I. Lý do chọn đề tài Tiểu học là bậc học nền tảng, bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đây là bậc học tạo ra những cơ bản ban đầu và bền vững về tri thức, về kĩ năng cho trẻ, góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh, giúp các em học tốt ở bậc học tiếp theo. Chính vì vậy ở Tiểu học yêu cầu phải dạy đủ 9 môn học bắt buộc. Trong những môn học đó môn Tiếng Việt là môn học hết sức quan trọng. Môn Tiếng việt giúp các em tiếp nhận những tri thức ban đầu, sơ giản nhưng rất cần thiết về tiếng Việt phổ thông như: Ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp, từ vựng...Trên cơ sở đó rèn những kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết và kĩ năng giao tiếp. Phân môn Tập đọc được coi như môn khởi đầu để học tiếp các môn khác. Lúc đầu trẻ học để biết đọc, qua đó dùng đọc để học các môn học khác và để tiếp thu các tri thức của nhân loại. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 20122013 là “nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục”. Những năm gần đây, cùng với sự đầu tư và phát triển của giáo dục, chất lượng giáo dục ngày được nâng cao. Giáo viên trường Tiểu học Thị trấn Than Uyên không ngừng học tập nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, tích cực đổi mới phương pháp dạy học trong đó có việc đổi mới phương pháp “rèn đọc” cho học sinh. Việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh bên cạnh những thành công còn một số hạn chế, nhất là đối với lớp 2, các em mới chuyển từ lớp 1 lên, qua ba tháng nghỉ hè, nhiều em không thường xuyên ôn luyện nên khi bắt đầu vào năm học lớp 2, kỹ năng đọc của một số em còn yếu, dẫn đến kết quả “đọc” của một số lớp chưa cao, đặc biệt là các lớp không phải là lớp chọn. Vì thế giáo viên cần phải dạy đọc bài Tập đọc với giọng thế nào? làm thế nào chữa lỗi “đọc” cho học sinh, làm thế nào để các em đọc đúng, đọc nhanh hơn, hay hơn, diễn cảm hơn, phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu... để hiểu nội dung văn bản được đọc, để cho những gì đọc được tác động vào chính cuộc sống của các em. Chính vì lí do trên đòi hỏi người giáo viên phải có phương pháp dạy “đọc” như thể nào để giúp các em thực hiện được nhiệm vụ phân môn Tập đọc. Trong điều kiện xã hội ngày càng phát triển, nhất là chúng ta đang sống trong thời kì bùng nổ công nghệ thông tin, nếu học sinh đọc yếu, đọc chậm các em sẽ bị hạn chế nhiều trong việc tiếp cận với công nghệ thông tin, các em sẽ thiệt thòi trong giao tiếp, trong việc học tập... Trong suốt quá trình học tập học sinh sử dụng “đọc” rất nhiều, các em đọc bài học, đọc bài ghi, đọc sách giáo khoa, đọc truyện...chính vì vậy, dạy tốt phân môn Tập đọc không những rèn kĩ năng đọc mà còn phát triển những kĩ năng khác. Qua việc học các bài Tập đọc học sinh được tiếp xúc với ngôn ngữ văn học, bước đầu có khái niệm cơ bản về nhân vật, hình ảnh, bố cục...góp phần hình thành và bồi dưỡng cho các em những tình cảm tốt đẹp của con người như tình yêu quê hương đất nước, tình thầy trò, tình bạn bè..., tình yêu Tiếng Việt. Đối với học sinh Tiểu học nhất là đối với học sinh lớp 1, lớp 2 thì yêu cầu đọc đến đâu hiểu cảm nhận được đến đó thì quả là một điều cực kì khó, muốn làm được điều đó thì giáo viên phải có những biện pháp để học sinh đọc Biện pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 trong giờ Tập đọc được lưu loát, rõ ràng, đọc trôi chảy. Sau đó tuỳ từng bài, từng thể loại giáo viêT tìm cách khai thác, hướng dẫn cho học sinh hiểu ý tứ, nội dung, nghệ thuật của từng đoạn văn và cả bài để có thể đọc cho đúng, có đọc đúng rồi thì mới luyệN cho học sinh đọc hay, đọc diễn cảm được (thực hiện mục tiêu rèn đọc cho học sinh)
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Tiểu học là bậc học nền tảng, bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục
quốc dân Đây là bậc học tạo ra những cơ bản ban đầu và bền vững về tri thức,
về kĩ năng cho trẻ, góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh, giúpcác em học tốt ở bậc học tiếp theo Chính vì vậy ở Tiểu học yêu cầu phải dạy đủ
9 môn học bắt buộc Trong những môn học đó môn Tiếng Việt là môn học hếtsức quan trọng Môn Tiếng việt giúp các em tiếp nhận những tri thức ban đầu,
sơ giản nhưng rất cần thiết về tiếng Việt phổ thông như: Ngữ âm, ngữ nghĩa,ngữ pháp, từ vựng Trên cơ sở đó rèn những kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết và kĩnăng giao tiếp Phân môn Tập đọc được coi như môn khởi đầu để học tiếp cácmôn khác Lúc đầu trẻ học để biết đọc, qua đó dùng đọc để học các môn họckhác và để tiếp thu các tri thức của nhân loại
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2012-2013 là “nâng
cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục” Những năm gần đây, cùngvới sự đầu tư và phát triển của giáo dục, chất lượng giáo dục ngày được nângcao Giáo viên trường Tiểu học Thị trấn Than Uyên không ngừng học tập nângcao nghiệp vụ chuyên môn, tích cực đổi mới phương pháp dạy học trong đó cóviệc đổi mới phương pháp “rèn đọc” cho học sinh Việc rèn kĩ năng đọc chohọc sinh bên cạnh những thành công còn một số hạn chế, nhất là đối với lớp 2,các em mới chuyển từ lớp 1 lên, qua ba tháng nghỉ hè, nhiều em không thườngxuyên ôn luyện nên khi bắt đầu vào năm học lớp 2, kỹ năng đọc của một số emcòn yếu, dẫn đến kết quả “đọc” của một số lớp chưa cao, đặc biệt là các lớpkhông phải là lớp chọn Vì thế giáo viên cần phải dạy đọc bài Tập đọc với
giọng thế nào? làm thế nào chữa lỗi “đọc” cho học sinh, làm thế nào để các emđọc đúng, đọc nhanh hơn, hay hơn, diễn cảm hơn, phối hợp đọc thành tiếng vàđọc hiểu để hiểu nội dung văn bản được đọc, để cho những gì đọc được tácđộng vào chính cuộc sống của các em Chính vì lí do trên đòi hỏi người giáoviên phải có phương pháp dạy “đọc” như thể nào để giúp các em thực hiện đượcnhiệm vụ phân môn Tập đọc Trong điều kiện xã hội ngày càng phát triển, nhất
là chúng ta đang sống trong thời kì bùng nổ công nghệ thông tin, nếu học sinhđọc yếu, đọc chậm các em sẽ bị hạn chế nhiều trong việc tiếp cận với công nghệthông tin, các em sẽ thiệt thòi trong giao tiếp, trong việc học tập Trong suốtquá trình học tập học sinh sử dụng “đọc” rất nhiều, các em đọc bài học, đọc bàighi, đọc sách giáo khoa, đọc truyện chính vì vậy, dạy tốt phân môn Tập đọckhông những rèn kĩ năng đọc mà còn phát triển những kĩ năng khác Qua việchọc các bài Tập đọc học sinh được tiếp xúc với ngôn ngữ văn học, bước đầu cókhái niệm cơ bản về nhân vật, hình ảnh, bố cục góp phần hình thành và bồidưỡng cho các em những tình cảm tốt đẹp của con người như tình yêu quê
hương đất nước, tình thầy trò, tình bạn bè , tình yêu Tiếng Việt
Đối với học sinh Tiểu học nhất là đối với học sinh lớp 1, lớp 2 thì yêu
cầu đọc đến đâu hiểu - cảm nhận được đến đó thì quả là một điều cực kì khó,muốn làm được điều đó thì giáo viên phải có những biện pháp để học sinh đọc
Trang 2Biện pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 trong giờ Tập đọc được lưu loát, rõ ràng, đọc trôi chảy Sau đó tuỳ từng bài, từng thể loại giáo viêT tìm cách khai thác, hướng dẫn cho học sinh hiểu ý tứ, nội dung, nghệ thuật của từng đoạn văn và cả bài để có thể đọc cho đúng, có đọc đúng rồi thì mới luyệN cho học sinh đọc hay, đọc diễn cảm được (thực hiện mục tiêu rèn đọc cho học
sinh)
Thực trạng việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh trong các tiết Tập đọc ở một
số giáo viên trong trường còn gặp khó khăn, còn lúng túng, giờ Tập đọc ở một
số lớp còn nhiều gò ép, học sinh “đọc” chưa đạt được kết quả như mong muốnđặc biệt là đối với Tập đọc lớp 2 Là một giáo viên trường Tiểu học Thị trấn
Than Uyên, một trong những trường luôn dẫn đầu về chất lượng giáo dục củahuyện Than Uyên, tôi luôn băn khoăn cần phải làm thế nào để góp phần nângcao chất lượng giáo dục qua việc dạy Tập đọc, cần phải có biện pháp rèn đọc
cho học sinh lớp 2 như thế nào để đạt được hiệu quả như mong muốn, nhất làhọc sinh lớp 2A5 là lớp mà đa số học sinh có học lực trung bình khá (do mục
tiêu giáo dục của nhà trường là nâng cao chất lượng mũi nhọn nên đã lựa chọnhọc sinh khá và giỏi vào các lớp chọn A1, A2) Mặt khác, lớp 2A5 có số lượnghọc sinh dân tộc nhiều hơn các lớp khác (có 7 học sinh khu 9), một số gia đìnhhọc sinh, cha mẹ làm ruộng hặc buôn bán, làm nghề tự do nên các em ít được
sự quan tâm của bố mẹ về học tập, bởi vậy giáo viên phải cố gắng rất nhiều đểđạt được mục tiêu giáo dục của nhà trường
Xuất phát từ những lí do trên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: Biện
pháp rèn đọc cho học sinh lớp 2 trong giờ Tập đọc”
II Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
1 Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 2C trường TH&THCS Lý Tự Trọng
2 Đối tượng nghiên cứu:
Rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh lớp 2C trường TH&THCS Lý Tự Trọng
3 Thời gian nghiên cứu:
Bắt đầu từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 3 năm 2019
III Mục đích nghiên cứu
1 Về phía giáo viên:
Tìm ra biện pháp giúp học sinh lớp 2 có kỹ năng đọc đúng trong giờ Tập
đọc, qua đó từng bước nâng cao năng lực đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm ở mỗihọc sinh, nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy học Tập đọc cho học sinh lớp 2
- Đề xuất một số biện pháp rèn kỹ năng đọc đúng trong giờ Tập đọc cho
học sinh lớp 2C trường TH&THCS Lý Tự Trọng
- Giúp học sinh nhận thấy việc sửa lỗi “đọc” là cần thiết và có ý thức tự
Trang 3giác sửa lỗi (lỗi phát âm, lỗi diễn đạt) trong khi học trên lớp và cả trong giao tiếphàng ngày.
