SKKN ÂM NHẠC THCS CẤP HUYỆN (HAY)

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS; GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS; GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS; GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS ;

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN

TRƯỜNG THCS XÃ

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN

“GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA

MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS”

Tác giả:

Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Âm nhạc

Chức vụ: Giáo viênNơi công tác: Trường THCS xã Điện thoại liên hệ:

Gmail:

, ngày 11 tháng 01 năm 2020

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN

TRƯỜNG THCS XÃ

BẢN MÔ TẢ SÁNG KIẾN

“GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY HÁT DÂN CA

MÔN ÂM NHẠC TRONG TRƯỜNG THCS”

A Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến 6

1 Mô tả các phương pháp và giải pháp đã và đang áp dụng 6

3 Một số biện pháp giúp học sinh yêu thích hát dân ca qua các

PHỤ LỤC, DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, ẢNH MINH

TÓM TẮT SÁNG KIẾN

Âm nhạc nói chung và ca hát nói riêng là một món ăn tinh thần không thểthiếu được trong đời sống con người Có thể nói âm nhạc là nguồn gốc của tưduy, nó giúp con người tìm ra vẻ đẹp của thiên nhiên, của quan hệ đạo đức vàlao động, khơi gợi cho các em những biểu tượng về cái đẹp, cái vĩ đại, tuyệt vờicủa thế giới xung quanh Âm nhạc còn mang lại sức mạnh trong chiến đấu, sựhăng say trong lao động và niềm vui trong cuộc sống

Với học sinh THCS, sự phát triển qua bộ môn âm nhạc nói chung và quaphần học hát dân ca là khả năng biết nghe, biết hát, biết rung động và phân biệtđược cái hay, cái đẹp trong nghệ thuật Từ đó phát triển khả năng nhạy cảm củahọc sinh, luôn hưởng ứng các hoạt động ca hát một cách tích cực, say mê, hănghái tìm tòi và sáng tạo, có ý thức cộng đồng và tinh thần kỉ luật Âm nhạc là mộtmôn nghệ thuật vui nhộn giúp các em thư giãn sau những giờ học căng thẳng vàkhông khí sôi nổi trong những giờ học tiếp theo Với nội dung phong phú, tiếttấu đa dạng của bài hát đã bổ sung thêm vốn kiến thức cho các em, kích thích sựham học và yêu thích môn âm nhạc

Hiểu được vai trò và mục đích của bộ môn Âm nhạc nói chung là hát dân

ca nói riêng là một giáo viên tôi luôn muốn trau dồi, học hỏi tìm ra nhữngphương pháp tối ưu nhất giúp cho các em học sinh tăng thêm hứng thú sự yêuthich đối với bộ môn Âm nhạc qua từng giờ học hát dân ca trên lớp cũng nhưcác hoạt động tìm hiểu về Dân ca các vùng miền, thông qua các hoạt động ngoạikhóa, các cuộc thi Em yêu làn điệu dân ca Từ đó có khả năng ca hát và sựmạnh dạn chính xác ngôn từ, tư duy phát triển, sức tưởng tượng mạnh mẽ,phong phú, tác phong nhanh nhẹn sẵn sàng hòa đồng với tập thể và đặc biệt các

em biết yêu, quý bảo tồn và phát huy các làn điệu dân ca Việt Nam thông quacác bài học

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn sáng kiến

Trong kho tàng âm nhạc dân gian của nước ta, dân ca được xem là di sảnvăn hóa của dân tộc Là quốc gia của một cộng đồng với 54 dân tộc anh emchung sống, mỗi dân tộc đều có đặc điểm địa lý, khí hậu, điều kiện, hoàn cảnhsống khác nhau Điều đó đã sản sinh ra những bài dân ca mang hương sắc riêng,

tô điểm thêm cho kho tàng dân ca Việt Nam Cái hay, cái đẹp, cái tinh túy củadân ca đã được nhân dân ta chắt lọc, mài dũa, lưu truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác Dân ca đã gắn bó với cuộc sống con người, đi vào đời sống tinh thần,tham gia vào các sinh hoạt văn hóa, lao động hàng ngày của mỗi người dân laođộng Ngay từ thuở ấu thơ, mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã đượctắm mình trong những âm điệu ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru Nhữnglàn điệu dân ca tiêu biểu, đặc sắc của từng vùng miền đã làm rung động tâm hồnmỗi người dân Việt Cho đến ngày nay, những di sản nghệ thuật quý báu ấy vẫn

là những nguồn sữa dinh dưỡng để bồi bổ, nuôi dưỡng tâm hồn cho mỗi conngười, nhất là trong bối cảnh của thời kì hội nhập và toàn cầu hóa, khi mà sựgiao thoa và tiếp biến các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa dân gian nóiriêng đã tạo nên những trào lưu mới trong xã hội, và cũng tạo nên những ảnhhưởng không ít tớ sự hình thành và phát triển những nét tâm lý, tính cách củathế hệ trẻ Hát dân ca là một trong những tinh hoa văn hóa của dân tộc ViệtNam, đã và đang được gìn giữ, phát triển Đối với giáo dục, các bài hát dân ca

đã được đưa vào trong chương trình học của các bậc học Tuy nhiên, trongchương trình môn Âm nhạc của bậc THCS thì các bài hát dân ca còn rất ít Dovậy sự hiểu biết của các em học sinh về dân ca chưa thật sự sâu rộng Mặt khác

sự xâm nhập tràn lan của những dòng nhạc hiện đại, nhạc giải trí đã khiến chocác em ít quan tâm tới việc lưu giữ các làn điệu dân ca riêng của quê hươngmình Trong những năm qua, cùng với phong trào thi đua “Xây dựng Trườnghọc thân thiện - Học sinh tích cực”, Nhà trường và Phòng GD & ĐT huyện đã

tổ chức nhiều Hội thi học sinh hát dân ca Thông qua hội thi nhằm phát triểnphong trào hát dân ca cho các em học sinh Tuy nhiên để phong trào đó mãiđược duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà trường và giáo viên cần phải

có những hoạt động thường xuyên hơn, tích cực hơn Vì vậy, là một giáo viên

Âm nhạc, tôi luôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi: Phải làm gì, và làm như thếnào để duy trì và phát triển được phong trào hát dân ca trong trường THCS, họcsinh đam mê tìm hiểu, yêu thích học hát các bài dân ca? Từ thực tế học tập củahọc sinh và qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, trao đổi với đồng nghiệp cũngnhư nghiên cứu trên các tài liệu, phương tiện thông tin đại chúng, tôi mạnh dạn

đưa ra một số kinh nghiệm trao đổi với mong muốn định hướng thị hiếu thưởngthức âm nhạc cho học sinh, đồng thời góp phần lưu giữ, bảo tồn giá trị văn họctruyền thống của dân tộc, giúp cho tất cả học sinh THCS yêu thích học hát, háthay, hát đúng các bài dân ca, góp phần bảo tồn và phát huy được những giá trịvăn hóa to lớn của dân tộc Bởi vậy tôi luôn cố gắng vươn lên để học tập nghiệp

vụ, lý luận về chuyên môn thật giỏi Gắn lý luận với thực tiễn, bám sát đường lốichủ trương của đảng nhà nước về đường lối văn hoá văn nghệ của đảng, nắmvững yêu cầu và sự đòi hỏi của ngành giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện naycũng như qua kinh nghiệm giảng dạy tôi đã chọn và nghiên cứu với sáng kiến:

“Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy hát dân ca môn âm nhạc trong

trường THCS”

2 Mục tiêu của sáng kiến

Đưa ra những biện pháp để học sinh THCS yêu thích học hát các bài dân

ca Đồng thời, giúp các em nhận ra những giá trị văn hóa to lớn, tìm hiểu sâuhơn, tăng cường vốn hiểu biết về kho tàng dân ca Việt Nam, từ đó các em thêmtrân trọng, yêu quý và biết lưu giữ những điệu hồn của dân tộc Việt Nhiệm vụThực hiện các giải pháp trong đề tài nhằm tạo được tâm lí thoải mái, hào hứng,

ý thức học tập tốt mỗi khi đến tiết Âm nhạc có nội dung học hát các bài hát dânca,đồng thời kích thích tiềm năng nghệ thuật, kĩ năng sáng tạo, phát triển khảnăng cảm thụ âm nhạc, góp phần học tốt các môn học khác

Qua sáng kiến này tôi rất mong muốn mang lại chút ít những kinh nghiệmtrong thời gian học tập và công tác của mình vào môn nghệ thuật mà bản thântôi đang đảm nhiệm trong nhà trường

Về thời gian nghiên cứu cho sáng kiến bản thân tôi bắt đầu nghiên cứu từtháng 9 năm học 2018-2019 cho đến thời điểm hiện tại ( tháng 11/2019) trongkhoảng thời gian đó tôi có phân ra thành nhiều giai đoạn đẻ có thể rà soát theodõi đánh giá được mức độ, khả năng của học sinh để có thể đưa ra được nhiềubiện pháp phù hợp với khả năng của học sinh và đạt được hiệu quả cao hơn

Về không gian nghiên cứu thì bản thân tôi xây dựng kế hoạch nghiêncứu trong môi trường học tập qua từng tiết học cụ thể và qua các hoạt động giaolưu văn hóa văn nghệ …

II CƠ SỞ LÍ LUÂN, CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

Học sinh THCS ở lứa tuổi từ 11 đến 15, đây là lứa tuổi rất nhạy cảm với

Âm nhạc Với nhận thức của học sinh tiểu học thì hát dân ca chiếm vị trí quantrọng trong nghệ thuật âm nhạc Âm nhạc dân gian giúp các em hướng tới cái

