Kiến thức: - Thấy được nguồn cảm hứng dạt dào của tác giả trong bài thơ viết về cuộc sống của người lao động trên biển những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội - Nét nghệ thuật nổi bật về[r]
Trang 1Ngày soạn: 25/10/2016
Tiết 51: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ (Tiết 1)
Huy Cận
I Mức độ cần đạt:
1 Kiến thức:
- Những hiểu biết bước đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ
- Những xúc cảm của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dân trên biển
- Nghệ thuật ẩn dụ phóng đại cách tạo dựng hình ảnh tráng lệ lãng mạn
2 Kĩ năng:
Đọc hiểu tác phẩm thơ hiện đại
Phân tích một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ
Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên, con người lao động
3.Giáo dục: Ý thức yêu mến người lao động
II Chuẩn bị: - GV: Chân dung nhà thơ Huy Cận và đọc tài liệu tham khảo
- HS: Soạn bài theo hướng dẫn
III Tổ chức hoạt động dạy và học:
*Hoạt động 1: Khởi động
1 Tổ chức
9A
9B
9C
2 Kiểm tra: Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ "Tiểu đội xe không kính", cảm
nhận của em về khổ thơ cuối bài?
3 Giới thiệu bài:
*Ho t ạ độ ng 2: Đọ c - hi u v n b n ể ă ả
- HD HS đọc to, rõ thể hiện sự phấn
trấn, hào hứng - Nhịp 4/3, 2-2/3
GV giới thiệu chân dung nhà thơ
Huy Cận
- Nêu hiểu biết của em về nhà thơ
Huy Cận?
- Cho biết hoàn cảnh ra đời của tác
I Đọc- tìm hiểu chung văn bản
1 Đọc
2 Tìm hiểu chú thích: (SGK/141)
*Tác giả: Huy Cận
- Quê: Vụ Quảng - Hà Tĩnh
- Nổi tiếng trong phong trào thơ mới với tập "Lửa thiêng" là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện đại Việt Nam
- Ông được nhà nước trao tặng giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật (1996)
*Tác phẩm:
- Năm 1958, ông đi thực tế ở vùng mỏ Quảng Ninh bài thơ ra đời trong thời gian
ấy và in trong tập thơ "Trời mỗi ngày lại
Trang 2- Tìm bố cục của bài thơ, nêu nội
dung chính của từng phần?
HS đọc khổ 1
- Ở khổ thơ thứ nhất tác giả nói tới
hình ảnh nào?
- Sự vật nào được tác giả nhắc đến?
- Miêu tả mặt trời có gì đặc biệt? Tác
giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
- Cách so sánh của tác giả giúp em
hình dung mặt trời trên biển ntn?
- Khi niêu tả “sóng” và “đêm”tác
giả sử dụng biện pháp nghệ thuật
gì?
Hình ảnh nào là hình ảnh nhân hoá?
- Qua hình ảnh nhân hoá giúp em
hình dung cảnh biển ntn?
- Động từ sử dụng trong câu thơ
giúp em hình dung điều gì?
- Với hai câu thơ em nhận thấy
cảnh thiên nhiên ở biển ntn?
- Hình ảnh người dân chài được
miêu tả ntn?
- Cho biết giá trị từ lại trong câu
thơ?
- Tâm trạng người ra khơi được thể
hiện qua câu thơ nào? Từ hình ảnh
đoàn thuyền và buồm căng em hiểu
gì về người lao động? Nhắc đến
hình ảnh cánh buồm em nhớ đến
câu thơ nào của nhà thơ Tế Hanh?
HS đọc khổ 2
- Trong câu hát tác giả nhắc đến
loài cá nào?
- Cá bạc là loài cá ntn? Em hiểu đoàn
sáng"
3 Bố cục: 3 phần:
(1) 2 khổ đầu: Cảnh đoàn thuyền ra khơi lúc hoàng hôn
(2) 4 khổ tiếp theo: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
(3) Còn lại: cảnh đoàn thuyền trở về trong buổi bình minh
II Đọc- tìm hiểu nội dung văn bản:
1 Cảnh đoàn thuyền ra khơi:
- Thiên nhiên:
+ Mặt trời: Như hòn lửa + Sóng: Cài then ->nhân hoá + Đêm sập cửa
So sánh mặt trời ví như hòn than đỏ rực lặn xuống biển làm cho cảnh biển tráng
lệ, kì vĩ
- Hình ảnh nhân hoá hình dung mặt biển bao la như ngôi nhà vũ trụ trong khoảnh khắc màn đêm buông xuống
Động từ cài sập: Nhanh mạnh dường như thiên nhiên đang hối hả vào đêm
-> Thiên nhiên vũ trụ rộng lớn cảnh biển vào đêm kì vĩ
- Con người:
+ Đoàn thuyền đánh cá->Hoán dụ sức mạnh lao động tập thể (thay đổi của đất nước
“lại ra khơi”: Nhịp điểu lao động của người dân ổn định
+ Tinh thần: “câu hát - căng buồm”
->Niềm vui của người lao động Tinh thần lao động tập thể khí thế hồ hởi náo nức ra khơi
- Hát: Cá bạc - biển đông
Cá thu - đoàn thoi Dệt biển – luồng sáng
Trang 3thoi? Luồng sáng là gì?
