Giáo trình Thực tập Điện dân dụng

Kiến thức  Trình bày các yêu cầu về an toàn điện  Phát biểu quy trình nối dây, làm khoen, bấm đầu cốt, kiềng dây  Giải thích nguyên lý hoạt động các mạch điện dân dụng  Nhận dạn

Trang 1

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI

Trang 3

MỤC TIÊU MÔN HỌC

1 Kiến thức

 Trình bày các yêu cầu về an toàn điện

 Phát biểu quy trình nối dây, làm khoen, bấm đầu cốt, kiềng dây

 Giải thích nguyên lý hoạt động các mạch điện dân dụng

 Nhận dạng các thiết bị điện và thiết bị điện dân dụng

2 Kỹ năng

 Lựa chọn và sử dụng đúng chức năng của dụng cụ, đồ nghề thợ điện

 Nối dây, làm khoen, bấm đầu cốt, kiềng dây đúng quy trình

 Phân tích các sơ đồ mạch điện dân dụng

 Đấu lắp, kiểm tra và vận hành các mạch điện dân dụng

 Đo và đấu mạch các thiết bị điện dân dụng

 Thay thế, sửa chữa các thiết bị điện dân dụng

3 Thái độ

 Hình thành thói quen làm việc nhóm

 Tác phong công nghiệp

 Tuân thủ về an toàn điện, vệ sinh công nghiệp và nội qui xưởng

Trang 4

M ỤC LỤC

Tuyên bố bản quyền Lời nói đầu Mục tiêu môn học Mục lục Trang Bài 1: Hướng dẫn tổ chức xưởng và an toàn điện 1.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 1

1.2 Tổ chức xưởng thực tập 1

1.3 An toàn điện 1

1.3.1 Nguồn điện 1

1.3.2 Quy trình an toàn điện trong xưởng điện 4

1.3.2.1 Các bảng báo (Biển báo) 4

1.3.2.2 Quy trình an toàn khi thao tác điện 6

1.3.3 Các phương pháp an toàn 7

1.4 Một số quy cách về dây dẫn 9

1.4.1 Dây đơn mềm 9

1.4.2 Dây đôi mềm 9

1.4.3 Dây đơn cứng 10

1.4.4 Dây cáp hạ thế 11

Bài 2: D ụng cụ, đồ nghề thợ điện 2.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 16

2.2 Kềm các loại 16

2.3 Tua vít các loại 18

Trang 5

2.4 Khoan các loại 20

2.5 Đồng hồ đo các loại 20

2.6 Dụng cụ cưa cắt các loại 21

2.7 Dụng cụ khóa, mở ốc các loại 22

2.8 Dụng cụ đục, đóng các loại 23

2.9 Các dụng cụ chuyên dùng 24

Bài 3: N ối dây, làm khoen và bấm đầu cốt 3.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 26

3.2 Nối dây điện 26

3.2.1 Nối thẳng dây đơn lõi một sợi 26

3.2.2 Nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi 28

3.2.3 Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi 30

3.2.4 Nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi 32

3.3 Kỹ thuật làm khoen đầu dây 33

3.4 Kỹ thuật bấm cốt đầu dây 35

3.4.1 Bấm cốt dây một lõi 35

3.4.2 Bấm cốt dây nhiều lõi 36

Bài 4: N ối cáp, kẹp dây và kiềng dây trên sứ cách điện 4.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 38

4.2 Kỹ thuật đấu dây cáp 38

4.2.1 Nối thẳng 38

4.2.2 Nối phân nhánh 39

4.2.3 Nối rẽ dây đơn với dây cáp 40

4.3 Kẹp dây điện 40

4.4 Kiềng dây cáp bằng sứ cách điện 41

4.4.1 Các loại sứ cách điện 41

4.4.2 Kiềng dây cáp vào sứ cách điện 42

Trang 6

Bà i 5: Đo điện năng

5.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 43

5.2 Cơ sở lý thuyết 43

5.2.1 Khái niệm 43

5.2.2 Cấu tạo của điện năng kế 43

5.2.3 Sơ đồ đấu lắp 44

5.3 Kiểm tra điện năng kế 46

5.4 Lắp đặt điện năng kế 47

Bà i 6: Đấu lắp các mạch điện đèn 6.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 50