“Chân - Thiện - Mỹ” Việc đưa dân ca vào trường học không chỉ đơn thuần làdạy dân ca, hát dân ca mà quan trọng là giúp học sinh nhận ra được những giá trị

to lớn của dân ca, từ đó các em biết trân trọng, yêu quý, biết lưu giữ điệu hồndân tộc, góp phần giáo dục các em trở thành những người phát triển toàn diện.Ngoài ra, còn giúp các em có tâm hồn phong phú và bớt mệt mỏi sau những giờhọc căng thẳng Trong chương trình Âm nhạc ở THCS, Học hát là nội dungtrọng tâm, được thực hiện từ lớp 6 đến lớp 9, đây cũng là phân môn học sinh yêuthích nhất Phân môn Học hát có ba dạng bài là: Bài hát thiếu nhi Việt Nam, dân

ca và các bài hát nước ngoài Việc dạy hát dân ca cho học sinh là rất khó so vớidạy các bài hát thiếu nhi trong chương trình sách giáo khoa Bởi mỗi bài dân catrong chương trình đều gắn liền với đời sống sinh hoạt, những truyền thống vănhóa tốt đẹp của một vùng, hoặc của đặc thù riêng một dân tộc, có cách nói, cáchdiễn đạt khác nhau giữa vùng này với vùng khác, từ thực tiễn đó đã trở thànhđộng cơ để tôi tìm tòi khám phá, thử nghiệm bằng kinh nghiệm và năng lựcnghiệp vụ của mình để tìm ra kinh nghiệm sư phạm, những phương pháp dạyhọc phù hợp với đặc thù của dạy hát dân ca, giúp các em nhanh tiếp cận với vănhóa âm nhạc dân gian, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn

Trên cơ sở lý luận chung ấy, nước ta cũng không nằm ngoài quy luậtchung của nhân loại Và mục tiêu của hệ thống giáo dục nước ta hiện nay làhướng tới sự phát triển toàn diện về: đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và laođộng Hoạt động văn nghệ trong trường phổ thông là nhân tố quan trọng ảnhhưởng tới các hoạt động giáo dục khác với mục tiêu là trang bị kiến thức về vănhóa văn nghệ, phát triển, nghệ thuật cho học sinh Âm nhạc là một trong nhữngmôn học chính thức của chương trình đào tạo ở phổ thông bắt đầu từ cấp tiểuhọc Âm nhạc còn là một nhu cầu trong đời sống tinh thần của trẻ, trẻ em thamgia ca hát là được hoạt động để nhận thức thế giới xung quanh và bản thânmình Những hình tượng âm thanh của bài hát, bản nhạc tác động vào cảm xúccủa các em, giúp cho việc phát triển trí tuệ, óc tưởng tượng và có tác dụng giáodục tình cảm, đạo đức, lối sống

2 Cơ sở thực tiễn.

Trên cơ sở thực tế đã cho thấy tầm quan trọng và vai trò của ca hát nóichung và bộ môn Âm nhạc trong trường phổ thông nói riêng là rất cần thiết đểcho học sinh có thể phát triển một cách tôt nhất về cả “Đức- Trí- Thể -Mĩ” Tuynhiên với điều kiện là một ngôi trường năm trên địa bàn của một xã vùng sâuvùng xa vùng đăc biệt khó khăn như trường THCS khó khăn về cơ sở vật chất,

về điều kiện ăn ở, đi lại và cả về mặt nhận thức Thì việc học sinh chủ động lĩnhhội kiến thức, mạnh dạn tự tin trong các hoạt động phong trào là một hạn chếkhông hề nhỏ khiến cho người giáo viên luôn gặp phải những khó khăn nhấtđịnh Hoạt động dạy và học bộ môn Âm nhạc thời gian trước đó chỉ dừng lại ởmức độ giáo viên hướng dẫn học sinh lĩnh hội và thực hiện lại, chưa có sự mạnhdạn tự tin và sự giao lưu tương tác về mặt âm thanh, hành động diễn tả

Đối với phần lớn các em học sinh trong toàn huyện nói chung, và vớitrường THCS nói riêng, đa phần các em là con em sống ở vùng nông thôn vàlao động tự do nên không ít các em không có đủ điều kiện và chưa được quantâm thích đáng đến việc học tập – kể cả với các môn văn hóa Vì vậy, với mônhọc âm nhạc cũng không ngoại lệ, học sinh chưa thực sự biết lo lắng cho việchọc hành, vì thế hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, khôngkích thích được các em học tập Hơn nữa, đa phần các em còn bị chi phối, ảnhhưởng về khoảng cách giữa các môn chính, môn phụ Nhiều học sinh phải tậptrung cho các môn học chính, lo cho các kỳ thi Học sinh giỏi, thi Olympic, thiHọc kỳ vv…, lo đến việc đánh giá kết quả học tập, nên phần nào sao nhãng việchọc môn âm nhạc Hay đối với học sinh ở các khối lớp 8, lớp 9 thì đây là lứatuổi có nhiều thay đổi về đặc điểm tâm lý, sinh lý Không ít các em – nhất là cáchọc sinh nữ - bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đã thểhiện giọng điệu của người lớn, sự hồn nhiên của trẻ em đã có sự giảm sút Một

số em đã tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát trước tập thểlớp hay những buổi sinh hoạt tập thể cả trường Vì vậy, việc tạo cho học sinh cóđược hứng thú trong học tập là một điều hết sức cần thiết

Đứng trước thực trạng nói trên là một người giáo viên trực tiếp giảng dạy

bộ môn Âm nhạc và đồng thời giữ vai trò kiêm nghiệm công tác hoạt độngphong trào bản thân tôi luôn luôn trăn trở nghiên cứu tìm tòi học hỏi các bạnđồng môn về việc vận dụng các phương pháp, cách tiến hành hoạt động dạy họcnhằm thu hút học sinh trong quá trình truyền thụ kiến thức thông qua rất nhiềuhình thức như các kênh hình, kênh chữ và đặc biệt là hoạt động thường thức âmnhạc Từ những phương pháp nói trên học sinh đã chủ động lĩnh hội kiến thứcmột cách chủ động, sâu sắc hơn khi thay vì nói cho học sinh nghe giáo viên thaythế bằng trình chiếu cho học sinh quan sát, mở cho học sinh nghe các Videohình ảnh, âm thanh các loại nhạc cụ dân tộc, nhạc cụ phương Tây Tổ chức các

hoạt động văn hóa văn nghệ cho học sinh tự sáng tạo và trình diễn qua đó các

em cũng được tích hợp với một số bộ môn như Địa lí, lịch sử

III NỘI DUNG SÁNG KIẾN

A Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến

1 Mô tả các phương pháp và giải pháp đã, đang áp dụng.

1.1.Trong thời gian nghiên cứu tôi sử dụng các phương pháp sau:

* Phương pháp trực quan

Trong mỗi tiết dạy âm nhạc, dù đó là nội dung gì: Học hát, học tập đọcnhạc hay Âm nhạc thường thức, việc học sinh quan sát tài liệu, tư liệu và giáoviên quan sát mức độ chú ý của học sinh là hết sức cần thiết

* Phương pháp đàm thoại

Trao đổi mạn đàm với học sinh để tìm hiểu tâm tư suy nghĩ và sở thích củacác em khi tham gia học tập môn Âm nhạc Ngoài ra trao đổi đàm thoại với cácbạn bè đồng nghiệp, tìm ra những giải pháp để lôi cuốn học sinh tham gia họctập môn Âm nhạc với thái độ tích cực

* Phương pháp đối chiếu so sánh

Dự giờ các bạn bè đồng nghiệp và so sánh, đối chiếu với những tiết học

sử dụng phương pháp cũ

* Phương pháp điều tra

Điều tra chất lượng học môn Âm nhạc và chất lượng học sinh hứng thúhọc hát dân ca môn Âm nhạc và tham gia các hoạt động văn nghệ của học sinhtrước và sau khi đã sử dụng những phương pháp mới vào bài dạy

1.2 Các giải pháp đã và đang áp dụng

Xuất phát từ vị trí và tầm quan trọng của việc dạy hát Dân ca trong môn

Âm nhạc ở trường THCS đồng thời sau khi nắm bắt được những ưu điểm,những hạn chế phương pháp dạy học, tôi đã nghiên cứu và đổi mới thêmphương pháp dạy hát Dân ca bằng cách hướng vào giải quyết những vấn đề sau:

- Giúp giáo viên sử dụng tốt đồ dùng dạy học, cụ thể như là: Bản đồ đối vớinhững bài hát dân ca, đàn… và một số phương pháp như: Luyện thanh, uốn nắnnhững sai sót, hát hòa hợp trong tập thể

- Tổ chức các trò chơi âm nhạc qua hình tiết tấu trong phần tập đọc nhạcnhằm thu hút sự chú ý và phát huy tốt khả năng âm nhạc của học sinh, tạo tínhtích cực chủ động sáng tạo trong việc lĩnh hội kiến thức

- Cải thiện phương pháp dạy học môn Âm nhạc để có phương pháp và hìnhthức tổ chức dạy học đạt hiệu quả cao Nhằm giúp cho học sinh cảm thụ tốt phânmôn thường thức Âm nhạc

1 Biện pháp thứ nhất: Phương pháp sử dụng nhạc cụ ( đàn).

- Đây là yêu cầu tối thiểu của một tiết dạy hát đòi hỏi giáo viên chuyênnhạc phải biết đánh đàn và sử dụng đàn thành thạo Nhạc cụ dùng trong tiết họcđạt hiệu quả nhất vì nó là phương tiện để thu hút sự hứng thú học nhạc của họcsinh, đồng thời còn phải sử dụng cả trong khi hát và dạy tập đọc nhạc.

