Nhân ngày Tổng tuyển cử, bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Bác đã chỉ rõ: “Các nhà nước trước đây do giai cấp thống trị đặt ra để thống trị nhân dân, còn Nhà nước ta hôm nay do nhân dân ta lựa chọn, bầu ra những người tiêu biểu, thay mặt mình tham gia cơ quan quyền lực nhà nước, quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh, những vấn đề đối nội và đối ngoại của đất nước, quyết định tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, thay mặt cho nhân dân quản lý đất nước và quản lý xã hội, giữ quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Trang 1ĐÈ BÀI: EM HIỂU THẺ NÀO VẺ TƯ TƯỞNG NHÀ NƯỚC CỦA DAN, DO DAN, VI DAN THEO HÒ CHÍ MINH.ĐẺ THỰC HIỆN DIEU NAY TRONG BOI CANH HIEN NAY TA CAN PHAI LAM GI?
A- Đặt vẫn đề
Trong Tuyên ngôn Độc lập đọc trước quốc dân đồng bào ngày 2-9-
1945 tại Quảng trường Ba Đình, Bác Hồ đã chỉ rõ: "Dân ta đã đánh đồ xiễng xích thực dân gần 100 năm để xây dựng nên Nhà nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đồ chế độ quân chủ mẫy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ cộng hòà" Bản chất nhân dân của Nhà nước ta - Nhà nước Việt Nam dân
chủ cộng hòa, nay là Nhà nước CHXHCN Việt Nam - do Chủ tịch Hồ Chí
Minh sáng lập là thành quả của các phong trào yêu nước của nhân dân ta chống phong kiến và ngoại xâm, là thành quả trực tiếp của Cách mạng
Tháng Tám năm 1945 dưới sự lãnh đạo của Đảng và của Chủ tịch Hồ Chí
Minh kính yêu Ngay từ đầu và trong quá trình hiện diện của mình, Nhà nước không chỉ là của riêng giai cấp công nhân, mà còn là đại biểu ý chí,
tâm nguyện và trí tuệ của cả dân tộc Việt Nam Quan điểm xuyên suốt của
Chủ tịch Hồ Chí Minh coi nhân dân là chủ thể quyên lực, nhà nước là công
cụ của nhân dân, là hình thức để tập hợp, quy tụ sức mạnh của toàn dân tộc
vào sự nghiệp chung chứ Nhà nước không phải là nơi để "thăng quan, phát
tài", chia nhau quyền lực, lợi ích và bông lộc Người khăng định: "Bao nhiêu
quyền hạn đều là của dân, chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương đều
do dan cu ra"
Trang 2Trong Nhà nước và cách mạng, V.I.Lênin co1 nhà nước là một trong
những vẫn đề phức tạp nhất, khó khăn nhất, nhưng lại là vẫn đề rất cơ bản và rất mẫu chốt trong toàn bộ chính trị mà giai cấp vô sản không thê không giải
quyết trong cuộc đấu tranh cách mạng nhằm thiết lập một chế độ xã hội mới
về chất Tiếp thu và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin
về nhà nước; đồng thời, kế thừa và phát huy những giá trị nhân loại và truyền thống dân tộc về vẫn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra những
tư tưởng sâu sắc về xây dựng nhà nước kiêu mới - Nhà nước pháp quyên của
nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân
Do vậy, có thể nói, việc trở lại nghiên cứu, làm rõ những giá trị lý
luận và thực tiễn trong tư tưởng của Người về nhà nước là hết sức cân thiết, nhất là trong bối cảnh Đảng và nhân dân ta đang đây mạnh việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa, coi đó là một nội dung
trọng tâm của quá trình đôi mới hệ thông chính trị ở Việt Nam hiện nay
Trang 3B-Giái quyết vẫn đề
Nếu vẫn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng là vấn đề chính quyên thì vẫn đề cơ bản của chính quyền là ở chỗ nó thuộc về ai, phục vụ quyền lợi cho ai Năm 1927, trong cuốn "Đường Kách Mệnh" bác chỉ rõ: "Chúng ta đã
hy sinh làm kách mệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao kách mệnh
rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay l bọn ít người
Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới được hạnh phúc." Sau khi giành độc lập, Người khẳng định, "nước ta là nước dân chủ, bao nhiều quyền hạn đều của dân, bao nhiêu lợi ích đều vì dân nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân" Đó là điểm khác nhau giữa Nhà nước ta với nhà nước bóc lột từng tồn tại trong lịch sử
Trong quá trình đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh chú ý khảo cứu