2 Học sinh:
- Biết lỗi mình thường mắc, biết tự sửa lỗi, tự rèn kỹ năng đọc đúng cho
bản thân trong giờ Tập đọc và trong các giờ học khác
- Ý thức tự giác sửa lỗi phát âm, lỗi đọc ở tất cả các môn học và trong
giao tiếp hàng ngày
PHẦN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lý luận
1 Đọc là gì?
Đọc là quá trình chuyển chữ viết sang lời nói có âm thanh và có ngữ điệu
- ứng với hình thức đọc thành tiếng, là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thứcchữ viết thành các đơn nghĩa không có âm thanh - ứng với đọc thầm (Sổ taythuật ngữ phương pháp dạy học tiếng Nga của MR Lô-vốp)
2 Ý nghĩa của việc đọc
Con người thật là hạnh phúc khi biết đọc Chúng ta đã biết phần lớn
những tri thức, khái niệm của đời sống và những thành tựu văn hóa, khoa học, tưtưởng, tình cảm của thế hệ trước và cả của thời đương đại được ghi lại bằng chữviết, nếu không biết đọc thì con người khó có thể tiếp thu được nền văn minhcủa loài người, chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc làm chủ xã hội hiệnđại Không biết đọc con người không được hưởng thụ những thành tựu văn hoákhoa học, tư tưởng, tình cảm của nhân loại qua ngôn ngữ viết Đặc biệt là trongthời kì bùng nổ thông tin thì đọc càng quan trọng, vì nó sẽ giúp người ta sử dụngtốt các nguồn thông tin Biết đọc con người đã nhân khả năng tiếp nhận lênnhiều lần Từ đây, con người mới tìm hiểu đánh giá cuộc sống, nhận thức mốiquan hệ tự nhiên, xã hội Biết đọc, con người có khả năng giao tiếp được với thếgiới bên trong của con người khác thông qua tác phẩm văn, thơ, bút kí của họ.Không biết đọc, con người sẽ khó có điều kiện hưởng thụ giáo dục mà xã hộidành cho họ, khó có thể hình thành một nhân cách toàn diện Đọc giúp các emhọc sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Nó làcông cụ để học tập các môn học khác Đọc một cách có ý thức cũng sẽ có tácđộng tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Đọc là một
kỹ năng quan trọng hàng đầu của con người Nhờ biết đọc, con người có thể tựhọc, học nữa, học mãi, học suốt đời Đó là một yêu cầu không thể thiếu đượccủa con người trong thời đại hiện nay Biết đọc, ngắt câu, đổi giọng cho đúngngữ điệu vừa đảm bảo được diễn cảm, hấp dẫn người nghe, vừa đảm bảo đúngngữ pháp, ý nghĩa thông tin của tác giả muốn truyền đạt cho người nghe hiểu,nhận thức được đúng cũng là góp phần làm trong sáng ngôn ngữ Tiếng Việt.Chính vì vậy “đọc” có ý nghĩa to lớn ở bậc Tiểu học Bước đầu trẻ học
“đọc”, sau đó trẻ “đọc” để “học” Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ tronggiao tiếp và học tập, nó là công cụ để học các môn học khác, đọc tốt giúp các
em kĩ năng giao tiếp có giáo dục
Môn Tập đọc ở Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn
Trang 4ngữ cho học sinh, thể hiện ở bốn chức năng: nghe, nói, đọc, viết Đọc không
phải chỉ là công việc chuyển kí hiệu chữ viết thành âm thanh mà còn là quá trìnhnhận thức để có kĩ năng thông hiểu những gì mình đọc được
3 Nhiệm vụ của dạy Tập đọc lớp 2
3.1 Phát triển kĩ năng đọc và nghe cho học sinh
a) Rèn kĩ năng đọc thành tiếng:
- Phát âm đúng
- Đọc rõ ràng, liền mạch từng câu, đoạn, cả bài, biết ngắt nghỉ hơi hợp lí
sau dấu câu, giữa các cụm từ, các phần trong bài tập đọc
- Cường độ, tốc độ đọc vừa phải (không đọc to quá hay đọc lí nhí)
- Tốc độ đọc vừa phải (không ê,a, ngắc ngứ hay liến thoắng), đạt yêu cầu
khoảng 50 tiếng/phút
b) Rèn kĩ năng đọc thầm và hiểu nội dung:
Biết đọc không thành tiếng, không mấp máy môi
Hiểu được nghĩa của các từ ngữ trong văn cảnh (bài đọc); nắm được nội
dung của câu, đoạn hoặc bài đã đọc, trả lời được các câu hỏi ở cuối mỗi bài tậpđọc, tập nhận xét một số nhân vật, hình ảnh, chi tiết trong bài đọc
c) Rèn kĩ năng nghe nói:
+ Nghe:
Nghe giáo viên đọc mẫu và nắm được cách đọc đúng các từ ngữ, câu,
đoạn, bài
Nghe - hiểu các câu hỏi và yêu cầu của thầy, cô
Nghe- hiểu và có khả năng nhận xét ý kiến của bạn
+ Nói:
- Biết cách trao đổi với các bạn trong nhóm học tập về bài đọc
- Biết cách trả các câu hỏi về bài đọc
d) Rèn tư thế đọc
Tư thế đứng đọc thoải mái, không gò ép, đứng thẳng, khoảng cách từ mắt
cách sách giáo khoa khoảng 25-30 cm
3.2 Trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, phát triển tư duy, mở rộng sự
hiểu biết của học sinh về cuộc sống
Cụ thể là:
- Làm giàu và tích cực hoá vốn từ, ngữ, vốn diễn đạt
- Bồi dưỡng vốn văn học ban đầu, mở rộng vốn hiểu biết về cuộc sống, hình
thành một số kỹ năng phục vụ cho đời sống và việc học tập của bản thân (như khai
lí lịch đơn giản, đọc thời khoá biểu, tra và lập mục lục sách, nhận và gọi điện thoại )
- Phát triển một số thao tác tư duy cơ bản ( Phân tích, tổng hợp)
3.3 Bồi dưỡng tư tưởng tình cảm và tâm hồn trong sáng, lành mạnh, tình
yêu cái đẹp, cái thiện, cách ứng xử đúng trong cuộc sống, từ đó các em say mê,hứng thú đọc sách và thêm yêu Tiếng việt
- Bồi dưỡng tình cảm yêu quý, kính trọng, biết ơn và trách nhiệm đối với ông
bà, cha mẹ, thầy cô; yêu trường lớp; đoàn kết, giúp đỡ bạn bè; vị tha, nhân hậu.-Xây dựng ý thức và năng lực thực hiện những phép xã giao tối thiểu
- Từ những mẩu chuyện, bài văn, bài thơ hình thành lòng ham muốn đọc sách,
Trang 5khả năng cảm thụ văn bản văn học, cảm thụ vể đẹp của tiếng Việt và tình yêu tiếngViệt.
