Về kiến thức: Hiểu về lí tưởng cao đẹp và tình cảm keo sơn gắn bó làm lên sức mạnh tinh thần của những người chiến sĩ trong bài thơ; Phát hiện đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: ngôn ngữ t
Trang 1KẾ HOẠCH BÀI DẠY TRỰC TUYẾN
Văn bản ĐỒNG CHÍ
( Chính Hữu) (Thời gian thực hiện: 01 tiết- 40 phút)
I Mục tiêu
1 Về kiến thức: Hiểu về lí tưởng cao đẹp và tình cảm keo sơn gắn bó làm lên sức
mạnh tinh thần của những người chiến sĩ trong bài thơ; Phát hiện đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: ngôn ngữ thơ bình dị, biểu cảm, hình ảnh tự nhiên, chân thực
2 Về năng lực
- Nhận biết và chỉ ra được một số đặc điểm của thơ hiện đại: hình ảnh, ngôn ngữ,
thể thơ,cảm hứng
- Chỉ ra và phân tích được các chi tiết hình ảnh thơ, giá trị của một số biện pháp nghệ thuật
- Xác định được hoàn cảnh sáng tác, chủ đề và mạch cảm xúc của bài thơ Đồng chí
- Vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học để thực hiện một số nhiệm vụ trong thực tiễn
3 Về phẩm chất: Thêm yêu mến, trân trọng tình đồng chí thiêng liêng cao cả của
người chiến sĩ cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Pháp
II Thiết bị dạy học và học liệu
- HS sử dụng tài khoản Google meet hoặc một số phần mềm khác được nhà trường
cung cấp.
- SGK Ngữ văn 9
III Tiến trình dạy học (25 phút)
1 Hoạt động 1: Mở đầu (thực hiện ở nhà, trước giờ học)
a) Mục tiêu: HS xác định được một số hiểu biết về tác giả, đề tài, hoàn cảnh sáng
tác, và bước đầu HS chỉ ra được bố cục, cảm nhận chi tiết, hình ảnh biểu hiện cơ sở
hình thành tình đồng chí, sức mạnh của tình đồng chí, từ đó đưa ra được nhận xét của bản thân về hình ảnh những anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp
b) Nội dung: Thực hiện các nhiệm vụ sau vào vở ghi:
Trang 21 Đọc Văn bản Đồng chí, chú thích về tác giả và hoàn thiện phiếu bài tập sau
Tên tác
giả
Đề tài sáng
tác
Hoàn cảnh sáng tác
Chủ đề bài thơ
Thể thơ
Phương thức biểu đạt
Bố cục
2 Đọc kĩ Văn bản Đồng chí , kết hợp nghiên cứu các câu hỏi trong phần đọc hiểu
văn bản hoàn thành các phiếu bài tập sau về nội dung, ý nghĩa, nghệ thuật của bài thơ
(1) Hoàn thành phiếu bài tập cảm nhận về cơ sở hình thành tình đồng chí
( 7 câu đầu)
Nước mặn đồng chua
Đất cày lên sỏi đá
- Từ xa lạ người lính chẳng
hẹn quen nhau
- Sung bên súng đầu sát bên
đầu
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí
(2) Phiếu bài tập về những biểu hiện cao đẹp của tình đồng chí
Biểu hiện của tình đồng chí Chi tiết, hình ảnh
Biểu hiện của sự thấu hiểu nỗi lòng
của nhau
Cùng nhau trải qua những khó khăn,
thiếu thốn
Trang 3Sức mạnh tinh thần của tình đồng chí
đồng đội
Đánh giá của em(về nội dung và sử
dụng chi tiết hình ảnh, biện pháp nghệ
thuật của nhà thơ)
(3) Tìm hiểu 3 câu cuối bằng cách hoàn thiện bảng câu hỏi ngắn
Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu sung trăng treo.