6.2 Mạch đèn đơn 50

6.3 Mạch hai đèn song song 52

6.4 Mạch hai đèn nối tiếp 53

6.5 Mạch đèn sáng tỏ, sáng mờ 55

6.6 Mạch đèn cầu thang 58

6.7 Mạch đèn nhà kho 61

6.8 Mạch đèn huỳnh quang 63

6.8.1 Cấu tạo 63

6.8.2 Đấu lắp 65

6.9 Mạch đèn thủy ngân cao áp 66

6.10 Mạch đèn giao thông 67

Bà i 7: Đấu lắp các mạch điện tổng hợp 7.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 69

7.2 Cơ sở lý thuyết 69

7.2.1 Lắp đặt mạng điện dân dụng và chiếu sáng 69

7.2.1.1 Mạng điện dân dụng 69

7.2.1.2 Phụ tải điện dân dụng gồm các thiết bị điện một pha 70

Trang 7

7.2.1.3 Lắp đặt mạng điện 70

7.2.2 Đi dây 71

7.2.3 Lắp đặt bảng điện 72

7.2.4 Lắp đặt cầu dao 72

7.2.5 Lắp đặt áp tô mát (CB) 73

7.2.6 Lắp đặt cầu dao chống giật (ELCB) 73

7.2.7 Lắp đặt thiết bị điện 74

7.3 Thực hành 78

Bài 8: L ắp đặt tủ điện nguồn 8.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 80

8.2 Hệ thống điện hạ áp 80

8.3 Các bước lắp đặt tủ điện nguồn 81

8.4 Thực hiện lắp đặt tủ điện nguồn cho một phân xưởng 83

Bà i 9: Đo và đấu quạt điện 9.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 85

9.2 Phân loại và cấu tạo quạt điện 85

9.2.1 Phân loại 85

9.2.2 Cấu tạo quạt điện 85

9.3 Quạt bàn 86

9.4 Quạt trần 89

9.5 Những hư hỏng thường gặp và cách sửa chữa 91

Bà i 10: Đo, khảo sát và đấu bếp điện 10.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 93

10.2 Bếp điện có công suất không đổi 93

10.2.1 Cấu tạo 93

10.2.2 Đo, khảo sát và đấu bếp điện có công suất không đổi 94

10.3 Bếp điện có công suất thay đổi được 95

Trang 8

10.3.1 Cấu tạo 95

10.3.2 Đo, khảo sát và đấu bếp điện có công suất thay đổi được 95

10.4 Những hư hỏng thường gặp và cách sửa chữa 96

10.4.1 Rơ le nhiệt 96

10.4.2 Công tắc, công tắc xoay 97

10.4.3 Dây điện trở 98

10.4.4 Dây dẫn, phích cắm, đèn báo 99

Bà i 11: Đo, khảo sát và đấu nồi cơm điện 11.1 Dụng cụ, vật tư và thiết bị 101

11.2 Các dạng nồi cơm điện 101

11.3 Nồi cơm điện cơ 103

11.3.1 Cấu tạo 103

11.3.2 Nguyên lý làm việc 104

11.3.3 Đo, khảo sát và đấu nồi cơm điện cơ 105

11.4 Những hư hỏng thường gặp va cách sửa chữa 106

Phụ lục danh mục hình ảnh

Tài liệu tham khảo

Trang 9

Bài 1: H ướng dẫn tổ chức xưởng và an toàn điện

Giáo Trình Th ực Tập Điện Dân Dụng Trang 1

BÀI 1: HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC XƯỞNG VÀ

AN TOÀN ĐIỆN

Thời lượng: 6 giờ

M ục tiêu:

 Phá t biểu nội qui và tổ chức xưởng thực tập

 Trình bày các phần tử trong hệ thống cung cấp điện

 Giải thích các biển báo về an toàn điện

 Phân tích các yê u cầu cơ bản về an toàn điện

Nội dung:

1.1 DỤNG CỤ, VẬT TƯ VÀ THIẾT BỊ

 Bảng nội qui xưởng thực tập

 Sơ đồ tổ chức tổng quát một xưởng điện

 Dây điện các loại: dây 1 lõi, dây nhiều lõi, dây cáp hạ thế

1.2 TỔ CHỨC XƯỞNG THỰC TẬP

 Giới thiệu nội quy của xưởng điện, cách tổ chức bố trí và khu vực làm việc của xưởng, từng loại mô hình thiết bị có trong xưởng

 Giới thiệu sơ đồ tổ chức tổng quát một xưởng điện

 Các yêu cầu chuẩn bị trước khi vào thực tập:

1 Đọc kỹ và hiểu rõ nguyên tắc hoạt động của các thiết bị điện, mạch điện sẽ thực hiện trong buổi thực tập