- Vào đầu tiết dạy hát giáo viên có thể hát và biểu diễn theo đàn có âm nhạcđiệu kèm theo giúp cho bài hát thêm sinh động, thu hút sự chú ý của học sinhmuốn được học bài hát đó ( với yêu cầu giai điệu, ở nhà giáo viên phải ghi trướcvào đàn) vào dạy bài hát Ngoài giáo viên hát mẫu ra có thể học sinh nghe giaiđiệu bài hát ( giúp giáo viên đỡ phải hát mẫu nhiều lại làm cho tai nghe của họcsinh phát triển thêm) Dạy từng câu giáo viên chỉ cần hát mẫu một lần, sau đóđánh giai điệu trên đàn cho học sinh nghe, nó không những có tác dụng trongkhi dạy hát mà còn có tác dụng sửa sai những câu hát khó

2 Biện pháp thứ hai: Phương pháp sử dụng bản đồ.

Phương pháp này áp dụng khi dạy hát những bài dân ca, đây không những

sử dụng cho chương trình của từng khối mà còn sử dụng đối với tất cả các lớp

có bài hát thể loại dân ca Phương pháp sử dụng bản đồ giáo viên có thể sửdụng ở phần giới thiệu bài hát dân ca, giúp học sinh hiểu sâu hơn về xuất xứ bàihát, nó là dân ca vùng nào ? vùng dân ca đó ở phía nào trên bản đồ ? Trên cơ sở

đó các em không được đi thăm quan những cũng có thể hiểu biết sơ lược về vịtrí của dân tộc đó Trong phần giới thiệu bài, giáo viên treo bản đồ giới thiệu vềcác dân tộc có liên quan đến bài hát, sau đó gọi 1, 2 học sinh lên chỉ để nhậnbiết Mỗi dân tộc có một nền văn hóa riêng về các vùng dân ca nằm trên khắpđất nước, nhưng mỗi dân ca có một nét đẹp riêng Vì vậy việc sử dụng bản đồnhằm thu hút sự tò mò ham hiểu của học sinh Không những thế nó còn dạythêm tạo cho giờ học phong phú và sử dụng đồ dùng hiệu quả

VD: Dạy tiết 20 học bài hát "Đi cắt lúa" dân ca Hrê (Tây Nguyên) (lớp 7).Trong phần xuất xứ bài hát Giáo viên treo bản đồ và giải thích qua về cácdân tộc khu vực Tây Nguyên

Hỏi: Thế nào là thể loại dân ca ?

Gọi 2 học sinh lên bảng chỉ vùng Tây

Nguyên

Hỏi: Dân ca có tác giả hay không ?

Vì sao?

Hỏi: Cho hs quan sát Bản đồ tỉnh Cao Bằng

Hỏi: Em hãy cho biết tỉnh cao bằng nổi

tiếng với những làn điệu dân ca nào?

Hỏi: Em hãy cho biết tỉnh nổi tiếng với

Dân ca là sự lưu giữ các bài hát từ đời này qua đời khác bằng cách "truyền miệng" xácđịnh vị trí của vùng đồng bằng Bắc Bộ trên bản đồ Dân

ca không có tác giả Do nhiềungười dân lao động sáng tác.Hát Then

những làn điệu dân ca nào? Hát Sli, lượn.

3 Biện pháp thứ ba: Phương pháp luyện thanh ( luyện giọng).

Luyện thanh ở đầu tiết học hát có tác dụng khởi động, làm mềm mại cơquan cảm âm và phát âm của trẻ Học sinh sẽ nhạy cảm hơn với việc nghe đúng,hát đúng cao độ, phát âm và nhả chữ Luyện thanh đơn giản chỉ tiến hành 2,3phút với một thang 5 âm hoặc một vài quãng giai điệu đặc trưng của bài hát, sửdụng vài nguyên âm đáng chú ý của bài

VD: Trước khi vào học bài giáo viên cho học sinh khởi động giọng qua 2mẫu luyện thanh đơn giản dưới đây:

Giáo viên đánh đàn cho học sinh luyện thanh, mẫu một giáo viên đánh ởgiọng C dur ( trưởng) sau đó tăng lên giọng D( dur) trưởng: RMFMR cứ thế khithấy học sinh đọc cao độ vừa phải giáo viên lại đánh thấp giọng xuống Mẫuluyện thanh 2 thực hiện tương tự, nếu tiết học hát nào cũng được luyện giọngnhư vậy thì học sinh hát sẽ không bị mệt, thoáng giọng trong sáng hơn, giáoviên cần nhắc nhở học sinh không được gào thét, không được hát to quá và phát

âm lượng lớn Các em chỉ nên hát với âm lượng từ nhỏ, hơi nhỏ tới mạnh vừa( từ p, mp, tới mf) vì đặc điểm cơ thể trẻ nói riêng là cơ quan phát âm còn rấtnon nớt, các em rất chóng mệt Trong khi hát giáo viên nên cho học sinh nghỉ,hát luân phiên hoặc chuyện trò của thầy và trò làm được như vậy giáo viên sẽbảo vệ được sức khỏe và giọng hát cho trẻ

Phương pháp luyện thanh giúp học sinh cả về đọc và nghe nhạc và pháttriển âm vang, tròn ấm… Nếu làm được như vậy ở tất cả các tiết học thì sẽ pháttriển giọng hát của học sinh sau này

4 Biện pháp thứ tư: Chú ý hướng dẫn các hình thức luyện tập, biểu diễn khi học hát dân ca

Mục tiêu của môn âm nhạc là dạy hát các em, nhưng nếu chỉ cho các emhát đi hát lại nhiều lần thì chắc chắn các em sẽ chóng chán Cho nên tôi luônphải lồng ghép cho các em vừa hát vừa múa với những cách thức khác nhau:

Bài hát “Ngày mùa vui” (dân ca Thái)

Các em mỗi nhóm phân công ra hai bạn lên biểu diễn để thi đua xem nhómnào hát hay và múa đẹp hoặc với cách hát nối tiếp, tôi phân công mỗi em đảmnhiệm một câu hát kết hợp động tác phụ hoạ của câu hát đó

5 Biện pháp thứ năm: Tổ chức trò chơi âm nhạc.

Trong bất kỳ giờ học âm nhạc nào, các cô cũng có thể tổ chức chơi trò chơi

Âm nhạc Để đạt được yêu cầu của giờ học Âm nhạc là các em được “ Học màvui, vui mà học” làm cho các tiết học thêm vui tươi, sinh động, các em học sinhthêm hứng thú

Phần tổ chức trò chơi âm nhạc được thực hiện với nhiều hình thức khácnhau nhằm củng cố, ôn tập các bài hát với thời gian không dài, các cô giáo cóthể thông qua phần trò chơi âm nhạc để củng cố bài học cho các em.

* Trò chơi: “ Đoán tên câu hát dân ca và múa ” theo yêu cầu của giáo viên Thầy mời 3 nhóm lên chơi Thầy đánh đàn giai điệu một câu hát dân ca cácnhóm sẽ đoán tên câu hát và múa phụ hoạ theo lời ca Nhóm nào múa hát hay vàđúng sẽ được tuyên dương

Trò chơi: “ Hái hoa dân chủ”

Thầy Cô ghi phiếu điền yêu cầu

- Hát và múa một đoạn trong bài hát dân ca mà em yêu thích nhất ?

- Khi học bài hát này, em có cảm nhận gì về giai điệu và sắc thái bài hátqua cách hát và biểu diễn các động tác phụ hoạ?

Thực tế cho thấy nếu trong một tiết học giáo viên biết cách sắp xếp thờigian hợp lý tổ chức trò chơi cho học sinh thì học sinh rất hào hứng học Trong

âm nhạc có rất nhiều trò chơi nhưng giáo viên phải biết tổ chức trò chơi phù hợpvới từng bài học cụ thể

*Ví dụ: Trong học hát có trò chơi “Nhìn tranh đoán tên bài hát”, “Nghe nhạc

đoán bài hát”, “Nghe tiết tấu đoán câu hát”.

? Đây là hình ảnh gì?( h1) Em hãy cho biết hình ảnh này có thể múa phụ họa cho bài dân ca dân tộc nào? Em cho biết dân ca Thái nào chúng ta đã học?

Em hãy hát đoạn 1 của bài hát đó.

Qua giờ học Âm nhạc với nội dung, tính chất Âm nhạc của từng bài, tôi đãthực hiện một số trò chơi trên và thấy học sinh rất phấn khởi và nhiệt tình thamgia

6 Biện pháp thứ sáu: Tăng cường các hoạt động âm nhạc trong lớp, trường để học sinh được xem, được nghe đựơc thể hiện và bình luận:

Bằng các hình thức tổ chức những Hội thi văn nghệ trong và ngoài trườnghọc về các chủ đề, các buổi ngoại khoá âm nhạc như nói về các nhạc sĩ, ca sĩ nổitiếng qua các thời đại, bài hát em yêu vv sẽ giúp cho các em học sinh có đượcthêm sự hiểu biết và niềm say mê hứng thú trong học tập, đồng thời đó cũng là

hình thức phát hiện ra được những học sinh nào có năng khiếu để có kế hoạch

và phương pháp bồi dưỡng cho các em và phát huy hơn nữa khả năng âm nhạc

7 Biện pháp thứ bẩy: Hướng dẫn học sinh dàn dựng và biểu diễn bài hát:

Với học sinh THCS, giáo viên nên dành cho các em nhiều sự tự do hơn khilựa chọn hình thức trình bày (đơn ca, song ca, tốp ca), lựa chọn cách hát (hát nốitiếp, đối đáp, hát có lĩnh xướng, hát bè, hát đuổi…), lựa chọn cách gõ đệm vàsáng tạo động tác nhảy múa minh họa cho bài hát Bên cạnh đó, cũng nênkhuyến khích học sinh thể hiện sự tìm tòi trong cách nhắc lại đoạn nhạc, câunhạc, sáng tạo trong cách mở đầu và kết thúc bài hát

Thông thường mỗi bài hát giáo viên đều hướng dẫn học sinh hát kết hợp

với vận động giúp cho các em tự nhiên khi hát Tuy nhiên, ở một số bài GV cóthể gợi ý hướng dẫn HS một vài động tác múa phụ họa đơn giản, phù hợp để các

em có thêm những lựa chọn khi biểu diễn bài hát

2 Một số biện pháp dạy hát dân ca.

2.1.Một số khái niệm về dân ca.