- Ba câu thơ trên gợi cho em suy nghĩ gì về người lính và cuộc chiến đấu ? Hãy phân
tích vẻ đẹp và ý nghĩa của hình ảnh trong những câu thơ ấy
- Từ đó lý giải vì sao tác giả lại đặt tên cho bài thơ về tình đồng đội của người lính là
“Đồng chí”
c) Sản phẩm:
1
Tên
tác
giả
Đề tài
sáng
tác
Hoàn cảnh sáng tác
Chủ đề bài thơ
Phương thức biểu đạt
Thể thơ Bố cục bài thơ
Chính
Hữu
Viết về
người
lính và
chiến
tranh
Đầu năm
1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến dịch Việt Bắc( thu đông 1947)
Vẻ đẹp của tình đồng chí của gười lính những năm đầu kháng chiến chống Pháp
Biểu cảm kết hợp với miêu
tả, tự sự
Tự do
3 phần:
- 7 câu đầu:
Cơ sở hình thành tình đồng chí.
- 10 câu tiếp:
Trang 4Những biểu hiện tình đồng chí.
- 3 câu cuối:
Vẻ đẹp của tình đồng chí.
2/
(1)
Nước mặn đồng chua
đất cày lên sỏi đá
Miền quê nghèo lam lũ
Gợi về hình ảnh những người nông dân chân lấm tay bùn
Cùng giai cấp
- Từ xa lạ người lính chẳng
hẹn quen nhau
- Sung bên súng đầu sát bên
đầu
Quá trình quen biết -Hình ảnh sung và đầu gợi lên hình ảnh cùng chung nhiệm vụ, đứng chung trong một hàng ngũ bảo vệ Tổ quốc
Cùng mục đích lí tưởng
Đêm rét chung chăn thành đôi tri
kỉ
Tri kỉ là biết mình, đôi tri kỉ là hiểu bạn như hiểu mình
Vì người lình cùng
Cùng chia sẻ khó khăn ngọt bùi
Trang 5nhau sẻ chia “đêm rét chung chăn mà thành tri kỉ
chấm cảm Như một lời khẳng định, ngợi ca một tình cảm mới mẻ được kết tinh bởi tình bạn tình người
Bản lề khép lại khổ thơ thứ nhất và mở ra biểu hiện cao đẹp của tình đồng chí trong khổ thơ tiếp theo
(2)
Biểu hiện của tình đồng chí Chi tiết, hình ảnh
Biểu hiện của sự thấu hiểu nỗi lòng
của nhau
Ruộng nương gửi bạn, nhà không mặc kệ Nhớ người ra lính
Cùng nhau trải qua những khó khăn,
thiếu thốn
Sốt rét rừng, áo rách, quần vá, chân không giày
Sức mạnh tinh thần của tình đồng chí
đồng đội
Miệng cười buốt giá Thương nhau tay nắm lấy bàn tay
Đánh giá của em( về nội dung và sử
dụng chi tiết hình ảnh của nhà thơ)
Chi tiết chân thực ở chiến trường, hình ảnh thơ giản dị , biện pháp liệt kê gợi lên những biểu hiện cao đẹp của tình đồng chí của những anh lính bộ đội cụ Hồ
3/ - Ba câu thơ gợi ra hiện thực một đêm canh gác giữa rừng khuya với bao nguy hiểm trực chờ nhưng hiện lên sừng sững là hình ảnh 2 người lính “Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” rất chủ động, đường hoàng
Câu thơ cuối có 2 tầng ý nghĩa: nghĩa thực là phát hiện của người lính sau nhiều đêm canh gác, về khuya bầu trời xuống thấp dần, ánh trăng xuống thấp hơn, ở một góc độ nào đó ta thấy như trăng treo trên đầu mũi súng Nghĩa tượng trưng, súng và
Trang 6trăng đứng gần nhau gợi mối liên tưởng giữa hiện thực và lãng mạn, giữa chiến tranh và hòa bình Là biểu tượng cao đẹp của cuộc đời người lính
- Nhà thơ đặt tên cho bài thơ là Đồng chí bởi đồng chí chính là bản chất của tình
đồng đội: gắn bó trong một tổ chức cách mạng, yêu thương, thủy chung, sẵn sang sống chết vì mục tiêu lí tưởng cứu nước
d) Tổ chức thực hiện
#1: GV giao cho HS các nhiệm vụ như mục Nội dung và yêu cầu HS nộp lại sản
phẩm chậm nhất vào buổi tối trước giờ học
#2: HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà GV theo dõi từ xa, hỏi thăm quá trình làm bài có
gì khó khăn để kịp thời hỗ trợ
#3: HS nộp bài thông qua hệ thống quản lí học tập GV theo dõi, hỗ trợ những HS
gặp khó khăn do vấn đề kĩ thuật
GV xem xét sản phẩm của HS, phát hiện, chọn ra những bài có kết quả khác nhau
và những tình huống cần đưa ra thảo luận trước lớp
2 Hoạt động 2: Đọc hiểu văn bản Đồng chí (trực tuyến, khoảng 40 phút)
a) Mục tiêu: HS xác định được một số hiểu biết về tác giả, đề tài, hoàn cảnh sáng
tác, và bước đầu HS chỉ ra được bố cục, cảm nhận chi tiết, hình ảnh biểu hiện cơ sở
hình thành tình đồng chí, sức mạnh của tình đồng chí, từ đó đưa ra được nhận xét của bản thân về hình ảnh những anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp
b) Nội dung
(i) Chuẩn bị để trình bày về bài làm của mình trước lớp
(ii) Lắng nghe phần trình bày của các bạn khác, ghi lại những nội dung bạn có kết quả khác với em và tìm nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau đó.