2 Các bước thực hiện từng qui trình đo kiểm, xác định chuẩn bị đấu nối dây cho thiết bị điện sẽ thực tập

3 Hoàn chỉnh các sơ đồ nối dây, vẽ theo cách đi dây thực tế, nộp cho giáo viên hướng dẫn thực tập trước khi vào thực tập

1.3 AN TOÀN ĐIỆN

1.3.1 Nguồn điện

Trang 10

Hình 1.1: Sơ đồ nguyên lý phân phối điện năng

 Điện năng được sản xuất từ các nhà máy điện thông qua các máy phát điện Để truyền tải đi xa, người ta sử dụng lưới điện Lưới điện bao gồm đường dây tải điện và trạm biến áp

 Lưới điện nước ta hiện nay có nhiều cấp điện áp như: 0,4KV, 10KV, 12KV, 15KV, 22KV, 35KV, 110KV, 220KV và 500KV Để phân loại, người

ta có nhiều cách Trong đó, người ta có thể phân loại theo các cấp điện áp như sau:

+ Lưới siêu cao áp: 500KV

 Trong công nghiệp nước ta, được sử dụng chung một cấp điện áp hạ thế là 380V điện áp dây (Ud) và 220V điện áp pha (Up), tần số 50Hz Các cấp điện

áp này được cung cấp bởi các máy biến áp điện lực biến đổi điện áp từ 35KV hoặc 22KV hoặc 15KV xuống 380V/220V

Trang 11

 Ngoài cấp điện áp 380V/220V, người ta còn có những cấp điện áp riêng phục vụ tại chổ, tùy theo mục đích yêu cầu sử dụng của từng công việc như:

 Cấp điện áp 220V/110V: trong đó 220V là Ud, và 110V là UP

 Cấp điện áp 660V/380V: trong đó 660V là Ud, và 380V là UP

 Điện áp dây là điện áp đo được giữa các dây pha với nhau Ký hiệu là Ud

 Điện áp pha là điện áp đo được giữa 1 dây pha bất kỳ với một dây trung tính Ký hiệu là UP

 Theo lý thuyết, ta có U  d 3 U P

 Cách sử dụng nguồn điện

 Các thiết bị sử dụng điện của chúng ta có hai loại:

+ Loại thiết bị sử dụng điện 3 dây (hay còn gọi là thiết bị điện ba pha) Loại này được cấp nguồn điện vào bằng ba dây pha, không cần sử dụng dây trung tính

Hình 1.2: Sơ đồ mạng điện 3 pha 4 dây trung tính trực tiếp nối đất

Trang 12

+ Loại thiết bị sử dụng điện 2 dây (hay còn gọi là thiết bị điện 1 pha) Loại này được cấp nguồn điện vào bằng một dây pha và một dây trung tính, hoặc hai dây pha

 Tất cả hai loại trên, khi sử dụng, ta phải xem kỹ điện áp định mức của thiết

bị được ghi tên bảng lý lịch của chúng, để ta có thể cấp điện áp vào cho phù hợp

1.3.2 Quy trình an toàn điện trong xưởng điện

Khi thực hành hoặc đang công tác trong lĩnh vực điện, chúng ta phải luôn tuân thủ các quy trình an toàn điện một cách nghiêm túc

1.3.2.1 Các b ảng báo (Biển báo)

 Luôn tuân thủ các bảng báo

 Ở đây sơ lược một số ý nghĩa của các bảng báo như sau:

 ĐIỆN CAO THẾ NGUY HIỂM

 DỪNG LẠI, ĐIỆN CAO THẾ

Hai bảng báo trên báo cho ta biết khu vực đang treo bảng đang có điện cao thế, rất nguy hiểm, không được đến gần khu vực đó

 KHÔNG TRÈO - NGUY HIỂM CHẾT NGƯỜI

Trang 13

Báo cho ta biết trên cột đang có điện cao thế, không đực trèo lên

 KHÔNG SỜ - NGUY HIỂM

Báo cho ta biết những hiện vật hoặc thiết bị đang có điện, nguy hiểm Được đến gần, nhưng không được sờ vào

 CẤM ĐÓNG ĐIỆN

Bảng báo này nhắc chúng ta không được đóng điện tại nơi đang treo bảng báo, vì có người đang sửa chữa điện hoặc đang có sự cố về điện phía sau đường dây