lựa chọn ra một kiêu nhà nước mới cho Việt Nam dé xây dựng sau khi cách
mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản thành công Nhà nước đó phải đại biểu quyền lợi "cho số đông người" và Hồ Chí Minh đã chủ trương xây dựng một Nhà nước công nông binh thể hiện trong Chính cương văn tắt của Đảng khi thành lập Đảng đầu năm 1930
Năm 1941 khi về nước chỉ đạo chuyển hướng cách mạng, về chính trị Bác chủ trương xây dựng thể chế chính trị dân chủ cộng hoà và nhà nước dân chủ nhân dân Đây là 1 sáng tạo rất lớn của Bác , bố sung vào học thuyết nhà nước chuyên chính vô sản của chủ nghĩa Mac-LéNin Đến đây mô hình nhà nước ở Hồ Chí Minh đã được xác định rõ rệt
Trải qua thực tê các cao trào cách mạng ở Việt Nam, về sau, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng ở Việt Nam một nhà nước Dân chủ Cộng hòa,
Trang 4một nhà nước do nhân dân lao động làm chủ, nhà nước của dân, do dân, vì
dân Trong bài báo Dân vận (năm 1949), Hồ Chí Minh khắng định: “Nước ta
là nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Công việc đối mới, xây dựng là trách nhiệm của dân Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức
nên Nói tóm lại, quyên hành và lực lượng đêu ở nơi dân”
Quan điêm về nhà nước của dân, do dân, vì dân, chúng ta thay trong
di sản tư tưởng Hồ Chí Minh thê hiện ở những nội dung cơ bản sau đây:
a) Nhà nước của dân
- Là nhà nước do nhân dân lao động làm chủ: (chủ sở hữu nhà nước là nhân dân )
Ngay từ 1941, khi mới về nước, thành lập thí điểm Mặt trận Việt Nam độc
lập Đồng minh Hội, Bác Hồ đã có chủ trương: “Chính quyền cách mạng của nước dân chủ mới, không phải thuộc quyền riêng của giai cấp nào mà là của chung, của toàn thê dân tộc, chỉ trừ bọn tay sai của để quốc Pháp Nhật và những bọn phản quốc , còn ai là người dân sông trên dải đất Việt Nam, hết thảy đều được một phần tham gia giữ chính quyên, phải có một phần nhiệm
vụ giữ lây và bảo vệ chính quyên ây”
Quan điểm nhất quán của Hồ Chí Minh là xác lập tất cả mọi quyên lực trong nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân Trong 24 năm làm Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã lãnh đạo soạn thảo hai bản Hiến pháp, đó là Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 Quan điểm trên của Người
Trang 5được thê hiện trong các bản Hiến pháp đó Chẳng hạn, Hiến pháp năm 1946 nêu rõ: tất cả quyền bính trong nước đều là của toàn thê nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo; những
việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra toàn dân phúc quyết Hiến
pháp 1959 điều 4 ghi: trong nước VN toàn bộ quyền lực đều thuộc về nhân dân lao động, người cầm quyên trong bộ máy nhà nước (công chức) chỉ là người được uỷ quyên của dân để gánh vác công việc chung của đất nước, họ
là đây tớ, công bộc của dân vì thế họ phải gan dân, hiểu dân, thương dân, tin
dân, phải biết sử dụng sức mạnh của dân, biết đòi hỏi dân, phải có 6 tư cách:
óc nghĩ, mắt thay, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm Từ chủ tịch nước
đến người công dân đều bình đăng, như những người lính vâng mệnh quốc
dân ra mặt trận (khi không còn đủ sức lực thi rút khỏi cương vị, không
màng danh lợn)
- - Dân là chủ nước:
Dân là người tổ chức ra các cơ quan nhà nước Thông qua chế độ tuyên cử, trực tiếp bỏ phiếu kín, bầu các đại biểu xứng đáng thay mặt mình vào các cơ quan quyên lực nhà nước từ cơ sở đến Trung ương Quốc hội do dân bầu ra,
bầu cử phải thiết thực, tránh hình thức, nên đề cử rộng rãi nhiều ứng cử viên
cho dân tự đo lựa chọn ( QH 46 bầu 333 đại biểu : Hà Nội được 16 đại biểu
nhưng đề cử 74 người, Nam Định 15 đại biéu đề cử 70 npƯỜI chọn mặt
gửi vàng ) Nói nhân dân lao động thực hiện quyền làm chủ đất nước, làm chủ xã hội không phải là làm chủ tự do vô kỷ luật, không phải nói làm chủ là
ai muốn làm øì thì làm, làm chủ đất nước, làm chủ xã hội là làm chủ bằng nhà nước, có trật tự, có kỷ cương, có tô chức, có pháp luật bảo đảm và bảo