Khi bàn tới khái niệm về dân ca, do những cách tiếp cận không giống nhau,mỗi người hướng tới một mục đích khác nhau, do đó cũng có nhiều cách cắtnghĩa về dân ca khác nhau, chẳng hạn:

Theo nhạc sĩ Phạm Phúc Minh : “Dân ca là những bài hát cổ truyền donhân dân sáng tác được lưu truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác và được nhândân ca hát theo phong tục tập quán của từng địa phương từng dân tộc” Vớicách giải thích này, nhạc sĩ Phạm Phúc Minh nghiêng về đề cao tính tập thểtrong việc sáng tác các bài dân ca, và mỗi bài dân ca là đặc sản riêng của từngvùng miền, nó gắn chặt với phong tục tập quán của từng địa phương Chúng ta

cơ bản đồng ý với cách giải thích trên, tuy nhiên nếu như vậy, thì số lượng dân

ca chỉ có những bài đã được sáng tác từ trước, thời gian sau đó nó sẽ khôngđược nhân dân tiếp tục sáng tác? Cách giải thích này cho thấy rõ tính đứt đoạncủa dân ca, bởi thực tế cho đến ngày nay (tuy không liên tục), dân ca có hệthống bài bản khá phong phú và đa dạng Điều đó cho thấy, theo chiều dài củalịch sử, dân ca vẫn được nhân dân lao động sáng tác để phục vụ nhu cầu củacuộc sống Bổ sung cho phần chưa đầy đủ trong cách giải thích về khái niệmdân ca của nhạc sĩ Phạm Phúc Minh, tìm trong Bách khoa toàn thư mởWikipedia, có đoạn: Dân ca Việt Nam là một thể loại âm nhạc cổ truyền củaViệt Nam, hiện vẫn đang được sáng tác Âm nhạc này có nhiều làn điệu từ khắpcác miền cộng đồng người, thể hiện qua có nhạc hoặc không có của các dân tộc

Việt Nam Do chính người dân lao động tự sáng tác theo tập quán, phong tục.Trong sinh hoạt cộng đồng người quần cư trong vùng đất của họ, thường tronglàng xóm hay rộng hơn cả một miền Các làn điệu dân ca thể hiện phong cáchbình dân, sát với cuộc sống lao động và tình yêu đôi lứa Như vậy, cách giảithích này có khác với cách giải thích của nhạc sĩ Phạm Phúc Minh về tính liêntục của thời gian trong dân ca Có điểm khác nữa với cách giải thích của nhạc sĩ

là không gian diễn xướng cũng như mục đích của việc ca hát Để đi đến thốngnhất về khái niệm dân ca, xin trích dẫn thêm cách giải thích về khái niệm dân catrong sách của các nhà nghiên cứu khác Cụ thể, theo Từ điển Tiếng Việt do tácgiả Hoàng Phê chủ biên thì: “Dân ca là bài hát lưu truyền trong dân gian, thườngkhông rõ tác giả” Hay, trong sách Giáo khoa Âm nhạc và Mỹ thuật 6 có viết:

“Dân ca là những bài hát do nhân dân sáng tác ra, không rõ tác giả Đầu tiên bàihát có thể do một người nghĩ ra rồi truyền miệng qua nhiều người, từ đời nàyqua đời khác và được phổ biến ở từng vùng, từng dân tộc Các bài dân ca đượcgọt giũa, sàng lọc qua nhiều năm tháng nên có sức sống cùng với thời gian” Qua cách giải thích của các tác giả như đã trích ở trên, ở mỗi trích dẫn đều cónhững hạt nhân hợp lý và chưa hợp lý, chúng tôi dựa vào đó để đưa ra cách giảithích của mình về khái niệm dân ca như sau: Dân ca là những bài hát được sángtác bởi tập thể nhân dân lao động Trong quá trình phát triển, ở mỗi nơi, dân cađược bổ sung, gọt giũa, diễn xướng rồi và tiếp tục được bồi đắp và lưu truyềnqua nhiều thế hệ đến ngay nay Trên dòng chảy của thời gian, các bài dân ca vẫntiếp tục được sáng tác để đáp ứng nhu cầu tinh thần của người dân

2.2 Một số nguyên tắc dạy hát dân ca.

2.2.1 Một số nguyên tắc dạy các bài dân ca

Dạy học môn âm nhạc nói chung trong đó có dạy hát dân ca, để đạt đượcmục tiêu như mong muốn, thì ngoài việc bám sát vào: mục tiêu chương trìnhgiáo dục; tính logic của mạng lưới kiến thức; thời lượng dạy học; khả năng tiếpthu của học sinh… thì cần phải tuân thủ một số nguyên tắc trong giờ dạy học hátnhư sau:

2.2.1.1 Đảm bảo tiêu chí về âm thanh

Dạy học hát dân ca thì tiêu chí về âm thanh có vai trò khá quan trọng.Muốn âm thanh phát ra rõ ràng, ở phương diện nào đó, việc luyện tập phát âmcho học sinh cần được quan tâm một cách đúng mức và có hệ thống Theo nhà

sư phạm Ngô Thị Nam thì: Âm thanh phát ra đúng có nghĩa là việc tổ chức cơquan phát thanh hoạt động và phối hợp chính xác, nhịp nhàng (giữa môi, hàmdưới, hàm mềm, lưỡi nhỏ bên trong) Việc luyện tập thường xuyên, có hệ thống,

học sinh sẽ dần dần biết điều khiển các cơ quan phát thanh một cách khéo léohơn, hướng âm thanh về phía trước (đến chân hàm răng trên) Để học sinh biếtngân dài, cần cho các em các bài tập kéo dài âm thanh, ngắt tiết nhạc, ngắt câungay từ đầu cấp học Mỗi bài dân ca mang trong nó những giá trị tinh thần vàgiá trị về nghệ thuật của một tộc người nào đó Ngoài giai điệu âm nhạc ra, thìphần lời cũng là một trong những thành tố quan trọng Hát tròn vành rõ chữ,không có nghĩa là hát theo kiểu phương Tây, mà phải hát sao cho ra phương ngữcủa bài dân ca của tộc người ở một vùng, miền đã hình thành nên bài dân ca đó.Trong quá trình dạy dân ca, nếu tiêu chí này không được đánh giá và quan tâmđúng mức sẽ dễ biến bài ta thành bài “Tây” Dân ca là sản phẩm nghệ thuật donhân dân sáng tạo ra Những bài dân ca của mỗi vùng miền, lời ca thường mangnhững đặc điểm về ngữ điệu vùng miền đã sinh ra bài dân ca đó Thường thìtrong giai điệu của bài dân ca có nhiều nốt luyến láy, điều này đã góp phần làmcho giai điệu trở nên uyển chuyển hơn và tính chất âm nhạc cũng tha thiết và dìudặt hơn Do đó việc hát, rõ ràng không phải là đơn giản chỉ hát rõ lời Nếu chỉ cónhư vậy mới đảm bảo một phần tiêu chí về phương diện âm thanh, trên cơ sở đó

sẽ góp phần truyền tải được nội dung, tình cảm của bài dân ca Hát rõ lời giúpcho việc truyền tải bài hát đến người nghe một cách rõ ràng và diễn cảm Bảnchất của việc hát rõ lời chính là phát âm lời ca rõ ràng, điều này có liên quanchặt chẽ đến ngữ âm Khi dạy hát dân ca, giáo viên cần chú ý nhắc học sinh hát

rõ lời nhưng vẫn đảm bảo được sự mềm mại và duyên dáng trong ca từ Để hátđược rõ lời, đòi hỏi phải có nhiều yếu tố liên quan đến quá trình dạy học hát.Chẳng hạn, khi lên lớp giáo viên cần chú ý hướng dẫn các em luyện tập về hơithở Tùy theo tính chất, nhịp độ của bài hát mà giáo viên sẽ hướng dẫn học sinhlấy hơi sao cho đúng Cùng là kỹ thuật lấy hơi, nhưng hơi thở trong ca hát mớikhác với hơi thở khi hát dân ca Trong dạy hát dân ca, giáo viên sẽ hướng dẫnhọc sinh hít vào một lượng hơi vừa đủ, hít nông một cách nhẹ nhàng không tạo

ra tiếng rít để xử lý trọn câu nhạc hoặc một tiết nhạc Vấn đề về lấy hơi, chúngtôi thống nhất với nhà sư phạm Ngô Thị Nam khi cho rằng: Khi hít hơi vàokhông nên tham nhiều hơi, sẽ bị căng cứng, lên gân, không điều tiết được hơi.Nhắc học sinh lấy hơi bằng mũi, không hít bằng miệng Lấy hơi bằng miệng, yếthầu chóng bị khô, gây rát và viêm họng, gây khản cổ và ho Để học sinh biết lấyhơi (khống chế hơi) hát những câu nhạc (tiết nhạc) dài phải tiến hành khéo léo,dần dần từ chỗ hát được những câu ngắn Nên sử dụng các bài tập khác nhau đểtập hơi thở: Lấy hơi nhẹ nhàng, yên tĩnh và đẩy hơi ra chậm, từ từ khi hát cácbài hát ru, trữ tình; ngắt hơi gọn, bật hơi khi hát các âm nảy ở các bài hát nhanh,

vui, hoạt có nội dung hài hước, dí dỏm Để học sinh có thể lấy hơi tốt trong khidạy, giáo viên cần chú ý cho các em về tư thế hát Tư thế hát đúng sẽ giúp các

em thực hiện tốt các kĩ năng ca hát và thể hiện sắc thái tình cảm của bài hát Tùyvào phương pháp dạy hát của giáo viên, tùy vào bài dạy mà giáo viên có thểhướng dẫn học sinh tư thế hát khác nhau như ngồi hát hoặc đứng hát Dạy họchát ở trên lớp thường giáo viên cho học sinh thực hiện ở tư thế ngồi hát Khingồi hát, lưng phải thẳng, hai tay đặt lên bàn, đầu giữ thẳng thả lỏng, miệng mởtròn, hàm dưới linh hoạt, mềm mại không căng cứng Để các em có thể hát tốthơn, đỡ căng thẳng hơn, sau khi đã thuộc bài thì giáo viên có thể cho các emđứng lên, khi đó hơi thở sẽ tốt hơn, âm thanh phát ra sẽ vang và sáng