c) Sản phẩm: HS ghi lại được những nội dung mà các bạn khác có kết quả khác với
mình, đưa ra nhận định kết quả nào đúng và giải thích tại sao Ví dụ:
- Chủ đề của bài thơ là viết về vẻ đẹp của tình đồng chí của các anh lính thời kì đầu chống Pháp Tuy nhiên, một số bạn khác lại xác định trùng với đề tài sáng tác của Chính Hữu
Nguyên nhân: một số bạn có kết quả chưa chính xác là vì chưa nắm chắc được nội dung cơ bản của bài thơ
Trang 7- Phương thức biểu đạt là biểu cảm, tự sự và miêu tả Tuy nhiên một số bạn cho rằng Biểu cảm
Nguyên nhân vì họ đã nhầm với lệnh đề là xác định phương thức biểu đạt chính
d) Tổ chức thực hiện
#1: GV giao nhiệm vụ cho HS như mục Nội dung
#2: Một số HS trình bày về bài làm của mình khi được GV chỉ định Các HS khác thực hiện nhiệm vụ (ii) GV điều hành phần trình bày, đặt thêm câu hỏi để làm rõ sự
giống và khác nhau trong mỗi bài
#3: – GV nhận xét sơ lược về sự giống nhau và khác nhau trong bài làm của cả lớp; có
thể chọn một vài HS báo cáo/ giải thích kết quả bài làm (dựa vào những gì các em đã
nộp để chọn HS theo ý đồ); yêu cầu HS thảo luận các nội dung sau đây:
1 Làm thế nào để các em có thể nhận biết được bài thơ kết hợp 3 phương thức biểu đạt Biểu cảm, tự sự và miêu tả ?
2 Cấu trúc “anh- tôi” xuất hiện cả hai phần của bài thơ góp phần làm nổi bật nội dung nào cho bài thơ ? Nhận xét nào về 3 câu cuối em cho là hợp lý ? Vì sao?