 Lưu ý rằng, nếu khi chúng ta đang sửa chữa điện, mà cần phải cúp điện đầu nguồn, thì sau khi cúp điện, ta cũng phải treo bảng báo CẤM ĐÓNG ĐIỆN ngay cầu dao nguồn hoặc áp tô mát nguồn

Trang 14

 Những nơi dang có sự cố chạm điện xảy ra, ta phải vây rào và treo bảng báo CẤM LẠI GẦN

 Ngoài những bảng báo đã trình bày trên, còn nhiều bảng báo khác Nếu có,

ta phải nghiêm túc tuân theo

ĐIỆN CAO THẾ HỒ QUANG ĐIỆN ĐIỆN GIẬT CHẾT NGƯỜI

1.3.2.2 Quy trình an toàn khi thao tác điện

 Không được tiếp xúc với vật đang mang điện

 Khi tiếp xúc điện, phải có bảo hộ, phải cách điện hoàn toàn so với đất

 Không dùng các vật dẫn điện để tiếp xúc với điện mà không có bọc vỏ cách điện

Trang 15

 Khi cắt dây điện, phải cắt từng sợi, không được cắt một lúc hai hay nhiều sợi

 Khi thao tác đấu nối dây dẫn điện, phải cúp điện trức khi thực hiện

 Khi thao tác đấu nối dây dẫn điện vào nguồn điện, ta phải đấu dây trung tính (N) trước, đấu dây pha sau

 Tuân thủ những nội quy, quy định của xưởng thực tập

 Hiểu và quán triệt các bảng hiệu và dấu hiệu nguy hiểm phổ biến của ngành điện

 Để ngăn ngừa tai nạn, cần phải sử dụng các thiết bị an toàn thích hợp với từng loại công việc cụ thể và điều kiện môi trường

 Trong khi làm việc hoặc không làm nhiệm vụ, nếu thấy người bị tai nạn điện, bất kỳ người nào cũng phải có trách nhiệm tìm mọi biện pháp để cứu người bị nạn

 Nếu điện áp cao, tốt nhất người cứu phải có ủng, găng tay, sào cách điện

để gạt đẩy người bị nạn ra khỏi lưới điện Trường hợp không có trang thiết bị

an toàn, người cứu có thể dùng dây nhôm hoặc dây đồng làm ngắn mạch lưới

để cứu người bị điện giật

1.3.3 Các phương pháp an toàn

Trang 16

3 Đóng sâu các cọc xuống đất sao cho đầu trên của chúng cách mặt đất khoảng 0,5  0,8m

4 Chọn dẫy dẫn nối đất theo các yêu cầu: đảm bảo độ bền cơ khí và ổn định nhiệt, chịu được dòng điện lâu dài cho phép Dây nối đất không được bé hơn 1/3 dây pha, thông thường dùng dây thép có tiết diện 120 mm2

, dây nhôm 35mm2hoặc dây đồng 25mm2(có thể tra ở sổ tay kỹ thuật)

5 Nối các đầu dây dẫn vào cọc cho thật chắc: có thể hàn điện hoặc dùng bulong xiết tùy theo loại cọc đảm bảo chỗ nối có điện trở bé và chắc chắn

6 Nối các đầu dây dẫn tiếp đất vào vỏ các thiết bị điện hoặc tủ điện

7 Kiểm tra hoàn tất

 Nối trung tính

1 Xác định dây pha, dây trung tính của nguồn điện

2 Kiểm tra độ cách điện của vỏ thiết bị với các cuộn dây bằng

Mêgôm-kế

3 Đấu dây nguồn vào thiết bị điện

4 Kiểm tra sự vận hành của thiết bị điện hoàn chỉnh

5 Xác định nối trung tính chỉ có thể áp dụng đối với những lưới điện

có điểm trung trính của nguồn cung cấp được nối trực tiếp đến hệ thống tiếp đất vận hành Không áp dụng đối với các thiết bị điện được cung cấp từ cùng một nguồn điện

Trang 17

6 Chọn dây dẫn nối trung tính sao cho dòng điện sự cố ít nhất phải vượt quá 3 lần dòng điện định mức của cầu chì nóng chảy gần nhất (hoặc tra ở

sổ tay kỹ thuật)

7 Nối dây dẫn vào vỏ thiết bị, đảm bảo chỗ nối tiếp xúc tốt và chắc chắn

8 Nối đầu dây dẫn còn lại vào dây trung tính

9 Nối tiếp đất phụ để đảm bảo an toàn cho hệ thống

Trang 18

 Quy cách về kích cở của dây được tính theo tiết diện, đơn vị tính là mm2

Tiết diện của dây được tính bằng tổng tiết diện các sợi nhỏ bên trong của mỗi dây