2.2.1.2 Đạt được tính thẩm mỹ của bài dân ca

Từ cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là trong quá trình lao động, do nhu cầucủa việc cần thể hiện và biểu lộ tình cảm ở những cung bậc khác nhau mà dân ca

ra đời Mỗi làn, điệu dân ca ở phương diện nào đó thể hiện những nét đặc trưngriêng của từng vùng/ miền, của từng tộc người trên đất nước, nó phù hợp với suynghĩ, tình cảm, thẩm mỹ của con người và xã hội mà người dân đang sống Tínhthẩm mỹ của các bài dân ca được hiểu là cái đẹp trong âm nhạc, trong nội dung

ca từ và tư tưởng mà tác phẩm đem lại Những yếu tố cấu thành bài dân ca baogồm địa môi sinh, quá trình lao động sản xuất của nhân dân, phong tục tập quán,nghi lễ, tôn giáo liên quan đến đời sống của con người Một trong những mụctiêu của chương trình âm nhạc ở trường THCS đó là: Trang bị cho học sinh một

số kiến thức, kĩ năng ca hát, đọc và nghe nhạc, về lý thuyết âm nhạc đơn giản đểmột chừng mực nào đó các em có thể tham gia vào các hoạt động âm nhạc củacộng đồng; Hình thành cho học sinh những hiểu biết sơ đẳng về cái hay cái đẹptrong nghệ thuật âm nhạc, về ý nghĩa tác dụng của âm nhạc với đời sống; Mởrộng hiểu biết về truyền thống âm nhạc dân tộc Việt Nam, tinh hoa âm nhạc thếgiới góp phần bồi dưỡng tình cảm, đạo đức, tí tuệ, tạo không khí vui tươi lànhmạnh, làm phong phú thế giới tinh thần nhằm phát triển hài hòa, toàn diện nhâncách học sinh Dạy học hát dân ca cho HS cái đích cần hướng đến đó là giáodục cho các em nhận thức đươc cái đẹp trong bài dân ca đó Cái đẹp trong bàidân ca chính là cái đẹp của âm nhạc và lời ca, sâu sắc hơn là phong tục, tínngưỡng, tập quán của nhân dân lao động ở vùng miền đã sinh ra bài dân ca đó.Với hơn 54 dân tộc anh em, Việt Nam trải dài trên ba miền Bắc - Trung - Nam,mỗi vùng miền lại có những điều kiện tự nhiên môi trường và lối sống của ngườidân không giống nhau, từ do đó đã sản sinh ra những làn điệu dân ca mang màusắc âm nhạc và dấu ấn riêng của từng tộc người Tính thẩm mỹ trong các bài dân

ca còn được thể hiện ở chính ngôn ngữ, ngữ điệu âm nhạc mà cụ thể được biểuhiện rõ nét qua âm nhạc và lời ca Tất cả những yếu tố đó tác động qua lại, vàthống nhất với nhau trong việc biểu hiện tư tưởng, tình cảm và tính thẩm mỹtrong nội dung tác phẩm Hát tròn vành, rõ chữ thể hiện đúng phương ngữ, đảmbảo tiêu chí về âm thanh trong quá trình học hát, mới chỉ đáp ứng được mộtphần của tính thẩm mỹ Tính thẩm mỹ của bài dân ca là sự tổng hợp hài hòa của

cả phần lời và phần giai điệu âm nhạc, do đó sự cảm nhận của người dạy vàngười học để truyền dạy và lĩnh hội là vô cùng quan trọng, nó phụ thuộc nhiềuvào năng lực và cảm quan cá nhân của từng người Chúng tôi vẫn biết, đặt ratiêu chí về tính thẩm mỹ là vấn đề không đơn giản đối với cả GV và HS, do đóyêu cầu đạt ra cũng chỉ ở mức độ phù hợp, vừa phải Do đó, trong quá trình dạyhọc, trước hết đối với GV phải hiểu và nắm được nhiều vấn đề có liên quan đếnbài dân ca, khi hát mẫu cho HS phải tạo được sự rung cảm nhất định, thông quagiai điệu âm nhạc, lời ca và cách hát phải khơi gợi cho các em một sự liên tưởng

về cái đẹp Với HS, yêu cầu các em phải hát đúng giai điệu (đặc biệt chú ý bài

có nhiều nốt hoa mỹ), hát rõ lời hát có cảm xúc, thể hiện cho được những vấn đề

cơ bản nhất của bài dân ca Chỉ cần thực hiện được những điều đó, tức là đãđáp ứng phần nào tiêu chí về thẩm mỹ trong quá trình dạy học bài dân ca

2.2.1.3 Tạo được không khí cuốn hút, sôi nổi trong quá trình dạy học Không giống như những môn học khác, bộ môn âm nhạc có những đặc thùriêng Bởi lẽ âm nhạc là “nhạc của thanh âm”, tính chất của tiết học âm nhạcluôn cuốn hút các em bởi sự vui tươi, rộn ràng của âm nhạc lời ca…do đó sẽmang lại sự thư thái và thoải mái cần thiết cho HS sau những giờ học căng thẳngnhư học toán, văn… để có thể tiếp tục học tập những môn văn hóa khác Trongchương trình chính khóa, HS chỉ được học âm nhạc với thời lượng 1 tiết/1 tuần,

đó là thời lượng vừa phải Tuy nhiên, để việc dạy hát nói chung và dạy hát dân

ca nói riêng đạt hiệu quả như mục tiêu đề ra, GV cần tạo ra được không khí họctập cần thiết trong tiết học Trong thời buổi hiện nay, HS được tiếp cận nhiềuvới thể loại âm nhạc khác nhau, đặc biệt là dòng nhạc nhẹ dễ cuốn hút các emhơn các bài dân ca Do đó, để thu hút HS quan tâm đến các bài dân ca là chuyệnkhông đơn giản, đặc biệt ở trên lớp để tạo được không khí sôi nổi, cuốn hút các

em toàn tâm, toàn ý say mê học hát dân ca, điều này lại càng khó hơn Tuynhiên, khó nhưng không phải không có cách giải quyết Vấn đề này đầu tiênthuộc về năng lực sư phạm thông qua cách đánh giá về tâm lý, khả năng tiếp thu

âm nhạc và nhiền vấn đề khác có liên quan đên HS Trên cơ sở đó, GV sẽ phảitìm tòi, sáng tạo ra biện pháp mới mang tính thích ứng để thu hút HS tập trung

vào giờ học Trong quá trình dạy - học, vấn đề không kém phần quan trọng đó là

GV phải tạo ra sự tương tác trên tinh thần cộng cảm, cởi mở, thân thiện giữangười dạy và người học Những điều tưởng chừng đơn giản ấy, không phải GVnào cũng làm được, chỉ khi thực hiện được điều đó mới giúp không khí tronggiờ học hát dân ca bớt nhàm chán thậm chí còn trở nên sôi nổi Việc này suy chocùng hoàn toàn phụ thuộc vào phương pháp dạy học và khả năng truyền thụ của

GV Với dạy hát dân ca, GV có thể kết hợp linh động giữa phương pháp dạy họctruyền thống và phương pháp dạy học hiện đại Tùy theo nội dung của từng bàihát, GV sẽ đưa ra những cách dạy phù hợp để tạo ra sự lôi cuốn học sinh vàotrong tiết học dân ca

2.3 Các bước tiến hành dạy học hát dân ca.

Có thể nói rằng, dạy hát ca khúc mới hay dạy một bài hát dân ca đềunhằm mục đích là truyền thụ bài hát đến HS, giúp các em hát đúng giai điệu lời

ca và hiểu về nội dung của bài hát đó Mỗi loại bài có những mức độ khó dễkhác nhau, nhưng nhìn chung quy trình dạy (cách bước tiến hành) cơ bản làgiống nhau Cái khác ở đây có lẽ ở năng lực, sự cảm quan trong việc xử lý tìnhhuống trong các bước dạy được thể hiện qua phương pháp dạy của mỗi GV đốivới từng bài dạy Hiện nay có những tài liệu chúng tôi tham khảo được, điểnhình như cuốn: Phương pháp dạy học âm nhạc tập 1 (Giáo trình đào tạo giáoviên Trung học cơ sở hệ Cao đẳng sư phạm của Ngô Thị Nam), tác giả cho rằng:Dạy hát nói chung bao gồm ba bước: Giới thiệu bài, Học bài hát, Luyện tập,củng cố bài hát Nhưng ngược lại, cũng có tài liệu 45 của một số đồng nghiệp thìcho rằng tiến trình dạy học bao gồm 8 - 9 bước Tuy nhiên, xuất phát từ tìnhhình thực tế qua giảng dạy, để đảm bảo tính khoa học trong giờ dạy học hát dân

ca thì chúng tôi chỉ thực hiện 7 bước, đó là:

- Giới thiệu bài

thể nghiệm tại trường, về cơ bản là khác với cách dạy thông thường trước đâycủa chính giáo viên âm nhạc, trong đó có bản thân tôi.