4 Những yêu cầu cần đạt được sau khi học Tập đọc lớp 2
- Kĩ năng đọc thành tiếng phát âm đúng rõ ràng các tiếng có vần khó, có
phụ âm đầu, có dấu thanh dễ lẫn
- Đọc rõ ràng, mạch lạc, đảm bảo tốc độ theo quy định
- Ngắt nhịp đúng câu văn, câu thơ, đọc trơn và lưu loát bài Tập đọc, biết
phân biệt lời nhân vật trong bài Tập đọc
- Kĩ năng đọc hiểu: Hiểu được nội dung ý nghĩa bài Tập đọc
5 Nội dung, chương trình phân môn Tập đọc lớp 2
Trong quá trình tìm hiểu sách giáo khoa lớp 2 tôi nhận thấy rằng: các bài
Tập đọc được phân bố vào từng tuần cùng với các phân môn khác Các bài Tậpđọc được bố trí vào đầu mỗi tuần có vai trò làm cơ sở, chỗ dựa cho việc dạy cácphân môn khác như: Chính tả, Luyện từ và câu , Tập làm văn Mỗi tuần có 3 bàiTập đọc song học sinh được học 2 bài còn 1 bài các em tự đọc thêm, thường thìcác bài tập đọc đầu tuần được học trong 2 tiết Các bài Tập đọc có đủ các thể
loại: Văn bản văn học, văn xuôi, thơ và một số văn bản nước ngoài Trung bìnhmỗi chủ điểm học trong 2 tuần, các em được học truyện vui ở kì 1, truyện ngụngôn ở kì 2, những câu chuyện này vừa để giải trí vừa có tác dụng rèn luyện tưduy và phong cách sống vui tươi, lạc quan cho các em
Các văn bản khác gồm văn bản báo chí, hành chính (tự thuật, thời khoá biểu,
thời gian biểu, mục lục sách ) Thông qua văn bản này sách giáo khoa cung cấpcho các em một số kiến thức kĩ năng cần thiết trong đời sống, bước đầu xác lậpmối quan hệ giữa học với hành, giữa nhà trường và xã hội
- Mỗi bài tập đọc lớp 2 khoảng 100 chữ, yêu cầu đọc trong thời gian 2 đến
3 phút Đọc đúng, rõ ràng từng từ, từng câu trong một đoạn, bài văn, bài thơ ngắn,biết ngắt hơi ở dấu phẩy, nghỉ hơi ở dấu chấm Bước đầu biết đọc thầm, hiểu nộidung bài đọc ở lớp Cụ thể, hiểu được ý nghĩa của các từ ngữ trong bài, nắm được
ý chính của từng câu, đoạn văn hay thơ đã học, trả lời được những câu hỏi về nộidung của bài tập đọc
Nhận xét về nội dung Tập đọc lớp 2
- Cấu tạo sách giáo khoa, nội dung bài Tập đọc phù hợp với đối tượng học sinh
- Kênh hình đẹp hấp dẫn
- Các bài tập đọc được trình bày khoa học và xếp theo chủ điểm
6 Qua thực tiễn giảng dạy
Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy chất lượng dạy Tập đọc ở một số lớp
2 (không phải là lớp chọn) trường Tiểu học thị trấn Than Uyên còn chưa đạt
được như mong muốn, một số giáo viên còn chưa linh hoạt về phương pháp,
hình thức dạy học Một số ít giáo viên còn chưa chú ý về cách rèn đọc cho họcsinh, đặc biệt là học sinh lớp 2 Đọc đúng, đọc hay không hoàn toàn đồng nghĩavới đọc nhanh, đọc to, vì nhiều em đọc xong không biết nội dung của đoạn văn,bài thơ mình vừa đọc nói gì Đọc đúng, đọc hay nghĩa là ngoài yêu cầu đọc đúngchữ, rõ ràng, lưu loát còn phải đọc hiểu, đọc hay, hay - tức là thể hiện được nộidung, sắc thái, cái hay, cái đẹp của bài Tập đọc hoặc của một tác phẩm Kĩ năngđọc được chia thành 4 mức độ: đọc đúng, đọc lưu loát, đọc hiểu và đọc diễn
Trang 6cảm Đối với học sinh lớp 2 yêu cầu cơ bản là đọc đúng, đọc lưu loát, bước đầuđọc hiểu, đó là nền tảng để các em đọc diễn cảm ở các lớp trên Song một sốgiáo viên không thành công ở tiết dạy Tập đọc, nguyên nhân quan trọng là
phương pháp dạy học của giáo viên chưa phù hợp
Mặt khác trong quá trình giảng dạy đối với học sinh tiểu học nói chung,
đối với phân môn Tập đọc nói riêng, một sô giáo viên chưa đặc biệt chú ý rèncho học sinh một kỹ năng quan trọng - đó là “Kỹ năng đọc đúng” Từ đó kỹnăng đọc của học sinh trở nên hạn chế, học sinh đọc lướt lướt, không chú ý đọc
kỹ văn bản dẫn đến không hiểu nội dung văn bản và ảnh hưởng đến chất lượngcác môn học khác
II Thực trạng của vấn đề
1 Đánh giá chung
Trường Tiểu học thị trấn là một trường luôn dẫn đầu về chất lượng giáo
dục, đa số giáo viên có trình độ chuyên môn khá và giỏi, giáo viên nhiệt tình,trăn trở với công việc đặc biệt là việc nâng cao chất lượng giáo dục Đa số giáoviên linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức, phương pháp dạy học, tích cực