vệ Cho nên, thực hiện quyên làm chủ của mình, nhân dân có quyên bâu cử,
Trang 6ứng cử, tham gia cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là Quốc hội- Nghị viện nhân dân và Hội đông nhân dân địa phương
Dân là chủ nước thông qua chê độ bãi miễn những đại biêu, những cơ quan nhà nước kê cả chính phủ nêu không còn đủ tín nhiệm, nêu ổi ngược
lại lợi ích của dân
Dân là chủ nước thông qua chế độ kiêm tra, phê bình, giám sát hoạt
động của các đại biêu, các cơ quan nhà nước do mình cử ra
Đây là việc khó khăn đòi hỏi dân phải có năng lực, chủ thể quyền lực (dân) phải có trình độ cao, việc kiêm tra giám sát phải có cơ chế Vì cơ chế thường do người cam quyén đưa ra, và thường bảo vệ lợi ích của họ Chỉ
thực hiện tốt quyền kiêm tra, phê bình, giám sát thì người dân mới thể hiện
rõ tư cách câm quyên của mình
Nhân dân lao động làm chủ Nhà nước thì dẫn đến một hệ quả là nhân
dân có quyền kiểm soát Nhà nước, cử tri bầu ra các đại biểu, ủy quyền cho
các đại biểu đó bàn và quyết định những vẫn đề quốc kế dân sinh Đây thuộc
về chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực tiếp Quyền làm
chủ và đồng thời cũng là quyền kiểm soát của nhân dân thể hiện ở chỗ nhân dân có quyên bãi miễn những đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nào nếu những đại biểu đó tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của
nhân dân
Hồ Chí Minh đã nêu lên quan điểm dân là chủ và dân làm chủ Dân là
chủ có nghĩa là xác định vị thê của dân, còn dân làm chủ có nghĩa là xác
Trang 7định quyền, nghĩa vụ của dân Trong nhà nước của dân, với ý nghĩa đó,
người dân được hưởng mọi quyền dân chủ Bằng thiết chế dân chủ, nhà nước phải có trách nhiệm bảo đảm quyên làm chủ của dân, để cho nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình trong hệ thống quyền lực của xã hội Quyên lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng Điều này có ý nghĩa
thực tế nhắc nhở những người lãnh đạo, những đại biểu của nhân dân làm
đúng chức trách và vị thế của mình, không phải là đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, "cậy thế" với dân, "quên rằng dân bầu mình ra là để làm
việc cho dân" Một nhà nước như thế là một nhà nước tiến bộ trong bước đường phát triển của nhân loại Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do
Hồ Chí Minh khai sinh ngày 2-9-1945 chính là Nhà nước tiến bộ chưa từng
có trong lịch sử hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam bởi vì Nhà nước đó
là nhà nước của dân, nhân dân có vai trò quyết định mọi công việc của đất
nuoc
b) Nhà nước do dân
Nhân ngày Tổng tuyển cử, bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Bác đã chỉ rõ: “Các nhà nước trước đây do giai cấp thống trị đặt ra để thống trị nhân dân, còn Nhà nước ta hôm nay do nhân dân
ta lựa chọn, bầu ra những người tiêu biểu, thay mặt mình tham gia cơ quan quyền lực nhà nước, quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh, những vẫn
đề đối nội và đỗi ngoại của đất nước, quyết định tổ chức và hoạt động của bộ
máy Nhà nước, thay mặt cho nhân dân quản lý đất nước và quản lý xã hội,
giữ quyên giám sát tôi cao đôi với toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước
Việc xây dựng nhà nước do đó là trách nhiệm, là nghĩa vụ, là quyền
lợi của mỗi người dân Việt Nam Ngày mai là một ngày vui sướng của đông
Trang 8bào ta, vì ngày mai là ngày Tông tuyên cử, vì ngày mai là một ngày đâu tiên trong lịch sử Việt Nam, nhân dân ta băt đầu hưởng dựng quyên dân chủ của mình Ngày mai, mỗi người đêu nên vui vẻ hưởng quyên lợi của một
người dân độc lập, tự do”
Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ Chính vì vậy,
Hồ Chí Minh thường nhân mạnh nhiệm vụ của những người cách mạng là
phải làm cho dân hiểu, làm cho đân giác ngộ dé nâng cao được trách nhiệm
