa gen (một đoạn ADN), mARN và chuỗi axit amin (prôtêin) 106
2 Các công thức liên quan tới chuỗi axit amin và quá trình dịch mã 106
II Bài tập vận dụng 108
1 Bài tập có hướng dẫn giải 108
2 Bài tập tự giải 114
VẤN ĐỀ 4 CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 116
A TRẮC NGHIỆM LÝ THUYẾT 116
I Trắc nghiệm lý thuyết có hướng dẫn giải 116
II Trắc nghiệm lý thuyết tự giải 133
B TRẮC NGHIỆM BÀI TẬP 144
I Trắc nghiệm bài tập có hướng dẫn giải 144
II Trắc nghiệm bài tập tự giải 160