Thực nghiệm với tiết dạy cu thể Tiết Bài hát Đi cấy ( Dân ca Thanh Hóa)như sau:

2.3.1 Giới thiệu bài

Ở bước giới thiệu bài hát, bằng cách sử dụng nhiều nhiều phương pháptiếp cận khác nhau, GV sẽ giúp học sinh hiểu rõ về xuất xứ của làn điệu dân ca

đó là thuộc vùng miền nào, có thể nêu một cách khái quát nhất về đặc trưng môitrường sống, phong tục tập quán của dân tộc đó GV có thể linh hoạt sử dụngmột hoặc nhiều phương pháp để giới thiệu, chẳng hạn: phương pháp dùng lời,

GV có thể trò chuyện rồi dẫn dắt ngắn gọn đến mảnh đất có làn điệu dân ca đó,hoặc có thể đọc một câu thơ hay câu hát, giúp học sinh có tư duy về bài dân ca

mà các em sắp được học GV cần phải kết hợp với phương pháp trực quan nhưdùng tranh ảnh, bản đồ minh họa để học sinh dễ hình dung nội dung tác phẩm.Tóm lại, tiết học hát dân ca sẽ trở nên cuốn hút hơn nếu GV biết lựa chọnphương pháp dẫn dắt, giới thiệu bài hát vừa dễ hiểu, vừa phải đảm bảo sự cuốnhút, từ đó kích thích trí tưởng tượng, tìm tòi của các em HS

Với bài Đi cấy (dân ca Thanh Hóa): GV sẽ sử dụng phương tiện trực quan

là bản đồ địa lý và một số tranh ảnh minh họa để HS biết về địa danh ThanhHóa Kết hợp với việc HS nhìn bản đồ, tranh ảnh là lời giới thiệu ngắn gọn:Thanh Hóa là tỉnh mà địa hình có đồng bằng, trung du và miền núi Nhân dânThanh Hóa có truyền thống anh dũng trong công cuộc đấu tranh dựng nước vàgiữ nước cùng với cộng đồng các dân tộc Việt Nam Nơi đây là quê hương củacác anh hùng dân tộc như Bà Triệu, Lê Lơi, Lê Lai Sông Mã chảy qua ThanhHóa là nơi sản sinh ra những điệu hò đã được lưu truyền từ bao đời nay Vẫn kếthợp phương tiện trực quan, GV tiếp tục dẫn dắt đi từ khái quát chung để đến bàidân ca cần dạy: Thanh Hóa nổi tiếng với các làn điệu dân ca, trong đó có Tổkhúc múa đèn Múa đèn xuất hiện đầu tiên ở làng Viên Khê, xã Đông Anhhuyện Đông Sơn - Thanh Hóa, sau này người ta thường gọi là Múa đèn ĐôngAnh Đây là một thể loại âm nhạc dân gian đặc sắc mang tính diễn xướng hát vàmúa Khi biểu diễn, mỗi diễn viên đội trên đầu một đĩa đèn dầu Tổ khúc múađèn bao gồm 10 bài hát kết hợp với múa, thể hiện công việc lao động của nhândân như: gieo mạ, đi cấy, dệt vải, kéo sợi Mỗi bài ca chứa đựng một nội dungdiễn tả quá trình lao động sản xuất, lao động thủ công, thời vụ trong năm Tổkhúc múa đèn diễn tả 2 nội dung lao động sản xuất là: sản xuất nông nghiệp (từgieo mạ đến nhổ mạ, đi cấy, đi gặt) và lao động thủ công (đan lừ, kéo sợi, dệt

cửi, xe chỉ, may vá) Bài Đi cấy được trích trong Tổ khúc múa đèn Trong 4 bài

về gieo trồng, có thể nói Đi cấy là hay nhất, vì có cấu trúc chặt chẽ, giai điệu vàlời ca gần gũi với mọi người Bài hát được phổ trên những câu thơ lục bát: Lênchùa bẻ một cành sen Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng Ba cô có bạn cùngchăng Thắp đèn ta sẽ chơi trăng ngoài thềm Cầu cho trong ấm ngoài êm Đối vớibài hát Mưa rơi (dân ca Xá - Tây Bắc): GV dùng phương pháp dạy học hiện đạibằng cách sử dụng công nghệ thông tin (như máy chiếu, giáo án điện tử), cho

HS theo dõi video bài dân ca Xòe hoa (lớp 2), Gà gáy (lớp 3) mà các em đã họctrong chương trình âm nhạc tiểu học Tiếp đến GV dùng phương pháp vấn đápvới hệ thống các câu hỏi yêu cầu HS trả lời như: Tên bài dân ca là gì? Của tộcngười nào? Sau đó chúng tôi nhận xét và kết luận Tiếp đến GV sử dụng phươngpháp dùng lời và dẫn dắt, chẳng hạn: Vừa rồi chúng ta đã nghe giai điệu hai bàidân ca quen thuộc, bài Xòe hoa (Dân ca Thái), bài Gà gáy (Dân ca Cống - LaiChâu), đây là hai trong số nhiều bài dân ca của vùng núi Tây Bắc.Tiếp đến GV

có thể kết hợp phương pháp trực quan, dùng tranh ảnh bản đồ minh họa giớithiệu: Vùng Tây Bắc thuộc miền núi phía Tây của miền Bắc của nước ta TâyBắc có khoảng 20 tộc người như: H’mông, Dao, Tày, Nùng, Kinh trong đó tộcngười Mường có dân số lớn nhất Ai đã một lần qua Tây Bắc sẽ không thể quênđược hình ảnh của các cô gái Thái mặc những bộ váy áo rực rỡ, với điệu xòe nổitiếng Dân ca của các tộc người ở Tây Bắc có nhiều bài đã đi vào đời sống tinhthần của đồng bào miền núi nói riêng và của nhân dân Việt Nam nói chung.Trong số các bài dân ca đó, có bài Mưa rơi của tộc người Xá mà lớp ta sẽ họctrong tiết này

Tìm hiểu bài dân ca

Tìm hiểu bài dân ca là để giúp học sinh hiểu sâu hơn về cấu trúc (chiađoạn, chia câu) và tính chất âm nhạc, giọng điệu, nhịp độ của bài dân ca đượchọc Việc chia câu đoạn trong bài dân ca cần phải linh hoạt, đảm bảo sự cân đốihài hòa với điều kiện dạy học cụ thể như thời lượng của tiết học, khả năng tiếpthu của HS Trong quá trình tìm hiểu bài dân ca, ngoài việc phân tích câu đoạnthì có lẽ cần chú ý tới tính chất âm nhạc, và điều không kém phần quan trọng đó

là tìm ra thang âm điệu thức của bài dân ca đó Tìm được thang âm điệu thứccủa bài dân ca là để giúp GV xây dựng các mẫu câu khởi động giọng cho phùhợp để khi bước vào học hát các em sẽ không bị lạc giọng Tôi cho rằng, đây làmột điểm mới trong quá trình dạy học hát dân ca trong giờ chính khóa Với bài

Đi cấy (dân ca Thanh Hóa), GV dựa trên hệ thống câu hỏi để phân tích nhữngvấn đề cơ bản nhất trong bài: Bài dân ca được chia làm mấy câu? Viết ở nhịp gì?

Tính chất âm nhạc như thế nào? Trong bài có ký hiệu âm nhạc nào? Lời ca cóhình ảnh ý tứ nào hay? Những câu hỏi sẽ được cụ thể hóa như sau: Bài dân cathuộc loại nhịp Tính chất âm nhạc vui tươi, dí dỏm, linh hoạt Bài Đi cấy đượcxây dựng bằng hình thức 1 đoạn nhạc gồm hai câu

Ví dụ

Câu 1, từ ô nhịp 1 đến ô nhịp 9, gồm 3 tiết nhạc Giai điệu câu 1 đơn giản

có tính bình ổn Tính chất âm nhạc cơ bản là vui tươi, nhưng có phần thiết tha,dặt dìu Câu nhạc chia thành 3 tiết, nên khi dạy hát cho HS thì cho các em lấyhơi theo tiết nhạc

Câu 2, từ ô nhịp số 10 đến hết, gồm 3 tiết nhạc Nếu so với câu 1, thì câu

2 có sự phát triển mở rộng hơn về cao độ và đường nét giai điệu Tính chất âmnhạc cũng phóng khoáng và có phần linh hoạt hơn

Ví dụ Với cách phân chia câu nhạc như vậy, sau này khi tiến hành dạy,

GV dạy theo từng tiết nhạc rồi ghép chúng thành câu Ở khâu này, chưa phải làdạy hát nên GV chỉ khơi gợi để các em có ấn tượng đầu tiên về các tiết nhạc và

sẽ chú ý đến cách lấy hơi theo tiết nhạc Tiếp tục, bằng phương pháp trực quan,

GV chú ý giới thiệu cho các em về các ký hiệu âm nhạc mới có trong bài Chẳnghạn, ở ô nhịp thứ 7 và ô nhịp thứ 8:

Ví dụ Trong giai điệu có xuất hiện ký hiệu mới là dấu thăng Với đốitượng là HS lớp 6, do thời lượng có hạn, nên GV không cần nói về cách thức ký

âm của một số nhạc sĩ Ở đây, chỉ yêu cầu GV cần giải thích cho các em, dấuthăng đó là dấu hóa bất thường, có giá trị trong một ô nhịp đối với nốt nhạcđứng ngay sau nó Nhìn vào hai ô nhịp trên, thì dấu thăng có tác dụng với hainốt pha ở trong ô nhịp đó, trường hợp này nốt pha thăng được coi như một biến