Nhận xét về nghệ thuật miêu tả của
tác giả?
Em chỉ ra ý nghĩa của từ dệt?
- Đánh giá bút pháp miêu tả của tác
giả?
*Hoạt động 3:
HS đọc diễn cảm bài thơ và làm bài
tập trắc nghiệm
-> Từ màu sắc “bạc” hình dáng “thoi” tạo “luồng sáng” giàu có biển cả
- Cá dệt biển -> giàu có biển cả
- Cá dệt lưới ->cuộc sống ấm no người lao động
=>Hình ảnh tưởng tượng, phong phú sáng tạo độc đáo
II Luyện tập:
1 Hai câu đầu bài thơ sử dụng biện pháp nghệ thuật tu từ nào ?
A So sánh và nhân hoá
B Nói quá và liệt kê
C Ẩn dụ và hoán dụ
D Chơi chữ và điệp từ
* Hoạt động 4:
4 Củng cố:
- Đọc bài thơ em có suy nghĩ gì về hình ảnh con người lao động ?
5 HDVN: Phân tích tiếp Cảnh đoàn thuyền đánh cá và trở về.
Ngày soạn: 25/10/2016
Ngày giảng:
Tiết 52: ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ (Tiếp)
Huy Cận
I Mức độ cần đạt:
1 Kiến thức:
- Thấy được nguồn cảm hứng dạt dào của tác giả trong bài thơ viết về cuộc sống
của người lao động trên biển những năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Nét nghệ thuật nổi bật về hình ảnh, bút pháp ngôn ngữ trong một sáng tác của nhà thơ thuộc thế hệ trưởng thành trong phong trào thơ mới
- Những xúc cảm của nhà thơ trước biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ngư dân trên biển
- Nghệ thuật ẩn dụ phóng đại cách tạo dựng hình ảnh tráng lệ lãng mạn
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu tác phẩm thơ hiện đại
- Phân tích một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ
- Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên
II Chuẩn bị:
- GV: Giáo án, SGK
- HS: Bài soạn
III Tổ chức hoạt động dạy và học:
*Hoạt động 1: Khởi động:
1 Tổ chức:
Trang 4Lớp Ngày giảng Sĩ số HS nghỉ học
9A
9B
9C
2 Kiểm tra: Đọc thuộc lòng và phân tích 2 khổ thơ đầu bài thơ Đoàn thuyền đánh
cá của Huy Cận?
3 Giới thiệu bài:
*Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản
- HS thảo luận nhóm: 4 nhóm
Câu hỏi:
1 Cảnh đoàn thuyền đi trên biển
được tác giả miêu tả như thế nào?
Sử dụng nghệ thuật gì? Tác dụng
của biện pháp nghệ thuật đó ?
2 Qua các động từ “lướt, đậu, dò,
dàn đan, vây” giúp em hình dung
như thế nào về không khí đánh cá
đêm trên biển?
- Các nhóm báo cáo kết quả
- GV chốt kiến thức
Khổ thơ tiếp theo miêu tả điều
gì?
- Tác giả đã sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì để miêu tả? T/d?
Qua các h/a thơ dẹp đẽ và lãng
mạn đó giúp em hình dung ntn về
vùng biển Hạ Long?
