Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao

Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao Ngữ văn 11 tập 2 nâng cao

BO GIAO DUC VA OAO TAO

NHA XUAT BAN GIAO DUG

B 6 GIAO DUC VA OAO TAO TRAN OINH SQ (Tong Chu bien)

H 6 N G DAN - N G U Y I N D A N G M A N H - 0 6 NGOC THONG (dong Ciiu bien) HOANG DUNG - PHAN HUY DUNG - N G U Y I N VAN HEP - HA TH! HOA CHU VAN SON - LUU DUC TRUNG - PHUNG VAN TUU - NGUYEN THj HONG VAN

Ban quy^n thu6c Nha xu^it ban Giao due - B6 Giao due va Dao tao

720 - 2007/CXB/662 - 1571 / GD Ma s6': NHI 12T8

LUtJ BIET KHI XUAT Dl/ONG >

()Qidt duang luu biet)

PHAN BOI CHAU

KET QUA CAN OAT

Thdy duac chi ldn cdu nudc, khi phdch anh hiing, tinh thdn quyi't Hit cua nhdn vdt trd tinh trong bdi tha

Ndm duac net ddc sdc ve phuang dien nghe thudt cua bdi tha the hien qua gigng diiu, ldi dung tdvd mqch liin tuang

TIEU DAN

Phan Boi Chau (1867 1940) von ten la Phan Van San, biet hieu Sao Nam, ngadi l^ng Dan Nhilm, nay thuoc thi tran Nam Dan, huyen Nam Dan, tinh Nghe An Ong 1^ mot trong nhumg ngon cd cCia phong trao

yeu ni/6c va each mang b Viet Nam

trong khoang hai mt/oi ISm n§m dau the ki XX Ong noi tieng than dong, mUdJi ba tuoi do dau huyen, mifdi s^u tudi do dHu xCr, ba muoi ba tudi

do Giai nguyen trifdng Nghe An

Dac biet ong luon nung nifu y chi giai phong d§n t6c, nSm mi/cJi b^y

tudi da vi§'t hjch Bini) Tiy tiiu Bic

(Dep giSc Phap, khoi phuc dat Bac)

d^n d gdc da dau lang de keu goi moi ngudi htfdng Cmg phong trao Can

vi/dng Phan Boi Chau la ngu'di van dong th^nh lap Duy tan hoi (1904), khdi xL/dng phong trao Dong du (1905 - 1908), thanh vien cCia Viet Nam Quang phuc hoi (1912) Nam 1912, dng bj trieu dinh nha Nguyen (dCmg sau la thUc dan Phap) ket an ti^ hinh vang mat Nam 1925, thtfc dan Phap bat duoc ong d ThUdng Hai (Trung Qudc) dmh dem ve nifdc thCi tieu bi mat Viec bai

lo, Chung ph^i dUa 6ng>a xet xCf cong khai Trade su da'u tranh manh me cCia quan chung nhan dan, k i thu danh ph^i xoa an khd sai chung than cho Phan B6i Chau va dUa ong ve giam long d Ben Ngu, Hue Ong mKt tai dify nam 1940

il) Luu biit: di lai tnidc luc chia tay )ikdft duang : ra nudc ngoai

Phien dm

Dich nghia

Trong cuoc ddi hoat dong each mang, Phan Boi Chau da sang tac rat nhieu tac pham thuoc nhieu thd loai khac nhau bang chC? Han, chO Ndm Tho van cOa dng luon ndng bong nhiet tinh yeu nu6c, cd anh hudng sau rong trong quan chung sudt mot phan tu the ki Phan Bdi Chau da cd nhieu each tan ddi vdi loai hinh sang tac mang ti'nh chat tuyen truyen, cd dong va dat duoc thanh

cdng Idn Cac tac pham chfnh : Bai tiiacti vi liuynti ptiCi (1897), Vi§t Nam vong qudc sd (1905), Hai ngoai iiuyet tfiu (1906), Nguc trung ttiu (1914), Trung Quang tam st? (1921 -1925), Van te Ptian Cfiau Trinii (1926), Ptian Bdi Ciiau ni&n biiu (1929), v.v

Sau khi Duy tan hoi dUdc thanh lap, theo chO truong cua td chijrc nay, nam 1905, Phan Boi Chau nhan nhiem vu xuat dUOng sang Nhat de dat co sd dao tao cdt

can cho phong trao each mang trong nude Luu biet l<tii xuSt duang duoc vi^t

ra trong budi chia tay eac ddng chf de len dudng

Giang son tit hi sinh dd nhud',

Hiln thanh lieu nhi6n tung diSc si ! Nguyen true trucmg phong Dong hai khu:,

Thien trung bach lang nh^t ti phi

Sinh lam nam nhi phai mong chuyen khac thucmg^^\

Le nao di trcri dSft tu xoay vdn

Trong khoang tram nam nay phai co ta, Ngan nam sau le nao chang co ai ? Non s6ng da che't, s6'ng them nho nhu6'c, Thanh hiln da vSng, doc cung ngu ! Mu6'n duoi theo con gio lorn qua biln Dong,

Mu6n I6p song bac ciing bay theo

(1) Y tho nay the hien quan niem v^ "chi lam trai" cua cac nha nho xua

Dich tha:

Ldm trai phdi la d tren ddi,

Hd de cdn khon tu chuyen ddi

Trong khodng trdm ndm cdn cd td, Sau ndy mudn thud, hd khdng ai ? Non sdng dd chit, sdng them nhuc, Hien thdnh cdn ddu, hgc ciing hoai!

Mudn VU0 be Dong theo cdnh gid, Mudn trung sdng bac tiin ra khai

TON QUANG PHIET dich

(Theo Vdn tha Phan Boi Chdu chgn lgc,

NXB Van hoc Ha Noi, 1967)

Hl/dNG DAN HOC BAI

1 Giai nghia b6n cau diu cua bai tho va lam ro y thiic vl sii menh va hoai bao

cua nhan vat tru tinh - ngucd thanh nien tru6c thoi cuoc

2 Tim trong hai cau 5 - 6 nhihig tiJf ngiJ thi hien thai d6 quylt liet va tinh cam dau ddn ciia nha tho trudfc thuc trang dat nu6c Rieng trong cau 6, nha tho da bay

to thai d6 nhu the' nao d6i vdi nin tu tudng, hoe va'n eu cua nu6c nha ?

3 Hai cau 7 - 8 thi hien mong mu6'n gi cua tac gia ? Dua theo ban dich ngMa, hay

phan tieh ve dep hao hiing cua hinh tuong Mudn lap song bqc cung bay theo

4 Theo anh (chi), vi sao bai tho co duoc siic I6i cu6'n manh me d6'i vdi thi he

thanh nien yeu nude diu thi ki XX ?

BAI TAP NANG CAO

"Chi lam trai" da duoc nhan vat tri? tinh khang dinh dua tren nhirng co sd nao ? Neu net tuong d6ng va khac biet trong quan niem vl "chf lam trai" giffa bai tho

Luu Met khi xud't duang cua Phan B6i Chau vdi m6t s6' tac phdm tho thdi trung

dai da duoc hoc

(1) Hien thdnh : tiic thanh hiln

TRI T H Q C D O C - HIEU Thd van tuyen truyen, van dong each mang diu the k! XX

Tho van tuyen truyen, van ddng each mang bat dau xuat hien d Viet Nam vao dau the ki XX va phat trien thanh ddng Idn vdi ten tudi cOa nhOmg nha nho duy tan nhu Phan Boi Chau, Phan Chau Trinh, Nguyin ThUOng Hien, Dang Nguyen Can, Huynh Thuc Khang, Ngd Dure Ke, v.v Ddng tho van nay nham de'n muc di'ch truyen ba tu tudng yeu nude, each mang cho nhan dan ; keu gpi cai each xa hdi de tu eudng va gianh tu do, doe lap cho To qudc Giong dieu chung la hijng hdn, tha

thie't, lam li va chinh dieu dd da tao nen tinh trur tinh dam net ciia cae sang tac Kinh nghiem nghe thuat cOa tho ea truyen mieng duoe phat huy manh me Ldi viet van chu" Han diigc ddi mdi Nhieu

the loai ed Uu the trong viec chuyen chd noi dung each mang duoc the nghiem, Tuy cdn bi rang bupe nhieu bdi y thUe van hoc cCia thdi trung dai nhUng ddng gdp cQa tho van tuyen truyen,

van dong each mang dau the ki XX cho van hoa, van hoe va Ijch si!f Viet Nam la ra't Idn Luu biet l(hi xuat duang trudc het la mot bai tho trOrtinh, nhung xet ve kha nang tac ddng va cd vu cda nd, cd the

xep vao loai hinh tho van tuyen truyen, van dong each mang

HAU TROI

TANDA

KET QUA CAN DAT

• Hiiu ducfc y thdc cd nhdn, y thdc nghe si cua Tdn Dd the

hien qua cdu chuyen "hdu Trdi"

• Thdy duac nhitng cdch tdn nghe thudt trong bdi tha

vd quan niem mdi ve nghe vdn cua tdc gid

nghe vidt van, xulft ban T^n Da tUng dm mong cai each xa hoi theo eon dudng hpp phap, dung bao chf lam phuong tien Ong sdng phdng khoang, da deo "tui tho" di khap ba

ki va nem dii nhuc vinh trong cudc ddi, dSc biet phai chju nhieu lan dan vdi nghe van, nghe bao Tuy nhien, trudc sau Tan Da v i n giU dupe cdt each nha nho va pham chat trong sach Ong mat tai Ha Ndi trong canh ban han