Cách viết: 2 x 0.8mm2

, 2 x 1.0mm2 Cách gọi: Dây đôi 0,8 ly vuông, dây đôi một ly vuông…

1.4.3 Dây đơn cứng

 Là dây bọc nhựa, phần ruột đồng có kết cấu là một sợi đồng

 Quy cách về kích cở của dây được tính theo đường kính, đơn vị tính là

Trang 19

), 1 x (3 x 2.5mm2), 1 x (4 x 5.mm2) … Cách gọi: Cáp 2 lõi 1.5mm2

, Cáp 3 lõi 2.5mm2, Cáp 4 lõi 5mm2… Hình 1.6: Các dạng cáp hạ thế

Trang 20

CÁC KÝ HIỆU CƠ BẢN VỀ ĐIỆN STT Tên g ọi Ký hiệu đa tuyến Ký hiệu đơn tuyến

1 Đường dây 1 sợi

2 Đường dây 2 sợi hoặc

3 Nguồn điện 1 pha

4 Nguồn điện 3 pha 3

Trang 21

Trang 22

14 Máy phát điện 1 pha

15

Máy phát điện 3 pha

16 Động cơ điện 1pha

17 Động cơ điện 3 pha

Trang 23

CÂ U HỎI ÔN TẬP

1 Trình bày nội qui và cách tổ chức xưởng điện?

2 Nêu cấu trúc của hệ thống điện?

3 Giải thích các biển báo trong an toàn điện?

4 Nêu các yêu cầu cơ bản trong an toàn điện?

Vị trí 2

21 Ổ cắm 2 cực

22 Ổ cắm 3 cực

Trang 25

Bài 2: D ụng cụ, đồ nghề thợ điện

Hình 2.2: Các dạng kềm

 Kềm vạn năng (kềm răng): dùng để kẹp giữ, vặn xoắn hoặc cắt dây

 Kềm mỏ nhọn: dùng để kẹp giữ, uốn khoen đầu dây dẫn

 Kềm cắt thẳng: dùng để cắt ống điện, cắt dây dẫn điện

 Kềm tuốt dây: dùng để tuốt vỏ cách điện dây dẫn

 Kềm bấm đầu code: dùng để bấm làm đầu code

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng kềm các loại gồm:

 Không được dùng kềm để gõ lên các vật thể khác

 Không dùng kềm khi kềm bị nung nóng ở nhiệt độ cao và không dùng

kềm để cắt dây đang bị nung nóng

Hình 2.1: Các dạng kềm thông dụng

Trang 26

 Không dùng kềm cỡ nhỏ để uốn cong, bẻ dây cứng Vì khi đó bạn sẽ làm

hư hại mũi kềm Bạn nên dùng kềm cỡ lớn cho các loại dây cứng

 Không dùng búa đóng vào kềm để tạo lực cắt dây cứng hoặc cắt đai ốc

 Không dùng ống nối vô cán kềm để tăng lực cắt Nếu bạn cần cắt vật cứng có độ dày lớn thì nên dùng kềm cắt động lực

 Không dùng kềm để vặn bu-lông, đai ốc Mỏ lết hoặc cờ lê sẽ là sự lựa chọn tốt hơn cho bạn

 Sắp xếp và bảo quản các loại kềm ngăn nắp

 Thường xuyên châm dầu cho khớp nối

 Đối với sửa chữa điện, cần dùng các loại có cán với cách điện an toàn

 Sử dụng đúng chức năng, đúng chủng loại cho công tác

2.3 TUA VÍT CÁ C LOẠI

 Tua vít là dụng cụ dùng để lắp và tháo các loại vít vặn có ren

 Mỗi loại tua vít đều cho phép người sử dụng tạo một chuyển động xoay tròn để xiết chặt hoặc tháo rời đinh vít

Hình 2.3: Dạng tua vít thông dụng

Trang 27

 Không được dùng tua vít như một lưỡi đục nguội, một dụng cụ đục lỗ hay một thanh cạy Nếu phải gõ nhẹ vào tua vít, hãy sử dụng loại tua vít có thể cho phép gõ nhẹ