tự học, tự bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ chuyên môn Ban Giám hiệu nhà
trường phân công nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với năng lực của mỗi giáo viên.Giáo viên được phân công dạy chuyên khối nên có nhiều kinh nghiệm tronggiảng dạy Nhà trường tổ chức có hiệu quả các buổi sinh hoạt chuyên môn, tổchức báo cáo sáng kiến kinh nghiệm của những giáo viên thực hiện có hiệu quảtrong năm học vì thế giáo viên đã tích luỹ, học tập được nhiều kinh nghiệmcủa đồng nghiệp để áp dụng vào giảng dạy Nhà trường được trang bị tương đối
đủ đồ dùng dạy học, giáo viên tích cực làm và sử dụng có hiệu quả đồ dùng dạyhọc, một số giáo viên có khả năng thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin hiệuquả trong dạy Tập đọc
Học sinh lớp 2 trường Tiểu học thị trấn học đúng độ tuổi, đa số các em
được cha mẹ quan tâm đến việc học tập Các em được học 2 buổi/ngày, các emđược rèn đọc nhiều hơn ở buổi chiều Các em được tiếp cận nhiều với công nghệthông tin, nhiều em thích đọc thơ, đọc truyện tranh nên nhiều em đọc thôngthạo, trôi chảy và có em còn biết đọc diễn cảm khi học hết lớp 1 Học sinh đượctrang bị đầy đủ sách giáo khoa và đồ dùng học tập, nhiều em thích học Tập đọc
2 Thực trạng của việc dạy Tập đọc lớp 2C trường TH&THCS Lý Tự Trọng 2.1 Về phía giáo viên
Đã nhiều năm dạy Tiểu học và nhiều năm nghiên cứu về phương pháp dạy
Tập đọc, đặc biệt là Tập đọc lớp 2, tôi nhận thấy một số ít giáo viên còn phânbiệt chưa thật rõ ràng được mục tiêu chính của phân môn Tập đọc lớp 2 Họcsinh lớp 2 chỉ cần đọc đúng, phát âm chuẩn và đọc lưu loát một bài Tập đọc làchính, còn phần đọc hiểu các em chỉ cần nắm được ý chính của đoạn, bài hoặc ýnghĩa của bài Tập đọc, phần luyện đọc, giáo viên cần cho học sinh đọc bài nhiềulần, luyện phát âm đúng, phát âm chuẩn, luyện đọc câu, đoạn, bài Mỗi học sinhtrong giờ Tập đọc phải được đọc dưới mọi hình thức từ một, hai đến ba lần.Một số giáo viên, phân bố thời gian trong tiết dạy chưa hợp lí, thời gian
dành cho luyện đọc còn ít, thời gian dành cho tìm hiểu bài nhiều hơn Một số ítgiáo viên dạy các lớp không phải là lớp chọn hoặc giáo viên mới chuyển từ
Trang 7vùng sâu, vùng xa về trường chưa thực sự đầu tư, đổi mới phương pháp dạy
học nhất là đối với phân môn Tập đọc, chỉ chú ý dạy đủ bước, dạy đều đều chođến hết bài, chưa biết cách sửa lỗi cho học sinh, chưa sử dụng linh hoạt các hìnhthức dạy học trong khâu luyện đọc Cách thức tổ chức luyện đọc của một số ítgiáo viên còn tẻ nhạt, chưa tạo ra những “điểm mới” trong cách luyện đọc, việcvận dụng nguyên tắc dạy học “Học mà chơi, chơi mà học” còn chưa thực sự
hiệu quả Giáo viên chưa hệ thống được lỗi sai của học sinh để tìm biện phápsửa lỗi cho các em Việc sửa lỗi cho học sinh chưa kiên trì, xuyên suốt tiết dạyTập đọc, chỉ sửa lỗi cho học sinh trong lúc luyện đọc câu, mà chưa chú ý sửa lỗikhi đọc đoạn, bài, khi đọc lại hoặc khi luyện đọc thuộc lòng
Một số giáo viên giọng đọc còn chưa đúng mẫu, chưa diễn cảm, có giáo
viên còn đọc ngọng, phát âm lệch chuẩn vì thế chất lượng dạy Tập đọc chưađạt như mong muốn
Một số ít giáo viên (dạy các lớp chọn) do đề cao quá mức yêu cầu cảm thụ
văn học nên đã biến giờ Tập đọc thành giờ giảng văn, cô giảng là chính, trò chỉ nghe, dành ít thì giờ luyện đọc Trong khi giảng nội dung hầu hết giáo viên sử dụng câu hỏi sách giáo khoa là chính, chưa biết bóc tách câu hỏi, chẻ nhỏ câu hỏi, đặt thêm câu hỏi cho phù hợp với đối tượng học sinh, nên không gây được hứng thú học tập cho học sinh Các nguyên nhân trên dẫn đến một số học sinh không thích học Tập đọc, chất lượng “đọc” của học sinh chưa được cao Vì vậy việc tìm
ra biện pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 tôi thấy là thiết thực
2.2 Về phía học sinh
Trong một lớp học có rất nhiều đối tượng học sinh Một số học sinh phát
âm lệch chuẩn chữ viết ở một số âm đầu s/x; tr/ch; l/n; l/đ; một số vần anh/ăn;uôi/ôi, ươn/ơn Ngắt nghỉ hơi tuỳ tiện, tốc độ đọc còn chậm, đọc rời rạc, chưabiết nhấn giọng ở những từ gợi tả, gợi cảm; chưa cảm thụ được cái hay, cái đẹpcủa bài văn, bài thơ Kĩ năng đọc đúng, đọc hay của các em lớp 2 còn yếu, các