- Công việc của người đánh cá
được thể hiện qua những câu thơ
II Đọc- tìm hiểu nội dung văn bản (tiếp)
2 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển
* Cảnh đoàn thuyền đánh cá:
“Thuyền ta lái gió với buồm trăng Lướt giữa mây cao với biển bằng”
-> Nghệ thuật phóng đại liên tưởng sáng tạo con thuyền nhỏ bé trở thành kì vĩ khổng lồ hoà nhập với thiên nhiên vũ trụ hình ảnh người lao động và công việc của
họ được đặt vào không gian rộng lớn của biển trời trăng sao để làm tăng thêm kích thước và tầm vóc vị thế của con người
- Gió, mây, trăng cùng với con thuyền phối hợp nhịp nhàng trong một thế trận buông lưới rất hào hùng, rất lãng mạn “Ra đậu dặm xa dò bụng biển
Dàn đan thế trận lưới vây giăng"
+ Thế trận: đánh cá sáng tạo như đánh trận cần đến tài năng và trí tuệ
-> Không khí làm việc khẩn trương, phấn chấn, tự tin
* Hình ảnh đẹp của các loài cá trên biển:
“Cá Nhụ, cá chim cùng cá đé
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé”
-> Nghệ thuật liệt kê, phối sắc tài tình , bức tranh sơn mài rực rỡ, gợi sự giàu có của biển cả
- “Đêm thở sao lùa nước Hạ Long”
-> Vần bằng, kết hợp với nhân hoá đưa người đọc vào cõi mộng như nghe thấy hơi thở phập phồng, ánh sao tan in trong lòng biển cảnh trở nên lung linh huyền ảo
* Công việc đánh cá:
- "Ta hát bài ca gọi cá vào
Trang 5- Câu thơ nào nói lên lòng tự hào
về biển quê hương?
- Con người lao động hăng xay,
biển hào phóng vậy thành quả của
họ ntn?
- Chỉ ra biện pháp nghệ thuật
được sử dụng và T/d của biện
pháp nghệ thuật đó ?
- Đoàn thuyền đánh cá trở về được
T/g miêu tả qua những câu thơ
nào?( 1 H/s đọc khổ thơ cuối)
- Em có nhận xét gì về âm hưởng,
giọng điệu ?
- Em hiểu ý nghĩa câu thơ ntn ?
*Hoạt động 3:
- Nhận xét về đặc sắc NT của bài
thơ?
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao -> công việc trở nên nhẹ nhàng
- “Biển cho ta cá như lòng mẹ”
-> So sánh tự hào về biển quê hương
* Thành quả:
“Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng”
->Xoăn tay: miêu tả vẻ đẹp của người dân chài, cơ bắp nổi lên cuồn cuộn, gồng mình để kéo những mẻ lưới đỏ đầy khoang thuyền
“Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng đông, Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng”
-> NT: ẩn dụ, hoán dụ - hình ảnh lãng
mạn, trong ánh nắng ban mai rực rỡ, hiện lên hàng nghìn, hàng vạn con cá lấp lánh vẩy bạc, đuôi vàng xếp ăm ắp trên những con thuyền
3.Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về:
"Câu hát trăng buồm cùng gió khơi .mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi" -"Câu hát căng buồm" - lặp lại gần như toàn bộ câu thơ ở khổ thơ 1 -> niềm vui thắng lợi sau một chuyến ra khơi may mắn, tôm cá đầy khoang
- "Đoàn thuyền mặt trời" ->Hào hứng, chạy đua tốc độ với thời gian diễn tả nhịp sống khẩn chương
"Mặt trời đội biển nhô màu mới Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi"
-> Tưởng tượng sáng tạo: nhấn mạnh thành quả đáng tự hào mà người dân biển bằng sức lao động của mình đã mang về cho đất nước
Đoàn thuyền trở về trong bình minh của ngày mới Trong khổ thơ cuối chúng ta thấy sự xuất hiện mặt trời, thuyền, câu hát nhờ đó tạo ra một kết cấu đầu cuối tương ứng Tác dụng nhấn mạnh sự vật hiện tượng trở nên vô cùng quen thuộc trong đời sống đồng thời gợi nghĩ về một vòng tuần hoàn khép kín của vũ trụ
III Tổng kết-Ghi nhớ:
1 Nghệ thuật:
- Âm hưởng khoẻ khoắn, sôi nổi, bay bổng,
Trang 6- Nêu nội dung chính của bài thơ?
- Ý nghĩa bài thơ ?
HS đọc ghi nhớ SGK
lạc quan
- Cách gieo vần linh hoạt (vần liền liền xen lẫn vần cách)
- Liên tưởng, tưởng tưởng phong phú
2 Nội dung: Sự hài hoà giữa thiên nhiên
và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống
* Ý nghĩa: Bài thơ thẻ hiện nguồn cảm
hứng lãng mạn ca ngợi biển cả lớn lao giàu đẹp , ngợi ca nhiệt tình lao động vì
sự giàu đẹp của đất nước của những người lao động mới
*Ghi nhớ SGK-142
*Hoạt động 4:
4.Củng cố:
* Em có suy nghĩ gì về môi trường biển hiện nay? Nêu định hướng khắc phục?
- Hệ thống bài- Đọc diễn cảm bài thơ
5.HDVN: - Học thuộc lòng bài thơ
- Soạn bài "Bếp lửa"