Tan Da la ngUdi di tien phong d nhieu ITnh vUc van hoa, la mdt cay but tieu bieu eCia van hpc Viet Nam giai doan giao thdi, cd thanh tuu tren nhieu t h i loai nhung thuc su xua't chung vdi tho Ong da dat dupe da'u gach nd'i giOra van hpc truyen thdng va van hpc hien dai, la ngudi "dao ban dan md dau cho mot cudc hoa nhac tan ki dUOng sap sifa" (Hoai Thanh), "ngudi bao tin xuan" cho phong trao Tho mdi 1932 - 1945 Tan Da de lai kha nhieu tac

pham Ve tho, tieu bieu la Khoi tinii con I, II, III (xuat ban lan lupt vao cac nam 1916, 1918, 1932), Cdn cho/(1921), Tiia Tan Da (1925), Ve van xudi, tieu bleu la Giac mong ldn (1928), Giac mong con I, II (1916, 1932), Tan Da van tap (1932), Ngoai ra Tan Da cdn chu giai Truyen Kieu, djch Kinh thi, tho Dudng, Li&u Trai chi di va scan mdt sd vd tudng nhU Tay Thi, Thien Thai,

Bai tho Hiu Trdi dai, vi vay, chi can tap trung tim hieu doan in ehU to (tU

cau 25 de'n cau 98)**^

* *

1 Dim qua chdng biet co hay khdng,

Chdng phdi hoang hot, khong mo mong

That hon ! That phdch ! That thdn the ! That dugc len tien - sudng la lung

(*) 6 phin Van hoc, di ti6n theo doi, ngucd biSn soan thudng danh sd thii tu ddng tho hoac chia

doan cdc van ban

5 Nguyen luc canh ba ndm mdt minh,

vdt chdn dudi bdng nggn den xanh

Ndm budn, ngoi day dun nudc udng, Udng xong dm nude, ndm ngam vdn

Chai vdn ngam chdn lai chai trdng

15 Ldm Trdi mat ngu, Trdi duang mdng

Cd hay len dgc, Trdi nghe qua"

Ifdc mdi bdy gid mdi gap tien ! Ngudi tien nghe tieng lai nhu quen ! Vdn chuang ndo cd hay cho ldm

20 Trdi dd sai ggi thdi phdi len

Theo hai cd tien len dudng mdy Vii VM khdng cdnh md nhu bay

Cda son do ehdi, oai rUc ra Thien mdn de khuyet nhu Id ddy !

25 Vdo trdng thdy Trdi, sup xud'ng lay

Trdi sai tiin nd ddt ldi day

Ghebdnh nhu tuyi't vdn nhu mdy Truyen cho vdn si ngdi chai ddy

Chu tiin ngdi quanh dd tinh tuc^^^

30 Trdi sai pha nudc denhdp gigng

Truyen cho "vdn sT dgc vdn nghe !"

"Dq bdm lay Trdi con xin dgc"

(1) Thien mon delchuyet: thanh ngft chi chung noi d ciia vua, d day chi chd'n thifin dinh (cita trdi,

nha trdi)

(2) Chu tien : cac vi tien Tfnh tdc : (ngoi) ngay ngdn, te chinh hoac da ySn chd

Dgc hit vdn vdn sang vdn xudi Hei vdn thuyet li lai vdn chai

35 Duang can ddc y dgc da thich

Che trdi nhdp gigng cdng tdt hai

Vdn ddi hai tdt ran cung mdy ! Trdi nghe, Trdi cdng ldy ldm hay

Tdm nhu nd dq, Ccr le ludi

40 Hdng Nga, Chdc Nit chau ddi mdy

Song Thdnh, Tiiu Nggc lang tai ddng Dgc xong mgt bdi cung vd tay

- "Bam con khdng ddm man cda Trdi Nhiing dng vdn con in cd rdi

45 Hai quyen Khdi tinh vdn thuyi't li

Hai Khd'i tinh con Id vdn chai ThSn tiln, Gifc mdng vdn tieu thuyi't Dai guong, Len sau vdn vi ddi

Quyen Dan ba Tau ldi vdn dich

50 Den quyen Len tam nay la mudi

Nhd Trdi vdn con cdn bdn ducic Chda bii't con in ra mdy muai ?"

(1) Vdn thuyet li, vdn chai: cac loai van chinh theo each phan chia va quan niem cua Tan Da Vdn

thuyet li hay vdn vi ddi (vi ddi) la loai van xudi co chiic nang giao huSh, di cap nhung va'n di

nghiem chinh nhu yeu nudc, ciiu ddi Vdn chai la tho ca - loai van khdng ban true dien den cac va'n di xa hdi

(2) Tdm la ten mdt ngdi sao Day la'y nghia chii' tdm la long (Tan Da chii)

(3) Ca ciing la ten mdt ngdi sao ChQ ca nguyen la cai met, day la^y nghia chtt la le ludi (Tan Da chii) (4) Hdng Nga, Chiic Nit: cac nhan vat trong th&i thoai Trung Hoa Hdng Nga cdn dupc gpi la Thudng Nga, mdt tien nvt sdng d cung Quang Han tren mat trang Chiic TVi? ciing la mdt tien nii,

sdng d bd bac sdng Ngan, chi dUpc gap mat chong la Nguu Lang mdi nam mdt Mn vao ngay mdng bay thang bay am lich (Nguu Lang chan trau d bd nam sdng Ngan)

(5) Song Thdnh, Tiiu Nggc : ten hai vi tien, thi nii cua ba Tay Vuong MSu - mot nhan vat trong

t h ^ thoai Trung Hoa

(6) Man : lira dd'i

(7) Khd'i tinh, Khd'i tinh con, Thdn tien, Gidc mdng, Ddi guang, Len sdu, Ddn bd Tdu, Len tdm : ten

nhiing tic phdm ciia Tan Da

Vdn ddgidu thay, lai ldm ldi Trdi nghe Trdi cung bdt budn audi!

55 Chu tien ao udc tranh nhau ddn :

- "Anh gdnh len ddy bdn cha Trdi!"

Trdi lai phi cho : "Vdn that tuyet!

Vdn trdn duac thi'chac cd it!

Nhdi vdn chudt dep nhu sao bdng !

60 Khi vdn hiing mqnh nhu mdy chuyen !

Em nhu gio thoang, tinh^^'' nhu suang!

Ddm nhu mua sa, lanh nhu tuyi't!

Chdng hay vdn sT ten hg gi ? Ngudi dphuang ndo, ta chua bie't"

65 - "Dq bdm lay Trdi con xin thua

Con tin Khdc Hii'u hg Id Nguyin Qui a A chdu viDia Cdu

Sdng Dd nui Tdn nudc Nam Viet"

Nghe xong Trdi nga ^^^ mdt luc Idu

70 Sai bao thiin tdo^^^ ldy so xet

Thiin tao tra so xit vda xong

Di so len trinh Thuang di'trdng

- "Bdm qud cd tin Nguyin Khdc Hii'u Ddy xud'ng ha gidi vi tdi ngdng" ,

75 Trdi rang : "Khdng phdi la Trdi ddy,

Trdi dinh sai con mgt viec ndy

Ld viec "thiin luang" cua nhdn loqi, Cho con xud'ng thudt ciing ddi hay"

(1) Tinh - trong sang, thanh sach

(2) Nga: hoi ngd vuc, nira tin nita ngd

(3) Thien tao : ten gpi chung cua cac bd phan chuyen trach d thien dinh (khdng nen nhSm thien tao

vdi Nam Tao, Bdc Ddu vdn la hai nhan vat dupc Ngpc Hoang giao nhiem vu giO s6 sinh, s6 tir

ghi chep viec sd'ng chet cua nhan loai dudi ha gidi) Trong mdt sd van canh khac, thien tao dupc xem nhu dong nghia vdi trdi

(4) Viec "thien luang" : mdt luan thuye't ve cai each xa hdi ciia Tan Da Ong quan niem "thien

luong" la nhan td co ban thiic ddy su tien bp xa hdi, la su thdng nhdt toan ven cua ba "chdt"

trong con ngudi : luang tri (tri giac trdi cho), luang tdm (tam tinh, bung da trdi cho) va luang

ndng (tai nang trdi cho) Theo dng, ne'u chii y bdi ddp, thuc hanh "thien luomg" thi cd thi cai tao

dupc tinh trang "luan thudng dao ngupc, phong hoa suy ddi" va su tn tre, lac hau cua xa hdi Viet Nam thdi dd

- "Bdm Trdi, cdnh con thuc ngheo khd

80 Trdn gian thudc ddt cung khdng cd Nhd Trdi ndm xua hgc it nhieu Vdn lii'ng cdn mgt bung vdn do

Gidy ngudi mUc ngudi thue ngudi in Mudn cda hdng ngudi bdn phudng phd

85 Vdn chuang ha gidi re nhu beo

Kiem duac ddng ldi thuc rdt khd

Kiem ducfc thdi it tiiu thdi nhieu Ldm mdi quanh ndm chdng du tieu

Lo dn lo mdc hit ngdy thdng

90 Hgc ngdy mdt kem tudi ngdy cao ,

Sdc trong non yiu ngodi chen rdp Mdt cdy che chdng bdn ndm chieu

Trdi lai sai con viec ndng qud Bie't ldm cd duac md ddm theo"

95; Rdng : "Con khdng ndi Trdi dd bii't

Trdi ddu ngdi cao, Trdi thdu hit Thdi con cd ve md ldm dn Long thdng chdngqi chi suang tuyi't!"

Vdng nhdi Trdi day, lay xin ra

100 Trdi sai Khien Ngicu ddng xe tiin

Xe trdi dd chuc ngodi thien mdn Chu tien theo ra cung tien biet

Theo dudng khdng khi ve trdn ai

(1) Khien Nguu : tiic Nguu Lang

(2) Luy biet: nudc mdt chia tay

(3) Thien tiin : tien d tren trdi Trich tien : tien bi tdi day xud'ng ha gidi

(4) Trdn ai: nghia den la bui bam, day chi coi trdn, noi ngudi d tren mat ddt

11

Dim khuya khi thanh sao thua vdng Trdng td dua ldi ve non Dodi Non Dodi da tdi que trdn gidi,

110 Trdng len chu tien khdng cdn ai

Tieng gd xao xdc, tieng ngudi day Gida sdn cdn ddng rieng ngdm ngiii

Mdt ndm ba trdm sdu muoi dim,

114 Sao duac mdi dim len hdu Trdi!

(Theo Tuyen tap Tdn Dd,

NXB Van hpc Ha Ndi, 1986)

HLfdNG DAN HOC BAI

1 Thuat lai chuyen "hSu Trdi" eiia Tan Da trong bai tha va lam ro tai hu ciu cua tac gia (chu y phan tich each tao tinh hudng, chon chi tilt, dung dd'i thoai, bd tri cac canh, mieu ta tam li da dang cua nhan vat, )

2 Oiuyen "hau Trdi" bang tudng tuong da giup nha tho ndi duoc gi vl ban than ciing quan niem mdi cua dng vl van va nghl van ?

3 Tim cac chi tilt thi hien y thiic ea nhan cua tac gia

4 Chi ra net each tan cua bai tho d giong dieu va each dung cac yiu td thudc kh^u ngii

5 Nhan xet chung vl gia tri tu tudng va nghe thuat eiia bai tho '

BAI TAP NANG CAO

Cai ma ngudi ta thudng goi la "ngdng" d Tan Da dugc t h i hien nhu t h i nao trong bai the ? Hay neu nhiing diem gan gui va khac biet gifta cai "ngdng"

cua Tan Da vdi cai "ngat ngudng" cua Nguyin Cdng Tni trong Bdi ca ngdt ngudng

(1) Dodi - ten mdt que trong bat quai, chi phuong tay Non Dodi: niii phia tay ; cung cd thi hiiu Id xii Dodi (each gpi dan da \i miin Son Tay - que huong cua tac gia -d\i phfa tay Ha Ndi)

TRI T H Q C Dpc - HIEU

Mot so yeii to mdi ve hinh thurc trong tho Viet Nam diu the ki XX

TCf nhOng nam hai muoi ciia the ki XX, tho Viet Nam diing tafde mdt thdi ki phat trien mdi de tien

vao quy dao hien dai Su ddi mdi trong each nhin, each cam xuc d i n den nhieu ddi mdi trong hinh thiirc tho:

- Viec chia mot bai tho (trudc het la tho thdt ngdn) thanh nhieu khd la hien tupng dang chu ^, mac du trudc day, nhiimg dau hieu cOa su chia khd da th^p thoang xuat hien Vdi viec chia khd, nha tho cd dieu kien the hi§n dupe nhieu cung bac cam xiic bien hoa da dang ciia con ngudi ca nhan, pha di tfnh chat duy If ehat che trong cau true ciia tho cd dien

- Nhieu hinh tUpng quen thudc eiia tho cd dien da dupe cai bien, lam mdi, ed khi dUpc dat ben canh cac hinh tupng mupn tU tho ea dan gian ; vi vay, chung trd nen gan gui, dung d|, ft mang ve cao sang, xa each nhutrude

- NgUdifu tho da mang dang dap ciia ngii dieu ndi, gan gui, sdng ddng, tao dieu kien thuan Ipi cho sU giao tiep giiia tac gi^ vdi mdt Idp cdng chiing ddc gia mdi d thanh thj tU san hoa

- Hinh thufc ke chuyen dijgc nhieu nha tho Ua thich va van dung, khdng chf lam cho tho "di dpc"

ma cdn md dudng cho sU xam nhap eiia chat van xudi vao tho

THAO TAC LAP LUAN BAC BO

KET QUA CAN OAT

• Ndm duac yeu cdu vd cdch sddung thao tdc lap luan bdc bd trong vdn nghi ludn

• Bie't bdc bd mdt y kii'n sai, thii'u chinh xdc ve xd hdi hodc vdn hoc

Trong thuc t l ddi sdng, rat nhilu y kiln sai can phai phe phan, bac bd nham dl cao, khang dinh y kien diing Do dd, moi ngudi c&i bilt each bac bd

Cung nhu vay, trong van nghi luan khdng chi cd viec khang dinh y kiln dung, ma nhilu khi cdn eSn bac bd nhiing y kiln sai, thilu chfnh xac Mudn y kie'n bac bo cd siic thuylt phuc, hoe sinh can tim hiiu yeu cau va each sir dung thao tac lap luan bae bd

13

1 Yeu cau cua thao tac l$p luan bac bo

Bae bd mot y kiln nao dd khdng gian don la tuyen bd y kiln do sai, ma phai lap luan dSy du dl chiing minh la nd sai thi mdi thuyet phuc duoc ngudi nghe, ngudi doc Mudn bac bd mot y kiln sai, trudc hit hay trich dan y kiln dd mdt each ddy du, khach quan, trung thuc Sau dd, ngudi viet phai lam sang td hai phuong dien : y kiln ay sai d chd nao va vi sao nhu thi la sai Dl tra ldi cau hdi thii nh^t,

c& doc ki va xem xet y kien a'y d ca ba yiu td : ludn diem, ludn cd va lap ludn

Phan tieh dl ngudi doc tha'y y kiln dd sai d luan dilm, luan cii hay d each lap luan rdi tiln hanh bac bp Dl tra ldi cau hdi thii hai, e& diing li le va din chiing dl phan tieh If giai vi sao nhu thi la sai Chang han, dl chiing minh mdt luan cii sai,

cd thi bac bd bang each chi ra trong luan cii dd, ngudi viet da trich din sai, cd y cat xen y tii, cau chii cua ngudi khac, hoac trfch din diing nhung phan tfch, giai thfch lai sai,

Trong thuc tl, cai dung, cai sai khdng t6n tai tach biet nhau Trong eac y kiln,

cd y kiln diing, cd y kiln sai; cd y kiln mat nay diing nhung mat kia sai, trudng hgfp nay diing, trudng hop kia sai Vi vay, khi van dung thao tac bac bd ein ed sii can nhac, phan tfch tiing mat, dl tranh tinh trang khang dinh chung chung, tran lan hay bae bd, phu nhan tSit ca

Tuy theo tfnh cha't diing sai cua cae y kiln ma van dung lap luan bac bd cho thfch hop va neu ra kit luan thoa dang Ndi qua hoac ndi chua tdi la tu biln y kiln cua minh thanh ddi tuong dl ngudi khac phi phan, bac bd Bac bd la each lap luan

dl lam sang rd su that va chan If, tu nd cQng phai phii hop vdi chan If Vi vay, hie

bd phai duoc thuc hien mdt each trung thue, ed miic dd va diing quy each

2 Cach sur dung thao tac lap luan bac bo

Bac bd mdt y kiln sai, cd thi thue hien bang nhilu each : bae bd luan dilm, bac bd luan cii, bac bd each lap luan hoac kit hop pa ba each that linh boat

a) Bdc bd ludn diem tiie la vach ra cai sai cua ban than luan dilm Cd nhilu

each bac bd luan dilm, nhung thdng thudng vin la hai each sau day

- Dung thuc tedebdc bd Chang han, nghien ciiu Truyen Kieu, Nguyin Bdch Khoa dua ra nhan dinh : "Nd iTruyen Kieu - NBS) chiia chan mdt cha't t^n heo, tiiu ma (chit tha), Cai dep eua Truyen Kieu ng^y nay ehi nhiing tam h6n mudn thut ltd

mdi cd thi thudng ngoan duoc" Luan dilm nay ed hai dilm chua thoa dang : a) chSft

tho eua Truyen Kieu tran ngap ("chiia chan") su "tan heo", va b) chi nhung tam hdn mudn thut lui thi mdi thudng thiic duoc Truyin Kieu Bac bd y kiln nay, ed thi ehi

ra : a) trong thuc t l tac phim, chit tho chiia chan trong Truyin Kieu khdng phai la

su tan heo, ma la tinh yeu va ndi dau vl phim gia eon ngudi, va b) nhan dinh dd trai vdi thuc t l ddi sd'ng, bdi nhiing ngudi ed chf tiln thu, khdng chiu thut liii ciing diu

yeu min Truyen Kieu

- Diing phep suy ludn di lam cho cai sai eua luIn dilhi cln phai bae bd duoc

bdc Id dly dii Vf du, dl bac bd luan dilm neu tren, cd thi suy luan nhu sau : Neu luan dilm "ehi nhiing tam hdn mudn thut lui mdi cd thi thudng ngoan duoc" cai

dep eua Truyen Kieu la diing, thi phin ddng ngudi dan Viet Nam, nhung ngudi bin la khdng mudn thut liii, se quay lung lai vdi Truyin Kieu Nhung su thuc thi

dau phai vay !

b) Bdc bd ludn cd tiic la vach ra tfnh chat sai lam, gia tao trong li le va din

chitng duge sit dung Vf du, vao thdi ki trudc Cach mang thang Tam 1945, Nhit Chi Mai phe binh VQ Trong Phung : doc van Vii Trong Phung, thIy "phin ul't, khd chiu vi cam thIy tu tudng hac am, cam hdn, nhd nhen In trong dd" Su ehi trfch eiia Nhit Chi Mai d day gdm ba luan cii : hac am, cam hdn, nhd nhen va theo dng, dd toan la thii xlu xa, de tien ca Nha van Vu Trong Phung bae lai mdt each ddng dae:

"Hie am, ed ! Vi tdi la ngudi bi quan ; cam hdn, ciing ed, vi tdi cho ring cai xa hdi nudc nha ma lai khdng dang cam hdn, ma lai cii "vui ve tre trung", trudng gia,

an mac tan thdi, khieu vQ, v.v nhu eac dng chii truong thi mdt la khdng mudn cai each gi xa hdi, hai la fch ki mdt each dang si nhuc

Cdn nhd nhen thi la thi nao ?

Ta thuc cai xa hdi khdn nan, cdng kfch cai xa hoa, dam dang cua bon ngudi ed nhilu tiln, klu ea nhung su thdng khd cua dan ngheo bi bdc Idt, bi ap chi, bi cudng biic, mudn cho xa hdi cdng binh hon nfta, ma bao la nhd nhen, thi ha

de Dd-la^^\ Huy-gd, Man-rd^^\ Ddt-xtdi-ep-xki, M Godc-ki, lai khdng cung la nhd nhen ?"