em đọc một cách thụ động Nhiều học sinh khá hơn cố gắng đọc hay, đọc diễncảm song vì không có kĩ năng đọc đúng, không biết nên nhấn giọng chỗ nào,ngắt nhịp thơ ra sao, giọng đọc các câu phân loại theo kiểu câu như câu kể, câuhỏi, câu cảm phải đọc như thế nào nên vẫn không đạt kết quả
3 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên
3.1 Giáo viên:
- Chưa thực sự đầu tư vào tiết dạy Tập đọc, chưa biết hệ thống, phân loại
đối tượng học sinh để tìm biện pháp rèn đọc cho từng nhóm đối tượng
- Chưa biết lựa chọn phương pháp, hình thức dạy đọc phù hợp, chưa đổi
mới hình thức luyện đọc dẫn đến học sinh nhàm chán, không hứng thú học tậpđọc Giáo viên chưa kiên trì trong việc sửa lỗi cho học sinh
- Chưa có biện pháp rèn kỹ năng đọc phù hợp, hiệu quả cho học sinh
- Chưa xây dựng được thời gian biểu của tiết dạy cho hợp lí, xử lí các tình
huống trong giờ dạy chưa thật linh hoạt
- Chưa tích cực làm và sử dụng đồ dùng dạy học, hoặc sử dụng đồ dùng
dạy học chưa thật hiệu quả
- Một số giáo viên phát âm lệch chuẩn (ngọng n/l) nên không phát hiện ra
học sinh phát âm sai để sửa lỗi cho các em
Trang 8- Một số giáo viên mới ra trường chưa có kinh nghiệm giảng dạy, số ít
giáo viên mới ở vùng khó khăn chuyển về chưa quen với đối tượng học sinh
- Giáo viên tiểu học phải dạy nhiều môn học (9 môn học) nên việc tập
trung đầu tư cho phân môn Tập đọc chưa nhiều
3.2 Học sinh:
Học sinh lớp 2, mới từ lớp 1 lên, các em còn nhỏ, hay quên, trí nhớ chưa
bền Các em chưa có tính kiên trì trong sửa lỗi Các em trong lớp có nhiều đốitượng khác nhau, mỗi học sinh thường mắc những lỗi đọc khác nhau, một số emmắc lỗi phát âm lẫn lộn từ giao tiếp trong gia đình (cha, mẹ nói ngọng) Ở lớp 1các bài tập đọc còn ngắn, thường là dễ nhớ, dễ thuộc, và nội dung tìm hiểu bàichỉ gồm những câu hỏi đơn giản, học sinh ít phải tư duy, thời gian dành cho
luyện đọc rất nhiều Ở lớp 2, các bài Tập đọc thường dài hơn, những bài đầutuần thường dạy trong 2 tiết, nếu giáo viên không biết hướng dẫn luyện đọc thìcác em rất chóng chán, không tận dụng được thời gian để phát huy hết khả năngđọc của mỗi học sinh
Lớp 2C là lớp có nhiều học sinh dân tộc (nhiều nhất khối lớp 2), lớp có chất
lượng đầu năm thấp nhất khối (sau khi thi chọn học sinh khá giỏi vào lớp chọn, sốhọc sinh còn lại chia vào 3 lớp 2) Số lượng học sinh khảo sát đầu năm môn TiếngViệt chỉ đạt 21/36 em từ trung bình trở lên trong đó có 5 em yếu phần đọc
III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Xác định rõ nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng trên tôi đã tiến hành
một số biện pháp sau:
1 Biện pháp 1: Khảo sát thực tế phân loại đối tượng học sinh
Khảo sát kỹ năng đọc của học sinh lớp 2C đầu năm (khảo sát không tính
điểm) Cụ thể, tôi đã khảo sát thực tế việc đọc của các em qua một đoạn văn
Giáo viên chép lên bảng đoạn văn sau
Xuân về
Thế là mùa xuân mong ước đã đến! Đầu tiên, từ trong vườn, mùi hoa
hồng, hoa huệ thơm nức Trong không khí không còn ngửi thấy hơi nước lạnhlẽo mà đầy hương thơm và ánh sáng mặt trời Cây hồng bì đã cởi bỏ hết nhữngcái áo lá già đen thủi Các cành cây đều lấm tấm màu xanh Những cành xoankhẳng khiu đương trổ lá, lại sắp buông toả ra những tán hoa sang sáng, tim tím.Ngoài kia, rặng râm bụt cũng sắp có nụ
Giáo viên lần lượt gọi từng học sinh đọc bài, với thang điểm 10
Cụ thể: Điểm giỏi (điểm 9-10): Học sinh đọc lưu loát, biết nhấn giọng
đúng chỗ, ngắt nghỉ phù hợp, bước đầu biết đọc diễn cảm
- Điểm Khá (điểm 7- 8 ): Học sinh đọc to, rõ ràng, ngắt nghỉ đôi chỗ còn
có thể chưa phù hợp
- Điểm trung bình (điểm 5,6): Học sinh đọc đúng tiếng, từ đôi chỗ còn
chưa lưu loát, mắc 4 đến 5 lỗi
- Điểm yếu (dưới 5): Học sinh đọc còn sai nhiều
Sau khi cho học sinh trong lớp đọc bài, có một số lỗi như sau:
Xuân bề
Thế là mùa xuân mong ước lá lến! Lầu tên, từ trong vờn, mùi hoa hồng,