 Không dùng tua vít để kiểm tra dòng điện

Hình 2.5: Bộ tua vít Hình 2.4: Các dạng đầu tua vít

Trang 28

Gồm các loại khoan dùng để khoan mồi, khoản lỗ bắt vít, khoan tường

 Khoan vít (khoan mồi) để khoan lổ bắt vít

 Khoan tay: khoan gỗ, khoan kim loại có tay quay

 Khoan điện cầm tay (máy khoan tay):lực khoan lớn tốc độ cao cho phép khoan sắt, thép khoan tường dùng kèm với lưỡi khoan

Loại khoan quay được 2 chiều, có thể dùng để siết, mở các ốc vít

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng khoan các loại:

 Đảm bảo khoan phải ở trạng thái làm việc tốt, mũi khoan phải sắc bén, có kích cỡ phù hợp với lỗ và vật liệu được khoan

 Thường xuyên bảo quản lau chùi dầu sau khi sử dụng

 Khi công tác ở những nơi ẩm, ướt phải chú ý cách điện an toàn

 Sử dụng đúng chức năng, đúng chủng loại cho công tác

2.5 ĐỒNG HỒ ĐO CÁC LOẠI

Trang 29

 Amper kẹp: thích hợp khi dùng để đo dòng điện xoay chiều, đo điện

áp, điện trở

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng đồng hồ đo các loại:

 Đảm bảo đồng hồ đo ở trạng thái sử dụng tốt

 Thường xuyên lau chùi, bảo quản để ở nơi tránh nhiệt, không để vật nặng đè lên

 Sử dụng đúng chức năng, đúng giai đo, thang đo cho công tác

2.6 DỤNG CỤ CƯA CẮT CÁC LOẠI

Dùng để cắt gọt vỏ cách điện, cắt dây cáp điện, cắt gỗ, sắt

Trang 30

 Dao: dùng cắt gọt cách điện dây dẫn, cạo bề mặt vật dẫn điện khi nối, hàn dây Dao 2 lưỡi: lưỡi sắc để cắt gọt lớp cách điện bên ngoài, lưỡi cùn để cạo bề mặt dây dẫn

 Cưa tay: cưa, cắt kim loại, cắt ống luồn dây và cắt dây cáp điện

 Cưa khung, cưa lá: cưa cắt gỗ các loại

 Giũa: loại dẹt, tròn, tam giác làm nhẵn bề mặt các chi tiết kim loại

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng cưa cắt các loại:

 Mang găng tay khi dùng dụng cụ cắt Đảm bảo các đai ốc và bu lông trên dụng cụ được siết chặt

 Thường xuyên bảo quản lau chùi sau khi sử dụng, giữ cho dụng cụ cắt luôn luôn sắc bén

 Sử dụng đúng chức năng, đúng kích cỡ, chủng loại cho công tác, không được ép dụng cụ cắt quá mức

2.7 DỤNG CỤ KHÓA, MỞ ỐC CÁC LOẠI

 Cờ lê, mỏ lết là một trong những dụng cụ cầm tay được sử dụng rộng

rãi Chức năng chính của nó là giữ và xoay các đai ốc, bu lông, chốt

và các chi tiết có ren

 Có rất nhiều loại chìa vặn đai ốc, mỗi loại được chế tạo nhằm vào mục đích riêng biệt

Hình 2.8: Bộ cờ lê

Trang 31

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng dụng cụ khoá mở ốc các loại gồm:

 Lựa chọn loại cờ lê có kích thước (độ mở) vừa khớp chính xác với đai

ốc

 Không được đặt cờ lê vào nơi có nhiệt độ quá cao, điều này có thể làm thay đổi độ cứng và cấu trúc kim loại khiến hỏng dụng cụ

 Không được rèn lại cờ lê để thay đổi hình dạng

 Luôn đặt mỏ lết lên trên đai ốc để lực kéo sẽ tác dụng lên phần má cố định của mỏ lết

 Sau khi đặt mỏ lết lên đai ốc, xiết đai ốc điều chỉnh để mỏ lết bám khít vào đai ốc Nếu không đai ốc sẽ bị làm tròn đầu

 Giữ sạch mỏ lết Thỉnh thoảng rửa mỏ lết bằng dầu rửa và thoa một ít dầu vào vít chỉnh và phần trượt

 Chú ý đến những dụng cụ không được tiếp xúc trực tiếp với điện

 Thường xuyên bảo quản lau chùi sau khi sử dụng,

 Sử dụng đúng chức năng, đúng kích cỡ, chủng loại cho công tác, không được ép dụng cụ siết mở quá mức

2.8 DỤNG CỤ ĐỤC, ĐÓNG CÁC LOẠI

 Búa là loại dụng cụ để tạo sức va chạm cho vật khác

Hình 2.9: Các dạng mỏ lết thông dụng

Trang 32

 Nên cầm búa gần về cuối cán để tăng sức mạnh đòn bẩy để đóng mạnh hơn Và luôn cố gắng đóng toàn bộ mặt búa vuông góc vào vật để hạn chế hư hỏng đối với mặt búa và đối với vật được đóng

 Không nên dùng búa bị lỏng đầu, dùng cán búa để cạy hoặc giã

 Đeo dụng cụ bảo vệ mắt Luôn đeo kính bảo hộ khi đóng lên các dụng

cụ được tôi cứng hoặc các bề mặt kim loại được làm cứng Điều này sẽ bảo vệ mắt tránh những mảnh vụng văn ra

 Búa: búa đầu tròn, đầu vuông dùng để đóng và gõ ( đóng đinh), có loại búa gỗ, búa cao su Ngoài ra có loại búa móc được dùng để nhổ đinh

 Đục: đục cạnh, đục nhọn dùng để đục tường, đục cắt sắt, gỗ

* Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng đục đóng các loại gồm:

 Cần phải chọn búa có trọng lượng và kích cở phù hợp với công việc

 Không được gõ các búa với nhau; chỉ gõ búa trên các bề mặt phẳng, không được gõ theo góc búa

 Luôn mang kính bảo hộ khi sử dụng

2.9 CÁ C DỤNG CỤ CHUYÊN DÙNG

 Bút thử điện

 Bộ cắt ống: dùng để cắt ống luồn dây dẫn điện

Hình 2.10: Các dạng búa thông dụng

Trang 33

 Dụng cụ uốn ống: dùng để uốn ống luồn dây qua các góc, cua

 Băng keo: dùng để băng cách điện các mối nối dây dẫn điện

 Đèn pin: dùng khi làm việc ở những nơi tối, mất điện

 Đèn kiểm tra: dùng để kiểm tra các tiếp điểm, đầu dây dẫn, thiết bị

 Ống thủy: dùng để cân bằng khi lắp đặt thiết bị, dây dẫn

 Thang leo: bằng gổ, tre; thang xếp, thang đơn Khi sử dụng leo trèo trên cao cần chọn vị trí đặt thang chắc chắn (có thể đặt cách tường chịu khoảng ¼ chiều cáo thang)

 Túi, thùng dụng cụ: bảo quản sạch sẽ, sắp xếp ngăn nắp các dụng cụ

đồ phề và những phụ tùng thay thế sửa chữa cần thiết

 Bộ nối nguồn di động: để truyền dẫn điện đến nơi làm việc xa ổ điện, nguồn lấy điện

 Dây chì, chì ống, chì hàn

 Mỏ hàn

 Dây đai an toàn

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Liệt kê các dụng cụ cơ bản của thợ điện?

2 Trình bày chức năng và cách lựa chọn các loại dụng cụ?

3 Nêu cách bảo quản các loại dụng cụ?

Trang 34

Bài 3: N ối dây, làm khoen và bấm đầu cốt

BẤM ĐẦU CỐT

Thời lượng: 6 giờ

M ục tiêu:

 Trình bày các bước nối dây, làm khoen, bấm đầu cốt

 Thao tác đúng yêu cầu kỹ thuật, đảm bảo an toàn khi thao tác Nội dung:

3.2 NỐI DÂY ĐIỆN

3.2.1 N ối thẳng dây đơn lõi một sợi

1 Chuẩn bị dụng cụ, vật tư và thiết bị

Trang 35

a) b)

Hình 3.1: Bóc vỏ cách điện

 Bước 2: Làm sạch ruột dây dẫn

Làm sạch ruột dây dẫn bằng vải sợi thuỷ tinh hoặc giấy, lau nhẹ cho đến khi thấy ánh kim

Hình 3.2: Làm sạch đầu nối

 Bước 3: Xoắn mối nối

Uốn đầu lõi một góc 900 với khoảng cách bằng từ 8 đến 10 lần đường kính lõi kể từ chỗ cắt lớp cách điện và đặt chúng vào nhau (hình 3.3a) Sử dụng hai kềm điện quấn dây này lên dây kia khoảng chừng từ 5 đến 7 vòng quấn dây còn lại khoảng chừng 5 đến 7 vòng bằng kềm vạn năng và siết chặt theo chiều ngược nhau, sau cùng phải bóp chắc các đầu dây (hình 3.3b)