làm chủ, nâng cao được ý thức trách nhiệm chăm lo xây dựng nhà nước của minh H6 Chi Minh khang định: việc nước là việc chung, mỗi người đều phải có trách nhiệm "ghé vai gánh vác một phần".Quyên lợi, quyền hạn bao giờ cũng ổi đôi với trách nhiệm, nghĩa vụ Người nêu rõ quyyenf của nhân dân, Nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lý là ở chỗ:
- Toàn bộ công dân bâu ra Quôc hội — cơ quan quyên lực cao nhât của Nhà nước, cơ quan duy nhất có quyền lập pháp
- Quôc hội bâu ra Chủ tịch nước, ủy ban thường vụ quôc hội và chính
phủ
- Hội đồng chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của Nhà nước, thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và chấp hành pháp luật
- Mọi công việc của bộ máy Nhà nước trong việc quản lý xã hội đêu thực hiên ý chí của dân( thông qua Quốc hội do dân bầu ra)
c) Nhà nước vì dân
Nhà nước vì dân là một nhà nước lây lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu, tât cả đêu vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có bât cứ
Trang 9một lợi ích nào khác Đó là một nhà nước trong sạch, không có bất kỳ một đặc quyên, đặc lợi nào Trên tinh than đó Hồ Chí Minh nhấn mạnh: mọi đường lỗi, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lợi cho dân; việc gì có lợi
cho dân dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cô găng tránh Dân là gốc của nước Hồ Chí Minh luôn luôn tâm niệm: phải
làm cho dân có ăn, phải làm cho dân có mặc, phải làm cho dân có chỗ ở, phải làm cho dân được học hành Cả cuộc đời Người "chỉ có một mục đích
là phan dau cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân" Hồ Chi Minh viết: "khi tôi phải ân nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh được chính quyên, ủy thác cho tôi gánh việc Chính phủ, tôi lo lắng đêm ngày, nhân nhục cô găng - cũng vì mục đích đó"
Một Nhà nước vì dân, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là từ chủ tịch
nước đến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đày tớ cho nhân dân chứ không phải "làm quan cách mạng" đề "đè đầu cưỡi cô nhân dân" như đưới thời đề quốc thực dân Ngay như chức vụ Chủ tịch nước của mình, Hồ Chí Minh cũng quan niệm là do dân ủy thác cho và như vậy phải phục vụ nhân dân, tức là làm đày tớ cho nhân dân Hồ Chí Minh nói: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào Bây giờ phải
gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải găng sức làm, cũng
như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ
đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui Riêng phân tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều
làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng
danh lợi"
Trang 10Nhà nước dân chủ nhân dân là phải lo cho dân vê mọi mặt, nhât là những nhu câu bức xúc, làm cho dân có ăn, có mặc, có chô ở, được học hành, có điêu kiện khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe Thoả mãn không
phải mang lại cho dân mà nhà nuớc phải hướng dẫn dân làm 3 việc :
Hướng dẫn dân đây mạnh tăng gia sản xuất nâng cao đời sông Sản xuất giống như nước, đời sống giống như thuyền, nước lên thì thuyền lên
Hướng dẫn dân tiết kiệm, sản xuất mà không tiết kiệm thì giỗng như gid vao nha trong
Hướng dẫn dân phân phối cho công bằng, cho mọi người được hưởng những phúc lợi chính đáng của mình (không sợ hàng hóa thiếu chỉ sợ phân phối không công băng, không sợ nghèo chỉ sợ lòng dân không yên), phân phối vừa là kinh tế vừa là chính trị
C- Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân có giá trị
lý luận, thực tiễn to lớn, sâu sắc, định hướng cho việc xây dựng và hoàn thiện nên dân chủ, Nhà nước kiêu mới ở Việt Nam Học tập và quán triệt tư
tưởng này để xây dựng Nhà nước ngang tầm nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng mới là hết sức cần thiết
Hiện nay, toàn Đảng, toàn dân đang tích cực thực hiện nhiệm vụ xây
dựng Nhà nước pháp quyên xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự
lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam Nhà nước đó được xây dựng trên
nên tảng lý luận Mác — Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những điều kiện
10