Có người nhận xét chất thơ trong bài toát ra từ trong cả cái hiện thực thiếu thốn, cả trong những điều lãng mạn trong tâm hồn người lính, em có đồng ý không? Hãy lý giải theo cách hiểu của em
3 Qua tình đồng chí của những người lính, em có suy nghĩ gì về tình bạn trong cuộc sống mỗi con người
#4: GV kết luận:
1/ Chủ đề mang tính chất hẹp hơn đề tài Học sinh cần căn cứ vào nôi dung bài thơ
để xác định cho đúng đề tài Về phương thức biểu đạt muốn xác định đúng cần đọc cho kĩ lệnh đề
2/ GV kết luận: (1) như mục Sản phẩm trong hoạt động 1, (ii) cấu trúc “anh- tôi”
tạo nên hình ảnh sóng đôi làm nổi bật chủ đề về tình đồng chí của những người lính Nhận xét về 3 câu cuối hs cần phải biết chia ý trong 3 câu, đặc biệt là hình ảnh mang nhiều tầng ý nghĩa của câu thơ cuối từ đó kết lại trong vẻ đẹp về cuộc đời người lính vừa hiện thực vừa lãng mạn
Trang 8Chất thơ trong hình ảnh giản dị, chân thực như: nước mặn đồng chua, đất cày sỏi đá,sốt run người, áo rách quần vá, chân không giày…
Chất thơ trong sự lãng mạn: hình ảnh cuối “Đầu sung trăng treo”
3/ Tình bạn là thứ tình cảm cao đẹp Nó phải bắt nguồn từ sự chân thành, sự yêu thương chia sẻ Tình bạn trong chiến đấu giúp người lính vượt qua cái sợ hãi, cái chết gần kề, cho sự ấm áp, niềm tin thì ngày nay trong cuộc sống tình bạn cũng vẫn làm cho cuộc sống con người thêm màu sắc, là chỗ dựa tinh thần…
Các em có thể đưa ra nhiều phương án trả lời khác nhau nhưng câu trả lời cần kết nối với nội dung bài thơ và lí giải hợp lý với phương án trả lời đó
3 Hoạt động 3: Luyện tập (khoảng 10 phút)
a Mục tiêu: HS viết được đoạn văn cảm nhận những đặc điểm nổi bật về hình ảnh
người lính thời chống Pháp trong bài thơ
b) Nội dung: HS vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn theo yêu cầu của GV.
GV nêu yêu cầu:
Viết một đoạn văn (khoảng 6-8 câu) cảm nhận về hình ảnh người lính trong bài thơ
c) Sản phẩm: vở ghi của HS
- Đảm bảo hình thức và độ dài của đoạn văn
- Nội dung cần :
+ Những người lính xuất thân từ nông dân.
+ Họ sẵn sàng bỏ lại quê hương với những gì thân quý nhất để ra đi vì nghĩa lớn nhưng vẫn nặng lòng gắn bó với làng quê thân yêu.
+ Họ đã trải qua những gian lao, thiếu thốn tột cùng (bệnh tật, thiếu thốn quân trang quân bị))
+ Vẻ đẹp nổi bật nhất ở họ là tình đồng chí đồng đội sâu nặng, thắm thiết
d) Tổ chức thực hiện:
- Trước tiết học sau, GV giao cho HS các bài tập như mục Nội dung; yêu cầu làm
ở nhà vào vở bài tập và nộp bài thông qua hệ thống quản lí học tập
- HS làm bài tập GV theo dõi, gợi ý và hỗ trợ, giải đáp thắc mắc nếu có.
- GV yêu cầu một số HS trình bày sản phẩm, các HS góp ý, bổ sung
GV nhận xét và kết luận:
+ GV nhận xét về cách diễn đạt, hành văn, nội dung trình bày trong đoạn văn
+ GV kết luận nội dung như mục Sản phẩm
Trang 9+ GV nhấn mạnh : Tình đồng chí đồng đội là cội nguồn sức mạnh giúp người lính vượt lên tất cả và chiến thắng Người lính trong bài thơ “Đồng chí” là hình ảnh tiêu
biểu của những người lính thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp
4 Hoạt động VẬN DỤNG ( Khoảng 5 phút giao nhiệm vụ, thực hiện ở nhà)
a Mục tiêu: HS biết vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết nhiệm vụ
thực tiễn theo yêu cầu của GV
b Nội dung: Nhiệm vụ về nhà: GV cho HS chọn 1 trong 2 nhiệm vụ về nhà:
GV nêu yêu cầu:
1/ Cảm nhận của em về những anh bộ đội trong thời kì hòa bình, đặc biệt là trong tình hình đất nước đang có dịch Covid-19 hiện nay
2/ Sưu tầm một bài thơ cùng viết về người lính trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp Em hãy đọc và cho biết bài thơ ấy có gì khác với bài thơ Đồng chí khi cùng viết về một đề tài người lính
c Sản phẩm: Bài làm của HS về 1 trong 2 nhiệm vụ ở mục Nội dung.
d Tổ chức thực hiện:
GV giao nhiệm vụ cho HS như mục Nội dung và yêu cầu HS nghiêm túc thực
hiện
HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà.
GV yêu cầu HS nộp bài qua hệ thống quản lí học tập; GV nhận xét vào bài làm.
GV trả bài, chọn một số bài làm tốt của HS để giới thiệu trước lớp vào thời điểm
thích hợp