Trang 36

4 Vệ sinh công nghiệp

3.2.2 Nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi

1 .Chuẩn bị dụng cụ, vật tư và thiết bị

2 Thao tác

Trang 37

Phương pháp này được ứng dụng tại những nơi cần rẽ nhánh trên đường dây chính

Trường hợp tiết diện dây nhỏ hơn 2,5 mm2 được nối theo hai cách như hình vẽ 3.5 tạo nên sự vững chắc và có độ bền cơ tốt Qui trình cũng được thực hiện tương tự như phương pháp nối thẳng Ban đầu bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài có khoảng cách đủ để có thể quấn từ 10 đến 15 vòng xoắn xung quanh lõi phân nhánh Cắt bỏ vỏ đoạn phân nhánh một đoạn bằng 15 đến 20 lần đường kính của dây, sau đó làm sạch cách điện bằng vải sợi thuỷ tinh hay giấy cho đến khi có ánh kim

Xoắn từ 10 đến 15 vòng lõi của sợi dây phân nhánh xung quanh sợi dây chính dùng kềm điện bóp chặt và siết chắc các vòng xoắn bằng cách dùng hai

kềm điện, cho hai kềm chuyển động ngược chiều nhau rồi bóp chặt các đầu dây

a) b)

c) d)

Hình 3.5: Nối phân nhánh dây đơn (S< 2,5 mm2

)

Đối với trường hợp tiết diện dây lớn hơn 2,5 mm2 qui trình nối được thực hiện theo các bước tương tự

Trang 38

Khâu chuẩn bị bao gồm:

- Bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài bằng kềìm hay dao cắt điện chuyên dụng

- Làm sạch lõi dây dẫn bằng vải sợi thuỷ tinh

- Chuẩn bị thêm một sợi dây dẫn cùng loại với vật liệu làm dây dẫn, có đường kính nhỏ hơn đường kính lõi dây dẫn từ 2 đến 4 lần, chiều dài đủ để xoắn từ 20 đến 30 vòng

- Thực hiện ghép nối hai phần dây dẫn

Hình 3.6: Nối phân nhánh dây đơn (S> 2,5 mm2

)

3 Kiểm tra sản phẩm

3.2.3 Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi

2 Thao tác

Trong qui trình lắp đặt hệ thống điện trong công nghiệp, cũng như hệ thống chiếu sáng, khi nối dây phải đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật Mối nối phải được thực hiện tại các hộp nối, tủ phân phối nếu mối nối không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và tính an toàn sẽ gây ra những sự cố đứt mạch, hoặc tạo nên các hiện tượng phóng hồ quang điện gây cháy nổ, hỏa hoạn Một mối nối tốt cần phải đảm bảo yêu cầu sau: Bề mặt tiếp xúc phải có tiết diện lớn hơn tiết diện dây dẫn, có độ bền cơ cao, chịu được lực kéo, sự rung chuyển và va chạm, mối nối phải được cách điện tốt chống rò điện ra bên ngoài, và có tính

Trang 39

mỹ thuật Quy trình thực hiện nối thẳng dây đơn được thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Cắt bỏ lớp vỏ cách điện

Khi thực hiện thao tác bóc lớp vỏ cách điện không nên cắt thẳng góc quanh lõi dây dẫn, vì làm như thế vết cắt trên dây dễ bị gãy khi có lực bên ngoài tác động Nên dùng dao gọt nghiêng một góc 300 Đối với dây có tiết diện nhỏ (dưới 2,5 mm2

) có thể dùng kềm để tuốt dây

Hình 3.7: Bóc lớp vỏ cách điện

 Bước 2: Làm sạch và xếp dây

Dùng kìm vạn năng để nới các sợi dây, làm sạch lõi dây bằng giấy hay

vãi sợi cho đến khi thấy ánh kim

Hình 3.8: Làm sạch lõi dây

 Bước 3: Nối dây

Tách các đầu dây ra và đặt các đầu dây đấu đầu nhau, xen kẽ nhau, sau

đó lần lượt quấn chặt từng sợi của dây này vào thân dây kia và ngược lại cho

Trang 40

đến khi nào các sợi đã được quấn hết thì dùng kìềm siết chặt Kết quả ta được một khối hoàn toàn vững chắc và tiếp xúc tốt, đảm bảo tính dẫn điện tốt

Hình 3.9: Nối thẳng hai dây dẫn nhiều lõi

3 Kiểm tra sản phẩm

3.2.4 Nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi

Định dạng
Số trang	127
Dung lượng	3,34 MB