âm nên cần hát chính xác cao độ GV phải tiếp tục giải thích cho HS về ký hiệumắt ngỗng (hay còn gọi là dấu ngân tự do) xuất hiện ở cuối bài dân ca Ký hiệunày khi được đặt ở trên hoặc dưới nốt nhạc hay dấu lặng nào, thì nốt đó đượckéo dài trường độ tự do - kéo dài bao lâu là do chủ ý của người hát, nhưng vẫnphải phụ thuộc vào nhịp điệu của bài dân ca Ví dụ 8 Ngoài ra, cũng cần chocác em biết là giai điệu của bài dân ca xuất hiện những nốt hoa mỹ, đây là nốtphụ có tác dụng tô điểm cho nốt nhạc chính được mềm mại hơn Do đó khi dạyhọc, nên cho các em hát nhẹ, lướt qua nốt có dấu hoa mỹ đó, trường độ chínhđược tính cho nốt đằng sau nó Bên cạnh nốt hoa mỹ, giai điệu âm nhạc của bàidân ca còn có nhiều nốt luyến, do đó GV nên sử dụng máy chiếu để HS thấy rõbản nhạc

Hát mẫu cho học sinh nghe

Dù là dạy hát ca khúc mới hay dạy hát dân ca thì hát mẫu vẫn là bước dạyquan trọng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng Hát mẫu là GV trình bày bài dân catrước HS để các em cảm thụ được đầy đủ về lời ca, giai điệu, tiết tấu, tính chất

âm nhạc, sắc thái tình cảm, phong cách âm nhạc… Do đó việc trình bày bài dân

ca của GV càng hoàn hảo thì sẽ càng tác động đến tri giác, gây được hứng thúmạnh mẽ đến HS, giúp các em có thêm sự yêu thích và mong muốn được họchát bấy nhiêu Đây cũng là một trong những yếu tố tạo nên sự hứng thú trongtiết học Trong bước cho HS nghe hát mẫu, thông thường GV sẽ trình bày bàidân ca, tức là hát mẫu cho các em Cách dạy này đã trở nên quen thuộc trongtiến trình dạy hát âm nhạc ở nhà trường phổ thông Tuy nhiên, qua kinh nghiệmcủa bản thân, từ thực tế cho thấy để giờ dạy hát dân ca trở nên hứng thú với HS,thì bước này GV nên chọn video để cho các em vừa nghe, vừa xem Hiện naytrên mạng xã hội, một bài dân ca thường có nhiều người thể hiện, do đó chọn aihát cho ra chất bài dân ca đó là điều vô cùng quan trọng Tiêu chí của chúng tôi

là chọn người nào có giọng hát phù hợp với lứa tuổi của các em nhất và thể hiệnđược cơ bản nội dung tinh thần của bài dân ca Mỗi bài dân ca đều chứa đựngnhững giá trị bản sắc văn hóa riêng của tộc người, vùng miền đó Bản sắc đóđược kết dệt bởi nhiều yếu tố như môi trường sống, tập tục tín ngưỡng, vănhóa… Bởi thế, ngoài giọng hát, chúng tôi còn chú ý đến video mà ở đó cónhững hình ảnh ngoài sự phụ họa cho giọng hát, còn mang tính biểu trưng chovăn hóa vùng miền Với bài Đi cấy (dân ca Thanh Hóa), đây là bài được tríchtrong tổ khúc Múa đèn Đông Anh Bằng việc sưu tầm tư liệu băng hình, sau đó

mở video do các nghệ nhân ở Thanh hóa để HS theo dõi phần hát kết hợp với

múa (trích trong tổ khúc múa đèn) giúp các em cảm nhận đầy đủ về lời ca, giaiđiệu, tính chất âm nhạc của bài hát.

Khởi động giọng

Khi dạy hát dân ca cho học sinh, GV phải xác định rằng khởi động giọng

ở đây, thực chất chỉ là sự mở giọng hay khai giọng như dân gian thường gọi, nênkhông cần cầu kỳ như luyên thanh trong dạy học thanh nhạc chuyên nghiệp Do

đó chú ý cho HS lấy hơi nhẹ nhàng, vừa phải, không dùng lực để lấy hơi căng vàsâu quá Lúc đẩy hơi ra cũng phải từ từ, tự nhiên Để HS hoàn thiện được cáchhát đối với từng bài, GV phải linh hoạt cho học sinh khởi động giọng trên thang

âm của từng bài dân ca riêng Việc khởi động giọng bằng các mẫu trên cơ sởthang âm của bài dân ca, ngoài việc giúp HS chuẩn bị về hơi thở, thì còn mộtđiều lợi nữa đó là khi vào học hát, các em sẽ không bị trật tone của bài Khi thựchiện khởi động giọng, GV chú ý đàn từng âm riêng để HS nghe và hát theo,không nên cố định về tiết tấu mẫu câu luyện thanh, tùy vào thời lượng và khảnăng của HS, mà từ các nốt đã định trước sẽ có những mẫu luyện khởi độnggiọng cho phù hợp

2.3.5 Dạy hát từng câu

Cũng giống như dạy hát ca khúc mới, khi dạy bài dân ca cho học sinh,

GV cần tìm hiểu tính chất và mức độ của bài đơn giản hay phức tạp, ngắn haydài để từ đó đưa ra cách dạy cho phù hợp nhất Đối với một bài hát bất kỳ, GVthường chia nhỏ bài ra từng câu nhạc, sau đó đàn cao độ cho HS nghe, rồi bắtnhịp cho các em hát lại từng câu đến hết bài Cách dạy này sẽ giúp các em ghinhớ được cao độ, tiết tấu một cách nhanh nhất và có thể hình dung trọn vẹn tácphẩm mà không bị gián đoạn, phù hợp với những bài hát ngắn và đơn giản, ít có

sự phức tạp về tiết tấu và cao độ Với các bài dân ca thì lại khác, việc dạy cho

HS thông qua đàn nhiều khi không thể truyền tải chính xác về tính chất âm nhạc

và sắc thái của bài, nhất là những bài mà giai điệu có nhiều nốt hoa mỹ và nốtluyến Dó đó, với bài Đi cấy khi truyền đạt tới học sinh, GV nên sử dụng cáchdạy hát truyền khẩu từng câu Với cách hát truyền thống này, HS sẽ thẩm thấuđược tinh thần của bài từ cao độ, nhịp độ, tiết tấu, sắc thái đến tính chất âmnhạc Cách dạy truyền khẩu góp phần vô cùng quan trọng trong việc tạo ra cảmxúc cho HS, bởi sự hấp dẫn qua phong cách biểu diễn, cử chỉ, ánh mắt, sức biểucảm của chính GV đem lại Với bài Đi cấy, như đã trình bày ở trên, GV nênchọn phương pháp truyền thống đó là dạy truyền khẩu Với cách này, HS dễdàng cảm nhận giai điệu và sắc thái âm nhạc của bài Trước khi vào dạy từngcâu, GV cho HS đọc lời, để hỗ trợ tốt cho việc hát giai điệu của câu hát GV chú

ý cho các em đọc từ trăng và từ chăng, từ nên và từ lên, đọc nhiều lần từ chậmđến nhanh để các em không bị nhầm, phân biệt được sự khác nhau về ngữ nghĩagiữa hai từ đó Đặc biệt GV phải nhắc nhở cho HS ghi nhớ từ trăng chỉ xuất hiệnở: phách mạnh thuộc ô nhịp cuối của tiết nhạc thứ 2 của câu 1; phách mạnh gầncuối tiết thứ nhất của câu 2, và phách mạnh đầu của ô nhịp thứ 2 thuộc câu 2 Từchăng chỉ xuất hiện ở phách mạnh thuộc hai nhịp cuối của tiết nhạc thứ 3 (câu1) Sau khi cho các em đọc và phân biệt cũng như biết vị trí của hai từ trăng vàchăng, GV mới bắt đầu tiến hành vào dạy từng câu

Câu 1: Ví dụ GV hát trước, sau đó bắt nhịp cho HS hát hết câu Ở câunày, ngoài việc chú ý đến hai từ như chúng tôi vừa đề cập ở trên, thì cần quantâm đến cách lấy hơi theo mạch ngắt của tiết nhịp GV dạy các em hoàn thànhtừng tiết nhạc, dạy theo kiểu cuốn chiếu để hết câu Tuy nhiên cần phải chú ý,

dù tính chất âm nhạc của câu nhạc này có sự vui tươi, nhưng vẫn phải tạo ra sựnhấn nhá, ngắt tiết trong sự liền mạch của câu nhạc Vấn đề này hoàn toàn phụthuộc vào cách lấy hơi và nhả chữ của HS Cụ thể là lấy hơi phải nhanh, khôngsâu quá, không tạo ra tiếng rít lúc lấy hơi và tiếng xì sau khi hết tiết nhạc, phảinhẹ nhàng, đảm bảo được tính thẩm mỹ của giai điệu Ngoài ra ở câu 1 cần chú

ý đến từ hẹn và từ bạn được hát ứng với cao độ của nốt fa thăng Thực tế khihướng dẫn HS hát hai từ này, cao độ của nốt fa thăng không giống với cao độcủa nốt này trong hệ thống điều hòa âm của châu Âu Do đó GV sẽ hướng dẫncho HS hát non cao độ đi một chút, phải hát đi hát lại nhiều lần thì mới đạt đượchiệu quả

Câu 2: Ví dụ Trong câu hai, tính chất âm nhạc dặt dìu, phấn chấn hơn,nên khi dạy cho HS hát phải cố gắng cho các em thể hiện được tinh thần đó Mỗitiết nhạc là một lần lấy hơi Cách lấy hơi cũng giống như ở câu 1 Trong cáchnhả chữ cần chú ý một số từ như: thắp, sẽ, chơi, ngoài, ấm, lại Chú ý nhắc nhởcác em hát phải tròn chữ, rõ nghĩa bằng cách nhấn và hát sao cho ngay vào cao

độ đầu tiên các từ đã phải rõ nghĩa rồi mới thực hiện luyến láy sau Nếu thựchiện không tốt sự luyến láy, nhấn nhá thì các từ vừa đề cập sẽ bị lơ lớ hay biếnnghĩa Chẳng hạn, thắp thành tháp, sẽ thành sé, chơi thành chới, ngoài thànhngoái, âm thành ớm, lại thành lái, nếu như vậy sẽ mất tính thẩm mỹ của bài dân

ca Với câu này, GV nên dạy theo cách dạy cổ truyền, dạy từng tiết, theo hìnhthức cuốn chiếu cho đến hết câu Khi thấy cảm thấy đã tương đối thuộc câu 2,

GV cho họ sinh hát cả bài một vài lần để các em bước đầu hình dung được toàn

bộ bài dân ca, đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện bài ở những công đoạnsau

Hát hoàn chỉnh bài.