Vu Trong Phung da dap lai diing ba luan eii, chi ra ndi dung tiln bd va cd tfnh chil'n diu trong thii dd ciia dng dd'i vdi ddi sd'ng duong thdi

(1) Dd-la (tmile Zola, 1840 - 1902): nhd van Phdp

(2) Man-rd (Andr6 Makaux, 1901 -1976): nhd van Phdp

15

c) Bdcbd cdch lap ludn la vach ra su mau thuIn, khdng nhit quan, phi Id gich

trong lap luIn cua ddi phuong, chi ra su ddi thay, dinh trao khai nilm trong qua

trinh lap luan Vf du : Nam 1924, trong bai diln van ca ngoi Truyen Kiiu trong

nin van hoa din tdc, Pham Quynh da lip luIn nhu sau : "Mdt nudc khdng thi

khdng ed qud'c hoa, Truyin Kieu la qud'c hoa eua ta ; mdt nudc khdng thi khdng

cd qud'c tuy, Truyen Kieu la qud'c tuy eua ta ; mot nudc khdng thi khdng ed qud'c hdn, Truyen Kieu la qud'c hdn cua ta"

Cach lap luan eua Pham Quynh nham xac dinh gia tri cua Truyen Kieu trong

nin van hoa dan tdc ndi chung la dung, nhung trong dilu kiln Wc biy gid thi each lap luan nhu vay rd rang cd phin phien diln hoac chua chat che, "thIy cay khdng

thIy riing", cd thi gay nhan thiic mo hd trong du luan, lam nhu Truyen Kieu la tit

ca, ngoai Truyin Kiiu ra khdng cd gi gia tri hon nita Ngd Diic K l da bac bd each lap luan a'y nhu sau : " thi thi tii Gia Long vl trudc, chua cd Truyen Kiiu, thi

nudc ta khdng qud'c hoa, khdng qud'c tuy, khdng qud'c hdn, thi' thi cai van tri vii edng*^ miy trilu [ ] deu la d dau dem din [ ]"

CIch bae bd nay lam cho Pham Quynh khdng tri ldi dugc

CIc cIch bae bd trin day tach ra dl thuylt minh cho di thly, trong thue tl chiing lien kit vdi nhau Muc dfeh cua bae bd la bao ve chan If, xac nhan su that Nlu xa rdi muc dfeh chan If thi su bae bd trd thanh nguy bien, vd bd va cd hai Bac bd la mdt phuang phip khdng thi thilu tren con dudng di tim chan If, tranh diu cho chan If

LUYEN TAP

1 Dgc doan dd'i dap sau va cho biet lap luan bac bd dugc van dung theo thao tac nao ?

Bde-na Sd khi da ndi tilng, ed mdt vu nu dl nghi dng cudi cd ta vdi If do :

"Neu dng va em lly nhau thi eon cua chiing ta se thdng minh nhu dng va xinh dep nhu em, that la tuyet vdi"

Bde-na Sd hdm hinh bae lai: "Nlu tdi va em lly nhau, ma con cai chiing ta lai dep nhu tdi va thdng minh nhu em, thi dang sg biet bao !"

(1) Van tri vu cong : su nghiep dung nudc bang phdp luat, giao due va chig^n cdng quan su

(2) Bdc-na So (Bernard Shaw, 1856 - 1950): nha soan kich Anh

2 Lip luan dl phan bac sai lim trong luan dilm sau (neu dan y) : Cd tien la cd

hanh phuc

Tham khao tai lieu sau

Thac-ca-re^ ndi:

"Tiln bae khdng phai la van nang

Nd cd thi mua duge ehilu giudng, nhung khdng mua dugc gilc ngu

Nd cd thi mua duge chau nggc, nhung khdng mua dugc sic dep

Nd ed thi mua dugc gily but, nhung khdng mua dugc y tha

Nd ed thi mua dugc nha ciia, nhung khdng mua dugc gia dinh

Nd cd thi mua duge thiic aii, nhung khdng mua dugc su ngon mieng

Nd cd thi mua dugc trd choi, nhung khdng mua dugc nilm vui

Nd ed thi mua duge xu ninh, nhung khdng mua duge Idng trung thanh

Nd ed thi mua dugc cinh hlu, nhung khdng mua dugc tinh ban

Nd cd thi mua dugc su phuc tiing, nhung khdng mua dugc long kfnh trgng

Nd cd thi mua duge quyIn thi, nhung khdng mua dugc tri me

Nd cd thi mua dugc thi xac, nhung khdng mua duge tinh yeu

Nd cd thi mua dugc vii khf, nhung khdng mua duge hoa binh"

(1) Thdc-ca-ri (William Makepeace Thackeray, 1811 -1865): nhd van Anh

,2.NV11/2NC-A 1 7

DOC THO

KET QUA CAN DAT

• Hieu dugc mdt sd dac diem ciia iha

• Biet cdch doc vdn bdn tha

I - DAC DIEM CUA THO

Tho la mdt trong nhOng nghe thuat xult hien sdm nhit trong lich sir loai ngudi, la thi loai tidu bilu cho tinh tuy ciia nghe thult ngdn tut Dinh nghia vl tho rit khd, song ta cd thi-tim hiiu van ban tha qua mdt sd dac dilm cd ban sau

1 Nhin ben ngoai, tha la mdt hinh thiic ciu tao ngdn ngu" dac biet Nhin chung, su sip xep cac ddng (cau) tha nhu nhfing dan vi nhip dieu lam nin mdt hinh thiie ed tfnh tao hinh Ddng thdi, su hiep vin, phdi xen tilng bing tilng trie, tilng trim tieiig bdng, each ngit nhip viia thdng nhit vfia bie'n hoa tao nen tfnh nhac dieu Hinh thiic Iy lam nen ve dep nhip nhang, trim bdng, luylh lay cda van ban tho

2 VI thuc chit, tha la tilng ndi ciia tam hdn Ldi tha tuy la ldi ndi thim cua ndi tam sau kfn nhung thudng phii dugc ngam len hay dgc diln cam thi mdi thly

y vi Ldi tho thudng diing cIc bien phip tu tii nhu In du, so sanh, nhan hoa, trung diep, cau dao ngugc, true tilp bilu hien su rung ddng trong tam hdn cua nhan vlt trfl tinh Ldi tho tuy bilu hien nhiing cam xiic,, tam su rieng tu nhung lai cd y ngMa khIi quit vl con ngudi, vl xa hdi, nhan loai, ed gia tri thim mi va gia tri nhan van sau sic, du lam nin tang chd su thdng cam lin nhau va phit triln ddi sd'ng ndi tim phong phu ciia eon ngudi

3 Tho thudng khdng true tilp kl vl su kien, nhung bai tha bao gid cung cd ft nhit mdt su kien lam nay smh rung ddng thim mi manh liet trong tam hdn nha tho

ma van ban tho la su thi hien cua niem rung ddng Iy Mdt mie'ng triu dem mdi, mdt cai banh trdi nudc, mdt tilng ga gay canh khuya cd thi la nhiing su kiln gly cam xuc cho Hd Xuan Huong Nhan vat trong tho nhu Duang Khul trong

Khdc Duang Khue, Tiiu Thanh trong Doc Tieu Thanh ki, cung la su kien ddi vdi

nha tho

Nhan vat trii tinh (cung ggi la chu thi trfi tinh, cdi tdi trfi tinh) la ngudi true

tilp cam nhan va bay td nilm rung ddng trong tho trudc su kien Sd di ggi la "nhan vat" bdi nd cung cd ldi ndi, y nghi, hanh ddng nhu eac nhan vat van hgc khac Tuy

nhiln, dd la cdi tdi thur hai cua nha tha, gin bd mau thit vdi tu tudng, tinh cam cua

nha tha Do "sd'ng" trong thi gidi sang tao cua nha tho, nhan vat trii tinh dugc tu

do bilu hien, ft bi rang budc nhu tie gia ngoai ddi Vi vay, khdng nen ddng nhit nhan vat trfi tinh vdi tic gia

4 Ngdn ngfi tho chu yiu la ngdn ngfl eua nhan vat trii tinh, la ngdn ngfi hinh

anh, bilu tugng ^ nghia ma van ban tho mudn bilu dat thudng khdng dugc thdng

bao true tilp, dly du qua ldi tho, ma do tii tho, gigng dieu, hinh anh, bilu tugng tho ggi len Chang han, dl ndi cii y mudn tao dung mdt su nghiep sinh ngang vdi Gia Cat Lugng, Pham Ngii Lao da vilt; "Cdng danh nam tit cdn vuong ng - Ludng then tai nghe chuyen Vii hlu" Hoac dl ndi cai y dii thdi van da hit ma vin sin sang chie'n diu Dang Dung dung hinh anh : "Dudi nguyet mai guam da biy

ehly" Cach ndi va hinh anh nhu thi ggi la td tha Tii tho la hinh thiic dac biet dl

bilu hiln y tho Tii tho cd thi la mdt hinh anh tugng trung, la eae quan he dd'i

thoai, tuong phan, song hanh, eua cle nhan vat, hinh anh, Tho ed td todn bdi nhu Tie'n si gidy, Hdu Trdi, ed hinh anh xuyen sud't, cd td tdng cdu, tdng khd nhu

cIc din chiing vita neu Do dd, ngdn ngfi tho thien v | khoi ggi, gifia cac cau tho cd nhilu khoang trdng, nhiing chd khdng lien tuc ggi ra nhilu ngMa, ddi hdi ngudi dgc phai chu ddng lien tudng, tudng Urgng, thi ngMem tM mdi Mlu hit su phong phu cua

y tha d bin trong,

II - CACH DOC THO

1 Do dugc td chfic dae biet, ngdn tfi ham siic, giau nhac dieu, cho nen van ban tho cln dugc dgc thanh tilng, cham rai, cd khi ngam nga de hinh anh, nhip dieu,

am hudng cua van ban md ra va dgng lai thanh In tugng trong tam tri

2 Do y nghia cua van ban tho thudng khdng dugc thdng bio true tiep qua ldi tha, cho nen ngudi dgc tha phai biet cam nhan, suy doan, phan tfch dl tim din cai

y ngoai ldi Ciing vdi vile cam nhan dly du su bieu Men cu thi eua ngdn ngfi tho bang tudng tugng, cam giac, thi nghiem, ngudi dgc phai cam nhan dugc cai y ma ldi tha khdng true tilp ndi din Bai tho cd thi khdng cd ehfi "vui" nao ma ngudi dgc phai cam thly dugc nilm vui, bai tho cd thi khdng cd tfi "budn" nao ma ngudi dgc phai thly dugc y budn

19

3 Bilt van dung ngfl canh de Mlu bai tha Khai thac su kiln trong bai tha dl bilt dugc bai tha ndi vl dilu gi, ldi tha nay sinh trong tinh hudng nao Ngfl canh

lich sit, xa hdi kM sing tie bai tho cung gdp phin giai thfch y tha

4 Khi dgc - Mlu bai tha cd the dgc lin lugt tfing ciu, cap cau hay tiing khd, tfing doan, tuy theo dac dilm ciia bai tha cu thi, tim y tha nd'i liin cle ciu, khd, doan thanh mdt cMnh thi

5 Do y nghia eua bai tha thudng phong phii, nhilu binh diln, mdi lin dgc thudng clii cam nhan dugc mdt phin Vi vay, tha hay cln dugc dgc di dgc lai nhilu lin mdi cam duge eli hay nhilu mat

LUYEN TAP

1 Xlc dinh "su kidn" trong eae bai tha : Tu tinh (bai II), Chay gidc, Tien si gidy, Thuang vg, Cdu cd mua thu Ngfi canh, tinh hudng trong mdi bai tho

giiip cho viec dgc - hiiu bai tha nhu the' nao ?

2 Phan bilt y va tfi tho

3 Neu Vl du cho thly ldi tha thudng khdng true tilp thdng bao y nghia eua van ban tho Tfi dd rut ra bai hgc vl each dgc tha

4 Su phan biet nhan vat trfi tinh vdi tac gia cd y ngMa gi dd'i vdi vide dgc - Mlu tha ?

NGHIA CUA CAU

KET QUA CAN DAT

• Hieu dugc khdi niem "nghia six viec", "nghia tinh thdi" hai thdnh phdn nghia cua cdu

-• Biet van dung hieu bie't vi nghia cua cdu vdo viec phdn tich

vd tqo lap cdu

I - NGHIA Sir VIEC VA NGHIA TINH T H A I

Trong ban dich truyen ngin "Vi hdnh" cua Nguyin Ai Qud'c cd cau

(la) Phdi trd nhvcng nghin rudi pha-rdng [ ]

Nlu vie't lai thanh :

(lb) Chi phdi trd nghin rudi pha-rdng [ ]

hay:

(Ic) Phdi trd nhitng nghin rudi pha-rdng [ ] ddy

thi ea ba cau ciing bilu Men mdt su viec duy nhit Tuy nMen, xet vl thii do hay su dinh gia eua ngudi ndi, thi ba cau tren rIt khie nhau : gil nghin rudi pho-rang dd'i vdi ngudi ndi ciu (la), la cao ; trong khi dd'i vdi ngudi ndi cau (lb), la thip ; cdn ddi vdi ngudi ndi cau (le), thi khdng cM cho gia dd la cao, ma cdn cd y mudn ngudi dd'i thoai dac biet luu tam din dilu Iy

Nhu thi, cd thi chia nghia eua cau ra lam hai : thanh phan phan Inh su tinh,

ggi la nghia sU viec, va thanh phin phan Inh thii do, su danh gia eua ngudi ndi dd'i vdi su viec, hay ddi vdi ngudi dd'i thoai, ggi la nghia tinh thai

II - M O T S O L O A I N G H I A TINH T H A I QUAN TRONG

Nghia tinh thii rIt phong phii, din mfic khd quy tit ea vao mdt sd loai nhit dinh Tuy nhien, mdt cIch khai quit, ed thi ndi din hai trudng hgp sau day

1 NghTa tinh thai hirdng ve su viec

Day la loai nghia tinh thii thi hien thai dd va su dinh gia cua ngudi ndi dd'i vdi su vide dugc ndi din trong cau Trong loai nghia tinh thii hudng vl su viec, ding chii y la nhiing phan biet sau :

a) NgMa tinh thii chi su viec da xay ra hay chua xay ra

So sinh hai cau sau :

(2) Hdn vdn phdi doa nqt hay Id gidt cudp

(3) Hdn nhdt mdt hdn gach vd, toan dap ddu

(NamCao-CA/PAeo)

Ta thly d cau (2), su viec "doa nat", "giat cudp" da xay ra rdi; cdn trong cau (3),

su viec "dap diu" chi mdi la mdt du dinh

Xet hai cau :

(4) - Ne'u ldm con chdu md quen gia pho', thdi chdc Id con chdu bd't hii'u

(Phan Bdi Chau - Ngudi nuac ta vdi sic nudc ta)

21

(5) - Thua thdy, gid nhd con khoe khodn^ thi nhd con chd ddm kiu

(Nguyen Cdng Hoan - Tinh thdn the due) Nhd cd ni'u, gid, ta Mlu ngudi ndi cho rang cle su vile lidn quan diu cM la

gia thie't, ehfi khdng phai la Mdn thuc ; rieng cau (5) cdn cd them sac thai ao udc b) Nghia tinh thai chi kha nang xay ra cua su viec

Trong nhiing cau sau :

(6) [ ] chdc chdn mg Du dd chet vd nhitng cdm tudng vi mg chi cdng thdm thia, ti tdi trong tdm hdn tdii ]

(Nguyen Hong - MgDu)

il) Nhitng ddn chim sao, chim chia vdi, cheo beo, chich choe, chdo mao, tu hit, vit vit, hinh nhu da tdn mdt ra bdn phuang trdi mdt tdm vdo vo dinh

(8) May ra ddi ba noi cd phong trao trdng tre chdn sdng ven triin de

(Bang Son)

cle tfi ngfi chdc chdn, hinh nhu, may ra diu cM kha nang xay ra cua su viec, tuy c6

thi xip cae tfi ngfi nay theo mdt thang do tfi kha nang cao xud'ng kha nang thIp :

chdc chdn —> hinh nhu -^ may ra

c) NgMa tinh thii ehi su vide duge nhan thfic nhu la mdt dao If

Xet vi du:

(9) [Tdi sdng vdi Cdu Trung Ddi, che't cung vdi Cdu Triing Ddi] Tdi khdng the

xa Cdu Triing Ddi mot budc

(Nguyen Huy Tudng - Vu NhuTd)

Ta thly khdng the chi mdt nghia vu, ndi rdng ra, la mdt su vide dugc nhan thfic

nhu la mdt dao If

Viec phan biet nghia tinh thii cM kha nang xay ra cua su viec vdi nghia tinh thai chi su vide duge nhan thfic nhu la mdt dao If khdng phai bao gid cung dl dang

vi ed trudng hgp tilng Viet dung mdt each bilu thi dl chi ea hai thfi nghia tinh thii Chang han hai cau sau, mdt cua Tf ndi vdi cha minh la Trin Van Sfiu va mdt cua Trin Van Sfiu ndi vdi Tf:

(10) - [Theo ldi cha tinh dd thi cha cdn sdng md ciing nhu cha chit] Phdi gidu ten gidu hg hoai, con din thdm cung phdi nup lin, khong ddm din chdn chudng

(11) - Cha tinh phdi ldm nhu vdy mdi xong, con phdi nghe ldi cha md trdvidi

(H6 Bilu Chdnh - Cha con nghia ndng)

Di xac dinh phdi d hai cau tren chi nghia tinh thii nao, ta cln xet din nhfing yiu td thudc ngfi canh Nhd dd, cd the thly phdi d cau (10) bieu thi su tit yeu vl mat

nhan thfic, tiic la nghia tinh thai chi kha nang xay ra cua su viec : Tf dau ddn thly rang dl cha dugc an toan, khdng trinh dugc viec phai len lut kM din tham cha

Trong khi dd, d cau (11), phdi chi mdt tit yiu vl mat ngMa vu, tfic la ngMa tinh

thii ehi su viec dugc nhan thfic nhu la mdt dao If : Trin Van Sfiu khuyen eon nen trd vl nha, ehfi khdng dugc di theo cha

2 Nghia tinh thai hudng ve ngudi dd'i thoai

Day la loai nghia tinh thii thi hien thii dd, su danh gia cua ngudi ndi dd'i vdi ngudi dd'i thoai Trong tilng Viet, nghia tinh thai hudng vl ngudi dd'i thoai thudng dugc bilu dat nhd cle tfi ngfi tinh thai cud'i cau Chang han, nlu vilt lai cau sau day cua ba Kiln ndi vdi ngudi lang dang xiim lai xem Chf Pheo rach mat

an va :

(12a) - Cd cdc dng, cdc bdnda, vi di thdi chic!

i^SimCzo-Chi Pheo)

thanh :

(12b) - Cd cdc dng, cdc bd nita, vi di thdi nhi!

ta thly d ca hai cau (12a) va (12b), bl Kiln diu thuc giue dan lang di v l ; cai khac bilt la : d cau (12a), bl Kiln cho la hg dang cd y chin ehfi chua chiu di vl ; cdn

d d u (12b), y mudn tranh thu su ddng tinh cua hg vdi mdt sac thai cd phin thin mat

Cln luu f cle tfi ngfi tinh thii cud'i cau khdng phai chi thi hidn nghia tinh thai

hudng vl ngudi dd'i thoai Ching han, trong cau :

(13) Khdn nan Ong gido ai! Nd cd bii't gi ddu !

(Nam Cao - Lao Hac)

23

thi ddu nhin manh su vile chua xay ra, tfic bilu thi loai ngMa tinh thai hudng vl

- Nhung huang oi thu vi vdn cic bay sang (2)

(Nguyen Phan Hdch- Huang oi)

- Tdi lien gdt ddu, chay viit di (3)

(Nguyen Hdng - Mo'DM)

- Tao khong the Id ngudi luang thien nda (4)

-Hdng xdm phdi mdt bita diic tai, nhung co le trong bung thi hg hd : xUa nay

hg mdi chi dugc nghe bd cd, bd hai, bd ba, bd tu nhd cii bd ehdi ngUdi ta, bdy gid hg mdi dugc nghe ngudi ta ehdi lai cd nhd cu bd (5)

- Trdi ndng ldm, nen dudng vdng (6)

(Nam Cao - Chi Pheo)

- Nhung ban rdn tep nhep, vd nghia li nhung khong the khong nghi tdi, ngdn mgt phdn ldn thi gid cua hdn (7)

(Nam Cao - Ddi thda)

- Ta sexdy mdt ddi vTdqi ditq Idng tri ki (8)

(Nguyen Huy Tudng - Vu Nhu To)

2 CM ra su khac biet vl ngMa tinh thii gifia eac cau (a), gifia cac cau (b) va gifia

cac cau (e) sau day :

a) Trdi mua mdt!

Trdi mua chdc ?

b) Xong rdi nhi!

Xong rdi md I

c) An rdi nhi I

An di md I

3 Cho mdt su viec gdm cle yiu td: (1) chu thi la "bic Iy"; (2) hanh ddng "thudng";

(3) ngudi dugc thudng ia "em tdi" ; va (4) vat thudng la "ba cudn sleh" Hay vilt nhiing cau khic nhau dl diln dat:

a) Nghia tinh thii ehi su viec da xay ra

b) Nghia tinh thai chi su viec chua xay ra

c) Nghia tinh thii chi kha nang xay ra eiia su viec

d) Nghia tinh thii chi sfi viec dugc nhan thfic nhu la mdt dao If

d) Nghia tinh thii chi sd lugng vat thudng la nhilu

e) Nghia tinh thai chi sd lugng vat thudng la ft

BAI VIET SO 5

(Nghi Man van hgc)

KET QUA CAN DAT

• Biit viit bdi vdn nghi ludn phdn tich mot tdc phdm vdn xudi hodc kfch

• Van dung dugc ki ndng phdn tich vdn hgc vd kiin thdc vi cdc tdc phdm dd hgc ; khdc phuc vd hqn chi dugc nhicng sai sdt d cdc bdi viit trudc

Tham khao cle dl van sau day :

De 1 Tie dung eua nghl thuat midu ta tuong phan trong truyen ngin Hai dica tre

(Thach Lam)

25

De 2 Nghe thult khic hoa tihh each nhin vat Hulh Cao trong tie phim Chttngudi tic tu cua Nguyin Tuln

De 3 Y ngMa phe phan sau kin cua doan trich phdng su Nghe thudt bdm thit ga trong tic phim Viec lang ciia Ngd Tit Td

De 4 Suy nghl vl mdt nhan vat hoac mdt cM tilt ma anh (chi) cho la cd ^

nghia sau sic nhit trong truyin ngin Ddi thita ciia Nam Cao

De 5 Phan tfch sd phan bi kich cua nhan vat Vu Nhu Td qua doan trich VTnh biet Cdu Trung Ddi trong tic phim Vu Nhu Td ciia Nguyin Huy Tudng

De 6 Nghe thuat trao phung eua Nguyin Cdng Hoan qua truydn ngin Tinh thdn the due

VOI VANG

XUAN DIEU^*^

KET QUA CAN OAT

Cdm nhdn dugc long ham sdng bdng bdt, mdnh Hit cda nhd tha vdi mot quan niem mdi vi thdi gian, tudi tre vd hanh phuc

Thdy dugc sic kit hgp nhuan nhi gida mach cdm xiic ddi dao vd mqch triet ludn sdu sdc trong bdi tha ciing nhitng sdng tqo mdi la trong hinh thdc thi hien

TIEU DAN

Tha tha (1938) la tap tho dau tay ciia Xuan Dieu Dd \k tieng tho d^o dat

eiia mot t§m hon tre luc nao cung them yeu, khat sdng, say dam cudc ddi, quyen luyen canh sac tran gian, the hien mot quan ni§m sdng mdi me, tfch CLfc Tap tho cung tr^n day nhOrng cam nhan tinh vi ve su lanh lung cDa thdi gian va sir ed ddn giOra ddng ddi Nd difdc viet bang mot hinh thifc hap d i n vdi

nhieu each t§n tao bao v^ nhuan nhj Bdi the, Tha tha d\JXic xem \k mot dinh

cao ciia phong tr^o Tho mdi

V6i vang \k mot trong nhiimg b^i dae sac nh§'t cua tap Tha tha

*

* *

Tang Vu Dinh Lien

Tdi mudn tdt ndng di Cho mdu ddng nhat mdt ; Tdi mudn budc gid lai Cho huang ddng bay di

Cda ong budm ndy ddy tudn thdng mat Ndy ddy hoa cda ddng ndi xanh ri;

Ndy ddy la cda cdnh ta pha phdt;

(*) Vl cudc ddi vd su nghiep van hoc ciia Xuan Dieu, xem bdi Xuan Dieu d trang 34

(1) Tudn thdng mat: cdch ndi khdc cua tudn trang mat

27

Cda yin anh^^^ ndy ddy khuc tinh si;

Vd ndy ddy dnh sdng chop hdng mi,

10 Mdi budi sdm, thdn Vui hdng gd cda ; Thdng gieng ngon nhu mdt cap mdi gdn ; Tdi sung sudng Nhung vdi vdng mdt nda :

(2)

Tdi khdng chd ndng ha mdi hoai xuan Xudn ducmg tdi, nghia la xudn duang qua,

15 Xudn cdn non, nghia la xudn se gid,

Md xudn hit, nghia Id toi cung mdt

Ldng tdi rdng, nhung lucmg trdi cd chdt, Khdng cho ddi thdi tre cda nhdn gian,

s (3)

Ndi ldm chi rdng xudn vdn tudn hodn ,

20 Niu tuoi tre chdng hai ldn thdm lai!

Cdn trdi ddt, nhung chdng cdn toi mai, Nin bdng khudng tdi tiic cd ddt trdi ; Mui thdng ndm diu rdm vi chia phdi, Khdp sdng nui vdn than thdm tiin Met

25 Con gid xinh thi thdo trong Id biic, Phdi chdng hdn vi ndi phdi bay di ? Chim rdn rdng bdng ddt tiing reo thi, Phdi chdng sg do phai tdn sdp sica ? Chdng bao gid, di! Chdng bao gid nda

30 Mau di thdi! Mda chua ngd chiiu hdm,

Ta mudn dm

Cd su sdng mdi bdt ddu man mdn ;

Ta mudn riit mdy dua vd gid lugn

(1) Yen anh- chim yeh, chim oanh, con trdng, con mai qudh quyt nhau, thudng duoc sanh vdi sU

quatt quyt trong tinh yeu nam nii, vo chdng

(2) Hodi xudn : nhd tiec miia xuan

(3) Tudn hodn : xoay vdn tudn tu, lap di lap lai Awdn vdn tudn hodn : y ndi mila xuan vin trd di

trd lai

Ta mudn say cdnh budm vdi tinh yeu,

35 Ta mudn thdu trong mgt cdi hdn nhiiu

Vd non nudc, vd cdy, vd cd rang, Cho chinh chodng m.ui tham, cho daddy dnh sdng, Cho no ni thanh sdc cda thdi tuai;

—Hdi xudn hdng, ta mudn cdn vdo nguai!

(Theo Tha tha, NXB Ddi nay, Ha Noi, 1938)

HUdNG DAN HOC BAI

1 Bai tho duge vilt nhu mdt ddng cam xuc hdi ha tudn trao, nhung vin tuan theo mdt bd cue khi rd rang, thi Men mach trilt Man sau sic va chat che Hay tim

5 Phan tfch nghl thuat sfi dung ngdn tfi (diep tfi, tfnh tfi, ) trong doan tho tfi cau 31 de'n cau 39, qua dd lam ndi bat tuyen ngdn vl le sd'ng cua Xuan Dieu

6 Qua bai tho ed thi hinh dung cdi tdi eua Xuan Dieu nhu thi nao ?

7 Hgc thudc ldng bai tho

BAI TAP NANG CAO

Hay phan tfch nghe thuat eua Xuan Dieu trong viec sang tao nhiing cau tho va

hinh anh tho mdi la, ddc dao trong bai Vdi vdng

29

DOC THEM

DAY MUA THU TOI

XUAN DIEU

TIEU DAN

Day mua thu tdi la bai thd viet ve de t^i quen thudc Id miia thu vd vin

dung nhieu thi lieu truyen thdng Nhiitig tac gia da girl vao dd nhOng cam xuc

mdi, dong thdi cd nhieu each tan tao bao trong xit If thi lieu, trong dien dat,

Chinh vi y$y bai thd v i n dUdc xem la mdt thanh cdng xu£it sac, tieu bieu cho hon thd cua nhd thd mdi Xuan Dieu

* *

Rang lieu diu hiu ddng chiu tang, Tdc budn budng xud'ng le ngdn hdng Ddy miia thu tdi -mua thu tdi Vdi do ma phai det la vdng

(2)

Hem mgt loai hoa dd rung cdnh, Trong vudn sdc do rUa ' mdu xanh ; Nhdng luong run ray rung rinh Id

Ddi nhdnh khd gdy xuang mong manh

(1) Ma phai: mdu sdc md do, phai nhat, mo hd Trong cau tha nay cd th^ hiiu la sac vang mo, sdc

vdng phai

(2) Hon mgt: khdng ft, mdt sd (chiu anh hudng each ndi trong tie'ng Phdp)

(3) Rua : mai mdn Theo tdc gia Thi nhdn Viet Nam, luc ddu XuSm Dieu via la "riia" ngMa Id sdc

dd xung ddt vdi mdu xanh, ldm mdt ve dep toan ven ciia mau xanh VI sau, tac gia da siia thdnh

"rua" Sdc do rUa mdu xanh : cd thi hiiu Id sdc dd mdi mdn sdc xanh, cdn sdc xanh phai

nhat ddn

Thinh thoang ndng trdng tungdn nga

Non xa khdi sif nhat suang md

Ddnghe ret mudt ludn trong gid

Dd vdng ngudi sang nhdng chuyen dd

Mdy vdn tdng khdng, chim bay di

Khi trdi u udt hdn chia li

It nhieu thii'u nd budn khdng ndi Tud cda nhin xa, nghT nggi gi

(Tuyin tap Xudn Dieu, tap I: Tha, NXB Van hoc

Ha Ndi, 1983)

HUdNG DAN DOC THEM

1 Doc toan bd bai tho va tim hiiu tnnh tu triln khai mach tho

2 Phan tich nhfing cam nhan tinh t l ciia nha tho vl thien nhiSn trong thdi dilm giao mua, luc ha sang thu

3 Thu phdp lay am trong cdc cdu tho sau co hiSu qua nghe thuat nhu thi nao ?

- Rang liiu diu hiu ddng chiu tang, Tdc budn budng xudng le ngdn hdng ;

- Nhihig ludng run ray rung rinh Id

4 Anh (chi) co nhdn xet gi vl each cam nhan thien nhien cua Xudn Dieu qua nhfing hinh anh:

- Rang liiu diu hiu ddng chiu tang, Tdc budn budng xudng le ngdn hdng ;

- mua thu tdi Vdi do ma phai det Id vdng

- Thinh thoang ndng trdng tUngdn nga

i\)Tu ngdn nga: ngdn ngd mdt minh, ngdn ngd vi chinh minh, vi mdt duyen cd mo hd ndo dd (2) Khdi su: bdt ddu

(3) Vdn : cudn n6i Ifin ; mdy vdn : •$ ndi may tiing gon cudn n6i len tren tdng khdng

31

Ld Id cdnh hoang, ndng trd chieu ; Budi dy long ta nghe y ban Ldn ddu rung ddng ndi thuang yeu

Em budc diem nhien khdng vUdng chdn, Anh di ldng ddng chdng theo gdn

Vd tdm - nhung gida hdi tha diu Anh vdi em nhu mgt cap vdn

Mdy bie'c ve ddu bay gdp gdp Con cd tren rudng cdnh phdn vdn Chim nghe trdi rdng giang them cdnh Hoa lanh chieu thua suang xud'ng ddn

(1) Tie'ng huyen : tie'ng dan Ci day, tdc gia mudn ndi tilng nhac ciia thien nhien tao nen bdi su

hod hop giiia tie'ng chim hdt, tilng gid th6i, tilng Id reo, v.v

Ai hay tuy ldng budc thu em Tuy chdng bdng nhdn gq to niem Trdng thdy chieu hdm nga ngdn vdy Long anh thdi dd cudi long em

(Tong tap vdn hpc Viet Nam, tap 27,

NXB Khoa hoc xa hdi, Ha Noi, 1990)

HUdNG DAN OPC THEM

1 Anh (chi) co nhdn xet gi ve dac dilm cua the' gidi hinh tugng trong bai the hiSn iSn qua

cap mat tre trung va da tinh ciia Xudn Dieu ? (Chii y : moi su vat tit trdi da't, co cay,

chim muong de'n con ngudi deu nhu hoa hgp va giao cam vdi nhau) Tir nhan xet do,

anh (chi) hiiu nghia chu "duyen" d nhan de bai tho nhu thi nao ?

2 Doc kl hai khd ddu cua bai tho va phan tich ve dep ddy tho mdng cua canh chidu thu

dugc tac gia cam nhan va diSn ta mot each rdt tinh vi

3 6 kho ba cua bai tho, anh (chi) hieu quan he gifia "anh" va "em" nhu the' nao ma tac gia

lai vie't: "Em budc dilm nhien khdng vudng chdn - Anh di lung diing chdng theo gan" ?

Tfi "lung dung" co thi thay bang mot tfi khac hoan toan ddng nghia dugc khdng ?

4 Hay phdn tfch su cam nhan hit sfic tinh te' cua nha tho ddi vdi canh vdt thien nhien

dugc diln dat qua hai cdu tha : "Con co tren rudng canh phan van" va "Chim nghe trcfi

rdng giang them canh"

5 Anh (chi) hiiu thi nao vl hai cau cudi ciia bai tha : "Trdng thly ehilu hdm nga ngdn

vdy - Ldng anh thdi da cudi long em" ?

6 Trong Thi nhdn Viet Nam, Hoai Thanh so sanh hinh anh con co trong tha Xudn Dilu :

("Mdy bie'c ve ddu bay gdp gdp - Con cd trdn rudng canh phan van") vdi hinh anh con

cd trong tho Vuong Bdt thdi Dudng, Tmng Qudc : "Lac ha dfi co 16 te phi - Thu thuy

cdng trudng thien nhd't sdc" (Rang chiiu va con co co dan cung bay - Nudc thu va bdu

trdi mdt mau), de dua ra nhan dinh : "Tfi con co ciia Vuang Bdt lang le bay vdi rang

chiiu de'n con cd cua Xudn Dieu khdng bay ma canh phan van, co su each biet cua han

mdt ngan nam va cua hai the gidi"

(1) Bdng nhdn : ngudi lam mdi cho trai gai ldy nhau

(2) Cudi : d day tac gia diing tfi "cudi" theo nghia md phdng tilng Phap Trong tieng Phap, cudi

(marier), khdng chi cd nghia la kit hdn gifia nam va nfi ma cdn cd y nghia la gdn ket, hoa hop

gifia cdc su vat, mdu sdc hay long ngudi,

33

Nhan dinh tren cua Hoai Thanh ggi cho anh (chi) suy nghi gi vl Men nrgng "phan van" nai canh cd trong cau tho Xuan Dieu ? (Ggi y : Hdn tha xua thudng yen tinh, chua bilt

de'n trang thai co don, run riy, bang khuang cua cdi tdi ca nhan trudc vu tru va cudc

ddi de truyen vao canh vat nhu cac nha tho mdi sau nay)

XUAN DIEU

KET QUA CAN DAT

Hiiu dugc the gidi nghi thudt cda Xudn Dieu la su the hien niim khat khao giao cdm vdi ddi

Thdy dugc tdi ndng nhiiu mat cda Xudn Dieu vd vi tri quan trgng cda dng trong phong trao Tha mdi ndi rieng, trong tha ca Viet Nam hien dqi noi chung

I - C U O C D C ) !

1 Tieu Slit

Xuan Dieu (1916 - 1985) ten khai sinh la

Ngd Xuan Dieu Than sinh cua thi si la mdt

nha nho, que d xa Trao Nha (nay la xa Dai

Lde), huydn Can Lde, tinh Ha Unh Ong dd

Nghe vao day hgc d tinh Binh Dinh, lly ba hai

ngudi van^^^ Gd Bdi, xa Tung Gian, huyen Tuy

Phude va sinh ra Xuan Dieu

Xuan Dieu ldn ldn d Quy Nhom, hgc hit

bae Thanh chung thi ra Ha Ndi, rdi vao Hud'

hgc tie'p Tdt nghiep tu tai, dng di day hgc tu

va lam vidn chfic mdt thdi gian d Sd Doan*^^^

Mi Tho, nhung chu yeu boat ddng van hoc

(1) Van - lang cua nhttng ngudi lam nghl chai ludi, budn ban thuy san, thudng sd'ng tren thuyln,

tren mdt vung sdng nudc nao ddy

(2) SdDoan (tilng Phap : Douane): SdThulquan

34

Xuan Dieu bat diu cd tho dang bao tfi nam 1935 Ong ndi tilng nhu mdt "nha tho mdi nha't trong cle nha tho mdi" (Hoai Thanh) va dly tai nang tfi nam 1937,

nhit la tfi khi xult ban Tha tha (1938) va Phdn thdng vdng (1939)

Xuan Didu tham gia Mat tran Viet Minh tfi trudc Cach mang thing Tam 1945 Tfi dd, cudc ddi dng gin bd vdi each mang va nin van hgc each mang Ong tfing la dai bieu Qud'c hdi, Uy vidn Ban Chip hanh Hdi Van nghe Viet Nam, Uy vien Ban Chip hanh Hdi Nha van Viet Nam nhilu khoa, v.v Tit nhien, ddng gdp to ldn nhit ciia Xuan Dieu dd'i vdi dit nudc vin la vdi tu each nha tho, nha van Ong da

dl lai ngdt nam muoi tic phim thudc nhilu thi loai khic nhau Xuan Dieu xiing dang dugc xem la mdt nghe sT ldn, mdt nha van hoi ldn Nam 1983, dng dugc blu

la Vien si thdng tin Vidn Han lam nghe thuat Cdng hoa dan chu Dfic Ong dugc Nha nudc tang Giai thudng Hd Chf Minh vl van hgc va nghe thuat nam ] 996

2 Con ngudi

"Cha dang ngoai, me d dang trong - Ong dd JNghe deo khan gdi dd"^ ' Xuan

Didu hgc dugc d cha - dng dd Nghe - dfic tfnh cln cu, kien nhin trong hgc tap, ren luyen va lao ddng nghe thuat 6 Xuan Dieu, hgc tap, ren luyen va lao ddng sang tao vfia la mdt quyet tam khic kho, vfia la mdt le sdng, mdt nilm say me ldn Sinh ra va ldn len d que me, Xuan Dieu thudng ndi din tac ddng cua thien nhien noi day (Quy Nhom) dd'i vdi hdn tho ndng nan, sdi ndi eiia dng, dac biet la nhftng ngon gio n6m ("Que me gio n6m th6i I6n tuori mat")^ va nhfing con song biln ("Nhu hdn mai ngan nam khdng thoa - Bdi yeu bd lam lam, em oi !") Ngudi ta cdn nghi tdi mdt If do khic : dng la con vg le, phai xa me tfi nhd va thudng bi hat hiii Hoan canh Iy khien dng ludn ludn khao khit tinh thuong va su cam thdng eua ngudi ddi

Vl qui trinh dao tao, Xuan Dieu mdt mat la tri thfic Tay hgc, da hip thu anh hudng cua tu tudng va van hoi Phip mdt each ed he thdng trdn ghi nha trucmg, mat khic do xult than tfi mdt gia dinh nha nho (con mdt dng tu kep, tfic hai lin dd tii tai HIn hgc), ndn lai tilp thii dugc mdt each tu nhien anh hudng eua nin van hoa truyin thdng Vi the, cd thi tim thly d nha tho su kit hgp hai yeu td ed diln va

(1), (2) Tho Xuan Dieu, bai Cha ddng ngodi, me a ddng trong

(3) Bai Bien

35

hien dai, Ddng va Tay trong tu tudng va tinh cam thim ml Tit nhidn, van hoa, van hgc phuomg Tay vin ed anh hudmg sau dam hom

Xuan Dieu la mdt tai nang nhilu mat: lam thor, vilt van, nghidn ciiu phi binh van hoc, dich thuat Nhung dng trudc bet vin la mdt nha tho - mdt trong nhihig nha tho ldn cua nin van hgc Viet Nam hidn dai

I I - SI/NGHIEP VAN HOC

A - TRUCfC CACH IVIANG THANG T A M 1945

1 Ve tha

a) Nhin mdt each tong quit toan bd su nghiep van hgc eua Xuan Dieu, thly co mdt tu tudng chi phdi tit ca, Iy la mdt nilm kbit khao giao elm vdi ddi - cudc ddi hieu theo nghia trin thi nhit Vdi Xuan Dieu, phuomg tien giao cam true tilp va linh dieu nhit, khdng gi bing tho Sang tie tha, Xuan Dieu mudn tha nhiing manh hdn sdi noi va tinh t l eua minh dl'tim din nhiing tam hdn be ban d mgi phucmg trdi, 6

mgi the he, d mgi thdi khic, cua hdm nay va vinh viin mai sau iTinh mai sau) Tuy nhien, trong nilm giao cam Iy, Xuan Dieu ddng thdi mudn cdi tdi ciia

minh phai dugc khang dinh ehdi loi : "Tha mdt phut huy hoang rdi chgt tdi - Cdn

hom budn le ldi sud't tram nam"^ - nha tha sg nhit phai boa tan cdi tdi ca nhin

cua minh trong biln ngudi vd danh "md md nhan anh" Nhung sd'ng manh lilt, sd'ng huy hoang nhu thi nao, nha tha chua cd dinh hudng rd rIt

b) Tholt khdi he thdng udc le cua "tha cu" thdi trung dai, cle nha tha mdi nhu lin diu tien nhin cudc ddi va vu tru bing con mit cua chfnh minh Nhung sU

"thoat xac" Iy din Xuan Dieu mdi that trgn ven Vdi cap mit "xanh non", cap mat

"bile rdn" ngo ngle va dly vui sudng, nha tha da phIt bidn ra bilt bao ve ding yeu, dang say dim ciia thi gidi thidn nhien va con ngudi noi trin the' rIt ddi binh di va gin giii nay :

Ta mudn dm

Cd su sdng mdi bdt ddu man mdn ;

Ta mudn riit mdy dua vd gid lugn,

(1) Bki Giuc gid

Ta mudn say cdnh budm vdi tinh yiu,

Ta mudn thdu trong mdt cdi hdn nhiiu

Vd non nudc, vd cdy, vd cd rqng, Cho chinh chodng mui tham, cho daddy dnh sdng, Cho no ni thanh sdc cda thdi tuai;

- Hdi xudn hdng, ta mudn cdn vdo nguai!

(ydi vdng)

Vdi Xuan Didu, tit ca diu la "tinh yeu thfi nhit", la "miia xuan diu", bdi vi trong eon mit dng "Tinh khdng tuoi va xuan khdng ngay thing" Co nhien dep nhit, vui nhit vin la mua xuan va tu6i xuan Mdt the gidi nhu thi keu ggi eon ngudi ta phai biet sd'ng manh liet, sd'ng hit minh vdi nd : "Sd'ng toan tim, toan tri, sdng toan hdn - Sd'ng toan than va thfic nhgn giac quan" Va khdng thi dfing

dung trudc thdi gian mdt di khdng trd lai (Vdi vdng, Giuc gid) Vdi mdt hdn tho

ydu ddi, yeu sd'ng nhu vay, Xuan Didu da thdi vao phong trio Tho mdi mdt ludng gid ndng nan, sdi sue ft cd trong tho ca truyin thdng

e) La mdt tam hdn kbit khao giao cam vdi ddi, tit nhien Xuan Dieu trudc hit phai la nha tho cua tinh yeu Vi tinh yeu la mdt trong nhfing nilm giao cam manh lilt nhit, sau sic, toan ven nhit, vfia rIt muc trin thi, vfia hit sfic cao thugng

Vi tinh yeu bao gid cung ddi hdi vd bidn, khat khao tuyet dfeh va vinh viin

Mdt tinh ydu nhu thi, Xuan Dieu cam thly khdng thi tim duge trong thuc tl Xuan Dieu thly tinh cam manh liet cua minh ehi nhu "Nudc dd la khoai", cang ydu cang thly "Dai khd"^^\ tham chf "Yeu la chit d trong ldng mdt ft"^'*^ Vi thi ndi dung cua hlu hit nhfing bai tha tinh eua Xuan Dieu la ndi dau cua mdt trai tim dim say, ndng nhidt ma khdng duge din dip xiing ding, la cam giac ed don, gia lanh trudc thii dd nhat nheo cua ngudi ddi Ta bilu vi sao trong thi gidi nghe thuat cua Xuan Dieu, mua xuan va binh minh di liin vdi nhiing ehilu thu tan va nhiing dim trang lanh ; su ndng nan di liin vdi cam gilc bo vo ; su ham hd, vd vap vdi

(1) Bdi )Oidn Ichdng mUa

(2) Bai Thanh nien

(3) Nudc dd' id Ichoai, Dai Idid; ten hai bai tho cua Xuan Dieu

(4) Bdi Yeu

37

cudc ddi di liin vdi nhu ciu tholt li tit ca, tham chf mudn trdn trinh ca chfnh ban

than minh iCdp hdi vqn dam) ^

d) Khi tha Xuan Didu mdi ra ddi, ngudi ta thly dng "Tay" qua Dilu Iy khdng

phai khdng cd If Tuy nhidn, thuc ra tha mdi ndi chung, tha Xuan Dilu ndi rieng, tfi ban chat, vin ke thfia va phIt huy eli nhac dieu rieng, cai linh hdn rieng eua tho

ea truyen thdng Tit nhidn yeu elu each tan ciia tha mdi khie'n Xuan Dieu khdng the khdng hgc tap nhfing thanh tuu phong phii eua tha ea hiln dai phuomg Tay Ngudi ta tha'y dng chii yiu cMu anh hudng cua trudng tha tugng trung Phap the ki XIX^'\ Trudng tha nay, ben canh nhiing mat ban chi, da ed ddng gdp to ldm vao su phat trien cua nghe thuat tha ca : lam phong phu kha nang cMe'm linh va diln dat the gidi mdt each tinh vi, mlu nhidm ban, nang cao tfnh nhac cua tho, mai sic giac quan cua nha tha, phat huy cao do y thfic vl quan he tuang giao gifia cac gilc quan khi cam thu thi gidi , Kinh nghidm eua Ddng va Tay, truyin thdng

va hien dai, kit tinh d mdt tam hdn nghe si kbit khao giao cam vdi ddi da giiip Xuan Dieu kham pha dugc nhieu bie'n thii tinh vi cua thien nhien cung nhu ndi tam eon ngudi va the hien duge trong nhfing vin tha "ft ldi, nhilu y, siic tfch nhu dgng lai bao nhidu tinh hoa" (The Lfi)

Cln chii y den dac diem ca ban nay cua tha Xuan Dieu : dly la mdt thi gidi nghe thuat dly xuan sic va tinh tfi, trong dd chuan muc cua cai dep khdng phai la thien nhien (nhu thudng thly trong tha ea truyin thdng), ma la eon ngudi - con ngudi gifia tudi tre va tinh yeu Quan dilm ml hgc nay da khiln Xuan Dilu sang tao ra duge nhilu hinh anh mdi me, ddc dao, dep mdt cleh khoe kholn va dly sfic sd'ng

(1) Trudng tho Wong trung (symbolisme) cua Phap ra ddi vao nfia sau the ki XIX Nhfing cay biit tieu bilu cho thdi ki ddu cua trudng tho nay la Bd-do-le (Baudelaire), Vec-len (Verlaine), Ranh-bd (Rimbaud) Trudng tho Wong tnmg quan nifm ban thi cua thi gidi la vd hinh dd'i vdi con mat ciia ngudi thudng, chi cac nha tho cd nang luc true giac dac biet mdi cam nhan vd dien

ta duoc Dd mdi dfeh thuc la dd'i tuong cua tho Trudng tho nay da phat huy cao dd quan he tuong giao gitta cac giac quan, dong thdi dl cao tfnh nhac ciia tho (Vic-len quan niem tho tnidc hit la nhac)

Trudng tho tuong trung cd ddng gdp ldn vao viec phat triln tho ca Phap, dem din cho tho Phdp kha nang diln ta nhung biln thai hit sfic tinh vi cua thien nhien va ldng ngudi

(2) Nha tho tuong trung Phap Bd-do-le phdt bilu quan niem nay trong bai Tuang giao (Correspondances)