hoa huệ thơm lức Trong không khí không còn ngựi tấy hơi nớc nạnh néo mà
Trang 9đầy hương thơm và ánh sáng mặt trời Cây hồng vì đã cợi bọ hết nhứng cái áo
đá già len tụi Các cành cây đều đấm tấm màu xanh Những cành xoan khẳngkhiu đương chộ lá, lại sắp buông toả ra nhứng tán hoa sang sáng, tim tím Ngoàikia, dặng dâm bụt cúng sắp có lụ
Đánh giá sau khảo sát cụ thể như sau:
Tổng số học Giỏi Khá Trung bình Yếu
Qua khảo sát thực tế, tôi tiến hành lập danh sách, phân loại học sinh mắc
lỗi theo nhóm như sau:
Tổng Đọc ngọng số học sinh Ngọng âm đầu Ngọng vần Ngọng thanh
+ Về lỗi phát âm: Các em chủ yếu ngọng về âm đầu và thanh, ngọng vần
ít hơn Cụ thể: học sinh chủ yếu lẫn âm l/n: 2 em (phần nhiều ảnh hưởng dophát âm từ gia đình bố mẹ học sinh); có 4 em người dân tộc Thái phát âm ngọngv/b; đ/b; t/th (ngọng phát âm địa phương), trong 4 em ngọng âm đầu còn có 2
Trang 10em ngọng thanh sắc/ngã; hỏi/nặng; còn 2 em ngọng vần ươn/ơn, ươc/ơc; iên/ên+ Về lỗi diễn đạt: Cả lớp có 2 học sinh đọc trôi chảy, mạch lạc, bước đầu
có diễn cảm, 6 em đọc rõ ràng, ngắt nghỉ tương đối phù hợp, 13 em đọc đượcbài tuy nhiên đôi khi vẫn còn ngắt, nghỉ chưa đúng chỗ, chưa biết ngắt câu dài,vẫn ngọng âm, còn 5 em vừa đọc vừa đánh vần, đọc chậm và còn mắc cả lỗiphát âm (ngọng âm đầu và thanh), trong lúc đọc còn dừng lại để đánh vần,
không đảm bảo tốc độ Còn 3 em đọc được bài nhưng đọc liến thoắng, ngắt nghỉkhông đúng chỗ, đọc ào ào cho hết bài, còn 8 em đọc nhỏ
Sau khi khảo sát, phân loại đối tượng tôi tiến hành lập danh sách theo dõi,
tập trung các nhóm học sinh mắc lỗi để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng riêng Lậpbảng theo dõi mức độ tiến bộ trong phát âm, những ưu khuyết điểm còn mắcphải trong từng bài, từng tuần để từng bước dứt điểm
Thông qua bảng thống kê giáo viên nắm được mức độ mắc lỗi của học
sinh trong lớp từ đó có kế hoạch sửa lỗi cho từng nhóm học sinh trong từng tiếthọc, bài học, theo từng loại lỗi khác nhau
Tóm lại: Bước khảo sát thực tế việc đọc của học sinh nhằm tìm ra để
phân loại các nhóm mắc lỗi khác nhau để biềm biện pháp khắc phục, sửa lỗicho học sinh Đây là bước rất quan trọng để thực hiện tốt việc “rèn kĩ năng
đọc” cho học sinh
2 Biện pháp 2: Yêu cầu đối với giáo viên
2.1 Chuẩn bị bài trước khi lên lớp
2.1.1 Tập đọc mẫu
Trước khi lên lớp, giáo viên phải nghiên cứu kỹ bài Tập đọc: Xác định
chuẩn kiến thức kỹ năng của bài, nắm chắc nội dung và ý nghĩa bài Tập đọc, đặcbiệt là thể loại bài Tập đọc, từ đó hình thành cách đọc, giọng đọc, cách ngắt hơi,nghỉ hơi, cách ngắt nhịp câu thơ, cách lên giọng, xuống giọng cho phù hợp.Đọc bài thành tiếng ít nhất hai đến ba lần để tự kiểm tra giọng đọc, cách ngắthơi, nghỉ hơi, của mình đã phù hợp chưa để kịp thời điều chỉnh cho bước đọcmẫu của giờ Tập đọc Giáo viên phải tập cho bản thân mình có giọng đọc mẫuthật chuẩn Đọc mẫu cho các em trong giờ Tập đọc là vô cùng quan trọng nógóp phần quyết định đến chất lượng đọc của các em trong giờ Tập đọc đó
Giáo viên đọc mẫu phải đọc đúng, rõ ràng, trôi chảy, đảm bảo tốc độ và
diễn cảm, vì đây chính là cái đích về kỹ năng đọc mà học sinh cần đạt được Quabài đọc mẫu của giáo viên còn diễn đạt được đúng ý nghĩa và tình cảm mà tácgiả muốn gửi gắm trong bài tập đọc (đây chính là phương pháp trực quan tốtnhất đối với học sinh lớp 2)
Nếu giáo viên còn phát âm chưa chuẩn nên gạch dưới những tiếng từ
mình hay mắc lỗi để khi đọc chú ý uốn nắn kịp thời tiến tới đọc chuẩn khi đọcmẫu trước học sinh
2.1.2 Phân tích nội dung bài Tập đọc qua hệ thống câu hỏi cuối bài
Giáo viên phải trả lời được các câu hỏi vì các câu trả lời này sẽ giúp cho
giáo viên xác định được mục đích, yêu cầu, nội dung và phương pháp dạy bàiTập đọc Trong một số bài Tập đọc giáo viên có thể dùng thêm một số câu hỏidẫn dắt trước khi vào các câu hỏi chính, có thể chia câu hỏi trong sách giáo khoathành các câu hỏi nhỏ, sắp xếp, hệ thống lại các câu hỏi cho phù hợp (tránh
Trang 11những câu hỏi vụn vặt).
2.1.3 Lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học - đặc biệt là lựa chọn
biện pháp rèn đọc cho học sinh
Tuỳ từng bài Tập đọc, giáo viên lường trước các từ khó, phát âm dễ lẫn
để lựa chọn nhóm đối tượng luyện đọc nhiều hơn Ví dụ bài tập đọc có nhiều âmđầu khó, hay có vần dễ lẫn để chọn nhóm học sinh hay mắc lỗi đó luyện đọc kĩhơn Lựa chọn hình thức luyện đọc ở phần đọc đoạn, bài hay phần đọc lại sautìm hiểu nội dung, có thể chọn các hình thức dạy học như: Trò chơi, thi đọc tiếpsức, thi đọc đối đáp để học sinh không nhàm chán Cách luyện đọc nhóm cũngcần linh hoạt, không nhất nhất cứ nhóm đôi Bài có 3 đoạn chúng ta có thể luyệnđọc nhóm ba, bốn đoạn thì luyện đọc nhóm 4 Đến phần thi đọc nhóm trước lớpcũng cần thay đổi linh hoạt, có thể thi chọn mỗi nhóm một em thi đọc, cũng cóthể thi đọc đồng thanh cả nhóm Tóm lại là giáo viên phải linh hoạt để tiết họcsinh động
2.1.4 Bước soạn bài
- Xác định rõ mục đích, yêu cầu của bài Tập đọc bám sát Chuẩn kiến thức
kỹ năng cơ bản
- Lập thời gian biểu cụ thể cho từng phần của bài Tập đọc (chú ý thời gian
dành cho luyện đọc của từng bài) Phần luyện đọc phải dành 20 - 25 phút/tiết
Ví dụ: Phần đọc mẫu: khoảng 2 phút
Luyện đọc từng câu (học sinh đọc nối tiếp mỗi em 1 câu) (từ 5-7 phút):
phần này tuỳ bài dài hay ngắn, tuỳ số lượng học sinh phải sửa lỗi nhiều hay ít đểphân bố thời gian cho hợp lí Thường thí dành nhiều thời gian hơn ở kỳ I và chú
ý sửa lỗi phát âm cho học sinh
Luyện đọc từng đoạn trước lớp (từ 5-7 phút): rèn lỗi ngắt, nghỉ câu dài,
cách đọc câu hỏi, câu cảm,
Đọc đoạn trong nhóm (từ 2-3 phút): học sinh tự sửa lỗi cho nhau
Thi đọc nhóm trước lớp (5-7) phút: Có thể tổ chức trò chơi luyện đọc: đọc
thi cá nhân các nhóm, thi đồng thanh nhóm, thi đọc tiếp sức đoạn trong nhóm,đọc “truyền điện”
- Lựa chọn nhóm đối tượng hay mắc lỗi trong từng bài để dành thời gian
sửa lỗi cho nhóm này nhiều hơn
- Lựa chọn hình thức luyện đọc cho bài, tránh trùng lặp gây nhàm chán
cho học sinh
2.1.5 Bước chuẩn bị đồ dùng dạy học
Đây là bước quan trọng phục vụ cho giờ dạy, các tranh ảnh, sưu tầm các
câu thơ, ca dao, tục ngữ để hỗ trợ thêm bài giảng thêm phong phú, phải lựachọn, sắp xếp, đưa ra lúc nào cho phù hợp để phục vụ cho mục đích tiết dạy, tậndụng tranh minh họa trong sách giáo khoa và đồ dùng dạy học một cách thiếtthực có hiệu quả nhất Khi dạy trình chiếu, có thể lựa chọn tranh ảnh phục vụcho việc giải nghĩa từ, giảng nội dung, cảm thụ bài văn, bài thơ hoặc cho họcsinh nghe giọng đọc diễn cảm của bài Tập đọc
2.2 Giảng bài
Giáo viên cần dạy đúng quy trình của bài Tập đọc, đảm bảo về mặt thời
gian và khối lượng kiến thức cần truyền tải đến học sinh