Trước khi vào dạy, GV chiếu lên màn hình toàn bộ bài dân ca để các emnhìn thấy những từ đã được khoanh tròn và nhắc nhở HS đặt biệt chú ý các từ:tốt tươi, trên, gió, gáy Nếu hát không tốt các từ đó, sẽ không đảm bảo tính thẩm

mỹ của bài dân ca GV hát toàn bộ câu 1 để HS nghe và thẩm thấu Sau sẽ chiamỗi câu thành hai tiết nhỏ, rồi dạy cho các em hát từng tiết một Đầu mỗi câuthường có chỗ ngắt để lấy hơi, nên GV nhắc nhở các em bình tĩnh hít hơi sâu vàbiết tiết chế cho phù hợp với tính chất, nhịp điệu của câu nhạc Tiết thứ nhất chú

ý hai từ tốt tươi, đầu lưỡi chạm vào hàm rằng trên, rồi bật nhanh kết hợp vớilượng hơi vừa phải để đẩy âm thanh sao cho mềm mại dễ nghe, không để hai từ

đó biến thành tút tưi Bên cạnh đó, ở cuối tiết này có từ trên, GV sẽ yêu cầu HShát nhấn vào nốt đầu tiên, sau đó mới thực hiện hát luyến Hát từ trên phải tạocảm giác như sự kết hợp liền mạch của từ trên với ến, có lẽ đây là trong những

từ gây được ấn tượng cho bài dân ca 61 Câu 2, giai điệu của bài dân ca xuốngthấp (nốt a), đây là nốt thuộc âm khu trầm của giọng hát, nếu hát không cẩn thậnthì từ rừng, đẹp âm thanh phát ra sẽ bị mờ và xỉn Do đó, GV phải hướng dẫncho HS lấy hơi sâu, khi nhả chữ thì khẩu hình bình thường như nói, không đượcđẩy hơi ra trước âm thanh, đảm bảo sao cho người hát và người thưởng thứcphải nghe rõ lời Các từ còn lại như gió, bay, cơ bản GV cho HS xử lý như từtrên ở câu 1 Câu 3, câu 4, về cơ bản giống câu 1 và câu 2, vì thế GV chỉ cần chú

ý tới một số từ đã được khoanh tròn trên bản nhạc để sửa cho HS Bên cạnh đó,khi dạy cho các em, GV cần đặc biệt quan tâm tới tính chất âm nhạc vui vẻ,trong sáng của hai câu nhạc này Giống như dạy bài Đi cấy, với bài Mưa rơicũng dạy theo hình thức cuốn chiếu từ câu đầu cho tới hết bài Nhìn chung, bàidân ca Mưa rơi tương đối ngắn, không quá khó hát, giai điệu hay có sụ cuốn hút,nên dạy theo hình thức cuốn chiếu, khi HS hát thuộc câu cuối thì các em cơ bản

đã thuộc toàn bộ bài

của các bước trong quá trình dạy học) Trước khi vào hát, GV dùng đàn phímđiện tử thực hiện dạo đầu để tạo không khí cho lớp Lần một, lần hai, cho HS háttốc độ hơi chậm hơn so với tốc độ của bản nhạc quy định Lần sau đó, hát vớitốc độ đúng và nhắc nhắc nhở các em thể hiện đúng tính chất âm nhạc và tinhthần của bài dân ca Mỗi lần cả lớp hát, là một lần GV ghi chép lại những vấn đềđạt và chưa đạt trên phương diện thể hiện về: cao độ, tiết tấu, lời ca, cách lấyhơi, tư thế hát cũng như có thể hiện được tinh thần của bài dân ca hay không.Sau mỗi lần các em hát như vậy, khi phát hiện được sai sót thì cần phải chỉnhsửa ngay.

2.3.7.Củng cố, kiểm tra.

Trong dạy học hát ca khúc hay dạy học hát bài hát dân ca, bước củng cố,

ôn luyện có vai trò khá quan trọng Bước này không chỉ giúp HS củng cố lạinhững kiến thức liên quan đến kỹ năng học hát dân ca, mà còn tăng cường khảnăng ghi nhớ thuộc bài cũng như khả năng cảm thụ âm nhạc cho các em tronggiờ học hát Xác định được vai trò quan trọng, ở bước này GV nên thực hiệnnhư sau: Bao quát lại một cách cô đọng nhất toàn bộ bài dân ca về phương diện

âm nhạc lời ca và yêu cầu HS hát đúng tốc độ, nhịp độ của bài hát Đặc biệt,phải nhắc nhở HS chú ý sắc thái tình cảm của bài, những câu hát nhỏ, hát to; câuhát mạnh, hát nhẹ; chỗ hát ngắt hay hát ngân dài khi hát phải thể hiện chođúng Sau khi nhắc nhở, yêu cầu các em một số vấn đề, GV tiếp tục cho cả lớphát hoàn chỉnh cả bài Lần hát này, để tạo không khí cho tiết học, việc cần làm làghép toàn bộ bài với phần nhạc đệm, tất nhiên để tránh sự chuệch choạc phảihướng dẫn HS nghe đoạn dạo đầu, dạo giữa để bắt vào nhịp hát cho đúng Đểtiết học thêm phần hứng thú hơn, khi thực hiện dạy ở trên lớp có lẽ tốt nhất lànên vận dụng phương pháp hướng dẫn thức hành luyện tập thông qua tổ chức tròchơi để củng cố bài hát Khi dạy học bài Đi cấy trong giờ chính khóa, xuất phát

từ tình hình thực tế về sĩ số cũng như tính cách và khả ăng âm nhạc của HStrong lớp, tôi đã chia lớp thành 4 nhóm Nhóm 1 hát giai điệu cả bài; nhóm 2 vànhóm 3 hát câu 2; nhóm 4 thực hiện giữ nhịp gõ tiết tấu Trong trường hợp nàykhi dạy không sử dụng nhạc đệm, mà thực hiện tiến trình như sau: Nhóm 1 giữvai trò chủ đạo hát giai điệu cả bài, khi hát hết câu 1 thì nhóm 2 và nhóm 3 hòavào hát giai điệu câu 2, trong khi đó, nhóm 4 gõ tiết tấu Đến lượt tiếp theo, tùyvào thời gian mà có thể đổi nhiệm vụ của các nhóm cho nhau

Hoặc cũng có thể ôn tập củng cố bài này bằng hình thức hát đơn ca, hát lĩnhxướng của 1 HS kết hợp với đồng ca của cả lớp, hoặc cách hát nối tiếp, hát đốiđáp giữa HS nữ và HS nam trong lớp Lần 1 Cách hát Người hát Câu hát Lĩnh

xướng 1 học sinh Câu 1 Đồng ca Cả lớp Câu 2 Lần 2 Nối tiếp Học sinh nam Lênchùa đi cấy sáng trăng Học sinh nữ Ba bốn cô có bạn cùng chăng Học sinhnam Thắp đèn ý rằng cầu cho Học sinh nữ Cầu cho trong ấm lại ngoài êm.

Học sinh nam Lên chùa….đi cấy sáng trăng

Học sinh nam Thắp đèn…ý rằng cầu cho

Sau khi tổ chức củng cố và ôn luyện, tùy vào khả năng của HS mà GV tiếnhành kiểm tra đánh giá bằng nhiều hình thức Có thể kiểm tra một số em theohình thức hát đơn ca, những cũng có thể theo hình thức hát song ca Với họcsinh có năng khiếu ở mức bình thường, GV chỉ nên kiểm tra mức độ hát chínhxác của giai điệu lời ca, những chỗ ngân dài, hát luyến, cách lấy hơi Với họcsinh có năng khiếu vượt trội, thì ngoài tiêu chí trên còn đòi hỏi những yêu cầucao hơn như: thể hiện sắc thái tình cảm, kỹ năng biểu diễn trước lớp Cứ mỗilần kiểm tra, GV lại có những nhận xét cụ thể về ưu, nhược điểm đối với từng

HS Tất nhiên khi nhận xét, GV phải có thái độ cởi mở, thân thiện để HS không

bị mặc cảm và dễ tiếp thu Căn cứ vào tiêu chí đã đưa ra, thông qua cách thức

mà HS thể hiện khi được kiểm tra sẽ có đánh giá ở các cấp độ hát: chưa đạt, đạt,khá, tốt, để các em biết được khả năng của mình trong tiết học hát bài dân ca đó

2.4 Thực nghiệm sư phạm

2.4.1 Mục đích thực nghiệm

Mục đích chính của thực nghiệm là để kiểm nghiệm lại tính khả thi của cácbiện pháp được thực hiện như thế nào trong quy trình dạy một bài hát dân ca,thông qua đó sẽ rút ra bài học kinh nghiệm, khắc phục những nhược điểm để bổsung hoàn thiện hơn cho phương pháp dạy dân ca đạt hiệu quả tốt trong thờigian tới

2.4.2 Nội dung thực nghiệm

Trong nội dung của tôi đã phân tích bài và đưa ra các biện pháp khá cụ thểtrong từng bước dạy Do đó ở đây chúng tôi dùng bài Đi cấy (dân ca ThanhHóa) đã được phân tích để làm bài thực nghiệm trên lớp

2.4.3 Đối tượng, thời gian và giáo viên thực nghiệm: